Skip to main content

Full text of "Theatrum chemicum, præcipuos selectorum auctorum tractatus de chemiæ et lapidis philosophici antiquitate, veritate, jure, præstantia, & operationibus continens : in gratiam veræ chemiae, et medicinæ chemicæ studiosorum (ut qui uberrimam inde optimorum remediorum messem facere potuerunt) congestum, & in tres partes seu volumina digestum ; singulis voluminibus, suo auctorum et librorum catalogo primis pagellis : rerum verò & verborum indice postremis annexo."

See other formats










* *^^^t** '<» 


THtATRVtt CtiEUlCVM, ||287 

PRiECIPVOS SE- 

LECTORVM avctorvm 

TRACTATUS D£ CHEMI M ET LA- 

p I D I S PHILOSOPHICI ANTI Q^U> 

tate, yeritate, j ure, prceftantia,6c operatio¬ 
nibus, continens.- 

IN GRATIAM VER AE C H E M I AE , ET 
Medicina Cbemica \ftudio forum {ut qui uberrimam inde opti - 
morum remediorum meffem facere poterunt) conge- 
Jlum j & in certas partes feu volumina di- 
geftum: 

SINGVLIS VOLVM1NIBVS, S V O A V- 

CIORUM ET II B R O R. U M CATALOGO 

primis pagellis; rerum vero & verborum 



ARGEN TORA T t 


Sumptibus Heredum LizARi Zetine Rt, 


M. D C. XXII. 






Le&ori Candido, 

|?Oe p e r u n T, utpUraq,alia.Leffioy 
, JJ Candidiflime > dparvulo hac Theatri 
nojtri volumina \ ac tripartitaprimum 
prodiere facie fatispallida, fupellecUliq. 
curta quorum tamen tenuitas cwn optimi generis 
leti oribusper charafuerit ,permovit nos , ut etiam 
promi fis nofirisfatis eo citius faceremus : Letio- 
rum% gratum animum grato obfequio recompen- 
faremus. flfartoideoy volumine , quod ante an¬ 
num plus minus parturiit _> ab fluto nec minus 
prioribus approbato , ad Quintiftatim promulga¬ 
tionem animum appulimus. Hoc autem 3 ut & pro* 
xime, > 

planbuScilcon^miatum. Incongerendis autho- 
ribus hunc ordinem fummo fiudio y fervavimus>ut 
nec(ludioforum, nec typographorum aliorum ope¬ 
ram lufifefd omnimodejuva fle videamur: dum 
inprimis Artis auriferapartes tres , Bafdea nuper, 
adnoftram hancce fere normam formamq im- 
preffas, nullatenus defruerefd noftris volumini¬ 
bus potius adftruere conamur, ita ut ahcujm volu - 
minis numerum fupplerepojflnt , & debeant: qua¬ 
re authores ibidempofitosm^osreliquimus : ex- 
c eptd Turba in'froypftifita \ cujus diverfitm leclio- 
piem mperverto manufcripto cum repererimus , 
(*) £ eam 


f£m quoque avidis Leti oribus in vefiibulo Tomi 
Quinti, Salutationis ergo donavimus. Serm o - 
nem fecreti(limum ,feu commentatorem turba 
mox(abjungentes , quitjpos antea nunquam esi 
pqffu$\ut & Allegoriae.-Micreris vel Murciisferi- 
ptum : Platonis Stellicse ,feu Libri Quartorum: 
& tria verba Calidi. HincantiquiffimaJcnpta 
Senioris fequuntur , Scoti quaeftio de natura 5 
Anonymi-zw^colilium de conjugio» Solis & 
3- u n x, qui hujus choreafunt coryphai . Interpofiiio- 
nem Aujrci velleris , ac Margaritx preciofie, 
gemmas Lettor aflimel,internodii vice coraliorum, 
ordini curios d quadam negligentid infertas: Pi- 
fcesque Zodiaci clynodmm inafhmabil<z_j. Reli¬ 
quos feiccentunatostraclatulos peculiariter ut e- 
narremus,vel commendemus ,iminimum opus esh 
funt buit ad 

calce ua^^^^H^feR^^^^Bjyer^^hura na¬ 
tura artisif potejlate adnecle^*non nudam qui¬ 
dem,qualem Bafilienfesexhibent fed j o an ni s D i e 
terfijjimis commentis vefiitam dociijjimis ra¬ 
tionibus condecoratam , imofirmifimis argumen 
tismunitam „• concludentes dialogo eruditofimul 
& jucundo Chriftophori Hornii. 

Speramus Lectorem benignum ordinatione hac 
noh fcum contentum fore 3 atq conpderaturum , 
quod(icut inTheatralibusactionibus non modo re¬ 
gum,magnatum, & principiumperfona introdu - 
cuntur,fedvujlicifape , baj h /q nonr()r ' 0 mendici , 
[eproji, fatui : Ita m fac chimicorum 4 uth o rum[}?e- 

Ltaculo 


piaculo non exquifitifimos tantum, fed& levioris 
armatura milites introducendos : ut [i no magnam 
(peclatorhquam/per at .lucem adfitrantfiferimini 
tamenfint doliorum : ac velutpittoreslucem ad¬ 
umbratur i , 3 poTi candoremfetmmumprofimdijft- 

masmgr edines locant,ut harum obfcunt,is , lumi¬ 
nis claritatem magis protrudat \ ita viliorum au- 
thorum lettto adprajlantiorum amplexum legen¬ 
tes magis excitat: lefta magisilluftrat : illuflr at a 
maois imprimit,imprefja deniqfeujlo ore,more, & 
honore veneratur . ■ 

UJi fumus tn hujus compila1 1 onejludio cr opera 
Jftaci Habrechti , Phtl.&CMed. Dotforts, Chi - 
miatfeftudiofijjimi- qui fimulpollicitus e si,fe brevi 
inteorum nobis volumen ex meris manuf riptis , 
& nufpiam evulgatis , prajlantijjimis aut horibus 
chimicis comn&r^^tfyjn ^okJ^^davidertt 
hos labor esrJuoscWmatrts ha^^^nicmfjc. 

Valeat,vigeat%ir ea fe Leclor benevolus: Nos 
(ibi commendatos habeat : ac levidenfia hinc inde 
omitfa dr commiffa errata , aqu o animo ferat. 
Scriptum '^Argentma, Npnis januanjs > Aera 
ghriffiana, i6zi- 

Lazar, Zetzneri 
H «credes. 


(*) 5 


ELEN- 


ELENCHVS AVCTORVM 

ET TRACTATVVM 

Quinti Voluminis. 

I. LI r b a Philofophorum. Exanti- 

q uomart ufcripto codice excer- 
P ta > qualis nulla hadenus vifa 
eft editio. f 0 ] #I 

II. In Turbamphilofibphontm Sermo unus a- 
nonyno^exManufcnj to. 

III. Allegoria Saptentum , & Diftindioncs 
xxix. fupra librum Turbx, ex eodem 

A _ 64 

«tyfcj Tbi o Mirne- 
fmdo,ex lTian uferiptx^d em, 101 
Platonis libri Quartorum , feu Stellici, 
cum commcntoHebuhabes Hamed,ex¬ 
plicati abHcftole;e manu exaratis codi¬ 
cibus defumpti, nunc primum typis: do- 
nati. iI4 

Regis Cahd, filii Iacchi liber Secreto¬ 
rum Alchimice. 2 oq 

VII. Ejusdem Liber trium r uerborum , ex ma- 
nufcripto ? ab imprdfo hinc inde varians 
« 7 , 

VIII. Senioris Zadith , lilii Hamuelis tabula 
chimica, marginalibus adauda. 220 

IX. Guh 


IV. 

V. 

VI. 









m 

XX Guitielmi CMenens Antuerpiani Aurei 
velleris,Libri tres. 2.67 

X Anonymi Veteris Philofophi Confilium 
conj ugii/eu de maffa Solis & Lunae, libri 
tres, ' 479 

XI. Petri Boni Lombardi Margarita no - 

vella corrediflima. 567 

XII. CMichaelis Scoti Quadlio curiofa de na¬ 
tura Solis & Luna:. 795 

XIII. Pifies Zodiaci inferioris, vel de Solutio¬ 

ne philofophica,cum aenigmatica totius 
lapidis epitome, Luca: Rodargiri Euto- 
pienfis- 806 

X W.Alphonfi , Regis CaBelU , fapientiflimi 
Arabum Philofophi, liber Philofophia: 
occultioris,praecipue Metallorum, pro. 
fundilfimus. 855 

XV, Trattatws Agftotelis yfahimiBa , ad A- 

lexandrum^iagnum,delapidephilofo-‘ 

phico- 880 

Una cum E'pBola Monachi cujusdam 
Benedidini Ordinis , ad ReverendifTi- 
mura Hermannum Archiepifcopum 
Colonienfem. 893 

XVI, Divi Tboma Aquinatis tr a datus fextus 
de efle & ElTentia mineralium tradans. 
901 

LI bimendum tituli Aquitis, pro Aqui¬ 
natis corrigatur, 

XVII, Cornelius ^Alvetaws Arnsrodm de 

con- 


conficiendo divino Elixire , five lapidd 
Philofophico, 9II 

XVIII. Anmadverfiones Chimicas quatuor, 
quibus ars ©£< wipetoti uni verfa, tam pra- 
dic^cuamtheorice enu datur* 9I 8 
XI IL.EpiBola Fr . Rogerij Baconis > defecretis 
operibus artis & naturae,&nullitate ma- 
giae, cum notis. 932 

XX. Deamo medico philofophorum Dialo¬ 
gus Scholalticus Chriitophori Hornih 

970 



TV 11 BA 





I. 


TVRBA PHILOSOPHO- 

RVM, EX ANTIQVO MANV- 

SCRIPTO CODICE EXCERPTA, 
quahs nulla ha<?cenus vifa elt 
editio. 

ARISLEI EPISTOLA, A M DE 

intentione libri,futuris, ad eorum tnflruttiont m 
fapientum dtttis pramifitiquA 
bic eft. 

Risuus genitus Pythagorie , difcipulus 
erdifcipuIisHermetis gtatia triplicis expofi- 
tione fciemia: difcens omnibus polleris refi-. 
duis falutwp% & mifericordiam. Narro quod 
as» Magifter meus,Pythagoras Italus, fapientum 
MagiflerSc varum caput, tantum donum Dei, 
&: fapientiae habuit, quod nemini poli Hermetem datum 
eft. DifcipuloS igitur eius iammultiplicatos, & per omnes 
regiones principes coftitutos ad hanc pretiofifiimam artem 
tra£landam voluitcongregare,vteoru locutio fit radix poft 
^Ceven curis.Iuflit autem vdximidrusprius loqueretur,qui o- 
ptimi erat confilii,quiincipiens ait. 

Sermo Primus. 

TX imidrvs rf/> Dico omnium initium e(Te naturam quan- 
* dam & eam efleperpetuam ac omnia coaequantem, & quas 
■videntur naturas corumque nativitates, & corruptiones elfc 
tempora quib. termini, ad quos pervenitur,videtur,8c voca¬ 
tur. Doceoaut vos, ftellas elTe igneas & aera ipfascontinere, 
& fi acris humiditas §£ fpifiitudo ao efiet, quat fofis flammas 
y Vsl. A fepara-r 





i Turba Philosophorum. 

fepararet , a creaturis omnia fubfiftentia fol combuiereS, 
D e v s autem aerem leparantem conftituit, ne combureret 
quod in terra creavit. Nonnc videtis folem afcendentcm, in 
caelum aerem vincere fuo calore quo calefa&o ad aeris fup- 
pofita calor pervenit. Et fi fpiritibus quibus creaturx ge¬ 
nerantur , tunc aer non infpiraret omnia fubfiftentia, fol Ino 
calore deflyrueret, cui & aer continetur, & ideo fuperat aer, 
quod eius calor fuo calore eiusque humiditas aquse iungitur 
humiditati.Nonne videtis,tenuem aquam in aerem afcende- 
re,calore folis eveniente,qui aquam contra fe ipfum adiu vat. 
Etfitenuihumore aera aqua nonnucriret, fol utique aera 
fuperaret, ignis ergo ex aqua, extrahit humorem quo aer i- 
pfum ignem fuperat. Ignis igitur & aqua, funt inimici in¬ 
ter quos nulla eficonfanguinitas , eo quodignis eftealidus 
& ficcus , Aqua vero frigida, & humida. Aer quoque cum fic 
calidus, & humidus, intereos coniunxit concordiam fuam» 
cumaquaehumiditate,8Ccumigniscaliditate, & fa&us efl: 
aer inter dos concordiam generans. Et omnes infpicite quo¬ 
niam fpiritus extenui aeris vapore fuerit eo quod calore hu- 
moriiundlo tenuem quod exire,quod ventus fietnecefseeft, 
lolis enim calor ex aere tenue quid extrahit quod & fpiricu s, 
Sc vita fit omnibus creaturis. Omne autem hoc a D e i eil 
difpofitione fic & corufeatio calore folis nubi eveniente , & 
nubem confringente corufeatio anparet. AitTurba> bend 
defcripfifti iguem prout fcis, Sc^rmoni fratris tui: credi- 
difti. 

Sermo Secundus. 

J^XuMDRusait: magnifico aera,& honorifico, ut Iximidri 
roborem fermonemj eo quod ipfo opus emendatur , & 
fpilfatur, & rarefeit & concalefcit, & frigefeit. Eius autem 
fpiflicudo fit quando in cado difiungitur propter folis elon¬ 
gationem. Eius autem raritas fit, quando in cocio exaltato 
fole calefcit aer, & rarefeit. Similiter vero fit veris comple¬ 
xione, in temporis nec calidi nec frigidi diftin&ione. Nam 
fecundum alterationem difpofitionis conftituti, addiftiu- 
<3:iones animialtetandas,Hyems alteratur. Aer igitur fpilfa- 
Eur cum ab eo fol prolongattar,& tunc hominibus ftigusper- 
■venit. Aere vero rarelcente calor pervenit hominibus. 

73vr£*optimeaeradefcripfiili,§<; 

quod in eo fcis elfe nar- 
savilli, 


Scrm$ 


Turbi Phiiosophorbm. 9 

Sermo Tertius. 

A Naxa«oR as ait, dico quod principium omnium quas 
Ad e u s creavit eft pietas, & ratio. ed quod pietas regit o- 
mnia & in ratione apparuit pietas & fpiilum terra* , pietas 

autem non videtur m(i in corpore. Etfcitote omnis Turba , 
quodfpiflitudo quatuor elementorum in terra quieicit, eo 
quod ignis fpilTum in aera cadit: aeris vero fpiffum , & quod 
ex ignis fpiflo congregatur in aquam incidit. Aqv ar-verd 
quoq; fpiffum,&quod ei ignis : & acus fpiflo coadiuuatur 
in terra quiefeir. Nonnevidetis quod elementorum quatuor 
fpiflitudo,in terra comanda efUpfa igitur eft omnibus fpif- 
fior. Inquit Turbet verum dixifti. Terra certe carreris eft fpif- 
f lor . Ouod ergo quatuor elementorum eft rarius & quod 
dignius eft habere rarum iftorum quatuor? Ait, ignis eft ra¬ 
rior his quatuor,& ad eum petvemt rarum iftorum quatuor. 
AerYcro eft minus rarus igne , nam calidus eft & humidus 
ignis vero eft calidus &hccus , calidum namque hccum clt 
llrius calido & humido. Dicunt ci quid minoris raritatis elt 
aere ? quid: ait, aqua,eo quod in eo eft frigiditas & humidi- 
tas, & omnefrigidumhumidum eft minoris raritatis calido, 
humido. Inquiunt verum dixifti: Quid ergo minoris rarita¬ 
tis eft aqua, ait terra eo quod frigida & ficca. Er frigidum & 
ficcum eft minoris raritatis frigido & humido. Et quemad¬ 
modum ficcum & calidum eft rarius calidon humido ita ca¬ 
lidum 8C hccum eft minoris raritatis frigido & humido: Be¬ 
ne aptaftis 6 filii dodrinae, harum naturarum, quatuor de- 
feriptionem, ex quibus Deus omnia creavit.Beacus ergo qui 
intelligitquae defcripftftis quoniam cx mundi capite maius 
in veniet quam fuum propohtum. Perficiatis ergo fermoneru 
noftrum. Aiunt, imoiubequemlibet feimooemnoftrum 
continere.Dic tu Pandolfe, 

Sermo Quartus. 

PAubouu. autem dixit , fignifieo poft.ti. quod aet 

A eftteoiixaqux , Scquodnonfeparaturabeaquodhnon 

effetterrafupetaquam humidam non maneret 
dixifti.Tuam ergo perfice oxatlonetna*//* -W quodaet 
abfeoaditus in aqua q fub tetra eft , eft qu. tert teira,ne mer¬ 
gatur m auua qux eft fub terta, & prohibet ne terra humeae- 
,ur aqua. Aer igiturfaftus eft copiam, & inter diverfafepa- 
xans aqua* fc. fc tetra,ac inter ad veifaria aqua St ‘S BC 


4 TurB A P H I t-OSO P H O RU M. 

eft igitur concordans , & feparansnefe invicem deftruaar. 
Induit Turba, Si huius exemplum pofuifles,no intelligentib. 
cfTetlucidius.i?^. libenter faciam.- exemplum eft ovam, ia 
quo quatuor coiun&afunt,eius cortex apparens,eft terra: & 
albedoaquaj cortex vero tenuiflimus cortici iundlus eft fe- 
parans inter tetrain&: aquam ,ficut figuificavi vobis, quod 
aer eft feparas terram ab aqua. Rubeum quoq; ovi,eft ignis, 
cortex qui rubeum continet, eft aer, aquam feparans ab igne 
utrumq; eft unum & idem, aereum frigida feparans, ter¬ 
ram videlicet& aquamabinvicemfpiffioreft, aerealtiore. 
Aer vero altior eft'rarior, & fubtilior, nam eft igni propin¬ 
quior aere inferiore.In ovo igitur fa&aftmt quatuor, terra,a- 
qua,aer,&ignis.folis autem pun£his,his exceptis quatuor Jn 
medio rubei, qui eft pullus. Ideoq; omnes philofophi in bac 
excellentiflima arte ovum defcripferunt exemplum,quod i- 
pfum fuo operi pofu erunt. 

Sermo Quintus. 

A R i s l eu s ^>:fcitotequod terra eft collis, Scnoneftpla- 
na,unde folnon afcenditfuper climaraterrre unahora.Na 
ftplanacflet, uno afeenderet momentofuper totam terram. 
Inquit Parmenides: Breviter locutus es Arislee Rejp. Nua- 
quid magifter dimifit nobis aliud dicendum. Dico tamen , 
quod Deus unus eft.nunquagenuit, nec genitus eft, & quod 
omnium caput poft fe eft terra,& ignis:eo quod ignis tenuis 
& levis,regit omnia terrae, aut cum fit ponderofa &C Ipifla fere 
omnia quae regit ignis. 

Sermo Sextus. 

T V c as ait: vos no nili dehis quatuor naturis loquiminiSc 
unumquemq; veftrum aliud video dixi fle. Ego aucemno- 
tifico vobis , omnia qua; Dius creavit ex his eflequaiuor 
naturis & quas ex ipfis creatafunt ad eas revertuntur.In quib. 
creaturas generantur & moriutur,& omnia pro ut DEusprse- 
deftinavic. 'nquit Democritus, qui Luca: eft difcipulus, bend 
dixifti magilter,cu de naturis quatuor tra&avifti. uiitstrts- 
lem. Quoniam DemocnteaLucafcientiam habuifti,non de¬ 
beres pratfumere cum magiftri tuiperins loqui. Rejp.Lucos. 
Quamvis naturarum fcientiam a. me Democritushabuiflet i 
hutufmodi ramen ab Indorum philofophis, & Babilonieuli- 
W-o contemperaneosfuos ipfuxn hacfcienriafuperare* 
ReJfi.TurbaiQew emens hicin illam aetatem , non parumpla- 
eebitmunc autem iniuyenili conftitutus,fari non debet*. 

Serm» - 


r 


Turba Philosophorum. 

Sermo Septimus. 

T OcustoR ait) omnes creatura? quasLucAS defcripfit, 
•^“^dua: funt tantum, quarum altera nefcitur nec defcribititr 
nifi pietate,non enim videtur nec (zmiiut InquitFjthagoras: 
xem coepifti.quamfubtilirer defcripfifti.fi perficias.Notifica 
igitur quid eft:, quodnon fenritur.SC videtur.Scfcitur. Rejf>+ 
Qyod nefcitur quod in hoc mundo eft ratione , abfquefuis 
clientibus qui fune vifus,auditus,guftus,odoratus,&tadtu$, 
'Nonne \ idetisphilofophorumTurba.quod non nifi vifus al- 
bedinem a nigredine poteftdifcernere, & quod non nifi au¬ 
ditus verbum bonu a malo idem poteft dilccrnere:SimiIiter 
bonum odorem a foetido nifi odoratu,ac dulce ab amaro, nifi 
guftu & leve ab afpero nifi ta<ftu ratio difeernere non poteft. 
Rtjjtond. tradansbenc dixifti, dimififtitamen narrare, dei- 
pfo quod nefcitur.nec defcribitur.nifi ratione & pietate. In¬ 
quit, feftinatis? Scitote,quod creatura quae nullomodo ifto- 
rum cognofcitur eft creatura fublimis, qua: nec videtur, 
necfentitur.fed tantu ratione percipitur, qua: ratione natura 
participans Deum eflefatetur. tLefycnderunf.s eruSc optume 
dixifti. Enlle_j : adhucmagis exponam vobis. Scitote quod 
haec creatura,mundus fcilicet lucem habet qu£ eft fol,quae o- 
mnibus fubtilior creaturis,quam pofuit lucem qua creaturae, 
ad vifum perveniunt. Ablata autem hac luce fabrili,tenebro- 
'fae fuerit nihil videhtes, nifi luna: lucem, vel ftellarum vel i- 
gnis quae omnia a folis lumine derivata funt, & creaturaslu- 
cerefecerunt. Huic igitur mundo Deus folem luniencfTe 
coftituir,propter tenuem folis naturam. Et fcitote quod hu¬ 
ius folis luce creatura fublimis non indiget, eo quodfplfit 
fub illa creatura,qui eo fubtilioreft,& lucidio^r Nam autem 
lucem,quae efl folis lucefubtilior,a Ds i cepprunt luce, quae 
eft eoru lucefubrilior. Et fcitote quod creatus mundus,fcili¬ 
cet ex duobus denfis, & duobus raris creatus eftj nihil den¬ 
iorum fublimiineftcreaturae.Ideoq;afoleomnib. inferiori¬ 
bus eftrarior creaturis» I<efj>ondst lu *-^loptume defcripfifti 
quodnarrafti. Ec fi quid bone MagifTer dicas,quo corda no- 
ftra,quaeinfipientiamonificavit,vivificas,inhgnum benefi¬ 
cium nobis largiris. 

$ermo dttavus. 

p Y t H- A g o R A s /»^«//:dicoDEUM ante omniafuifTe.cum 
quonibilfuit,cum fuir.&clcitote omnes pbilofopbi quod 
ideo hoc dico,ut opinione veftiam iu bis quaruor, roborem 
elementis &: arcam$,&;fcienms quae in funt,ad quae nifi Deo 
A 3 annu- 


6 TnRBA Pim0S®PHO)lUM. 

annu-ent*e,ratione-s pervenire non pofluntr. Er inrellfge qu«d 
cum Deus folus fuiflet,quatuor res creavit igne f aerem, aqua 
& raram. Ex quib.iam creatis omnia creavit tam fublimium 
quam rerum inferiorum eo quod praedeftinavit.quod omnes 

creaturae ex ladice extrada-aquamultiplicantur.&auo-men- 

tamur ut inhabitent mundo, & fua in eis iudicia perfi?erenc. 
Ideoq; an:e omnia quatuor creavitelementa.ex quib. poftea 
quae v oluit creavit diverfas fc. creaturas.quarym quaeda ex u- 
no creavit.^// Turba quae funtillae magifter Et 'die. Sunt an¬ 
geli quos ex igne creavit. Et Turba. Ex quo ergo creata funt 
d uo, cx igne &agre, &funt,fol,'& luna ? &fteUa:. Ideo sut an- 
ge!i,fole/& luna, & ftellis lucidiores eo quod ex uno Angula¬ 
ri quodeft quatuor rarius, Ocreati funr. Solvero & ftellae , 
cx ignis , & aeris compoflro creati futn.Ivju/t Turba,l/lzpi- 
ller,& cadi creatio ? Et die: creavit Deus coelum ex aqua & 
aere, coelum quoq; ex duobus efl: compofltum. Exaltero ra¬ 
ti onem,fcilicet aere. Er alrero denfotum fcilicet aqua Etilli: 
Magiftcrpcrage'dida tuaintubusj&lainficanoftrapedo- 
raturs didis qua; vita funt mortuis. Et die : NotiAco vobis 
creaturas,ex tribusDEUM creafleelementis & pt ex quatuor, 
f Y . tr ^‘ en * m creata funt volatilia,& bruta animalia,ac ve^e- 
bilia fc. ex aere,aqua, & terra, ex quib. quaedam crpatafunt, 
ex aqua, aere,& terra, quaeda vero ex igne, aere, & terra. Tur^ 
ba auteaif. Difcernehaec divprfa ab invicem. Et die. Bruta, 
animalia,exigne,aere & terra volatilia vero exigne, aere & 
aqua,eo quod volatilia & omnia fpiritumhabenria m vege- 
talib. ex aqua creata funt omnia vero bruta animajin,ex tefra 
& aere,& igne, vegetabilib. tamen nihil ignis in eft ex terra 
Iiamq;, &a^a,& aere^reatafunt.T^^/^W.Salvave- 
ftraReverenna diceremus vegetabilib. ignem inelTe. Et die: 
■verumdixiftisjdico vtiqj ignem ineATe. Et dii: undeeftillei- 
gnis.^i?^. Ex aeris calore in eoabfcondito, quemadmodum 
lignavi tenuem ignem inefreacri,ignis,autem dequo,dubi- 
tattis,non At nifiinfpiritum & animam habentibus, exqua- 
tuor autem elementis.patCr nofter Adam, & Abj eius fcil. ex 
igne & aere,&aqua Amiliter, & terra creati funt intelligite o- 
mnes fapientes,quod omne quod ex una Deus creavit eden¬ 
tia,non moritur niAusqjin diemiudicij. Mortis,euim defi- 
nino eft, compoAti disjundio, incompoAti autem nulla efl: 
disjundiOjiinum namq; e ft. Morsenimeft animaia corpore 
fepara io,exfluob.aurem,veItribus,velquatuorunumquid- 
^uamcompofuujftparqnnecdTequodeftmots.Etfcitoteq, 


Tvrba Ph i losophorvm. 7 

iaulla compotitum igne car£s,comedit,nec bibit nec dormit, 
co quod in omnibus (plritum habentibus ignis eft qui come¬ 
dit. Et Turba : Qualiter magifter cum angeli exignefunt 
creati, cur ergo no comedunt, eo quod afleris ignem efle qui 
comedit ? EttUe: Hinc dubitaftis,omnes opiniones haben¬ 
tes 8 c adverfarij faftieftis, & ii elementa veraciter fciretis, 
hxc non negaretis. Judico omnes opiniones habentes quod 
ignis iimplex non comedit verum fpiflum ignis. Non igitur 
funt angeli ex fpiflo igni verum ex tenuiflimo , teouiflimi 
ignis/ ex fimplici igitur, tenuiflimo creati igne non come- 
dunt.nec bibunt,nee dormiunt. EtTurba: Numquid magi¬ 
fter, rationes autem noftrrepoflunt percipere , Dei enim ad- 
iutoiio difta fua exhaufimus , rationes autem auditus 8 C vi- 
fus noftri, tantaferrenequeunt. Remuneret tibi Deus pro 
difcipulis tuis quoniam futurorum , docendorum causa a 
Regionibus noftrisnoscongregafti , cuius prremiumapud 
futurum iudicem non perdes. In^utt Art*leus : Quoniam ad 
futurorum utilitatem , nos coatdunaliis, Magifter,nihilfu- 
turumutilius cxpljcari pofle exiftimo , definitionibus ele¬ 
mentorum quas nos docuifti ad nos pofle pervenire. Et ille: 
Neminem veftrum equidem ignorareputo , omnes Sapien¬ 
tes in Deo definitiones narrafle. EtTurba: Si quid difcipuli 
veftri prxtermifetutnos oportet te magifler venturis iguo- 
tumnoJis praetermittere. EttUe: Sivultishicincipiam.quo- 
laiam invidi per libros fuosdifgreoaverunt illud , fin autem 
ad hunc librum finiendum, difpohtionem. EtTurba: Vbi ti¬ 
bi videtur,pofteris efle lucidius ibi difpone» Ettlle: Vbi nec 
ab infipientibus-cognofcatur, nec a dofrrinatfilijsignoretui: 
ibi ponam eo quod eft clavis perfecftio & finis. 

Sermo nonus. 

"CX i men vs ait , Deus fuo verbo omnia creavit, quibus 
dixit: Eftotej&cfadafunt cumalijs quatuor elementis, 
terra,aqua,aere,& igne, qu x invicem coagulavit & comix- 
taiunt,inimica:videmfls enim ignem aquarinimicum.Aqua 
vero igni inimicam efle & utrumque terra; & aeri. Deus au¬ 
tem eapace copulavit,queufque ab invicem dile&a funt. Ex 
his ientur quatuOr elcmetis omnia creata funt, caelum, thro- 
nus.angeli,fohluna,ftellae Scterra & mare, ac omnia qua; ia 
marifuntquae variafunt, & nonfimilia, quoru naturas Deus 
diverfasfecit,ficut& creationes , & non eft diverfltas haec in 
eo tantum qiiod vobis fignificavi: quaelibet illarum naturaru 
eft diverte natur» eiusq : natura eft diverficatum legionis di- 
A 4 yeifa. 


g TvrbaPhhilosophohvh. 

verla. Dive,rfita$ aiirem h.rc in omnibus eft creaturis , e® 
^uod ex'diverfis creare funt elementis. Nam fi ex uno 
creata; efiear elemento, convenientes haberent naturas. Sed 
hi c diuerfa elementa cum commifcentur, fuas amittunt na¬ 
turas , eo quod ficcumhumido mifcetnr, calidum frigido 
commixtum, nec calidum fit nec frigidum; Humidum ve¬ 
lo ucco mixtum,nec humidumfu necficcum. Cum autem 

quatuor elementa commifcentur, conveniunt, & creatura; 

inde exeunt qua; nunquam perficiuntur, nifi per nodes di- 

nnttantur &C putrefiant,& corrumpantur apud vifum.Dein¬ 
de peragit DeWuam creationem,per incrementum, cibum, 
vi tam, 6 c gubernationem. Fili j dodrinae non fruftra horum 
«juatuor vobis difpofitionem narravi elementorum, ineis 
namque eft arcanum abfeonditum, quorum duo tadum 8c 
alpedfcum apud vifum largientia, quorum opus 8cvirtusfci- 
U” CUr qu^ funt terra,& aqua. Aliaautem duo elementa, nec 
videntur nec tanguntur,nec quicc£ largiucur, nec locus eoru 
Videtur nec opus,nec vis,nifi in priorib.elemetis terra f il.&c 
aqua,cu auc quatuorelementano cSiungutur, nihil hommi- 
us artincij quod cupiunt perficitur. Mixta autem & a fuis 
naturis exeuntia aliud fiunt. Super his igitur optime medi¬ 
is Magifterfi diceres tua verbafequeremur. 

Et ‘“ e: 'J an j d,xi& b enevtiqueconferunnriatanrum dicam 
ver aqua; dicendo,fequimmi. Scitote omnes permanentes, 
* 3 uod nulla fit rindura verax nifi ex noftro tere. Nolireerc^o 
SZ animas &C pecuniat veftras deftruere, netri/Htiam cordi¬ 
bus veftrisinferatis. Adijciam&: firmamentum vobis, quod 
nifi prxdidtimats in album vertatis,ac nummos aaud vifum 
faciatis : deinde rubeum faciatis, donec tindura fiat, nihil 
faciatis. Illud igitur a;s comburite, confringite, ac nigredi¬ 
ne priuare,coquendo, imbuendo & abluendo, quoufque al¬ 
bum fiat,deinde dirigiteipfum. 

Sermo Decimus. 

s^/V: Scitote quod huius operis clauiseftflum- 
morum ars. Accipireigicurcorpusquodvobisdemon- 
dravi, ac indetabulas tenues coaptate. Deinde maris no- 
nri aqua;imponite , qua;eftaquapermanens, poftquam te¬ 
gitur, deinde leni imponireigni, donectabulteconfringan¬ 
tur,8c fiant aqua; vel Ethelia;, quodiderfieft, mifcete, &co- 
quiteacfimulate, in leni igne,donecbrodiumfiat faginato 
nmilc, ac ia fua aqua Ethelia; venite quoufque coaguletur, 

&; num- 


TvrbaPhilos©phorvm. 9 

& nummi fiant variati, quod falisflorcm nuncupamus. Co¬ 
quite igitur quoufque nigredine privetur ac albedo appa¬ 
reat. Regite demum ipfum , & auri collae commifcete. &c 
coquite, donec fiat Etheliarubea, ac terite cum patientianc 
vos teedeac, ac Etheliam aqua fua imbuite quae ex eo exivit, 
quae eft aqua permanens donec rubeum fiat. Hocigitut eft 
ar s combuftum, quod eft auri fermentum ac auri flos , quod 
cum aqua dirigite , donec aqua defcendat. Hoc igitur con¬ 
tinue faciatis, quoufque tota privetur aqua, & pulvis fiat. 

Sermo vndecimus. 

P Armsnidfs /»f»/>.-Sci?tis,quod invidi multipliciter 
de pluribus aquis tra&averunt,&: de brodijs,corporibus, 
lapidibus, metallis, ut vos decipiant omnes, fcieatiamin- 
quirentes. Dimittite igitur haec &C aurum, nummos; num¬ 
mosque aurum fieri facite pro hoc noftroaere &aesproni- 
g edi ie. Ac plumbum ftannumque plerique faciendo , ni¬ 
gredinem vocant, f Et fcitote,quod nili veritatis naturam di¬ 
rigaris, eiusque complexiones Sfccompofitioues bene coa¬ 
ptetis^ confanguinea confanguineis,& primum primo,in¬ 
convenienter facitis,nec quicqua operamini. Eo quod natu¬ 
ras cum fuis obuiabuntnaruris,confequenrur eas & laetabun¬ 
tur: In eis namque putrefeunt Egignuntur, eo quod natu¬ 
ra natura regatur, quas ipfam diruit ac in pulverem vertit, & 
in nihium deducit, demum ipfa eam renovat,reiterac&gi¬ 
gnit f equenter. Ergo in libris inveftigate,ut veritatis natu¬ 
ram fciatis , & quid eam putrefacit, quidque renovat ac cu¬ 
ius fit Caponis , & quae naturaliter habeat propinqua, 8 c qua¬ 
liter fe ad invicem diligant,& qualiter poft amorem inimici¬ 
tia, ac corruptio eis accidat ,.8c qualiter complexentur fe ad 
invicem, illae naturae, & concordes fiant donec in ignelenes 
fiant fimiliter. His igitur notis in hacarte , manus veltras 
imponite. Sivero veritatis naturas ignoretis , noli huic ope¬ 
ri appropinquare , quoniam totum eft noxium, infortunium 
& triftitia, Sapientumigiturverba infpicite , qualiterhis 
v erbis totum peregerunt, cum dixerunt, quod natura natu¬ 
ra laetatur, 8C natura naturam continet. In his igitur verbis 
vobis pera&um eft opus multiplex fuperfluum. Ideo di¬ 
mittite & argentum vivum accipite, 8c in corporemagne- 
fiae coagulate, vel inKuhul, vql in fulphure i quod non 

comburitur, & facite ipfum naturam albam , ac aeri no- 
ftro imponite Sc album fit, Si rubeum faciatis , rubeum 
r A 5 fit. 


I* TvrBA PHlUSOf HORVM. 

. ' SC fi demceps coquatis aurum fit. Dico quonftm 
ipium mare m rubeum vertit & auricollam. Et fcitore, 
quod non vertitur aurum in rubiginem , nifi per aquam 
permanentem, eo quod natura natura laetatur-. Regite 
ergo ipium coquendoin humorem donec natura abfeondi- 
ta appareat. Si igitur exterius apparente fepties ipfnm. 
aqua imbuite, coquendo, imbuendo & affando, donec 
rubeum fiat. Oillaenaturaecoelcftes; veritatis, naturas nu¬ 
tu Dei multiplicantes. O Natura illa fortis , avx naturas 
vincit ac funeravit, fuasque gaudere , & laetari facit natu¬ 
ras. Haec igitur eft fpecialiter cui Devs eiuspofletribuit 

quod ignis non poteft. Ideoque magnificauimus, & ho- 
nonhcauimus, eam , qua nihil tft preciofius, in vera tindu- 
ra, cuihmile, vel par minime invenitur. Ipfa eft veritas, 
quam fapienuam mveftigaotes amant. Liquefada enim 
cum Tuis corporibus alutfimum operum operatur. Nonne 
ii veritatem fciretis , mihi multipliciter gratias ageretis. 
Scitote ergo tingentes cinerem: qua: mixta funt oportet 
▼os diruere: Namque ea qua: ei mifcentur fuperat, & in 
i m vertit colorem. Et quemadmodum apud vifum fu- 
perficiemvincif , fic intimafuperauit. Et fi vnum fit fu¬ 
giens, alterum vero ignem patiens, utmmqueutriqueiun- 
» U j 1, 1 1 1 §> nem patitur. Et icitote, quod fifuperficies, nu¬ 
bes dealbaverunt, proculdubiointima dealbabunt. Et fci- 
IV™,*?%,***??? i nvcfti g^° r es, quod res una fuperat 
rnrn ' <|' I0 ii fiilpliut noftrum folum omnia comburit 

corpora. Rffltndtt Turba : Optime dixifti Parmenides, 
non tamen fumi difpofmoncm pofteris demonftrafti , nec 
qualiter ipfo dealbatur. 

Sermo duodecimus. 

L V ® K* inquit: Ego dicam, in eoveftigia fequens tmo- 
rum. Et Icitote omnes Sapientiaeinveftigatores quod 
Tradatus hic non eft ab initio regendi. Accipi-te amen 
tum vivum, quod ex mafculopft £ j CC 1 P U ^ ar gen- 
nem coagulare. NoT/mevit* 

eft^eituriho 2111 * eG 9 Uod ?™ s iam coagulatum eft. Non 
clt igitur hoc regendi mitium, hoc tamen iubeo n ° 

Quomam magueur eft eum ferto propi^uita,.^^^' 

ideo 


TvRba Philosophorvm. 
ideo noftra gaudet natura* Accipite ergo nubem quam 
priores vos capere iuflerunt, &cum fuo coquite corpore, 
donec ftannum fiat. Er fecundum confuetudinem a fua 
mundatenigredine, abluite, acarquo aifate igae donec de¬ 
albetur. Argentoautem vivoguberaaro omne corpus de¬ 
albatur, aatura namque naturam convertit. Magnefia; igi¬ 
tur accipite, & aquam aluminis > & aquam nitri, aquam 
maris, & aquam ferri, fumo dealbate. Eo quod fumus ille 
albus eft, & omnia dealbat, quo fumo quicquid cupitis de¬ 
albati, dealbatur. Illum igitur fumum fuae feci mifcete, do¬ 
nec coaguletur,SCnimiumalbumfiat. Hoc album ars af¬ 
fate donec feipfum geminare faciat, quoniam magnefies 
cum dealbatur, fpiritus fugere aon dimittit, nec atris uro* 
umbram apparere,eo quod natura naturam continet. Acci¬ 
pite ergo omnes do£f tina; filij , album fulphureum 8c fale & 
rore, dealbata; vel albi falis flore, donec nimium album fiat* 
Et fcicote quod falis albi flos eft Ethelde Bthelia» Aflate er¬ 
go ipfum per dies feptem donec fiat, ut marmor corufcarts, 
eo quod cum ita fit, maximum eft arcanum, quoniam ful- 
phur fulphuri mixtum eft, & fatftum eft inde maximum 
opus propter propinquitatem inter fe , eo quod naturae fbae 
obviantes natura: laetantur. Accipice ergp Mardeck, Sc 
dealbate ipfum per gadenbe, id eft, urinam, fit acetum, Sc 
aquam permanentem, aflate, & coagulate donec non lique¬ 
fiat in igne fortiore fuo, igne priore , vafis os fortiter coo¬ 
perite,ne flos fugiat,& fuum propinquum fqcumteneat, 8C 
eius albedineminsendifaciat, & caveteignis inccnfionem, 
quoniam fi incendatis ignem ante terminum rubeum fit» 
quod nihil vobis prodeft, eo quod in initio regendi vultis 

album. Deinde coaguletis ipfum,deinde rubeum facitis. Et 
fit ignis vefter lenis in dealbando donec coaguletur. Ecfci- 
tote quod cum coagulatur, nos vocamus ipfum animam , & 
quod tunc,citius,a natura in naturam convertitur. Hoc igi¬ 
tur de nummorum arte eft fuffi ciens, rationem habentibus, 
eo quod res v na facit, quod Scplures operantur. Pluribus 
autem rebus non indigetis nifi una re, Scilla res in unoquo¬ 
que gradu operum veftrorum in aliam vertitur naturam. In- 
jn/tTurba, Magifter fi prout Sapientes dixerunt, diceres, Sc 
breviter ipfos quos video nolle ad totum tene¬ 
bris feparari, vos feque- 
xentur. 


§erno 


12 


T u Ire a P h i l o s o r h o r u m'. 

Tredecimusi 

p Ythagoras ait: Aliam gubernationem ponimus qux 
non eft alia radice, verum nomine. Et icitote huiusinve- 
ftigatoreslcieutixj&ffapientixjquicquidinvidiinlibiisfuis 
iulicrant de naturarum compofitione , fibunvicem conve*- 
nient;um,in fapore Unum tanrumeft,in oculorum aurem vi- 
fuquamdiuerfafunt. Et fcitotequodres quam multiplici¬ 
ter narraverunt, fuumabfq; igncfocium confequitur, prout 
Iapis Magnetis confequitur ferrum , quibus illa res non fru- 
ftra refertur, vel ipermati vel vulvae quibus fimilis eft illa res. 
Et quod illa res quae fuum abfq; ignefocium fequitur nulla 
compolitione pallim multos apparere colores facit, eo quod 
illa Unares in unoquoq; introit, regi mine, quam vbiqj mve- 
niunt/qux lapis eft,at non lapis,vilis &pretiofa,obfcurata,&C 
c data, &c a quolibet nota : vnius nominis , SCmultorumno- 
rmnum qux eft fpucum Iunx. Hicigiturlapis non eftlapis 
eo quod pretiofuseft,iine quo natura ni hi! operatur unquam. 
Cuius nomen eft unum; multis tamen iplum nuncupavimus 
nominibus propter fuxexcellentiam natur xR.Turba fi qui- 
bafdam , Magtfter , fuis nominibus inveftigantibus 
nuncuparis. Et tlle. Echelia dicitur alba , & aes album, 
Scab igne fugiens qurfolus xs dealbat. Lapidem igitur al¬ 
bum c6fringite,poftquam cum lade coaguleris. Deinde cal¬ 
cem ad marmor confringite, 8c cavete ne a vafe exeat humi- 
'ditasjverumipfamin vaiecoagulatc,quoUsq; emis fiat,&la- 
nxfputo coquite,aedirigite. Jnvenietis enim lapidem fra- 
£tumScfuaaquaiamimbutum. Hic igitur eftlapis quem 
omnibus nuncupavimus nominibus , qui opus recipit & bi¬ 
bit, & ex quo omnis color apparer. Accipi te igitur ipfam gu- 
mam qux ab excoria eft,& cum calcis cinere mifcete, quam 
xexiitis & foece quam fciris, ac aqua humeftante permanen¬ 
te. Deinde infpicite,utrurn pulvisfaftus eft, fin autem ini- 
gnefuo fortiore affate, dont^c confringatur Deinde aqua 
permanente imbuite , aequanto magis colores variantur, 
tanto ipfa calefieri dimitte. Etfcitote, fi argentum vivum al¬ 
bum capiatis, vel fpururn Iunx &: prout i ulli faciatis , leniq* 
rgneconfdngatis.coagulamr&fitlapis. Ex hoc igitur lapi¬ 
de cum confringitur, varij uobis colores apparebunt. Hic 
aurem infermone fi quid ambiguitatis vobiseveniar,prout 
iufli vos facite donec albus lapis fiacarqt corufcans , & 

propofitum veftrum inveniatis. 


Sermo 


Turba Philosophorum. »3 

Sermo decimus quotus. 

A Csubosen *nquit\ magifter di xifti non invideas , 
quod te dccer,remuneret tibi D tus , ait Pythagora*. Et 
te Acfubofen liberer D e u s ab invidia. Et illa.. Sciatis Tur¬ 
ba Sapientum quod fulphura fulphuribus continentur >8t 
humiditas humidftate. ReJponditTurba: Acfubofesiam in- 
yidi fimile.quid dixerunt: iignificaigitur, quidhxc humidi¬ 
tas eft. Et ille. Cum venenum coipus penetrat iavariabili 
colore,ipfum colorat, & nunquam dimittit corpus , animam 
quae compar,fibi eft, a fe feparari. De quo invidi dixerunt, 
perfequente, fugienti obviante,ab eis fuga aufFertur,&veri¬ 
tas fequitur. Htquod natura fuum coepit comparem,ut ini- 
micumScfe invicem continuerunt , eo quod ex fulphureo, 
fulphure mixto, preciofiflimus fit color qui non variatur, 
nec ab igne fugit,quando anima in corporis intima infertur, 
ac corpus continet ac colorat. Di<fta autem mea reiterabo in 
tyria coloratione» Accipe animal quod dicitur KenckeL 
quoniam tota eius aqua tyrius color eft , & regite ipfum 
leuiigne,utcon(uetum eft,donec terra fiar,in qua parum erit 
coloris. Uolentes autem,ad tyriam pervenire tin&uram,ac- 
cipice humiditafem quam eiecit illud & cum eopaulatim 
imponite in vafc,&in eo imponite illam tinfturam cuius co¬ 
lor non uobis placuit» Deinde aquam coquite ipfum mari- 
na.donecarefcac. Deinde illo humore imbuite,Stpaulatim. 
deficcatc St non defiftaris imbuere ipfum, & coquere , & de- 
liccare,donec roto fuohumoreimbuatur. Deinde per dies 
quofdaminfuovafe dimittite, quousq; preciofillimus color 
tyreus eidefuper exeat. Jnfpicite qualiter vobis defcribam 
regimen. Conficiteipfum Urina puerorum, & aqua maris, 
ac aqua munda permanente, antequam tingatur, & lcui de^- 
coquice igne.donec nigredo pereat ac quiefcat,& illud de fa¬ 
cili confnngatur. Decoquiteergoipfum fuohumore, donec 
veftiac ipfum rubeum colorem. Volentes autem ipfum i n ty- 
num colorem ducere,imbuite ipfum aqua continua &mifce- 
te,prout Icitis ei fu fficere, apud vifum, & mifccte &t ipfum a- 
quapermanente,ita quod fufficiat, & decoquitedonecrubi- 
go aquam bibat. Deinde aqua maris quam parafti, abluite 
qua: eft aqua calcis deficcatse , St coquite donec fuum bibat 
humorem,& facite hoc per dies poft dies. Dico quod color 
indevdbis apparebit,cui nunquam fimile tyrij fecetunt. Etft 
'vultis adit alcis alcior qua fuerat > St au dacior,ponite gum- 


14 Turba Philosophorum. 

mamin aquapermanente,quapervices ipfum tingite, deia- 
dein fole deficcate.Demum prtedidre reddita aqute, 8Cmger 
tyrius color intenditur, fit fcicore quod vos non tingitis 
purpureum colorem nififrigido. Accipite ergo aquam quae 
eft,de frigoris natura &C in ea lanam deco quite,donec tin£tu- 
xx vim capiat ab aqua. Et fcitote quod illam vim,quae ab il¬ 
la erir,aqua,fioiem philofophi nuncupaverunt. Propofitum 
veftrum ergo fit illa aqua , in ea ponite quod in vafe eft per 
dies &nodes,donec pretiofifilmum cyrium vefliatur colore. 

Sermo decimus quintus. 

J7R i eTES/»y*yV:omnesfapientiajinveftigatores,fcitore 
quodhuius artis fundamentum propter quam multi pe¬ 
rierunt , Vnum quid eft , quod omnibus naturis for¬ 
tius, &fublimiusapud philofophos , apud infipiemes ver6 
eft omnium rerum vilius quodnos venei lamur.Heu vobis o- 
mnibusinfipientibusquamignari eftis huius artispro qua 
moreremini fi fciretis. Et iuro vobis, quod fi reges eam fci- 
rent,nemo veftfum linquam ad eampervenit et 6 natura harc 
qualiter verrit corpus in fpiiitum. O quam admirabilis 
natura,qualiter omnibus imminet ac omnia fuperat .siitpj- 
xhagoras. Friites nominaeam.i'//^. Eft acetum acerrimum, 
quod facit aurum efte merum Spiritum fine quo aceto, nec 
albedonec nigredo.nec rubor nec rubigo fieri poteft. Et fci- 
tote quod cum corpori, mifcetur,& continetur, & linum fit 
cum eo vertit ipfum in fpiritum.&fpirituali, tingit tindura 
invaviabili quxdeleri nonpoteft.Etfcitote. Quodfiponi- 
tis corpus luper ignem abfq; aceto comburitur , & corrum¬ 
pitur. Etfdtotequodhumorprimus eft frigidus. Cavete 
igitur ignem qui inimicus eft frigori.Ideoq; dixerunt fapien- 
tesfuaviter rege re, donec Sulphur fiat i ncremabile. Huius au¬ 
tem artis,difpofitionem , racionem habentibusiamfapiens 
demonftravit eorum autem artis quas dixit, optimu eft quod 
parum huius fulphuris,forte corpus comburit. Ideoq; ipfuni 
Venerantur,& deferibunt, in initio libri eorum quod filius 
A d e fic defcripfir. Quoniam hoc acetum corpus combu¬ 
rit, & in Cinerem vertit,quod & corpus de albat,quod fi bend 
coquitis ac nigredine privetis , in lapidem vertetur & fiet 
«ummus intenfiflima; albedinis. Coquite ergo lapidem do¬ 
nec diiuatur,demum folvite ac maris aqua temperate. Et fci- 
Eocequod totius operis initium eft dealbatio cui rubor fuc- 
Demum operis pcifefl^ poftiucc autem p er acetum 

MUtU 


Turba Philosophorum. 
nutu Dei tora fit perfe&io. Jam vobis difcipulorumTur- 
b x huius rei unius difpofuionem , demonftravi quae naturis 
e(t perferior,preciofior,ac honorabilior. Et iuio,vobis per 
Deu M,quodmultotemporeinlibrisiuveftigavi, utadhu- 
ius unius fcientiam pervenirem,ac Deum oravi ut quid eft 
me docerer. Exauditaautemoratione,mundamaquammihi 
demonftravir, qua novi merum acerum, & quanto magisli» 
bros legebam,tantc!> magis mihi illuminabatur. 

Sermo decimus Sextus. 

C O « r A t e sintjuif : Scitote manentium Turba filij Do- 
^ £trina;,quod absq; plumbo nulla fit tindlura eo quod yim 
habeat. Nonne videt» qualiter Hermes,gratia triplex pu- 
nicum cum in corporefubiungitur,in colorem vertiturinva- 
riabilem. Et fcitote quod prima vis eft acetum. Secundave¬ 
ro plumbum de quo lapientes dixerunt, qued cumpunicura 
incorporefubiungitur,fit ex eo color in variabilis. Accipite 
ergo plumbum quod fit exlapide qui dicitur Kuhul, Scfito- 
ptimus,& coquite ipium donec ipfum nigrum fit.Deindc ni-, 
tri aqua ipfum terite,donecfpiflum fiat ut pinguedo» Jtem 
deindecoquite nitentiffimoigne, donec fpiflitudo corpori* 
diruatur, aqua contempta. Accendice ergo fuper ipfum, 
quousq; fiatlapis.mundus Scnummofus & albimmus,terite 
ergo ipfum,rore,&fole,&:aqua maris,ac pluvix.xxi»diebus 
x. diebusfalfo.x.ver6 diebus dulci aqua,&; invenietis ipfum, 
nummofo lapidi fimile. Coquite igitur ip fum nitri aqua do¬ 
nec fiat Stannum. Coquiteigitur ipfum donec humore pri- 
yeturacficcumfiat. Etfcitotequodcum ficcns fit, fuihu» 
morisrefiduum velociter bibit, & quodeftplumbum com- 
buftum.Aeiteigitunpfumnecomburatur. Hocautcmful- 
phur quodnon comburitur nuncupamus. T erite ergo ipfum 
acerrimo aceto, 8c coquite donec fpilfetur Sc cavete,ne ace¬ 
tum in fumum vettatur,8cpereac,&coquiteipfum. Centum 
quinquaginta diebus» Jam ipfam igitur alibi plumbi 
difpoiltionem demonftravi , eo autem noto nihil aliud eft 
qua mulieru opus &ludus puerorum.Et fcitotequod arcanu 
operis auri fit, cxmafculo , 8cfocmina,mafculu autc iamia 
plubo vobis ofte di foemina. vero in auripigmeto.vobis nun¬ 
cupavi, auripigmetu igitur plumba fcitehic enimmatciilus 
leceptagaudetfoeminaeo quodmafculoadinvatur. Mafcu- 
Jus vero afoemina , tingentem accipit fpiritum. Ipfosigi¬ 
tur mixtos vitreo imponite vafi , ScErhelia; Sc aceto tenta 
acerrimo ac fepeem coquite diebus, &; cavete ne arcanum 

fumiger, 


i 6 Turba Philosophorum. 

fumiget, &per nodes dimittite. Et fi vultis ipfum lutum 
induere , ‘'videntes ipfum iam ficcum , aceto imbuite. 
Jam igitur autipigmenti vim vobis notificavi quod eft 
focmiua qua maximum perficitur arcanum.. Nolite ergo 
ipfas malis oftendere,Randerit autem,eft Etheliaaceti quod 
in confedione imponitur quibus Deus perficit opus, que* 
&fpiricus corpora capiunr,8cfpiritualia erunt» 

Sermo Decimus Septimus. 

*y I m o n inquit : iam dixifti philofophorum 5 C difcipulo- 
^ rum Turba, in album faciendo : dicendum eft igitur,in 
rubeum faciendo, fcitote omnefhuiusartis inveftigarorcs 
quod nifi dealbetis non poteftis rubeum facere, eo quod duae 
naturae nihil aliud funt quam rubeum & album , dealbate 
igitur rubeum & album. Et fcitote quod annus in qnatuor 
dividitur tempora. Primum autem tempfts eft frigidae com¬ 
plexionis,quod efthyems. Secundum vere eft complexio¬ 
nis veris. Deinde tertium quod eft aftas: deindequartura 
quofrud^tus maturantur eft autumnus. Hoc igitur modo o- 
portec vos naturas regere, hyemis humiditate , deinde Ve¬ 
ris tempore,& exitu florum aeftatisq; calore,& aere,& quali¬ 
ter frudus maturantur & lenificantur,ut ab arboribus colli¬ 
gantur. Hoc igitur delcripto exemplo,tingentes regite na¬ 
turas: fih aurem erratis,neminem nifi vofmeti pios reprehen - 
di tit.RcJpondit Turba-, optume tradafti, adde igitur pofteris 
iuiufcemodi aliud. Etttte : Dicam,in plumbum rubeum fa¬ 
ciendo. Accipiteplumbum , quod magifter accipere vos 
iuflit,in principio fui libri, 8c cum eoponne x$ ut plumbum, 
& coquite donec fpifletur.congelate &C deficcatc, donec ru¬ 
beum fiat. HicUtiq; eft plumbum rubeum dequofapientes 
Uixerut, a:sScp]umbuiapisfiantpreciofus,mifcetee:3;Equa- 

liter,&aflatecueisauru,quodfi bene regaris fpiiirus fir tin¬ 
ges infpiritibus Cucnimmafculus & fccmina coniungurur, 
fit mulier non fugiens >compofitum vero fpiriruale. Excotn- 
pofitoautem in fpirnum rubeum vepfo fir mundi principium: 
Ecce hoc plumbum quod plumbum rubeum nuncupavimus 
noftri eft operis, fine quo nihil fit. 

Sermo Decimus ottauus. 

11 N D u s att : Turba : inveftigatores huius artis fcien- 

dumeft,qaod philofophiin libmfHisgummam multi¬ 
pliciter 


Turba Philo s o phorum, -<f 

pKciter narraverunt quae nihil aliud eftquam aquaperma 
nensexqua preciofiftimus lapis generatur. 6, quam plures 
funt huius gumma: mveftigatorcSj&quamminimi eam co- 
^oofcunr. £t fcitorequod naeegummanon emendatur nifi. 

^o!o auro, quam plures namqs funt qui has inveftigant ap¬ 
plicationes 8c in v eniunt quafaam, non tamen poliunt labo¬ 
res fuftinere,eo quod diminuuntur. Quae autem ex gumma 
fiunt applicationes, & ex honorabili lapide, quitin&uram 
iam continuit, ipfae penasfuftinent ac nunquam diminuun- * e " as e t, **‘ 
tur. Mea igitur verba intclligire,vobis namq; gumma; luci- 
fico difpolitioneminvidens, &arcanumin ea exiftens. Ec n st fm^ 
fcitote quod gumma noftra eft auro fortior, 6coportet,Sciea- 
tes eam tenere auro honorabiliorem,aurum tamenhonora- 
mus,line ipfo namqj gumma non emendatur. Gummaigi- 
tur noftra pretiofior&fublimioreft margaritis, eo quod ex 
gumma pauco auro multum emimus. Jdeoqj philofophi 
fcribcntesnc pereant, caventesinlibris luismanifeftam di- 
fpofitionem non polucrunt ne quilibet eam cognofceret» 
quam fiiofipiencesfarent non vili venderent pretio. Accipite 
cr go ex guma albaintenlifiimi candoris partem unam , &ex 
albi Vituli urinapait. i. & exfellepifcis.i.&exgummtecor- 
pore.linequoemendannon potefti. hasmifeere portiones, 

Scper 40. dies coquite Hisqi tranfa&is calido fole.conge- 
late donec deficcen&r. Deinde coquiteipfum mixtum cum 
lade fermenti quous^, lac deficiat, deindeipfum extrahite 
8cquousq; ficcum fiat.ip calore dimittite. Deinde cum la<ftc 
ficus ipfum mifcere, & coquite donec humor ille deficcctuc 
in compofito,quem poftea cum radicis herbae ladte milcere, 

8c coquite donec deficcetur.Deiade ipfum pluviali aqua hu- 
me<ftate,deinde afpergite aquam roris Sc coquite donec de- 
ficcetur. Jtem aquaipfum imbuite permanenre,& deficca- 
tejquousqjintenfiftima: fiat ficciratis. His praemiffis ipfum 
gummae mifcete.quae omnibus paratur coloribus 8c coquite 
fortiter:, donec totius vis aqua: pereat eorpusq; cotu deficcec 
humiditacem,inducentes iplum coquendo , quoufq; illius 
ficcitas incendatur. Deinde dimittite per 4.0. dies,ut in illa 
tritione maneat vel decottione douec fpiritus corpus pene : 
tret. Hoc enim regimine fpiritus incorporatur,& infpiricum 
corpus vertitur,obfervateergo vas ne compolicum fugiat, &; 

> fumiget. His autem pera&is vas aperite, & veftrum pro- 
pofitum invenietis. Hocutiqi eft gu^mae arcanum, quod 
iji Ubiis fuis philolojphi c«l»v«uat. 

$. r*i f ' 1 


iS 


Turba Philosophorum. 

Sermo Decimus Nonus. 

T\ A rdar i s tnquit, norumeft quod iamaquam magi- 
^ ftri permanentem narraverunt. Oportet igiturintrodu- 
£bum in hac arte , nihil incipere antequam huius aquae vim 
fciat permanentis. Nos enim oportet femper uti in com¬ 
mixtione, contritione, &C toto regimine, illa nota aqua per¬ 
manente. Qui igitur aquam nefeit permanentem, eiusq; re¬ 
gimen prout oportet , non ingrediatur in hac arte eo quod 
absq; aqua permanente nihil fit. Vis eius eft fpiritualis fan- 
guis,quarephilofophiaquam nuncupaverunt, eamperma- 
nentem,contrita enim cum corpore quod vobis ante me raa* 
giftriexpofuerunt.nutu Dei corpus illud in fpiritum ver¬ 
rit. Sibi enim invicem mixta ac in unum reda£ta,fe invicem 
convertunt corpus fcilicet incorporat fpiritum, fpiritus vero 
corpus in fpiritum tin&um,prout fanguis vertit. Et fcitote 
quod omne quodfpiritum habet, habet etiam &fanguin«m: 
huius igitur mementote arcani. 

Sermo Vigefimus * 

^ E LUS inquit : optimedixiftis difcipuli Rejpondit Pj - 
thagorM ,Bele cur (philofophicumfint) difcipulos nun- 
cupafti lReJpondit,lUe,z &honorem fui Aagiftri,ne ipfum eis 
parem faciam. Pjthagoraiautem reJpMdit. Qui nobifeum ia 
hac arte hunc librum compofuerunt qui Turba dicitur non 
debent vocari difcipuli. Et ille. Ipfi.magifter, aquam, fre¬ 
quenter permanentem narraverunt. Alburnq; facere, & ru¬ 
beum multis modis defcripferunt,nominibus tantum di ver- 
fis. Occulta autem veritate concordesfunt quibus modis, 
pondera compofitiones ac regimina coniunxerunt. Ecce di- 
&a in hoc defpe&o, fama divulgata quod apud philofophos 
excelfum eft quodeft lapis 8 c non lapis quod multis nuncu¬ 
patur nominibus,ne quis ipfum agnofeat infipiens. Quidam 
enim fapientes alio modo,ubi generatur ei nomen alfumpfe- 
runt, quidam vero a calore quorum quidam viridem dixe¬ 
runt lapidem , quidam lapidem intentiflimi Ipiritusex tere, 
corporibusimmixtibilem, quidam eiusdeferiptionem alte- 
raverunt, quod apud vendentes lapides qui dicuntur fauen 
nummis venundatur,quidam fpu tum lunae, quidam aftrono- 
micequidam quoq; aritmetice , ipfum nuncupaverunr,iam 
nominum legionibus Yocarum eft,cuius melius eft, quodfic 

ex me- 


Turia Philosophorum. i? 

«x metallis, quidam cor Colis, quidam etiam quod fit cx ar¬ 
gento vivo, cum la&c volatilium dixit cllc. 

Sermo Vigefnu primus. 

p Andouus intjuir : Bele tantum de lapide dcfpe&o 
dixitli quod nemini f.atrum tuorum aliquid dimifilh di¬ 
cendum. JnCuperdoceo pollcros, hunclapidem defpcdtum 
cllc aquam permanentem. Et Icitote omnes Capient ixinve- 
lligatoies , quod aqua permanens cft aqua inundante vitar, 
quodCcilicet philofophi dixerunt, naturanatuiSlartarur,na¬ 
tura naturam continet,ac natura naturam vincit. Hoc autem 
brevedidtum operis principium rationem habentibus phi¬ 
lofophi conftituerunr, Ktfcirote , quod nullum coipusift 
preciofius, vel purius Cole & quod nullum venenum tingens 
generaturabsq; Cole, & fu a umbra. Qui igitur philofopho- 
rum venenum absq; hisfacorc conatur iam errans cecidit ia 
id quo eius triftitia permanet. Qui autem fapientum vene¬ 
num cx Cole & cius Umbra tinxit, ad maximum pervenitar- 
canum, Etfcitotequod nummus nofter cum rubeus fit, au¬ 
rum nuncupatur, qui ergo fcit Cambar phi loCoph orum oc¬ 
cultum, iam ci notum eftarcanum : Reftondjt T urb.t, bend 
defcripfiftihunc lapidem notificd , non ramtn cius narralli 
regimen > nec compofitionem , revertere ergo deferibendo. 
Inyutt ,iubeo capere occultum & honorabile arcanum quod 
cft,magnefia alba qua: mixta &: rrita cum uero & cavete ne 
hoc accipiatis,tiifi purum & mundum : demum fuo imponi¬ 
te vafi,6c orate Deum hunc maximum videre lapidem vo¬ 
bis concedat. Deinde coquite paulatim , & extrahentes in- 
fpicite (i fadlus fit niger lapis optimeigiturrcxillis. Sicau- 
tem regite ipfum albo quod clt magnum arcanum,donec fiat 
Kuhul nigredine coopertum qux Ccilicet nigredo percitote 
quod non permanet nifi. 40.diebus.Teiitcigirunpfutnciim 
luis confedionibus , qua:funt hic flos aeris,aurum indicum 
quorum radix cft una &Iex ungento id cfl & cx croco , ideft 
&exaltato alumine fixo id cftj) * ergd quacuorprud6:er co¬ 
quite 40. diebus vel 41. His enim diebus pra-midis Deus 
vobis oftcndet,huiuslapidis principium qui eft Iapis atiros 
que vifumgratia De i multipliciterrelata, fortiter coquite 
oC gumx reliduo imbuite. Et Coitote quod quotiens cineie 
imbuitis,totiens per vices & deficcarur Sc hume&atur, do¬ 
nec Cius color in id quod quxricis verratur. Ite clementer in- 
£ a fficicus 


* 

fc. U 'fl 

Saturno 
v ttftur 
ltg'nd>m 
Hoc '<go 

CjHAtUK. 

Vel Jotefl 
etiam Jio 
le£t qua 
junt hic 
Jios arisf, 

curumltir 

dicit quo- 
rum radni 
*ft vntt, & 

toid eft & 
eioco & 
exaltato 
ttlumint 
fixo. UK 
Satui n»*, 


TlIRSA PHIlOSOfHeRUM.' 
fpicicns nobis quod caepi perficiam. Scitote quod huiu* 
lapidis pretiofi operis perfe&io eft ipfam regere medicinae 
tefiduo eius quod refervaftr quare duarum tertiarum 
partium refiduarum.adipfum imbuendum altera imbuite,ac 
in calore ad coquendum ponite,8cfit ignis eius peiore inten- 
fior.cereatur & cum deficcaturfc invicem continet. Coquite 
igitur ceram donec bibat collam auri, quam deficcatamcera, 
etiam imbuite refidua fcpties donec illae duae finiantur tertiae 
partes easq; omnes bibat reftaterra. Demum ipfam calido 
imponite igni, donec terra fuum extrahat florem , ac fati» 
placeat. Siintelligatis beati eftis. Sin autem/vobis operis 
perfectionem reiterabo: accipite album mundum quod ma¬ 
ximam eft arcanum, in quo eft veritas tin&urae, coqj arenam 
imbuite,quae faCta ex lapide eft: fepties imbuto, quousq; to¬ 
tum bibat ac vafis os fortiter claudite , ut vos multotie» 
iufti. Quoniam quod ex eo agitis Deo annuente vobis 
apparebit,quod eft lapis tyrij coloris. Jam igitur perfeci 
■veritatemideo coniuro vos per Deum, &veftrum verum 
magiftrum,vt hoc maximum oftendatis arcanum, &cavet« 
malignos. 

'Sermo vigefimus fecundus. 

T HiopHuus inquit: Bene dixifti notifice & pulcre, 
acabinvidiakber faCtus es. Att Turba. Exponat igitur 
nobis veftradifcrerio,q> notificusPandolfuspofuit : SCnUli 
«fleinvidus. EttUc. Omnes huius fcientiae :nveftigatores, 
operis nummi 8Cauri arcanum efttenebrofa vtftis <x nemo 
novit qua: philofophi in libris fuis narraverunt abfq; leCtio- 
num8c tentationum frequentatione ac fapientum mquifi- 
tione. Quod enim pofueruntfublimius , &ol#fcurius eft 
quam quod fcirepoflit,& quamuis notius,traCtaverunt , Sc 
ben£; quidam toti obfcure traftaverunt, alij aliis funt luci¬ 
diores. Rejpondft Turb* , verum dixifti. EttUe : Notific® 
p ofteris,quod inter Boritin & aes propinquitas eft, eo quod 
Boritis fapientum aes liquefacit, 8c vel ut aqua fluxibilis ver¬ 
tit. Dividiteergo venenum in duo aequalia quorum alter® 
«es lique facite.alterum vero ad terendumSc imbuendum fer- 
vate. Eo quod oportet vos aes in latninas perducere, demum 
cum priori veneni parte coquere duo ad feptemin duobus» 
ad feptem io fua coquite aqua 41.diebus,demum aperite vas 
^invenietis io argentum vivum verfum,abluitcipfum co- 
f a«ft4»>qit®us^i fiujpuvctutaigrcdiftc^ fiat ** umbra ca- 

19 * 6 * 


Turba Philosophorum. ti 

reos. Demum ipfum continue coquite, donec congeletur. 
Ipfoenim congelato fit maximum arcanum. Huncigirnrla- 
f>idem Boritin philofophinuncnpaverunt,coquite illum la¬ 
pidem congelatum,quousq; mucra: Gmilis fit materia. Tunc 
autem aqua ipfum imbuite permanente quam vos iuffi re- 
feruare,alteraf€ilicetportione,ac multipliciter coquite quo- 
ufq; eius appareant colores. H»c igitur eft putrefadlrio ma¬ 
xima, quae maximum extrahit arcanum. Injutt Turba, re ver¬ 
tere exponendo Theophile» Et ille : intimandum eft quae 
propinquitas inter magnetem & ferrum,eainrer aes & aquam 
permanentem eft utiq; propinquitas. Si igitur aes & aquam 
regatis permanentem ut vos iufti, fiet inde maximum arca¬ 
num hoc modo. Accipifemagnefiam albam & argentum vi- 
vum.mafculo mifceto,ac fortiter terite coquendo, non ma- 
nibus.quousqj tenuis fiat aqua. Dividentes autem hanc,a- 
quam in daasparte$,alteraipfum aqua parce coquite xr. die- 
bus,donec fiat flos candidus , vt flos falis in fuofplendore,& 
corufcatione. vafis aute os fortiter claudite,&: 40. diebus co¬ 
quite,& invenietis ipfum, aquam la£te candidiorem eius et¬ 
iam nigredine coquendo private,cotinue coquentes quous- 

2 ue tota eius natura,diruatur &coinquinatio pereat,8cmun- 
ume{Tevideatis,& totum frangatur. Sin vero vultis utto- 
tum arcanum quod vobis dedi peragatur, abluite ipfum a- 
qua,quam vos iullifcrvare altera videlicet parte , donec fiat 
crocus , ac in fuo dimittite vafe , quoniam ikfir fei- 
pfum conterit, & refidua imbuite aqua donec decodrione SC 
aqua conteratur,&fiat fimilefyrupo granatorum,imbuite i- 
gitur ipfumfkcoquice,donecponderis humiditatis refiduum 
quod habetis deficiar, & color quem philofophi in libris fuis 
cxplanavcr£ appareat. 

Sermo vigefimus tertius . 

r~* Erus ait: Jntelligiteomne* dodrina:filii quodTheo- 
^ philus vobis fignificavir, inter rr agnetem & ferrum elle 
propinquitatem,commixtiorem propinquitate , interma- 
gnetem,8c ferrum exi ftente, cumis convenienter per cen¬ 
tum dies regitur .• quid autem vobis eft utilius fignificarione, 
quod inter ftannum &argentum vivum nulla eft propinqui¬ 
tas,necalteri cum altero eft natura? ie^<?W./>,maledixifti, 
& vituperaftiredam difpofitionem. Et ille. Notumfaeia 
quod noa dico nifi veritatem, quid vobis eft invidi» ; Ti- 
£ 3 naere 


ai Turba P h i l o s or H Q* u m. 

mere Dominum omnis Turba, vtmagifterveftervobu cre- 
da t: Et Turba. Dic quod vis. EtiUe. Iubeo vos capere ar¬ 
gentum vivum quod eft vis mafculina:. ipfum^; coquite cti 
luo corpore donec fiat ut aqua fluxibilis , coquitemaLcnli- 
numfimul& vaporem quoq; ita utrumq; coaguletur,& faac 
lapis. Jam autem diviferatis aquam in duas parres, quarum 
primaadcorpus liquefaciendum, & coquendum, Secunda 
vero ad mundandum iamcombuftum» &fuum focium qua: 
unum ia<fbalunr* Imbuite ipfumfepties8Cmundare,quous- 
que diruatur, ac corpus fuum mundetur, ab omni coinqui¬ 
natione Scfiar terra. Et fcitote quod 41. diebusipfumtotwm 
in terram vertetur,coquendo igitur ipfum liquefacire donec 
fiat vt aqua vera& argentum vivum. Deinde aqua nitri ab 
luite donec fiat ut nummus liquefactus*. Demum coquite- 
donec congeletur 8c fiat ftanno fi mile, tunc maximum eft ar- 
canum.fcilicet lapis qui ex duobus eft Regite ipfum co¬ 
quendo^ terendo,donec crocus fiat exccllentiftimus. Et 
fcitote quod aquam cum fuo comite deficcatam , crocum 
nuncupavimus.Coquiteigituripfum, & refidua imbuitea- 
qua quam obfervaftis , donec propofitum inve¬ 
niatis. 

Sermo vig?fimus quartus. 

"DAcoscus dicit : optime dixifti. Bele, diCta igitur ve- 
ftra fequor veftigia. £///5fe.'urplacer,cavetamennefisin- 
vidus. Non eft enimfapientum invidia, &Bacofcus verum 
dicis. Filios igitur iubeo do&rinx. Accipite plumbum 8c ut 
philofophiiuflerunt imbui te,deinde liquefacite,deinde con- 
gelate,donec lapis fiat,deinderegiteipfum lapidem auricol- 
la,& granatorum fyrupo donec confringatur. Iam enim in 
duas partes aquam divififtis,quarum altera plumbumlique- 
feciftis,&fa6tum eft utaqua,coquite igitur ipfum donec de- 
llccerur& fiat terra,deinde terite ipfum aqua obfervatado- 
nec rubeam induat colorem, ac prout vos iufli fiequentifti- 
me Turia autem rf/f. Nihil efgifti nam ambigua verba con- 
tulifti revertere ergo. Et ille. Argentum vivum volentes coa- 
gulare.fuo mifcete compari. Deinde diligentercoquite,do- 
necaqua fiat utrumque permanens. Deinde coquite illam 
aquam donec coaguletur. Haicautem cum vaporefuo com¬ 
pari deficcatur , eo quod invenietis totum argentum 
vivum iam cpagulatum a fe ipfo. Siintelligatis , ac fuo 



Turba Ph ilosophoRom. 25 

vafi quod oportet, imponatis, coquite ipfum donec coagu,- 
letur,deinde terite donec fiat crocus colori aurifimilis. 


Sermo Vigefimus quintus , 

tl k En AS0US ait: remuneret tibi Deus pro regimine. 

*ficut veridicis, quoniam di&atuailluminafti. EtilU. A- 
iunt ex quoeumlaudas, praedii is fuis, noli eo efle inferior. 
Ettlie : Scio quod mbil aliud polium dicere quam qua: dixit 
Iubeo tamen pofteros facere corpora non corpora , haec in 
corporea vero corpora. Hocenim regimine paratur com 
politum,eiufquenaturae occultumextrahitur. His itaq; cor 
poribus arg.vivum corpori iunge magnefi»? ac faeminam vi¬ 
ro^ per hoc fitbelia noftra extrahitur qcculta.per qua cor¬ 
pora colorantur, hoc utiqj regimen fi intelligatis.corporafi- 
unt non corporea, & incorporea, corpora. Si diligenter res 
igne teratis,acEthelia: peragatis fiunt res munda: non fugie- 
tes. Etjfcitote, quod argentum vivum, eft ignis corpora co- 

burens,mortificans, &confringens,uno regimine,ac quanto 

magis corporimifcetur & teritur, tantomagis corpus dirui¬ 
tur Argentumq; vivum igneum, cum autem diligenrer teri¬ 
tis eisq; ut oportet percipitis polfidebitis Ethel naturam & 
colorem non fugientem , ac omni tin£burae aptitudinem pa¬ 
tienti, ignem quem.fuperat, confringit ac continet. Eo qu od 
res non colorat nili coloretur,eoque colorato colorat. Et fci- 
tote quod corpus non poteft tingere fe ipfum mfi fpiritus c- 
ius extrahicur in ventreeius occultus & fuerit corpus & ani¬ 
ma absq;fpiritu,quq eft fpiritualis natura.ex qua colores ap¬ 
paruerunt ,-eo quod Ipiffum terreum non tingit, verum te¬ 
nuis natura:,quod in corporetranfigitur, colorat. Cum au¬ 
tem aeris regitis corpus, ex eo tenuiflimum extrahitis. tuc 
vertitur in tin&uram qua coloratur. Ideoq»e dixit fapiens. 
Quod aes non tingit nifi ptius tingatur. Et Icitote quod hoc 
jcsquodvosiufli regereluntillaquatuorcorpora : &quod 
tin 6 far<? quas vobis fignificavi.funt condenfum Schumidum 

condenfum autem eft vapor coniunftus, humiduin yeroeft 

aquafulphuris, eoquodfulphura fulphuribuscontinentur, 
& dc iure per haec, natura natura gaudet Scfuperat con¬ 
tinet. 

Sermo Vigefimus Sextus. 

ry E non inquit yideovos. Turba fapientum, duo cor- 
^pora coniunxifte, quod minime vos mftitmagifter fieri. 

B 4 Rerfo»- 



2,4 Turba Pfl ilosophorum. 

ReJfondttTttrb*. Dic ergo fecundum opinionem tuam Ze¬ 
non in hoc,&caveinvidiam. Ettlle-. Scitote quod colores 
quivobis excoapparebucfunt hi.Scitotefilij do£hrina;quod 
oportet voscompofitum 4®.diebus putrefacere, demu quin¬ 
quies vafefublimare. Demum igni ftercoris jungite &C co- 
quite.Primo dienigra, citrinai Secundo vero nigra rubea ; 
T ereid quoq; croco ficco fimilis, demum pei fe&us color n o- 
bisapparebiDfermentumScnummus vulgi mponetur,tunc 
eflicfircompoficum ex humido& ficco & tunc invariabili 
cingit tin&ura. Etfcitote.quod corpus eft in quo aurum eft. 
Icfir autem ponentes cavete *e feftinantes ipfum extrahatis 
forte,namq;moracur. Extrahite igitur iplumfecudum unum 
isxir noftri. Hoc autem venenum eft, quafi nativitas vita» 
eo qUod eft anima ex multis exrra&a rebus, & nummis im- 
youta.eius igitur einftura eft vita, his quibus adimit detri¬ 
mentum, & mors corporibus ex quibusex trahitur. Ideoque 
inagiftri diremntinterea efle, libidinemtanquam maris&l 
fa£minse,& fi quilibet rn hacarteintroduftus eius fciret na¬ 
turas, prolixitatem fuftineret coquendi donec propofitum 
nutu Dii extraheret. 

Sermo Vigejfmm feptimtu . 

|jS.uor i us fnqust: omnis Tuiba.notandumsft.quei 
^invidi venerabilem lapide effludicinus nuncupaverunt, 
& ipfum regi iufterunt donec corufcans fiat ut marmor (ple- 
dote. Et sili -. Demonftt a igirur poderis quid eft. EtilleiW,- 
benter, fidendum eft quod ass commifcetur aceto, & tegitur, 
donec aqua fiat. Demum congeletur,& fiet lapis corufcans „ 
fplendorem habens ut marmor qaem videntes iubeo regere , 
quoufquerubeus fiat co quod cum coquitur,donec diruatur 
& terra fiat, in rubeum vertitur. Sic eum videntes iterantes 
coquite, & imbuite quoufque eoiorem induat praedidum» 
&£ fiat aurum occultum: deindeiterate ipfum & fiet aurum 
tyrij coloris» Oportet vos igitur omnes huius artis in vefti- 
gatores, cum videntis hunc lapidem corufcantem, ruendo 
incidere & in terram verti, Sc habere aliquantulum ruboris, 
ut aqua: refiduum accipiatis , quaminvidi iufterunt vos in 
duas dividere parces, Sieamultotiens imbuatis quousque 
occulti nullo corpore colores vobis appareant. Et fcitote 
fi nefeienter ipfum rogatis, iftorum colorum nihil videbitis. 
Vidi namque quendam qui hoc carpit opus , Severitatis na¬ 
turas operatus rubore autem aliquantulum morante puta- 

Yit fe 


Turba Philosophorum. zj 

vitfeerrafle, & dimifit opus. Infpicite ergo qualiter fa¬ 
ciatis amplexari , punicaenim fuam amplexata coniugem» 
velociter in fuum corpus tranfit, liquefacit,congelac, diruite 
ac confringit > Demum rubor non moratur. Et fi conficiatis 
absque pondere mora eveniet, qua eveniente malum puf^- 
bitur. lubeo autem ignem noftrum in liquefaciendo Icnem^ 
ipfo autem xn terram verfo , intenfiorem facere, & imbuere 
ipfum , quoufquc extrahat Deus nobis colores tc appa¬ 
reant. 

Sermo fimus ottavus. 

C Ustos ait: miror univerfa Turba de tanta vi huius a- 
quaeac natura: nam cum introierit in hoc corpore vertit 
ipfum in terram demum pulverem, quem fi vultis apudper- 
fedionem experiri manu accipite, & fiinpalpabilem , uta- 
quam inveniatis eft optumus. Sin autem iterate ipfum co¬ 
quendo donec peragatur. Etfcitote quod fi aliudquamae* 
noftrum accipiatis,&aqua regatis noftra nihil vobis pro- 
deft. Si autem aqua noftra, noftrum aes regatis omnia, a no¬ 
bis praedi&a invenietis. Turba autem, rejpondtt \ Paternon 
parum invidi obfcurarunt cum dixerunt. Accipiteplumbum 
& argentum vivum candidum & regite ipfum rore & fole» 
donec Iapis fiat numinofus. Ettlle\ aes noftrum fignificave- 
runt, & aquam noftram permanentem quam tibi, coquite 
dixerunt leni igne quae illo igne co6ba fit lapis numinofus,de 
quofapientes dixerunt, quod naturanaturalartatur, propter 
propinquitatem quam fciunt exiftere, inter haec duo corpo- 
rafcilicet aes & aquam permanentem. Hoxum igitur duo¬ 
rum una eft natura , inter quae eft propinquitas mixta quae 
finoneflec.nontamvelocitermifcerentur, & continerentur 
ad invicem ut unum forent. Inquit Turba: cur dicunt invidi. 
Accipite aes quod nunc fecimus , & quousq; fa&um eft au¬ 
rum alfavimus. 

Sermo Vigefimw nonus. 

T^Iamides ait: iamdixifti Moy fi non invidens quod o- 
'^‘portet. Dicam ergo verba tua certificans, elementorum, 
autem duritatem praetermittens , quam fapientes aufferre 
voluerunt, cum difpofitiohaec apudfepreciofiflima fic. Sci¬ 
tote omnes do&rinae huius inveftigatores, quod non exit ex 
homine, nifi homo nec ex brutis animalibus , nififimiiiafi- 
bi, nec ex volatilibus, nifi fibifimilia: compendiofo haec tra- 

B ; 


Torba Philosophorum.’ 
Ctavimodo,intendite, quoniam prolixitatem praetermitten¬ 
tes in verum vos erexi quoniam natura natura fcilicet non e- 
■mendaturmfi fua natura quemadmodum & tu non emenda¬ 
ris 5 nifiin tuo filio, homo fcilicet homine. Cavete igitur ne 
praetermittatis in ea praecepta, & venerabili utimini natura, 
ex ea namqj fit ars non ex alia. Et fcitotequod nifi eam ca¬ 
piatis & regatis nihilhabebitis , Coniungite igitur mafcu- 
]um , fervi rubei filium , fua® odorifera? uxori , quo peradto 
communiter artemgignunt,quibus nolite introducerealie- 
hum nec pulverem, nec ullam rem, fufficiat ergo vobis con¬ 
ceptio, namque propeeft, filius vero ea proprior. Qi^am 
preciofiflimaeft rubei fervi, illius natura , fine quo regimen, 
conftarenoriporeft. InduitBacfen\ Hanc difpofitione Dio¬ 
medes palam apperuifti ReJ]> . Etiam magis illuminabo.Heu. 
vobis,non timetis DeuM,ne hanc artem a vobis auffeiat, cur 
fratribus vefiris invidi eft i ^ .Refiponderunt. Non fugimusni- 
fiabinfipientibqs. Dic ergo quid vis. Et Introducite 
•itrinum cum fua uxore poft: coniugium in balneum, & non 
attendatis plurimum, ne fenfu & motu priventur, fubirefa- 
citebalneumquousq; & corpus & coloreorum unum quid 
fiant,fkreddite ?i fudorem fuum,8citerum neci date, requi- 
emq;eis conftituite, &cavete,ne fugetis eos comburendo 
in uno igne. Veneramini regem & uxorem fuam & nolite eos 
comburere,quoniam nefeitis, quando indigetis his,qua; re- 

f em & fuam uxoremjemendanc. Coquite igitur eos bene 
onecnigrifiant,demum albi,, demum rubri, demumtin-^ 
gens fiat venenum. Si intelligitis huius fcientiann veftigato- 
res,beati eftis,fin autem quod debeo perfolvi, &brevner& 
fi ignorantes eftis, Deus celavit autem a vobis veritate. No¬ 
lite ergo fapientes repreheqdere.fed vosmetipfos. Si enim in 
vobii Deusfciret mentem fidelem, veritatem vobis intima¬ 
ret, Ecce vos in illa erexi ac a falfo extraxi. 

Sermo Tngefimus. 

g A c s e n 4/>,benedixiftiDiomedes, Sinon video demon- 
ftrafle polleris corfufle difpofitionem» Invidinamquede 
corfufle multipliciter dixerunt, & quolibet noiqine obfcura- 
yerun x.Etdle. Dic ergo Bacfen, fecundum opinionem tuam 
in his.gt iuro per tuum patrem quod id eft caput operis, hu¬ 
ius enim jnitiuj verumpoft completionem, ait.Bacfen. No- 
tifico igitur poderis huius artis inveftigatoribus/quod cor- 
fufle eft compofira,& quod opojrtet, fepties affaria, quod in 
perfectionem perveniens,omne corpus tingit. Turbaautem 
Rejfi, verum dixifti Bacfen. serpi* 


27 


Turba Philosophorum. 

Sermo Trigefimus primus. 

P Ythagoras inquit > qualiter videtur vobis tranatus Bac- 
fen,qui praetermilit eam fuis fidis nommib.nominare. Et 
illi. Nomina eam Pythagora. Et ille. Cum fit corfufle fua c 5 - 
pofino.omuium corporum nominibus mundi eam nomina¬ 
verunt, nummi, vel atris,vel ftanni,vel auri,velferri,vel plum¬ 
bi, nomine quoufqjab illomoveatur,colore,&fiat ixir Rejfi. 
Turba :bene dixifti Pythagora: Etilley bene dixi, dicant qui¬ 
dam alii ex vobis dc refiduis. 

Sermo Trigcfimus fecundus. 

“D Onellus#*// : iam omnia, a te Pythagora, moriuntur, & 
“vivunt nutu DEi:proptereaillanatura,cui humiditasad- 
imitur, & per nodes dimittitur , mortuo fimilis tunc vide¬ 
tur,tunevertatur &pcr nodes*dimktaturuthomoin fuotu- 
mulo & pulvis fiet,His peradis reddet ei Deus animam fua, 
& fpiritum ac infirmitate ablata, conforeatur illa res & poft 
corruptionem emedatur, quemadmodum homo poftrefur- 
redione fortior fit,&iunior quam fuerat in hoc mundo. Id¬ 
eo oportet vos dodri nat filios, illam rem absq; timore com- 
burere.quousq; cinis fiat. Ettuncfcitote , quod optimemi- 
fcuiftis.Eoquodcinisillerecipitfpiritum, & illo imbuitur 
humore, donec vertatur in pulcriorem colorem quam prius 
fuerat. Infpiciteeigododrinae filii qualiter pidores, fuis 
pingere nequeunt tinduris quousq; in pulverem eas vertat, 
fimiliter & Philofophici, fervis aegrotis, medicines compo- 
nerenequeunt, qudusq; inpulveremeas vertac quarum quae¬ 
dam coquuntur,quousq; cinis fiant, quaedam vero tenjntpc 
manibus. Similiter 8C illi qui maiorum imagines componuf. 
Vos autem fi praedidaintelligatis , Icietis utique me verum 
dixiffe.Ideo iufli vos corpus comburere, ac in cinerem verte¬ 
re. Nam fi fubtiliter ipfum regatis , multa ab eo procedunt 
quemadmodum ab uniuscuiusq; minimo multu procedit. 
Eo quod aes ut homo & cotpushabet& fpiritum. Hominu 
enim infpiratio.ex aereeftquiipfis poft Deum vita. Similiter 
aes humore infpiratur,quo vim fufeipiens multiplicatur illud 
aes,& augmecatur,ut ceterae res. Ideo Philofophi aiunr quod 
aes comburitur,iteratur multotiens, fit melius quafuerat. 
Re$>. Turba demon ftra igitur Bonelle pofteris qualiter fit me¬ 
lius quamfuerat. Ettlle *. libenter, eo q?augmentatur,8Cmul- 
tiplicatur, & extrahit D e u s ex uno plura , qui nihil creavit 
carens regimine,& ingeniis,quib. medendum eft. Similiter 
ses noftru,cum prius coquitur aqua fit > demu quanto magis 

coqui- 


18 Tvrba Pm ILOSOPHORYM. 

coquitur tanto magis fpiffatur, quoufq; lapis fiat quem tunc 
invidi nuncupant lapidem , ovum metallo imminentem. 
Poftea frangitur, imbuitur, ac igne inrenfiore priore affate 
quoufque colorctUr,& combuftio fiat fangoini fimilis, tunc 
nummis imponitur, 8c tingit eos in aurum Deo annuente. 
Nonne videtis quod ex fanguinefperma non fit, nifi coqua¬ 
tur diligenter in epate, quoufque inrenfum habeat ruborem, 
fi fiat nihil fit novuminillo ipermate» Similiteropusno- 
flrum nifi coquatur diligenter , quoufque puluis fiat aepu- 
trefa£fcioae,fpermafiac ipirituale.non exiet ex eo color quena 
inveftigaftis. Si vero ad hunc regiminis terminum perve- 
aiatis » propofito habito, contemperaneorum veffrorum 
principeseritis. 

Sermo trigejimus tertius . 

jsj I e a r v s tnejuh: Jam hoc arcanum publicum effe fe- 
ciftis. Rejpondit Turba: Ita lullit magifter. Et ille: Non 
tota tantum. Et tllt: Juffic nos ipfum fua privare caligine* 
dic ergo & tu. Et ille . Jubeopofteros aurum accipere,quod 
volunt multiplicare, 8c renovare,deinde aquamin duas par¬ 
tes dividere. Etilli: Diftingue igitur cum dividunt aquam* 
Et ille: Oportet illos altera parte,xs noftrum comburerc.Il- 
lud enim incidens illam aquam:, 'fermentum dicitur auri fi 
bene regatis. Ipfa namque fimiliter coquuntur & liquefiunt 
Ut aqua, demum coquendo congelantur,ruunt, & rubor ap¬ 
parer. Tunc autem oportet vos refidua aqua fepries imbue¬ 
re , quoufque bibant totam aquam , ac toto humore deficca- 
to,in terram vertuntur aridam , deinde accenfo ponuntur 
igne 40. diebus quoufque putrefiat, eiusque colores appa¬ 
reant. 

Sermo Trigejimus quartus . 

g A c s e N ait: propter di&atua, virarc philofophi dixerur. 

Accipite regalem corfufle,qus xris rubigini fimilis eft, &; 
viculi urinateme, quoufque corfufle natura convertatur,na- 
tura namque ia ventre corfufle occulta eft. Turba ait: Dc- 
moaftrapofteris qualis natura fit. Et ille: Spiritus tingens 
quem habuit ab aqua permanente, nummofa ac corufcaute. 
Et tlli •• Demonftra igitur qualiter extrahatur. Et ille: Teri¬ 
tur & aqua fepeies ei imponitur, donec totum bibat humo¬ 
rem, & recipiat vim imminentem igni, apudpugnamignis, 

& tuae rubigo nuncupatur, ac diligenter putrefit quoufque 

pulvis 


Tvrba Ph I LOSOPHORVM. ip 

pulvis fiatfpiritualis, coloremhabens uc combufti (angui¬ 
nis, quem ignis fuperans in natura: ventrem, volentem in¬ 
troduxit , ac in variabili colore coloravit. Hunc igitur rege* 
quaerentes non invenerunt, exceptis quibus Deus annuit. 
Turba autem ait: Perfice tuadida Baclen. Et ille: Praecipio 
illis.aesaqua dealbare candida,qua & rubeum faciunt. Et ca- 
vetene alienum quid ei introducatis. EtTurba: Benedixi- 
ftiBacfen,& bene dixit Nidimerus: Et/lle: Si bene dixi,di- 
cac & quilibet veftrum. 

Sermo Trigejimus quintus. 


^ 7 Imon autem ait'. Numquid cuiquam dimififtis ali- 
quid ad dicendum. Et Turba: Quoniam parum profunt 
dida,Nicari & Bacfen, huius artis inveftigatoribus dic ergo 
quid fcis prout diximus. EttIle: Verum dicitis omnes huius 
artis inveftigarores, nihil aliud vos ia errorem introduxic 
quaminvidorum didra, quia quod quxritis minimo vendi¬ 
tur pretio,quodliipfum noviflect,& quantum manibus te¬ 
nerent, nullo modo venderent. Ideo illud venenum philofo- 
phihonoraverunt, ac varie & multipliciter de ilio tradave- 
runt,omnibusquefumptis nuncupaverunt nominibus, qua¬ 
re quidam invidi dixerunt,cft lapis &non lapis,vcrum gum¬ 
ma afeotia: Ideoquehuius vim philofophi celaverunt. Hic 
enim fpiritus quem quxritis ut eo quodlibet tingatis,in cor¬ 
pore occultuseft ,& abfeonditus invifibilis,quemadmodum, 
anima in humano corpore. Vos autem huius artis inveiliga- 
tores, ni ii corpus hoc diruatis, imbuatis, teratis ac parce & 
diligenter, & regatis quoulque a fpiflicudine fua extrahatis, 
& in tenuem fpiritum & inpalpabilem vertatis, invanum la¬ 
boratis', quare philofophi dixerunt, nifi corpora vertatis ia 
non corpora, incorporea in corpora, nondum regula ope¬ 
randi inveniftis. Turba autem ait : Demonftra ergo polle¬ 
ris, quomodo corpora in non corpora vertuntur. Et /Ile e 
Igne & fithclia terantur, quoufque pulvis fiant» Et iciror® 
quod non fit nili fonillimadecodione,&; contritione,& co- 
tinuoigne non manibus , cum imbibicione, putrefadione, 
foli expolitione & Ethclix. In hac arte vulgus errare fece¬ 
runt cum dixerunt: quod natura vilis eliqua: parvarcfve*- 
«undatur. Amplius dixerunt, naturam omnibus naturis ede 
pretiofiortm, qua-einlibrisfuisinlipientesfefdlerunt, ve¬ 
rum tamen dixe.unt, nolite ergo dubitare in his. Turba au* 
etm rejj/endit; Ex quo invidorum didis credas, demonftra 

iguur 


3 <» TvRBA PH ILOSOPHORtH. 

igitur pofteris duarum naturarum difpoficionem. Et Me* 
Significo vobis, quod ars duabus eget naturis , non enim fit 
pretioftrm abfq i vili > necvileabfquepretiofo. Oportetvos 
ergo omnes huius artis inveftigatores Vnftimcri di&a fequi, 
cumdixitfuis difcipulis: Nihiialiudexpedit vobisquama- 
quam & vaporem fublimare. Et Turba.: Totum opus in va¬ 
pore eft 8Caquae fublimatione. Demonftra igitur iliis vapo¬ 
ris dilpofitionem. Ettlle: Cum videritis naturas aquam fieri 
ab igais calore , & purificatas totumq; magnefia: corpus,ut 
aquam liquefa&um, tunc omnia vapor fa&a funt. Dejure 
autem vapor, tunc fuum continet par, quare invidi vtrumq; 
vaporem nominaverunt.eoquodfimilnerumimqiindeco- 
dioneiundum eft,& unum alterum continuit : tunc cerva 
noftra ad fugiendum iter non invenit,quamvis fit eifugaef- 
fentialis,continuit eam , quod fugere non dimifit, & locum 
fugiendi non invenit, & permanentia fa&a funt, cum enim 
incidit,occulta in corpore: congelatur cum eo,8c color eius 
variatur,fuamq; naturam extrahic ingeniis,qua; Deusfuise- 
ledisinfinuavit.&manciparipfam ne fugiat. Nigredo vero 
& rubor apparet, ac in aegritudinem incidit, & inrubigine, 
SCputrefa&ione moritur, de iure autem non habet tunc fu- 
gam,eo quod dimifit fugerefervitmem , tunc cum libera fit, 
fuumconfequensconiugem Stfincerasoffert orationes, ut 
eius color fibi fuoque coniugi eveniat, & decor non quem¬ 
admodum fuerat, verum cum nummis imponitur, aurueos 
facit» Hoc autem&fpiritum8c animam philofophi vapo¬ 
rem appellaverunt. Idem dixerunt: Siipfum nigrum humi- 
dum coinquinatione carentem.Sc quemadnnodum in homi¬ 
ne eft humiditas & ficcitas : Sic opus noftrum quod invidi 
celaverunt,nihil aliud eft quam vapor & aqua. Rejp. Turba: 
Demonftra vaporem &; aquam. Et ille: Dico opus ex duobus 
efife, invidihoc duo compofita nominaverunt, co quodiftae 
dua: fiunt quatuor, in quibus ficcitas & humiditas ,fpiritus 
& vapor. ReJ]>. Turba: Optime dixifti ab invidia, deinde fe- 
quimini Zimonem. 


Sermo Trigefimusfextm. 

aoNTvs philofophus*//.- Notifico vobis omnibus 
huius artis inveftigatoribus, quod nifi fublimetis resin 
ininitio, coquendoabfquemanuum contritione, doneco- 
mniaaquafiant,nondmmopusinveniftis. Etfcitote. quod 
gocant res, quandoqj arenam K quandoqj Iapidem quae tota 

mre- 


Tvrba Philosophorvm. $< 

in regimine inveniunt. Sciatis tamen quod natura &.humi- 
ditas fient aqua. Deinde fapis fi bene complexionari faciatis, 
& naturas agnofcatis, eo quod eft leve &fpirituale, furfum 
fublimatur, quod vero pondcrofum & fpiffum deorfnm in 
vaferemanet. Hatcauremcontritiophilofophorum eft, eo 
quod id quod non fublimatur deorfum cadit,quod veropul- 
vis fit fpirituahs, in vafe furfumafcendit, htec autem eft con¬ 
tritio deco<ftionis,nonmanuujn. Etfcitotequodnifi omnia 
in pulverem vertatis, nondum ea coatriviftis. Coquite igi¬ 
tur deinceps quoufque convertantur, Sc pulvis fiant. Quare 
Agadimonait, coquite xs, donec lene corpus fiat, &inpat- 
pabile, acfuo vafiimponite, deinde idem fexies vel fepties 
lublimate donec aqua defcendat. Et fciatis, quod cum aqua 
fit,diligentercootritumeft. Siautem dicitis qualiteraqua 
pulvis nat : Notandum eft, quod intentiophilofophi eft uc 
corpus,quod non erat aqua,antequam in aquam incidit, fiac 
«qua, & aqua aqua: alteri mixta eft, ac una fimiliter funt a- 
qua. Intimandum eft igitur, quod nifi quodlibet in aquam 
vertatis,ad opus no pervenietis. Oportet enim corpus flam¬ 
ma ignis occupacnm ut diruitur & debile fiat cum aqua , in 
qua illud eft donectotum aqua fiat. Infipientes autem aqua 
audientes putant eam nubis aquam efle. Si autem hos libros 
legifl'ent,fcirent utique efle aquam permanentem,qua: cum 
abfque fuo corpore, quod cum aqua diflolvunt 8cfadla funt, 
unum permanens efle nonpoteft. Ha:c autem eft aqua, quam 
philofophi aquam auri nuncupaverunt, & igneum venenu 
& bonum multorum nominum,quam arenam Hermes ablui 
juflitmultotiens , ut folis nigredo deleatur quam in eo fuo 
corpore introduxit. Er fcitote omnes huius artis inveftiga- 
tores, quod nifi hoc corpus merum, id eft a:s noftrum capia¬ 
tis,carens fpiritu , quod vultis minime videbitis , eoquod a~ 
licoum, quid ibi non ingreditur nifi fincerum. Tcnebroforii 
igitur nominum,omnes huius artis inveftigatores pluralita¬ 
tem dimittite, natura enim una eft aqua, lf quis errat perdi¬ 
tum tendit,ac vitam amittit. Hanc igitur unam habeatis na. 
turam,alienam vero dimittite. 

Sermo Trigefimusfeptimus. 

X) Oneuvs inquit : Dicam aliquantulum dc magnefia* 
R.Turia.Dic-.Etille: Omnes do&rina: filij,magnefiac6- 
mifcetes fuo vafi imponite, cuius os diligeter claudite, acie- 
vi coquite igne quoufqj liquefiant & omnia in fuo vafe aqua 
fiant.Aquijnaqj calore ei eveniete^nutu Dei aqua fit.Vidctes 

aurem 


ji TvrbaPkii.osofhob.vm. 

autem nigredinem illi aquae imminere,fcitote corpus iam li- 
quefa&um elfe. Itemfuo vafiimponentes> 40»coquite die¬ 
bus, quoufqucaceci & mellis bibat humorem. Quidam au¬ 
tem detcguatipfum, in quibuslibet feptem tranfa&isno&i- 
bus,femel vel jo no&ibus, in quibus mera videtur aqua, vel 
40.dierum perfedione: tunc enim bibit humorem decodio- 
jbis. Igitur abluiteipfum& private nigredine, quoufq; abla¬ 
ta nigrcdinelapis fiat cadu ficcut» Dixerunt invidi, abluite 
jnagoefiam aqua dulci,& diligenter coquite,quoufque terra 
fiatachumorpereat» Tunc#s ipfum nuncupate, eiqjacer¬ 
rimum acetum imponite,ipfoque imbui dimittite. Hoc au¬ 
tem eft noftrum xs, quod aqua ablui permanente philofophi 
iufscre, quare dixerunt: Dividatur venenum in duas partes, 

J piarum altera corpus comburite,altera vero putrefacite. Et 
citote omnes fcientix huiusinveftigatores, quodtotu opus 
& regimen non fic nili aqua: cum dicunt rem quam quaeritis 
unam efle. & nifi fit in illa re quod ipfum emedet,quod qua:- 
ritisnon fiet. Oportet igitur vos ei imponere neceflaria, ut ex 
caattingatispropofitum. Rejpendit Turba: Optime dixifti 
Boncttc, fi placet igitur,tua perfice dida, fin autem fecundo 
reitera deinceps» RttUe .* Et lftareiterabo&fimilia: Omnes 
huius artis inveftigatores. Accipite aes noftrum, & cum 
prima parte fuo imponite vafi & coquite 40. diebus, ac ab 
omni immunditia mundate & coquite.donec peragatur dies 
eius, & Iapis fiat humore carens» Deinde coquite quoufque 
nonreftct,nififer. Hocperado.mundacefepties,abluite a- 
qua, finita vero aqua dimittite ipfum putrefieri iufuovafe, 
quoufque defiderabilc vobis appareat propofitum. Vocave¬ 
runt autem invidi hanc compofitioncm, cum in nigredinem 
verfaeft, fatu nigrum, & dixerunt, regiteipfam acefo,& ni¬ 
tro. Quod ver© remanfit cum dealbatum fatis album di¬ 
xerunt.* & iafleruntutaquaregaturpermanente, vocantes 
Teroipfum fatisrubrum> iullerunt, vtaqua & igne regatur, 
donec rubeum fiat. Rejjtondtt Turba: Demonftrarepofteris 
quidhiifigoificaverunr. Ettlle: Vocaverunt ixii fatis pro¬ 
pter fuorum colorum variationem.In opere autem non mul¬ 
ta introibunt, illud vero eft quod fignavi, nigrum facere al¬ 
bum, Scrubeum: veridici autem philofophi, nullam aliam 
intentionem habuerunt, nifiixirliquefacere, conterere, 3e 
coquere, quoufque lapis fiat marmori fimilis fuofplendore. 
Ideo iterum invidi dixerunt , coquite ipfum vapore, donec 
lapis fiat corufca»* lpicndurcaj habeas. Vwbis autem hoc 

«o4« 


Tyrba Philosophorvm. 3$ 

modo ipfum videntibus,maximum fit arcanum.Oportetta- 
men yos deinde ipfum conterere,& aquaabluerefepties per¬ 
manente , demum terere & in fua aqua congelare, quoufque 
! fuam extrahatis naturam in eo occultam. Quare inejuit 
1 M*ria, fulphurafulphuribus continentur,humor vero fimili 
humore , & ex fulphurefulphuri mixto nimium fert opus. 
J[ubeo autem vos ipfum rore & fole regere, quoufque propo- 
litum vobis appareat. Significo etiam vobis, quod dealbare 
duplex eft: & rubeum facere, quorum alterum in rubigine, al¬ 
terum in contritione, & decodione. Manuum autem con- 
tritionenon indigetis. Cavetetamen, ne ab aquisfa parari 
faciatis, ne ad vos venena perveniant, ac corpus & alia, qua: 
in Yafefunt,pcreanc. 

Sermo Trigefimus o flavus. 

■pFiSTvs ait: Optime dixifti Bonelle, dicororadi&a 
■“■‘'tua.ccrtificans» AttTurba, dic : Si eft fubfidium didis 
Bonelli, &Cutintrodudninhacdifpofitic>ne,fintaudacioies, 
& certiores. Induit Infpicite omnes huius artis in- 

veftigatores, qualiter dixit Hermes caput philofophorum, 
8tdemonftravir,cum naturas mifcerc voluit. Accipite lapi¬ 
dem auri, & humori commifcetc, qui eft aqua permanens, 
fuoquevafi imponite, fupialevem calorem,quoufquelique- 
fiar. Deinde dimittite quoufque arefiat aqua, &fe invicem 
contineat,ipfo autem aqua imbuto, fit ignis intenfior, qu m 
prius fuerat quoufque arefeat 8c terra fiat. Hoc autem pera- 
dofcicotehocefle arcani initium, hoc vero multotiens fa¬ 
cite, quoufque pereant aquee partes , eiufque colores vobis 
appareant. RefpQnd.it Turba : Optime dixifti Efifte, brevitet 
tamen dic e:go. Etille: Significo pofteris,quod dealbatio 
non fit nifi decodione.Ideoqj Agadimon decoquendo E he¬ 
lice &C rerendo,8cimbuendo frequentiffimetradavit. Jubeo 
tamen nonfimul aquam fundere,neixir fubmergatur, verum 
paulatim infundite.terite, & deficcare, &C fic multotiens fa¬ 
cite,doneefimaturaqua. Hocauteminvidi dixerunr, aqua 
finita dimittiteipfum,& fiet deorfum. Eorum autem inten¬ 
tio haec eft, arefeente humore,8cin pulverem verfoinfuo vi¬ 
treo vafe4o. diebus ipfum dimittite, donec varios colores 
tranfmutat,quosphilofophi defcripferunt. Hocigitur co- 
quendimodo , corpora fuos veftiunt fpirirus &fpiritualia 
tingentia, ac calida fiunt. Rejpondit Tnrlta; llluminafti 

5. Vol. C Efifte, 


'ii TvrbA Philosophortm. 

Efifte, & optime quidem fecifti, & liberfadus es ab invidia» 
dicat ergo quilibet veftium,quodfibiplacet. 

Sermo Trigefimus nonus. 

*r> Aes e n inquit: Omnes huius artis inveftigatores, non 
** 3 poteftis ad utilitatem pervenire, abfque prolixo animo 
§C regi mine continuo. Qui ergo libens patientia fruitur in 
hac difpofitione, ingrediatur in eam, qui ver 5 citius cupic 
percipere in libris noftris, non infpiciat, quoniam magnam 
inferunt iniuriam, antequamaltioribus intelligatur, femel, 
bis, vel ter* Ideoq . magifter ait: Qui curvat doifumfuum in 
libris noftris legendis,eisque vacat,& noneft vanis implici¬ 
tus cogitationibus, Dcumq; precatur, in regno regnabit in¬ 
deficienter quoufque morietur. Quod enim quaeritis non eft 
parv i pretij. Heu vobis, vos qui quxritis thefaurum Dei ma¬ 
ximum Scremuneratum. Nonnefcitis , quod pro minimo 
mundi propofito mundani fe invicem neci dant , quid ergo 
agerent pro hac excellentiflima oblatione impoflibili fere. 
Regimen enim maius quam quod ratione percipitur,nifi di- 
vinainfpiratione*Vidienim tempore qui elementa fciebant, 
quemadmodum & ego : deinde incedens hanc rexit difpoft- 
tionem, ad cuius laetitiam non pervenit propter fuam trifti- 
tiam, &infcientiamln regendo,ac in patientiam,nimiamq; 
cupiditatem, Scfeftinationem ad propofitum. Heu vobis 
dodnnae filij. Quilibet namque arbores inferens nonfperac 
frudus habere,nifi poft tempus.ac femina feminans non fpe- 
rat metere,nifi poft meftes. Qualiter ergo vultis hanc habe¬ 
te oblationem ledo femel libro vel primo regimine experto. 
Ph,ilofophi autem iam intimantes dixerunt , quod redum 
non difcermtur nifi errore, & nihil magis dolorem generat 
cordi quam error in hac arce, dum quis putat fe fere mun¬ 
dum habere,8c nihil ( in manibus fuis invenit. Heu vobis,in- 
telligite didum philofophi,& qualiter opus divifit,cum di¬ 
xit,tere,coque,reirera, & ne taedeat te. In hoc autem divific 
opus commifcere.fcihcet coquere, fimilare,a(Tare, calefacere, 
dealbare, terere, coquere Erhelia & rubiginem facere ac tin¬ 
gere. Hic igitur plura nominafunt, quorum regimen unum 
eft. Et fi fcirent, quod una decodio & contritio fibi fuffice- 
ret,non tantum eorum dida reiterarent,quod idfecerunt,ut 
teratur compoficum & coquatur iugiter , Scmonuerunr, ne 
V©s illius taedeat, cum quibus didis vobis ©hiemaverunt, 

saihi 


TvRBA Ph i losophorvm. 35 

milii autem fufficcret dicere fimile. Si veto veritatem veneni 
prout oportet complexionem aptare, deinde multipliciter; 
coquite,ne ttedeat vos decodtionis. Imbuite i 8C coquite quo-* 
ufque fiat)quod a vobis regijnfli fpiritus impalpabiles, &.vi r 
deatisixir veftimentoregni veflitum. Videntibus namque 
vobis ixir in tyrium verlum colorem,invenift is quod philo- 
fophiante vos invenerunt. Si verba mea intelligatis, & qua¬ 
vis fermo mpus fit mortuus, ineft tamen ci vitaintelligent-i- 
busfe , & ftatim aperit deambiguitate eis in eoaccidente. 
Iterato igitur frequenter legite , legere namque fermo mor¬ 
tuus eft‘,labijs vero proferre, fermo vivus. Ideo iuftimus vos 
frequenter legere, & fuper his qute narravimus plurimum 
meditari. 

Sermo Qnadr age fimus. 

T Argvs inquit: Tradfcarus tui Bacfen portionem obfcu-' 
ram difpofuifti. Etiile: Dic erga Jargos tua benignitate. 

J argosautema.it: JEs quod prsedixifti. non eft xs , necftan- 
numYulgf j verum opus eftnoftrum,quod oportet corpori 
Magnefias commifceri,uc coquauur, 8>C teratur abfque taedio, 
quoufque lapis fiat.Deinde lapis ille in fuo vafe teratur,aqua 
nitri. Deinde in liquefaciendo ponite, donec diruatur* Ha¬ 
bere autem oportet vos omnes huius artis inveftigarores, a- 
quam , qua quanto magis coquitis, tanto magis fpergitis, 
quoufque rubiginem habeat xs illud, quod opeiis eft noftri, 
coquite igitur ac iEgyptiaco terite aceto. 

Sermo Ouadragefimusprimus * 
r 7 1 m o n inquit i~ Quuiequid dixifti Jargos, verum eft no» 
video tamen omnem T urbam dixifte rotundum & nar-« > 
raifc. EtiUe: Dic igitur de illo,prout opinaris Zimon. Si¬ 
gnifico pofteris quod rotundum in quatuor elementa verti¬ 
tur,& ex una re eft. Rejfr. Turba. : Ex quo dicis,hoc pone igi¬ 
tur pofteris: modumregendi. Et ille: Libenter oportet eio 
tere noftropartem accipi, ex aqua vero permanente tres par¬ 
tes,demum commifceantur & coquantur,quoufque fpiffen- 
tur, &Cunusfiant lapis,dequoinvidi dixerunt. Accipite de 
lincero corpore partem , ex xre vero magnefia; tres partes, 
deinde comifceteaceto,redto mafculo terrse mifceto.Sc 
cooperi vas,3c obfervaquodin eo eft, & con¬ 
tinuo coquite quoufq; terra fiat. 

C a 


Sermo 


Tvrba PhilosophoRtS. 

Sermo Quadragefimus fecundus. 

A S T a n i v s ait Nimius Termo omnes doctrinae filij, in. 

telledlum hunc in erro re augmentac. Cum autem legitis 
inlibris philofophorum,quod natura una tantum eft quxSc 
omniafupcrat. Scitote quod unum Sc una compofita lunr. 
Nonne videtis hominis complexionem,ex ani m a 8c corpore 
fieri, fic &£ oportet vos coniungere, eo quod philofophi cum 
res paraverunt, ac coniuges ex Te coadamantes coniunxexur, 
afeendit ex eis aqua aurea. Refpond/tTurba: Dum de priore 
tradlabas onere, eccevetfus es in alterum opus, quem ambi¬ 
guum conftituiftilibrumruum, &tuaverba tenebrofa. Et 
ille: Ego perficiam alterius operis difpofitionem.JE:/ illi: age. 
Et /Ile: Irritate bellum interses & argentum vivum, quoniam 
peritum tendunt corrumpuntur, prius , eo quod aes argen¬ 
tum concipiens vivum coagular,ipfum argentum vero vivu 
concipienstes congelatur,inter eaigitur pugnairritate, eiuf- 
epe corpus diruite, donec pulvis fiat Mafculum verofacmi- 
nse,qusevaporeSCargento yivo conmngitequoufq; mafeu- 
lus acfacmina fiant Ethel, qui enim eos per Ethelin fpiritum 
vertit,deinde rubeosfacit, omne corpus tingiteoquod cum 
corpus diligenter coquendo teritis, mundamex eoanimam 
fpiritualemac fublimemextrahitis, quod omne corpus tin¬ 
git. Refpond/t Turba : Demonftraigitur pofteris, quodefi: 
illud corpus. Et ille: Eftfulplmreum naturale, quod omni¬ 
bus corporum nuncupatur nominibus. 

Sermo Quadrage fimus tertius. 

JH) Ard ar i s ait: Deregiminefrequentifllmetra&aftis, 
&coniun6tionemintroduxillis, polleris tamen fignifi- 
co , quod non poliunt iam occultam extrahere animam nili 
per Echelise qua corpora non corpera fiunt coquendo conti¬ 
nuatione,ac Ethelise fublimatione. Et fcitote quod argen¬ 
tum vivum eft igneum omne corpus comburens, magis qua 
ignis & corpora mortificans , quod omne corpus quod ei 
inifcetur,teritur & neci datur. Corporibus igitur diligenter 
contrirls, &Cex eo prout oportet exaltatis, fit illud Ethel na- 
tura,& color non lugiens & tingens,«Sctingit as quod Tur¬ 
ba dixit non tingere quoufque tingatur, quod tin&um exi- 
-tens ungit. Et (citore, quod aris corpus magnefia regirur. 

& quod argentum vivum ellinquatuor corpora & quod res 
fconhaoetelleailihumiditate, eo quod ell fulphunsaqua, 

Tulphu- 


TvRiA Philo sophrvm. 37 

fulphura namque fulphuribus continentur. Induit Turba 
, Daidaris , demonftra portetis quid funt fulphura. Et ille: 
Sulphurafunt anima: qu x in quatuor fuerunt occultae cor- 
I potibus,qua: parccextradae,fe invicem continueruntnatu- 
j r aliter & tinxerunt. Si enim occultum in ventre fulphuris a- 
qua regatis, bene mundetis occultum, fuse obvians natu- 
J rae laetatur, aqua fimiliter tunc fuo pari. Et fcitote quod 
quatuor corpora non tinguntur, verum tingunt. Et Turba: 

| Quali.et non dicis more antiquorum, quod cum tinguntur, 
tingunt. Et ille: Dico quod quatuor vulgi nummi, non tin¬ 
guntur, verum tingunt aes, tindo autem illo a:re tingit num¬ 
mos vulgi. 

Sermo Quadragefimus quartus. 

TV/T Oyshs inquit: Hoc unum quod narrarti Dardaris 
multis Philofophi nuncupaverunt nominibus , quan¬ 
doque duobus quandoque vero dicunt tribus. ReJp.Darda- 
ru. Nominaigitur Mors porteris ipfum ablata invidia. Et il¬ 
le: Vnum quid eft igneum, duo vero corpus in eo compofi- 
tum, triaquoqueaquafulphuris, qua& abluitur-& regitur 
quoufqueperagatur. Nonne videtis quod philofophus ait, 
quod argentum vivum,quod tingit aurum eft argentum vi¬ 
vum cambar. Dardaris: Qualiter hoc dicis. Quoniam 
1 Philofophusau,quandoqucex cambar,quandoque ex auri¬ 
pigmento.; Et ille; Arg» auripigmenti viv. Cambar eft ma- 
gnefiq,argentum vero vivum,eft fulphur afcendens de com- 
pofito mixto. Oportet igitur vos illud fpiflum veneno igneo 
commifcere.&putrefacere ac diligenter terere,quoufq; fpi- 
ritus fiat in alterofpiritu occultus,tunc fit tindura omnibus 
qua: Yulcist 

Sermo Quadragefimus quintus. 

pLiTO autem ait : Oportet vos omnes, Magiftri, cum 
ifta dillolvuntur corpora,cavere ne combuiitur.ac opor¬ 
tet abluere aqua marina, quoufque totum eorum ial,in dul¬ 
corem vertatur,clarefcat, & tingat,fiatquc tindura teris, ac 
fugam dimittat. Eo quod oportet alterum tingens fieri,alte¬ 
rum vero tingendum, fpiritus namque a cot porefeparatus, 
in altero fpiritu occultus fadus eft uterq; fugiens, quoniam 
fapienres dixere fugae ianuarn leferafle non fugienti , cuius 
fuga mors excitatur.convertens namquefulphureum in fpi¬ 
ritu fibi fimilem fadus eft uterq; fugiens, eo quod fadifunc 
aerei, (fimus in aera fcandere diligentes, videntes philofo- 
C 3 phi 


TvRBA PhuosopHorvm' 
phi quod id quod non fugiebat, cum fugientibus fugiens Fa- 
a .u eft,reiri.'i averunteaad fimile corpus non fugientibus,& 
intulerunt in ipfuma quo fugere minime potuerunt. Ad 
corpus enim fimile corporibus, a quibus extradha, ipfareite- 
raverunt,& pera&afunt. Quod autem philofophus airqued 
tingens bC tingendum una tin&ura fj<ftafunt,fpiritusilleeft 
humidus,in alterpfpiritu occultus. Etfcitote, quod humi- 
dorutn alter cft frigidus , alter vero cahdus , qui omnia eft» 
quiquamvis fu frigidus humidus, inconveniens tamen eft 
calido atque conveniens. Ideo autem praetulimus incorpo¬ 
rea corpoubus, quodhiscorpora regimus : Ideoq; corpora 
non fugientia incorporeis prxtulimus, quia fugientibus co- 
iungunrur, quia in Dullocorporepoflunt fieri his exceptis. 
Spiritus namque omnimode corpora fugiunt , fugientia au¬ 
tem abincoiporeiscontinentur. Incoiporea igiturfimiliter 
corpora fugiunr.qux igitur non fugiun t,meliora funr &pre- 
tiofiora omnibus corporibus. His igitur pera&is , accipite 
ea quas non fugiunt, &iungite> & abluite corpus incorpo¬ 
reo,& corporeum corpore carenti,quoufque vertatis ipfum, 
incorpuscorpoiibu’snonfugieutibus , &C vertite terram in 
aquam,aquam in ignem,ignem vero in aerem,&C celateigne 
in intimis aqua, terram vero in aeris ventre, ac calidum mi- 
fcetehumido,ficcum verofrigido. Etfcitote, quod natura 
naturam fuperat , natura natura gaudet, natura naturam 
continer. 

Sermo QuAdragefimus fextus. 

A Ttamvs inquit : Notandum quod omnis Turba 
Philofophorum derubigincfrcquentilftmc tradfaveiur. 
Rubigo aurem fumptum nomen eft verum. Rejfi, Turba: 
Nomina igitur rubiginem veronomine.non enim hoc vitu¬ 
perandum eft. Et ille: Rubigo eft fecundum opus quod ex 
aurofolofit. Rejpondit Turba : Cur ergo vocaverunt eam 
Philofo^hi hirundineam? Re/pondet ille: Eo quod aqua in 
fulphureo auro celatur .quemadmodumhirundo in aquam, 
rubigo igitur eft rubeum facere,rubiginem autem facere,eft 
dealbare in priori opere, quo philofophi iuflettint poni &C 
auri florem & auri xqualiter. 

Sermo OuxdrAge fimus fepthnus. 

Mlrr s ait: de rubigine, Atamc iam tra&afti. Dica igi¬ 
tur de veneno pofteios docens q> venenu non eft corpus. 

eo quod 


Turba Philosophorum. 
eo quod fubtiles fpiritus , tenuem fpirirum iprumeflefece¬ 
runt. Tinxit corpus ac vertit in venenum, quodfcihcet ve- 
nenumphilofophus a (Terit omne corpus tingere. Prifciautem 
opinantur philofophi x quod qui aurum in venenum vertit, 
ipfe ad propofitum iam pervenit;qui vero hoc non poteft,in 
nihilo fe habet. Dico autem Yobis omnibus dodlrinae filiis 
quodnifiresigneattenuaveritis,quousq; illo?res ut fpiritus 
afcendant,in nihilo vos habebitis. Hic igitureft fpiritus i- 
gnemfugiens &C fumus ponderofus,quo corpus ingrediente 
corpus lastatur. Omnes philofophi dixerunt. Accipitefpiri- 
cumnigtum &unientem, 8c eo corpora diruite , & cruciate 
quousq; alterantur. 

Sermo quadragefimus ottavus, 

PYthagoras Atf. Intimandum eft huius arris omnes vi(ietur 
A inveftigatores,quod philofophide*cotignatione multi- i egew i lim 
plicitcrrradfaverunt. Iubeo.autem vosutargentum vivum, Decon- 
cqrpus magnefia? conftringere faciatis vel corpus Kuhul, vel 
fputum lunae,vel fulphurincombuftibile, vel calcem aflatam tontut>£if 
vel alumen quod eft ex pomis velut fcitis. Si autem cuilibet 
iftorumeflet regimen fingulare,non diceret philofophus ve- 
lut fcicis. Intelligiteigiturquodfulphur & calx , & alumen nodecen- 
quod eftex pomis , & Kuhul omnia haec nihil aliud funt, ta&lu* 
quam aquafulphuris. Etfcitote quod magnefia cum ar- * 
gento viyomifcetur > &(ulphurife invicemconfcquuncur, M.S.con- 
Non igitur oportet vos illam * dimittere magnefiam.ablque ttn & ,ru 
argento: vivo cum enim componitur, fortiflima compo- M(nJurn 
fiuonominatur,quaeeftunade x. qua» philofophi regimina ndnjfiu- 
conftituerunt. Et fcitoce quod magnefia cum argento vivo p tu 
dealbatur. Oportet vos in ea albam congelare aquamq; ru- 
beamcogelarenamque.quodphilofophi in fuis narraverunt 
libris,noneftunum. Primaigirur congelatio ftanni fit & te¬ 
ris plumbo. Secundavero aqua fulphuriscomponitur.Non¬ 
nulli autem hunc librum legentes putant, quod htec Compo- 
ficio emitur. Sciendum eft: utiq; quod nihil operis emitur, 

&quod nihil aliud eft huius artis fcientia , quam vapor &ta- 
qua? fublimatioargentiq; vivi quoq; magnefiaecorporecon- 
iun&io,ante hoc autem philofophi mlibiis fuis demonftra- 
vere,quod fulphuris immunda aqua ex folo eft fui» 
phure nullum fulphur fitabfq; fuje calcis, 
argi: viyi & fulphuris aqua. 


C 4 


Scrm* 


4» 


Turba Philosophorum. 

Sermo quadragefimns Nonus. 

T) Elus inqu*t,Ae compofitione omnes philofophi, & con- 
ta&unon parum tra&aftis,compofitio aurem contaflas 
& congelatio unum quid funt. Accipite igitur ex altera 
compofitione partem , & partem ex anrifermento eiufque 
mundamfulphuiis aquamimponite» Hocigitur eft patens 
arcanum,quod omne corpus tingit. Recondit Pythagoras . 
curBele patens arcanum ipfum nuncupalh.nec eius opus ds- 
monftrafti • EttUe : Sic in libris noftris Magi lier ipfum in¬ 
venimus quos ab antiquis habuifix. Et Pythagoras. Ideo 
voscongregaviuteorum , quaein vilis funt libris tenebras 
auffe ratis. Et ille, bbenter magiller. Notandum eft quod 
aqoa munda qua; ex fulphure elfnon eft exfolo fulphure, ve¬ 
rum ex pluribus compofita quae unum fulphur fadla eft ex 
pluribus fulphuribus. Qualiter tum magifter me oportet 
ea compone equousqjunum fiant i Et ille, mifce Bele pu¬ 
gnans in igne , non pugnanti, coniundla namq; in igne eis 
convenienti praeliantur eo quod calida medicorum venena, 
leni igne coquunturincomburente. Nonne videtis qualiter 
aiebant philofophi in decodione , quod parum fulphuris 
mu. ta comourit fortia, Humores autem qui didli funt hu- 
mtdapix & ballamus & gummip & fimilia. Jdeo philofophi 
medicis fimiles fnftifunr, & quamvis medicorum proba in¬ 
tentior philofopho. Reffiondit Turba > utinam demonftrares 
oC Bele, huius patentis arcani difpofitionem. Et ille. Norifi- 
co polleris,quod hoc arcanum ex duabus procellit compofi- 
nonibtis J fulphurefcilicet.*&magnefia , philofophi autem, 

poftquammixtum eft, & in unum reiun&umeft aquam no¬ 
minaverunt &fputumpoletorum,acfpiflum aurum. Omni- 
busautem in arg : viv ; veifis,fulphuris aquam nominant, 
lulphur quoque cumfulphur continet , dicant igneumelTe 
venenum,quod eft patens arcanUm quod afeendit ab his quse 

Sermo Quinquagefimus. 

pANDOLFus Inquit , fi aqua: fulphuris fublimationem, 
Bele narraveris polleris, optimum quid ages .• Et Turba 
Demonftra igitur hanc Pandolfi. Et iUe philofophi iuifc- 
rnnt ut argentum vivum ex cambar capiatur, &: verum dixe¬ 
runt, mhoc tamen fermone, eft aliquantulum ambiguitatis, 

cuius 


Turba Philosophorum. 41 

cuius tenebras a nobisauffeiam, quodargent.-vivumin ta¬ 
bernaculis fublimetis , & ex cambar argentum vivum acci¬ 
piatis. Cambar,autem eftalrerinfulphure, qua: Belus vobis 
demonftravit quoniam a fulphurejulphuri mixto, multa o- 
pera procedunt. Eo autemavobis fublimatoprocedit, ar¬ 
gentum vivum a Cambar quod Ethelia: auripigmenti, arg .* 
vivumfenderich.arg : vivumabfemech magneliae Kuhul ac 
omniuma natura fuatransformatorum arg: vivum philofo- 
phi dixerunt. Eo quod naturain fuo ventre erat occulta.Re- 
doaurem dico illo quod elt omnia quod omnium decem, 
vel 4. eft perfediof 10 regimine ei conveniente.eius alba ap¬ 
paruit natura, & inhibuit , ne in eo umbra appareret invidi 
autemplumbum ex Ebmichmagnefia marteck & res album 
ipfum nuncupaverunt. Dealbatum eft enim aes & fadum efl: 
umbra carens , eo quodillud res fua nigredineprivatum eft, 
fuaq; fpiffa corpora & ponderofa , nullum corpus penetran¬ 
tia dimifit& cum eo mundus fpiritus humidus, quifpiritus 
tindura. Ideoq; fapientes dixerunt aes 8c animam & corpus 
habere , anima autem eius efl: fpiritus , corpus vero eius Ipif- 
fum. Ideo igitur oportet vos fpilfum diruere corpus,quous- 
queeiusfpiritum extrahatis , exeo tingentem , extradum 
quoq; ex eo fpiritum leui fulphure mifcetc,unde yobis inve- 
ftigatoribus peragitur propofitum. 

Sermo quinquagefimus primus. 

^/V.nihil aliud Pandolfe narrafli quam vl- 
timum huius corporis regimen, ambiguam igitur com- 
pofuifti deferiptionemledoribus. Si autem eius regimen in¬ 
ciperetur eius tenebras deftrueres lnquitH urba, , Dic ergo 
dehoc pofteris quantumq; placet. Et ille. Oportet voshu- 
ius artis inveftigatorespriusleni igne a:s comburere , ficuti 
ovorumnutritione.Oportet enimipfumcomburerehumidi- 
tate ne eius fpiritus comburatur,& Iit vas claufum undiq;,uc 
eius color augeatur, acrisqi corpus diruatur eiusque tingens 
fpiritus extrahatur de quo invidi dixerunt. Accipite argen¬ 
tum vivum,ex teris flore , quod & aeris noftri aquam nuncu¬ 
paverunt , &igneum venenum ac ab omnibus extradum, 
quod & Ethelii ex pluribus extradum rebus dixerunt. Am¬ 
plius quidam dixerunt , quod omnia cum unumquid fiant, 
corpora incorporea fadafunt,incorporea vero corpora. Ec 
fcitoce omnes huius artis inveftigatores quod omne corpus 
C 5 differ. 


42 Turba Philosophorum, 

difiblvirur,cum fpiritu cui mixtum eft>cui procul dubio, fi- 
mile fit fpirituale, & quod omnis fpiritus a corporibus alte¬ 
ratur & coloratur cui fpirituum color tingens , ac contra i- 
gnem conftans fit. Benedictum igitur fit nomen eius qui Ca¬ 
pientibus infpiravit.corpus in fpititum vertere vim & colo¬ 
rem in alterabilem habentem, & incorruptibilem , &quod 
^riuseratfulphur^rgiens , nunc autem faCtum eft Culphur 
non fjgiens neccombuftibile. Et fcitore omnes dodrinsefi- 
lij,quod qui veftrum poteft,fpiritum fugientem rubeum fa¬ 
cere,corpore ei mixto, demum ex illo corpore& illo fpiritu, 
fuam tenuem naturam in fuo ventre occutram, fubtilifiimo 
regimine extrahere , fi patiens eft impatiendi, prolixitateo- 
mne corpus tingit. Quare invidi dixerunt 5 Scitote quod ex 
sere,poftquam fuahumedatur humiditate, &fua teritur a- 
qua, ac fulphurecoquitur fi corpus extrahatis Ethelias ha¬ 
bens invenietis, quodomnium conveniens tindura; : prom¬ 
pter quod invidi dixerunt , quod rebus ignediligentercon- 
tritis>& Etheliadublimatis fiunt tindura; fixae. Quicquid 
aurem in libris huius verborum in venietis,argentum vivum 
fignificat quod fulphuris aquam nuncupamus , quandoque 
nummumautemdicunt efle plumbum, & aes, & nummum 
copulatum. 

Sermo quinqukgefimus fecundus. 

JXumdrus ait: iam tradafti Horfolce de aeris & fp iri - 
tushumidi regimine optime,continuo fi perficias. Et tUe. 
Perfice igitur quod dimifi Jxumdre. Et /Ar^Wr^ftcieadum 
eft quod Ethelia; baecquampraedixifti&Cnotificafti, quam 
invidi multis nuncupaverunt nominibus, cum dealbatur al- 
bificac,& tingit, tunc vere eam dixerunt philofophiauriflo- 
xem,ecquod naturalequid: Nonne videtis quodphilofophi 
dixeruntautequam adhunc terminum pervenitur, quodtes 
non tingit ; cum tantum tingitur , tingit , eo quod 
argentum vivum,cum fuae mifcetur tindurae, tingit. Cum 
vero his decem mifeetur rebus , quas philofophi urinas fer¬ 
mentatas nuncupaverunt, tunc autem haec omnia multipli¬ 
cationem nuncupaverunt» Nonnulli autem eorum mixta 
corporacorfufle,&collamauri dixerunt. Haec igitur no¬ 
mina qua;inphilofophorum librisinveniuntur;qu^fuper- 
flua 8cvanaeffe putantur,verafunt,fida tamen funr,eoquod 
uaumfunt yaa opinio , & uuura iter. Hoc eft argentum 

viyum. 


Turba Philosophorum. 43 

•vivum , quod ex omnibus quidem extraflum eft, ex quo o- 
mnia fiunt quod eft aqua munda , quse aeris Umbram de¬ 
let. Etfcitoce quod hoc argentum vivurr , cum dealba¬ 
tur fit (ulphurqnodfulphur continetuibCell venenum.quod 
marmorum fplendori ftmile eft quod invidi Etheliae vocant 
&C auripigmentum, & Sandanch. tin<ftura ex quo mundus 
fpiritus , leni igne afcendit , Sc omnis mundus flos fubli- 
matur, quod totum fit argentum vivum* Hocigiturell 
maximum arcaaum , quod philofophi narraverunt, quod 
folum fulphur aes dealbat. Jntimanduin eft autem vobis 
huius artis inveftigatoribus , quod illud fulphur non po¬ 
tuit aes dealbare , quousque in opere priore fuerat dealba¬ 
tum. Et fcirote quod huius fulphuris mos eft fugere , 
cum igitur fua fpifla fugit corpora , & ut vapor fuflima- 
tur, tunejoportet vos alio argento vivo lui generis ipfum 
continere ne fugiar. Quare philofophi dixerunt fulphu- 
ra fulphuribus continentur. Amplius fcitoce , quodful- 
phura tingunt, deinde fugiunt,procul dubia nili argep- 
to vivo fui generis iundfa fint , non putetis igitur quod 
tingit , demum fugit, nummum efle vulgi , verumphi- 
lofophorum intentio eft nummus philofophorum qui ni- 
fi albo vel rubeo mifceatur , quod eft argentum vivum 
fui generis , procul dubio fugerer. Jubeo autemvos ar¬ 
gentum vivum j argento vivo mifcere , quousque una 
aqua munda fiant ex duobus compofita. Hoc igitur eft 
magnum arcanum:cuius confedlio eft fua gumma, & flo¬ 
ribus cum leni coftum eft igne , & terris , mucra ru¬ 
beum fa&um eft , 8C aceto fale Nitro , 8c mutal in ru- 
biginem verfum eft vel quolibet eledlorum tingentium , 
in nummo noftro exiftentium. 

Sermo Cuinquagefimus tertius. 

TJXumenus induit : invidi totam artem hanc nomi- 
uum multiplicitate vallaverunt : totum autem opus 
nummi artem efle oportet. Philofophi namq; iullerunt hu¬ 
ius artis Do<ftores,aurumnnmmofumfacere,quod omnibus 
Philofophi nuncupaverunt nominibus. Refpond. Turba Nar- 
raigicur polleris Exumene aliquantulum nominum illorum 
utfibi.- caveant. Ettlle. Nominaverunt ipfumfalire,fubli- 
mare, abluere j terere E tiliae > dealbare igne , vaporem 

crebro 


44 Turba Philosophorum. 

crebro coquere & coagularejinrubiginem vertere: EtheI co- 
£cere,ars aqua? falphuris > & copula, his omnibus nuncupa- 
tumeft opus quod aes contrivit & de albavir.Et fcitote quod 
argent: vivum apud vifura album eft, cum autem fulphuris 
fumo qccupatur,rubefdt&: fitcambar. Ideo cumargent: vi¬ 
vum coquitutcumfuis confedionibus in rubeum vertitur, 
quare Philofophusait, quod plumbi natura velociter cort- 
verritur. Nonne videtis quod philofophi invidia carentes 
clirerunt» Ideo de contritione & reiteratione, multipliciter 
tradamus, utfpiritusinvafe exiftenres extrahatis, quosi- 
gnis comburere,continue non defiftebat. Aqua vero cum il¬ 
lis pofita rebus prohibuit, ueigms combureret,&fad^funt 
illae res, quanto magis ignis flamma occupantur,tanto magis 
inaqu9intimisabfconduntur,neignis calore lsqderentu^a- 
quaautem infuoventre easrecipit, & ignisflammam ab eis 
repulit. Re/fiondirT urba ,m(\ corpora in corporea faciatis in 
nihiloeftis. De aquae autem fublimatione non parunr/phi- 
lofophitradaverunt. Et fcitote, quod nifi res igne diligen¬ 
tius conteratis, Ethelia non (candit, Ea enim non fcanden- 
te in nihilo eflis nam cumafcendit, propofitae, qua tingitis, 
tindurae inftrumentum fit, pro qua Ethelia Hermes aic.Cri- 
brateres, quidam vero aliud ait, liquefacite res. Item Arras 
ait,nifires igne diligentius conteraris Ethelia non afcendit» 
Magider anremverbum protulit quod rationantibus nunc 
exponam. Scito e quod plurimus meridiei ventus cum con¬ 
citatur nubes f..bl i mat , & maris vapores elevat. Rejfi. Tur- 
£a-> obfcure tradafli. Et tlle • Ego exponam teftam , & vas , 
in quoeftfulphurincombuftibile. lubeoautem vos argent: 
vivum congelare fluxibile,expluribusrebus ut duo tria fiaat, 
& quatuor unum &C duo unum. 

Sermo Ouinquagefimusquartus. 

NaxAgoras inquit. Accipite combuftumfugiens, cor¬ 
pore carens & iplum incorporate, deinde accipite ponde- 
rofum fumum habens, adhibendum fitiens. ReJfi.T urba y 
quae obfcutitas efl: haec Anaxagora expone quod dicis,8c ca¬ 
ve nefis invidus Et ille. Notifico vobis, quodhocfitiens 
Etheliae efl:, quae pendente fulphure coda efl. Vitreo igitur ea 
▼afi imponite, coquite quousq; cambar fiat. Tuuc vobis 
Dsusperagithoc , quod quaeritis arcanum, lubeoautem vos 
continue coquere, ^iterare ne vos taedeat, Et fcitote quod 

operis 


Turba Philosophorum» «+$ 

operis huius perfeCioeil , aquae fulphuris cum tabula con- 
feCio,demum coquitur quoufquerubigo fiar. Nam omnes 
Philofophi dixerunt Quipoteft aurum inrubiginem verte¬ 
re venenum propoficum iam inyenir. Qui vero minime in ni¬ 
hilo fehabet* 

Sermo Qutnquagejtnm quintus. 

7 Eno N induit, Pythagoras de aqua iam tra&avit.quara 
“invidi omnibus nuncupaverunt nominibus. Demumia 
fine fui libri,, de auri fermento tranavit , iubens uteisful- 
phurisaquamundaimponatur, & aliquantulumfuaegum- 
mae. Miror univerfa Turba,qualiter invidi in hoc tra&atuo- 
perisperfe&ionemprius, quam initium, narraverunt. Rejp. 
Turba: cur ergo putrefacere dimifilii.- 5 Et ille . Verum dixi- 
ftis putrefacio non ficabsquc ficco &humido,vulgus autem 
humido putrefecit, humidum , utique ficco, tantum coagu¬ 
latur. Et ex utroque tamen initium eft operis. Quamvis in¬ 
vidi hoc opus in tres diviferunt partes afferentes,quodunum 
citius fugic,alterum vero fixum & immobile. 

Sermo Quinquagefimus fextiis. 

/^Onjtans ait, quid vobis de invidorum traCatibus.' 
^Dicoenim quodneceffeeft hoc opus 4 habere: Rejponde- 
runt. Demonftra igitur quae funt ifta quatuor. Et ille : Terra 
aqua, aer & ignis. Haec igitur quatuor habetis elementa,fi¬ 
ne quibus nil unquam generatur. Sicci^nr igitur humido 
mifcetc quae funt terra & aqua, ac igne & aere coquite unde 
fpiritus & anima deficcantur Et fcitote, quod tenue tingens 
fumit vim ex tenui terrae parte : ex tenui ignis, & aeris parte, 
aquae parte, fpiritus tenuis deficcatus eft. Infer igitur has 
partes in ipfum', eo quod operis noftri vi in terram vertitur, 
cum iftarum rerum fubtilia fiunt , eo quod corpus fit tunc 
tenue, quid aerem & tunc nummorum corpus impofitum 
tiogit. Cavete igitur omnes huius artis inveftigatores, ne res 
multiplicetis.lnvidi namque multiplicaverunt, & vobis de- 
vaftaverunt, varia quoque regimina dfefcripfere utfallerent, 
humidum etiam omni humido, ficcumque omnificco, ora- 
nique lapidt* & metallo, ac fellc animaliCm, maris & vola¬ 
tilium coeli, ac terrae reptilium nuncupaverunt.Vobis autem 
tinCuram volentibus, notandum, quod corpora corporibus 
tinguntur.Dico tamen yobis quod Philofophus breviter di¬ 
xit* 


45 TurbA Philosophorum. 

xitj& verum quidem cum dixit » id idicio lui libn. In arte 

auri eft argent, vivum de cumbar & in nummis eft argent. 

vivum de mafculo. In nihilo autem praeter hoc mLpicitc 
quoniam duo funt argent; viva verum etiam unum. 

Sermo Quiriquagejtmtts feptimus. 

A Cratus*// , fignifico porteris, quodfoli & lunae propin¬ 
quam facioPhiloCophiam, qui igitur vult veritatem per¬ 
tingere , capiat folis humorem & Iunx fputum. Re$. 
Turba, \ cur fratribus tuis adverfarius fadtus es ? Et ille. Non 
dixi nifi verum. Et ilii* Sume quod Turba fumpfit. Et illex 
iam volebam, vobis tamen volentibus iubeo pofteros , de 
nummis accipere quos Philofophi iurterunt, & Hermes ad 
tingendum , verum aptavit partem, & ex aere Philofophoru 
partem, ac nummis mifcere , 8c fic hoc tutum quatuor cor¬ 
pora, 8C vafi imponere, cuius os diligentius claudatur,ne a- 
qua exeat, feptemq; coquatur diebus tunc aes cum nummis 
iam Contritum in aquam verfuminvenitur utrumque lenidd 
iterato coquant, & nonmetuant. Deindeaperiant, &inve- 
aient nigredinem de fuper apparentem. Idem iterantes i- 
piumfemper coquunt, quousque nigredo Kuhulqux de ni¬ 
gredine eft nummorum confumatur. Eanatnq; coufumpta 
pretiofaillis albedo, apparebit, demum in locutnfuum itera- 
tes coquuntur,quousq; deficcetur,& in lapidem verratur. I- 
tem illum lapidem ab aere & nummis genitum, iterantes co- 
quuntcontinue, igne priore fortiore,quousq; lapis diruatur 
ac confringatur, ac in cinerem vertatur, qui pretio fus eft ci¬ 
nis. Heu dodlrinx filii , quampretiofus eft quod ex eo fir. 
Mifcentes igitur cinerem aquae. Iterum coquite quousq; ci¬ 
nis illo liquefiat, deinde coquite 8c aqua imbuite permanen¬ 
te,quousq; c^mpofitio dulcis fiat,& fuavis, ac rubea imbui¬ 
te quoufq; humidafiat, amplius igne fortiore, coquiteprio- 
re , ac vafis os diligentius claudite. Hoc enim regimine cor- 
porafugientianonfugientiafiunt, &fpiritusin corpora 8C 
corporain fpiritus vertuntur & afe invicem nectuntur. De¬ 
inde fiunt corporafpirirusanimas habentes tingentes , eo 
quod invicem germinant. ReJ}>. Turba', iam notificafti pofte- 
ris, quodxri rubigo acciditpoftquam nigredo dealbatur a- 
quapermanente. Deinde congeletur & fit corpus magne- 
iix, demum coquitur,quoufque totum corpus confringatur, 
deindefugiens ia cinerem vertitur , & fit aes umbra carens» 


Turba Philosophor^?, 47 

imo etiam fit tritio, de opere Philofophorum , quid ergo di¬ 
mittis pofteris cum vero propriis nominibus res minime 
nuncupafti? Et ille, Vefttafcquens velbgia, quemadmo¬ 
dum & vos tratftavi. Rejpondit Bonellas , rum dicis. Si 
enim aliter ageres , didtatua in libris noftris feribi non 
iuberemus. 

sermo Qu in qu age fimus ottavus. 

TJ Algus inquit-. Aeratus, Turba un iverfa: iam dixic. 
■^quod vidtftis,bene fafror tamen quandoq; fallit, quam¬ 
vis benefaciendihabeat affedfum. Et illi : verum dicis. Dic 
ergo fecundum tuam fementiam, & cave nelis invidus. Et 
'tlle, Sciendumeft quodinvidi hoc arcanum in umbra fepa- 
raverunt in phylica aftronomica imaginum arte fecundum 
conftellationes arborum, metallis, vaporibus,& reptilibus, 
&ambigue multiplicaverunt, quanro potuerunt. Quod ino- 
mm: eorum opere firme percipitur iubeo tamen huius fcien- 
tix inveftigatores: vtferrum capiantacin laminas ducant, 
demum Veneno mifceantj&fuovafi imponant , cuius os di- 
ligenciflime claudant,&cavete ne humorem multiplicetis, 
vel ficcumipfum ponatis, fed mifcete fortiter ut mafiam.Ec 
fcitote quod fi a malfa aquam multiplicatis in camino non 
continetur. Si enim maflam deficcetis, camino non iungi- 
tur neccoquituriiubeo tamen vos, ut ipfum diligentius con¬ 
ficiatis. Demum fuo vafi imponatis , cuius os interius & ex¬ 
terius luto claudatis ac carbonibus,fuper ipfum accenfispoft 
dies aperiatis , tunc invenietis laminas ferreas iam liquefa¬ 
cias.In vafis autem coopertorio invenietis nodos.Igne enim 
accenfo acetum furfum afeendit, eius namque natura, fpiri- 
tualis eft in atra fcandens, quare iubeo vos, ut partem eam 
teneatis. Item fciendum eft quod decoftiombus, ablutioni- 
busq; multiplicatis, congelatur. & absque igne coloratur , 
eiusquenaturaconvertitur. Hac enim decoftione&liquc- 
fa&ionecambar non difiungitur.Notifico etiam vobis quod 
hac nimia deco&ione, tertia; partis aquae pondus, confumi. 
tur, refiduum vero fit ventus in fpiritus fecundi cambar. 
Et fcitote quod nihil eft preciolius nec excellentius maris 
arena rubea,Lunse autem fputum,coadunatur tum radiorum 
folisluce, luna perficiturno£te praeventiorhs , folisnara- 
que calore ros congelatur. Tunc illo vulnerato ,;neci- 
datoris ros iungitur & quanto magis dies tranfeunt , 


48 Turba Philosophorum. 

tanto intenfius congelatur. Nam fole qui coquit ipfum c@n- 
gelatar. Ac bello potens cecrenum fuperare ignem facit, ab- 
latainfirmitate. Rejp. Bomtes. Nonnefciris Balge, quodlu- 
ntefputum contingit nili tesnofttum EtBalgw. verum di¬ 
cis. Et ille curigiturarborem dimififti narrare , cuius fru¬ 
ctum qui comedit, nonefurietunquam. EtBalgus,notifica- 
vit mihi quidam quifcienriam confecutuseft, quousque il¬ 
lam inveniens arborem, convenientis operatus eft acfrudtl f 
extrado comedit. Mihiautem quxtenci, eam meramde- 
fcripfitalbedinem , ratus quodipfaabfquelabore invenitur 
difpofiuonis, tum eius perfedio eius cibus eft, mihiautem 
qaazrenti qualiter cibo nutritur quoufquefrudificet?ait: Ac¬ 
cipe illam arborem, & aedifica ei domum, circundantem.ro- 
tundam.tenebrofam rore circundatam , &impone eihomi- 
nem magna; a:tatis,centumannorum8c claude fu per eos, & 
pede fortiter, ne ad eos pulvis, feu ventus perveniat. Dein¬ 
de 180. diebus , in fua domo eos dimittite. Dico quod ille fe¬ 
nei de frudu illius arboris , comedere non ceflat ad numeri 
perfedionemquousquefenexilleiuvenis fiat. O quam mirae 
naturte, quae illius lenis animam in iuvemlem corpus trans¬ 
formaverunt, ac pater filius fadus eft. Benedidus fitDtus 
creator optimus. 

Sermo Oujnquagefimus nonus. 

•J^HeopHilus /'«^«/A-didurus fum in his qua; Bonitis 
A narravit. EtTurba : Dic.ftarer namquetuus pulchre di- 
:xit.£*‘i//<;:Confequens Bonitis veftigia, eius didaperficiam. 
Sciendum eft quod omnes Philofophi quam vis hac, elaflcaG 
difpofitionem in fuis tamen tradat ibus verum dixerunt cum 
aquam vitamnominaverunr, eo quod, quicquid illimifce- 
tur aquae, moritur, deinde vivit & iuvenisfit. Etfcirote o- 
mnes difcipuli quod ferrum non fuit rubiginofpm , nifi hac 
aqua, eo quodlaminas tingit,deinde ponitur in folequous- 
queliquefiat& imbuatur,deinde congeletur Hifquediebus 
fitrubiginofum, illunainationeautem hac.filentium melius 
eft. Rejp. Turba. Theophile cave nefismvidus perfice tra- 
datum tuum. Et ille: imo fimile quid reiterem .Et illi Quod¬ 
vis. Et tlle. Quidamfrudusexeuntprius a perfeda arbore 
Scinaeftatis initio florent,&quantomu!ri"! ; cantur > tanto 
decorantur.q lumsque peragantur &; maturando dulces fiant. 
Similiter illa mulier fuos fugiens geneiatos? quibus parte 

quam 


Turba Phiiosophorum. 

quamvis irata domeftica fir,nec dignatur fc jfuperari, nec uc 
luus coniunx fuum habear decorem,qui furibundus cam di- 
ligic&cumeapugnans vigilat, quousq; coucubituscum ea 
peragat,& eiusfacrus Deus perficiat, filiosque fibi mnltipli- 
cat prout placet:eius decor igne confumptus eft qui ad fuum 
non tendit coniugem nili libidinis caufa, termino enim fini¬ 
to ad eam vertitur. Item notifico vobis quod Draco nunqua 
montur.Philofophi tamen mulierem fuos coniuoes interfi¬ 
cientem , neci dederunt. Illius enim mulieris verner , armis 
plenus & veneno.IfFodiaturigitur illifepulchrum Draconi, 
&fepeliaturilla mulier cum eo, qui cum illa forti ter iundfus 
muliere, quando magis eam nedit & voluicur circaeam, 
tato magis corpus eius muliebribus armis in mulieris corpo¬ 
re crearis in partes fecarur. Videns autem mulieris artubus 
mixtum, certus fit morte , & cocus vertitur in fanguinem. 
Videntes autem Philofophi ipfumin fanguinem vetfum, in 
fole dimittunt per dies quousq; lenitudo confumatur & fln- 
guis arefcat,& venenum inveniunt illud iam apparens } tunc 
ventus eft occultus. 

Sermo Sex age fimus. 

One l l u s inqu/t : Sciendum eft omnes difcipuli quod 
cx eledis nihil fit utile.absq; coniundione,& regimineeo 
quod fperma ex fanguine generatur & libidine. Viro namqj 
mulieriiminenceuterihumore fpermanutritur & fanguine 
humedanre,&; calidirate, peragis vero 40. nodibus fperma 
formatur. Sienimhumidirasfanguinis & uteri calor non ef¬ 
fer fperma,nonmaneret nec factus perageretur. Deus autem 
illum fanguinem & calorem, ad nutriendumfperma confti- 
tuir,quousq, extrahas ipfum ad libitum. Factus autem ex- 
tradus non nifi lade nutritur & igne parce & paulatim dum 
pulvis eft, & quanto magis exurit, tanto oflibus confortatis 
iniuventutem ducitur in quam perveniens fibi fufficit. Sic 
ergo oportet te in hac arte tacere. Et fcitote quod absq; calo¬ 
re nihil unquam generatur, & quod balneum calore intenfo 
perirefacit. Si vero fit frigidum fugat, fin autem tempera» 
tum fit corpori conveniens, & iuavefit, quare vente leves fi¬ 
unt & caro augmentatur. Ecce vobis demonftratumeft o- 
mnibus difcipulis , intelligite igitur &: inomnibus 
quae regere conamini,timcts 
Deu m. 


Vol 


© 


§erm» 


S o TulEA Philosophoabm. 

Sermo Sexagefimus primus. 

M Oyses ait. Notandum eft quod invidi plumbum 32« 
ris, formandi inftrumenta nominaverunt fimuiando, po- 
fteros leducentes, quibus notifico quod illa eorum forman di 
iaflrumenta , ex noftro pulvere albo, ftellatico,&. fplendido 

^lapide noftro concavo ac marmore, quorum toti operi no- 

ftro , nulluspulvis aptior & compolitiom noftraz coniun- 
ftioreft pulvere alocix, ex quo apta fiunt inftrumetaforma- 
di. Amplius Philofophi iam dixerunt, ponite inftiumenta ex 
ovo , non tamen narraverunt quod fit ovum neccuius avis. 
Er fcitote quod harum regimen rerum, eft toto opere diffici¬ 
lius , eo quod fi compofitum plusquam oportet regatur, eius 
lumen a pelago fumptum extinguatur. Quare Philofophi 
iulferunt, ut obfervetur. Lunaigitur peifedahoc accipite , 
& arente imponite quoufquc dealbetur. Et fcitote quod a- 
rense ipfum imponentes , & reiterantes nifi patientiam ha¬ 
beatis,in regendo erratis & opus corrumpatis, coquite igitur 
ipfumleni igne quousque dealbatum ipfum videatis. Dein- 
deaceto extinguite,&unum ex tribus iam afociisfeparatum 
invenietis. Etfcitotequod primum ixircommifcet, fecun¬ 
dum comburit, tertium vero liquefacit : Primo igitur 9 . un¬ 
cias imponite,aceti bis primojcum vas calefit» fecundo vero 
cum iam calefadumfit. 

Sermo Sexagejimm fecundus. 

•JUT U N d u s ineptit. Oportet vos omnes huius artis inre-> 
^’*ftigatoresfure,quod quicquid Philofophinarraverunr» 
& iulferunt Kenckel fcil. herbas geldum, Secarmen,unum 
quid funtme cures igitur,rerum pluralitatem. Nam tyria eft 
Phllofophorum tindura, cui ad placitum nomina fumpfe- 
runt, &ablatopropiio nomine, ipfum nigram nuncupave¬ 
runt,eo quod noftro extradum eft a pelago. Et fcitote quod 
prifei facerdotesnihil veftium inarisfuis dignatifunt, po¬ 
nere artificialium , quare ad aras&mundificandas,nefordi- 
dum quid eis introducant, &C immundum Kenckel tyrio co¬ 
lore tinxerunt, tyrius autem color nofterquem in aris &: the- 
faurisfuispofuerunt, redoleutioreft &mundior quaquod 
amedefciibi poreft,qui a mari noftro rubeo,& puriftimo ex- 
traduseft qui fuaviseft ac odoris pulcri, &in putrefasiendo 
nonfordidus, necimmundus. Et fcitote quodplura ei no- 
xqinapofuimus,quae omnia funt v«ra, cuius exemplum apud 

intel- 


Turba Pl« i losopnoRUM. yt 

intellegam habentes*eft triticum quod meKtur. Et tunc a- 
lio nomine nuncupaverunt, ex quo indivcrfas (ubitantns, 
eribro'divifas variaponis genera , fiuntnomma fingularitet 
habentia quod totumfrumentum uno nomine nuncupatum, 
a quo plura nomina diftinda funt,fic tyriumin unoquoque 
regiminis gradu fui coloris nomine nuncupamus. 


Sermo Scxagefimus tertius. 

PHilosophus ait : norifico pofteris, quod natura ma- 
ftulils eft, &foemina, quare invidi eam corpus magnefia* 
nuncupaverunt eo quod in ea eft maximum arcanum. Poni¬ 
te igitur omnes huius artis inveftigarores,magnefiam in fu© 
vafe, & diligenter coquite, Deinde poft dies aperientes, in a- 
quam totum invenietis verfum. Item coquite quousq; co¬ 
aguletur, &feipfum continear. In invidorum autem libris 
pelagus audientes fcitote quod humorem fignificant, panno 
vero fignificant vas.medicinis, quoniam naturam fignant eo 
quod germinat, & florefeit.Invidis autem dicentibus ablue, 
quousq; teris nigredo exeat,quidam hanc nigredinem,num¬ 
mos nominant. Agadimon autem clare demonftravit, cum 
hate verba non dubie protulit. Notandum eft omnes huius 
artis inveftigatores , quod rebus primum mixris , & femel 
decodis invenietis nigredinem praeferiptam , fcil. omnia ni¬ 
gra fiunc,hoc igitur eft plumbum fapientum de quo in libris 
fuisfrequentiflimetranaverunt. Non nulli quoque dicuac 
nummi noftri nigri. 

Sermo Sex age fimus quartus. 


pYTHAGORAs tribuit , quam mira eft Philofophorum di- 
verfitas , in his quae prius pofu erunt, &. eorum conventus, 
in haepauiare viliflima, qua* tegicurpretiofum.Ecfi vulgus * Vtdett^ 
omneshuiusartisinveftigatores iftudpaulum & viKflimum le & tndum 
fcirent, mendacium putarent. Cuius vimfifcireat non vili- T> 
penderent,hocautemapelagoDsuscelavit, nemundusde- 
vaftaretur. 

Sermo Sexagefimus quintus 4 

PJOs.fox.cus ait: fciendum omnesfapientiam diligentes, 
cum mudus in hac arte tradaret, & lucidiores, vobis fyl- 
logifmos poneret quod quiae^ir,q> dixit, brutu animal eft. 

D 2 figo 


^ t Turba Fh ilosophorum. 

Ego autem huius paululi regimen vobis exponam , ut in hac 
ane introducas audacior fiat Sc certius exp6dat,Sc quamvis 
fit parum comparet tamen vili caro,8c carum vili. Et fcitotc 
ouod initio mifcendi, oportet vos elementa cruda, amoena, 
fincera,& non cofta,vel re£ta,fuperlenernignemcommifce- 
re.&cavere ignis intenfioncm,quousq; elementa contingan¬ 
tur Scfeinvicem confcquantur, ac compleCantur comple¬ 
xione qua paulatim comburuntur,quousq; in illo leni igne 
deficceatur. Et fcirote quod fpiritus vnus comburit unum & 
diruit, & unum corpus confortat,unum fpiritum, & docet i- 
pfum contra ignem praeliari.Poft primam autem combuftio- 
nem,oportetteablui mundificari>& igne dealbari quousque 
omnes res unus fiant color.Cui poftea oportet vos totius hu- 
morisrefiduum mifcere,S<C tunc eius color exaltabitur. Ele¬ 
menta enim igne diligenter coda lactantur, & in alienas ver¬ 
tuntur naturas, eo quod liquefaCumquod eft,caput fit, non 
liquefaftum,humidum,vero ficcum & Ipiflum corpus,fpiri¬ 
tus,& fpiritusfugiensfortiscontraignempugnans. Quare 
Philofophus ait,coverteelementa, Sc quod quseris invenies. 
Convertere autem elementa,eft facere humidum ficcum , 8 c 
fugiens fixu.His peraCis difpofitionc,dimittat in igne quo- 
usq; fpiflum atcenuetur,& rarum tingens remaneat.Et fcito- 
te quod elementorum mors & vita , abignefiunt , & quod 
compofitumgerminat fe ipfum , Sc gignitid quod quaeritis 
DEofavente. Coloribus autem incipientibus,miraculavide- 
bitis fapientite De i,quousq; tyrius colorperagatur.O mira¬ 
bilis natura.cseteras naturas tingens/ O naturae carieftes ele¬ 
menta regimine feparantes , Sc convertentes ! nihil igitur eft 
pretiolius hisnaturis in natura , quse compofitum multipli¬ 
cat Sc facit efle punicum & fixum. 

Sermo Sexagefimus fextus-r*? 

Xemiganus tnqutt, iamtra&afti Luca de argento vivo, 
" L> & intro quod eltmagnefia quod te decet , &iuffiftipo- 
ft-eros,experiri Sc libros legere fciens, quod Philofophi dixe¬ 
runt: lnfpicite latenremfpiritum , & nolite ipfum vili- 
pendere, eo quod cum permaner magnum eft 
arcanum, Sc multa bona o- 
peratur. 


Sem9 


Turba Philosophorum. 


Sf 


Sermo Sexagefimns /eptimus. 

J^Vcas ait,dico pofteris quod Jucidiu« efthis,qua:narrafti, 
quodfcilicet Philofophus ait comburite a:s , comburite 
argentum,comburite auru/n. Rejpondit Hermiganue ,tc ce 
tenebrofiuspijedicflis.i?^. Turba -. Illumina igiturquod te- 
xiebrofumefl:. Et ille. Hoc quod dixit,‘eombure,combure, 
combure.in nominib. tantum diverfiras eft, re autem unum 
& idemfnnt. Etilli.Hcu tibi, tam brevitet tra&afti, cur li¬ 
vore inficeris? Et'ille : placet ut pulchrius ^cawlEtilh: age. 
Et ille : Significo quod dealbareeft comburere , rubeum ve¬ 
ro facere eft vita. Invidi autem nomina multiplicaverunt ut 
poflerosfeducerenr quibus fignifico quod huius artis diffi¬ 
nitio eft, corporis liquefadtio&anima: a corpore feparatio, 
eoquod ^s uthomo & animam habet, &corpus: oportet i- 
gitur, vos omnes do&rina: filios, corpus diruere, &abeo a- 
mmam extrahere. Quare Philofophi dixerunt quod corpus 
non penetrat corpus, verum fubtile natura:,quod eft anima, 
quxeorpus penetrat & ti-ggir. Innatura igitureft corpus 8c 
anima. Rfjfi. Turba\ volens explanare,tenebrofa verba pro- 
tulifti, Et ille. Sign;fico vobis quod invidi narrantes dixerut. 
quod faturnifplendor non apparet, nifi tenebrofus quando 
in aerefcandit, & quod mercurius radiis folis occulitur , 8c 
quod arg. vivum fua ignea vi vivificat,& opusperficitu^Ve¬ 
nus autem cumfit orientalis folem procedit. 

Sermo Sexagefimns octavus. 

^Ttamus ait , fciroteomnes huius artis inveftigatores» 
quod opus noftium cuius inquifitionem habuiftis.ex ma¬ 
ris fitgeneratione,quo poft Deum , 8Ccum quo opus perfici¬ 
tur. Accipite igitur hallut , & veteres lapide marinos,& car¬ 
bonibus aflate quousqi albi fianr.Deindein albo at-eto extin - 
guite,fi allati fuerint 24. uncia: eorum, color teitia parte fui» 
extinguaturfcilicet 8. unciis& aceto teritealbo, & coquite 
in fole&iterra nigra per 41. dies. Secundum autem opus fit 
a decimo die , menfis fepremb. adro.libra:. Huius autem 
fecundoacetumfjaolucimponere, & dimittite lpfum coqui 
quousque fuum deficceturacetum, & tara fixa fiat, ut terra 
^gyptiaca. Et quod opus aliud citius congelatur, alind vero 
tardius. Hoc autem accidit ex coquendi diverfi a e. Si enim 
D 3 locus 


54 TvrbA PhiiosofhoSvh. 

locus ubi coquitur humidus & roridus fuerit, citius conge¬ 
latur , ii vero ficcus tardius congelatur. 

Sermo Sexxgefimus nonus. 

rlo!ius/»p/>. Traftatum tuum Mundercor perficere* 
■* Non enim peregifti coquendi difpofitionem, Ettlle : age> 
Philofo.vhe. Et Florus : doceo doftrinas filios, quod bonita¬ 
tis p-.imaj deco&ionisfigm.m eft, fui ruboris extra&io. Et 
»7/e.Dtrfcribcquid eft rubor? Et Florus : cum videritis ipfum 
torum lam nigrum , fcicote quod albedo tunc inillius ven¬ 
tre nigredinis occultata eil, runc oportet vos illam nigredi- 
jaem extrahere, ab illa nigredine fubtiliffrme, eius quod fci- 
•ti eas difcemere.Secundaautem decodtione,ponatur illaal- 
bedo in vafe , c o m fuis inftrumentis, & coquatur lene quous¬ 
que omaino alba fiant. Videntes autem omnes huius artis 
in veftigatores , illam albedinem apparentem , omnibus 
fiipereminentem, eftotetuti quod ruboriu illa albedine oc¬ 
cultus eft. Tunc autem non oportet vos illam extrahere, ve¬ 
rum coquere, quousque totum rubeum fiat altiftimum & fi- 
milicaren; Etfcitore quod illa nigredopriorex natura mat- 
teckfit,Sc quod rubor ex illa extrahitur nigredine , eo quod 
illudnigrum emendavic, quodinterfugiens 8c non fugiens , 
componens pacem eam, unum reduxit FLeJp. Turba,. Et cur 
fuitho c? Et ille: Eo quod cruciata res, cum in corpore fub- 
mergitur, vertit ipfum in naturam inalterabilem, ac indele¬ 
bilem/oportet vos igitur hoc fulphur fcire, quod corpus de¬ 
nigrat. Etfcitore, quod illud fulphur non poteft contra&a- 
rinon tangi,fed illud cruciat &tingic. Et quod fulphur,quod 
denigrat cft, quod non fugienti ianuam aperit, & infugiens , 
cum rugientibus vertit. Nonne videtis , quod crucians non 
cruciat, nocumento, nec corruptione, fedreru coadunatione 
8 c utilitate. Si enim eflet eius cruciatus [noxius, & inconve- 
niens.non ab illo comple&eretur, quoufq; ab eo colores ex¬ 
traherentur, in alterabiles ac indelebiles , quamfulphurisa- 
quam vocavimus, & ad ruborum tin&uram aptavimus quae 
decaeteronon denigrat, quod autem denigrat, quod 
non fit abfque nigredine, elavem ope¬ 
ris efle notificavi. 

' * *' 

* 


Sermo 


Turba Philosophorum. 

Sermo Septuagefimus. 

*TV ndvs inquit: Scitote omnes huius artis inveftiga- 
^*^tores, quod caput eit omnia, quod fi non habet, omne 
quodipfum emendat,non prodeft quicquam. Ideoquema- 
giftri illud quo perficitur verum dixerunt. Non enim diver- 
fse illam rem emendant natura:, verum una conveniens» 
quam vos oportet parce regere, regendi namque ignoran¬ 
tia, nonnulli erraverunt.Nolite ergo harum compolmonura, 
pluralitatem curare , nec eaqumphilofophi in libris luis po¬ 
tuerunt, veritatis namque nacuraunaeft.quacnaturalemu- 
-tavit.eo quod arcanum u.itura ! e in fuo ventre occultum eft». 
Nec videtur, nec Icitur,nifia fapiente , qui ergo parce regie» 
eiufque ftit complexionem , exrrahoc ex eo naturam omnes 
naturas fuperantem. Tunc igitur magiftri verba comple- 
buntur,naturafcilicet natura letatur, natura naturam lupe- 
rat,& natura naturam cohtinet, tamen non funt di verite na¬ 
tura nec plures. Verum una fuas habens res in (e quibus ex¬ 
teris rebus eminuir. Nonne videtis quod magifter uno or- 
ditus&unofinitus : deinde alias unitates, aquam lulphuris 
nuncupaverunt,totam naturam vincentem. 

Sermo Septudgcfiimus primus. 

■DRacvs^/ : Quam pulchre hanc aquam fulphuream 
Mundus defcripfit,nifi enimfpifla corpora,natura corpo¬ 
re carente diruantur quoulque fiunt corpora incorporea fpi - 
ritus tenuiflimus , nonpoteftis illam animam tenuiffimam 
ac tingentem, quae in naturali ventre occulta eft. Et fcias» 
quod nifi corpus diruatis quoufquemoriatur, Scex eofuana 
extrahatis animam,quse eltfpiritus tingens.» nequaquam ex 
eo corpus tingere poteftis. 

Sermo Septuagefimus fecundus. 

PHh ilosophvs inquit: Primacompofitio fcilic. cor- 
pus magnefiq ex plmibus fit rebus,quamvis unum quid fa- 
ftifunt uno di£tum nomine, quod priores albara*ris nuncu¬ 
paverunt. Cum autem regitur decem nomijpbus nuncupa¬ 
tur fumptis a coloribus qui in regimine , in huius ma- 
gnefite’ corpus apparent. Opoitet igitur ut plum¬ 
bum in nigredinem convertatur , tunc decem pra:dida 
D 4 in au- 


5 6 TvrbaPhhilosophorvm. 

in aurifermenco apparebunt , cum Sericon quod eitcompo- 
iitio , quod & X. nominibus nuncupatur. Omnibus autem 
praelatis, nilaliud fignificamus nomimbus.quam albar aeris, 
eo quod tingit omne corpus quod in compofitionem introi- 
•vit. Compofinoautem duplex eft:, unaenim eft humida,al- 
teravero ficca,cum proinde coquuntur, fiunt unum, & dici¬ 
tur bonum plurimorum nominum. Cum vero rubeum fit 
auri flos dicitur, auri fermentum,&aurum coralii, acaurum 
ioftri. Dicitur etiam,redundansrubeumfulphur, SCrubeutn 
auripigmentum. Dum autem crudum permanet plumbum 
aeris, elicitur viiga metalli ac lamina. Ecceeiuspatcfeci no- 
minacruda, quamcocfta ab ea invicem diftiDguemus. Efto 
ergo ra'us. Oportet igitur me nunc tibi ignis quantitatem 
demonftrare.eiufque numeri dierum ac ignis in unoquoque 
gradu, di verfitatem intenfionis, ut qui hunclibrumnabue- 
rir.iibique proptius fuerit ab egeftate,media aliter,quam hac 
pretiofillima arte carentes,fecurus permaneat. Vidi fgitur 

ignem multis modis, quidam enim fit ftipulis, & cinere, 8C 
carbonibus & flammis, quidam vero abfque flamma. Ordi¬ 
nes autem inter has qualitates mediocres experimentum de- 
monftrat. Plumbum autem eft plumbum acris.In quo torum 
eftarcaoum,in die velinparrediei. De diebus autem no£Ms, 
in quibus maximi arcani erit perfeeftio, in locoproprio, in 
fequentibustra&abo. Etfciatisfirmifllme, quodfiparum 
aurum in compofitione ponatur, exiet tin&ura patens 
candida. Quare&fublime aurum & aurum patens inprio- 
rumthefaum philofophorum invenitur, ldeoque difparia 
funt, ea quae in fuam introducunt compofitionem. Quam¬ 
vis elementa commifceantur, & in plumbum acris vertantur, 
a fuis prioribus exeuntia naturis, 8cin una natura vertantur 
novam Tuncigitur una dicutur natura,&:unum genus.His 
pera&is ponitur in vafevitreo, nifi qualiter compofitumpo¬ 
tat aquam & coloribus alteratur. In unoquoque gradu in- 
fpiciatur cum venerabili rubori coloratur. Hoc igitur in eli- 
xir dicentibus philofophis aurum pone, quamvis multoti- 
cns,feroel tamen fieri oportet. Adverfarij igitur certitudi¬ 
nem fcire volens,infpice, qualiter Democritus ait: Quoniam 
a deorfu m ad furfum coepit dicere, demum re verfus cccpit, i 
furfum ad deorfum, dixit enim, pone ferrum, plumbum, Sc 
albar propter aes, demum reverfus ait, & aes noftrum propte* 
nummos , plumbumpropter aurum , ac aurum propter au¬ 
sum coralii,, corallique aurum, propter aurum croci. Am¬ 
plius 


TVRBA PH HOSOPH6RVM. 
piius etiam fecundo, cum afurfumad deorfum coepit air. 
Pone aurum,nummos, aes, plumbum & ferrum, fuis igitut 
patefecit didis, quod non ponitur nifi femiaurum. Et pro¬ 
cul dubio aurum in rubiginem non vertitur,abfque plumbo, 
&C tere: Et nifi aceto apudSapientes noto imbuatur, quoufq, 
codum in rubiginem vertatur. Haec igitur rubigo eft, quam 
omnes philofophi fignificavcruot , quia quamvis dicerent: 
Pone aurum & fic aurum coralii: Jkpone aurum coralii,& fit 
aurum purpureum : omnia tamen haec ex eorundem colo¬ 
rum fu nt nominibus. Oportet itaque ut ineo acetum pona¬ 
tur, e 6 quodex eo hi colores veniunt. His autem quae philo¬ 
fophi narraverunt nomina habentibus, fortiora corpora, Si 
vires fignificaverunt. Ponitur ergo lemel ur rubigo nat, de¬ 
mum ei acetum imponitur. Praedidis autem coloribus appa* 
rentibus oportet', ut unumquodque 40. diebus decoquatur, 
ut aqua confumpta deficcecur. Demum imbutum vahq; im- 
poficum coquatur, quoufque eius appareat utilitas. Guiu* 
primus gradus fit ut mucracitrina : Secundus verd tt* 
tubea: Tertius ut ficcus crocus tritus vulgi * 
igitur nummus imponatur. 

Ixpltcit LiberTmb*. 


B * IN TVR- 


I* 



II. 


IN TVRBAM PHILOSO- 

PHQRVM SERMO VNVS ANO- 

» X M 'i. 

S V o n i a m grave eft circa Philofophicas inten¬ 
tiones diveiforum librorum defudare, ex quoo- 
pus Alchymicum per Philofophqs tam diverfi- 
mode & fingulariter promulgatur,itaque vi? ho¬ 
mini humana: vitastempus fuflicere val^t , eorum leftiones 
explanare & referare. Igitur ex mandato Generofi Domini 
mei vnicum capitulum adfui vtilitacem ex omnium Philo- 
fophprum intentione fub uno fermone eligere, 8C aggregare 
curabo* 

Legitur in Turba Philofophorum.quod quicquid verita¬ 
tis conftat in arte Alchymiae eft coniungere humidum ficco, 
&hoc ab omnibus Phi lofophis conceditur. Per humidum 
intelligatis fpiritum liquidum , ab omni forditione purga¬ 
tum : & per ficcucn intelligatis corpus perfeftum , purum 8C 
ealcinatum, & revera coniun£tio iftarum duarum partium, 
conftat penitusin d i ftolvere &C coagulare. Diftolvere fecun¬ 
dum Philofophos eft corpus innaturam fpiritus reducere: 
Coagulare eft fpiritum in naturam corporis convertere , &! 
fic corpus efficitur fpjrjtuale , Scfpintus vice verfa efficitur 
fpiritualis, & tunc complentur di (ftaPhilofophorum, ubi 
dicunt: Fiat fixum volatile.Sc volatile fixum,&ffic Deigra- 
tia obtinebitis totum Magifterium : &fcitDeus, quodifta 
diffolutio nunquampoteft fieri fine tranfmutatione Elemen¬ 
torum : Vnde legitis in Turba Philofophorum: Converte 
elementa , & invenies quod quaeris. Et quia certo Elemen¬ 
torum converfio nihil aliud eft, nifi vnius elementi naturam, 
in alteram alterius elementi tranfmutare. 

Philofophi dicunt, quod in omni re cfeara fub cocio, fine 
quaruor elementa in efle, fednon in apparentia, Sedicunt, 
^uod fine quatuor elementis nulla res oriri poffir, tam e in di- 

verfis 


In Turbam Philosophorum. yp 
▼erfis rebus diverfa elementa dominantur, ficutiqueeft&C 
in lapidenoftro. 

Lapis autem noder , vt dicuntPhilofophi, componitur 
ex corpore&fpiritu : Corpora quae pertinent ad compofi- 
tionemlapidis, funtauru & argencum:&certum eft,quodi« 
illis corpori,bus plus abundat Ignis & Terra qua aer & aqua, 
in auro vero dominantur prae catteris elementis, id continec 
in fe rubedinem,feu citrinitatem, & eft in fe corpus calidum, 
&ficcum, & tamen non nimis calidum', quoniam certum 
elementum in auro abundans eft Terra , quae eft frigida 8C 
ficca , Scideoattemperataurum, alias citrinitas auri peni¬ 
tus converteretur in rubedinem, & fic eflet corpus frigidum, 
in fe aliquantulum humidum & ficcum ,|quoniam ignis & a- 
qua in argento funtquafi aquae portiones , &faltemaquaa- 
liquantulumfuperabundet ignem : Igitur argentum i Phi- 
lofophis iudicatur corpus fngidum & humidum efte, etfi a- 
qua in corpore argentij converteretur in citriniratcm, tunc 
illudcorpuseflet propinquius naturae auri, quam argenti* 
Infupervifum eft, quod in fpiritu noftrilapidis dominatur 
aqua & aer prae exteris elementis , tamen aqua fuperabun- 
dat aerem, ideo fpiritus non poteft ex fua propria virtute ia 
ignis afperitatequiefcere, quondam aqua ut fatis notum eft, 
femper concrariatur igni. 

Ratio , quoniam difeonveniunt omnino qualitatibus 
elementalibus, quia ignis eft calidus & ficcus , aqua eft 
frigida & humida, & (ic patet euidenter , quod, duo de¬ 
menta dominantur in fpiritu noftti lapidis, aqua fcilicet 
& aer. Igitur fciant artifices Alchymiae , quod lmpolfi- 
bile eft , ex folo corpore medicinam veram procreare , fi- 
ae fpiritu : &C e contrario impoflibile eft ex folo fpiritu 
medicinam veram procreare , fine corporibus : Ratio eft, 
quia qualitercunque corpus praeparatum fuerit , per fe 
non poteft propria virtute fibi fluxibilitatem acquirere, 
nec fpiritus per fe qualitercunque praeparetur , non potelfr 
a fua natura alterari, nec perfetftc figi, fine intermedia- 
tione corporis , necelfe eft , medicinam fore fluxibi- 
lcm , viventem, tiogibilem , manantem : quod nequic 
omnino efle , vel contingere fine temperantia elemen.-» 
torum. 

Et fine dubio illa Temperantia elementorum nun¬ 
quam contingerevidctur abfque coniumftione corporis 8 C 

fpiritus 


Jn Turbam 

jfpirittis,quoniam per eorum coniun&ionem fuppletur d efa* 
dus elementorum,tam ex parte corporis, quam ex partefpi- 
ritus.&fic corpus efficitur fpirituale.&fpiritus corporalis. 

Hadenus didum eft de definitionibus elementorum tam 
ex parte corporis,quam ex partefpirirus, ut debitus indefe- 
quatureffedus ad veram medicinam confequendam. Jam 
videamus de tranfmutatione elementorum, quando fieri de¬ 
beat ut incorporale fpirituale, 8cfpirituale corporale efficia- 
tur,&re vera circa illam intentione laborat totaAlchimia,8C 
ideo multum necefie eft vnicuiq; volenti operari omnia ifia 
fcire , quoniam noftra expetitio totius artis procul dubio 
condat in cognitione rranfmutationis elementorum. 

'Elementorum tranfmutatio. 

Q V A t u o R lunt elementa, Aqua fcilicet Terra,Aer & I- 
2nis : aquaeft frigida & humida, terra frigida & ficca, 
aer calidus&lhumidus,Igniscalidus& ficcus,& unumquod¬ 
que genus iftorum elementorum habet locum in alio, & di- 
fpofitionem ad aliud , licet quodlibet illorum contrarietur 
alteri, inparte velintoto : Terra non habet locum nifi in a- 
qua.necaquanifi inTerra, tamen non conuemuntin vno 

genere, dilconveniuntinqualitatibus fcil. inhumiditate , & 

uccitate, quoniam T erra eft humida & ficca, Aqua vero fri¬ 
gida & humida : Ignis etiam non habet locum proprium nifi 
in aere 8c e contra , & illaelementa conveniunt in qualitate 
difeoveniunr in humiditare & ficcitatc,quoniam Aer eft ca¬ 
lidus &humidus,Igniscahdus8c(iccus. Igitur videtur fic- 
tit dixit Morienes,quod Terra vivit de Aqua ,& Ignis viuic 
d e Aere,& vtiq; videtur A quaparticipare eum T erra in una 
qualitate fcilicet in frigiditate, 8Ccum alio latere fcil. in hu- 
juiditare: Ergo patet,quod aqua mediat inter terram & ae¬ 
rem: videturetiamaeremparticipare cumaqua, inhumidi- 
tate,& cum ignein calidicate: Ergo aer intermediae aquam 
dignem : videtur etiam Ignem participare cum aere in ca- 
li ditate & cum Terra in ficcitate,ergo Ignis intermediae ae¬ 
rem & Terram. Videtur etiam Terram participare cum i- 
gne in ficcitate,& cum Aqua in frigiditate , ergo T erra inter 
mediat Ignem & Aquam .* Scfic patet quod quodlibet Ele¬ 
mentum aliud inter mediat , & nullum elementum polii t ijr 
naturamalterius elementi converti,quia eft fuum contrariu, 
nifi prius convertatur in elementum intermedians ipfum &C 
fuum contrarium. Vt fi quis voluerit de AquataceFelgnem, 

alcendtn' 


Philosophorum. 61 

afcendendo , quod elementum eftfibi omnino contrarium, 
Quoniam Aqua eft elementum fiigidum & humidum, Ignis 
calidum & ficcum, oportet prius aquam effici aerem , quieft 
Elementum inter medians: oportet ergo ut frigiditas Aquae 
convertatur in calorem feu calidiratem & tunc immediate a- 
quaconvenurinaciem , qui eft Elementum inter medians 
aquam 8cignem , quoniam quam cito frigiditas aqua: con¬ 
vertitur in caliditatem,tunc immediateAqua convertetur in 
aerem,deindejoportet humiditatem aquae,in ficcitatem con¬ 
verti , & tunc aqua convertetur in Elementum fibi contra¬ 
rium, qui eft ignis. Et econtraficrioportet,fihomo volue¬ 
rit de Igne facere aquam defeendendo , fic quoque caliditas 
Ignis convertatur in frigiditatem & tunc Ignis efficiturTer- 
ra,qua: eft elemcntumintermediansIgnemScaquam exalio 
latere defeendendo : deinde oportet ficcitatem Ignis conver¬ 
ti in humiditatem , 8c fic tranfit Elementum Ignis io Ele¬ 
mentum Aquae,quod eft fibi contrarium : quod fi quis Arti¬ 
fex cupit Terram iu aerem convertereafeendendo , vel ae¬ 
rem in Terram defeendendo,oportet prius, ut Terra efficia¬ 
tur Aqua,& aer efficiatur Ignis , & fic per Elementi porefta- 
tem inter mediantis umimquodq; genus elementorum mu¬ 
tari poterit m aliud. 

Et certe nullus invenitur authorum tradatus,vr hic habe¬ 
tur : quoniam illi authores, qui magisaperteloquunturde 
Elementorum tranfmutatione.ficutPhaebus, Geber, Morie- 
nes,Senior, Calid , Albertus M. Rex Marco,Arnoldusdc 
nova villa .• &: illi dicunt : fi quis Artifex cupn de Terra fa¬ 
cere aerem,quod Elemetumfibi contrarium,faciat prim6 a- 
gerehumidumin ficcum,Setunc Terra convertitur in natu¬ 
ram Aqua;,qua: eft Elementum intermedians Terram& A- 
erem,per gradus defeendendo : deindefaciac calidum agere 
infrigidu,ita quod frigidum efficiatur calidum,&ficcum hu- 
imdum, vt praedicatur, &fic Terra qua: eft frigida Stficca, 
convertetur in Aerem,qui eft: calidus Schumidus .• Et fi quis 
cupit de Aere facere T erram per gradus defeendendo, opor- 
terprimo,utficcumagatinhumidum,8ctunc aerin Ignem, 
quod eft Elementum intermedians Acrem & Terram ex alio 
latere circulariter tranfeundo : deinde oportet > vt frigidum 
agat in calidum & fic tranfit A£rinTerram , quodeftEle- 
m entum fibi contrarium. Et fic intelligendum eft de alijs 
duobus.- cum enim Aqua tranfire debet in naturam Ignis, o- 
portet ut calidum prime agat in frigidum, &fic Aquatranfic 

in aarem* 


'g-t, Jn Turbam 

m alrera , quedeft Elementum inter medians aquam & V 
gnem per gradus afcendendo.deinde ©portet>ut ficcumagac 
inhumidum,&:fic Aqua uanfir in naturam Ignis. Et fi Ignis 
deber converti in Aquam , oporret ut frigidum agat in cali¬ 
dum & fic Ignis convertetur in Terram , quod eft Elemen¬ 
tum intermedians Ignem & Aquam, per gradus defcenden- 
do.• deinde Oportet, ut humidcim agat in ficcum, ita ut fic- 
cum efficiatur liumidum.&fic tranfit ignis in naturamAqux*, 
quod eft Elementum fibi contrarium. 

fic fic paret,quomodo debeat mutari Elementum, in Ele¬ 
mentum fibicontrarium, oporcet|omninovctranfeatpera¬ 
num Elementum , quod intermediae ipfum & luum contra¬ 
rium : ergo videtur,quod unum quodque Elementorum ha¬ 
beat in fe quatuor qualitates,duas adtivas, quas agunt in fuu 
contrarium Elementum , unum fi Elementum ftierir frigi¬ 
dum &Cficcum,ficut Terra : tumdebec agerein calidum 6 C 
humidum,ficut in aerem , &eiufmodi per ficcas qualitates 
paffivas,debet pati fuum contrarium in ipfum agens,fecun¬ 
dum illud quodeftfrigidum& ficcum,8c fic cncularicer de¬ 
bet intelligi de aliis Elementis: & ifta eft veraintentio Phi- 
lofophorum,& videbatur eis fatis efiedidlum , quoniam ipfi. 
nonfcripfemnc libros,nifieorum filiis,& fpecialibus amicis, 
mec cura habuerunt nu eoru dicfta fuerint parefa<fta,velnon. 

Tamen augebointelleftum Generofiftimi Domini mei de 
Elementorum tranfmutacione , fecundum quam expertus 
fum, 6CvoIo vobis iudicare veiiflirru 4 , Elementorum tranf- 
mutariones,finealiqua obftuiitate/qua: fic fiunt. 

Recipe fic de fpiritu mandato per modum fublimationis 
partes duas vel tres , decorporispeiftdilimaturapartemu- 
nam: amalgamentftepe triturando, &r fuperlapidemfcratu- 
landojgnein balneo de coquendo j hocquedetempore in 
tempus frequentando,donec tora limatura, quas eft fubftan- 
tiacorporis fitin fiuxibilam ^ , qua: eft fubftantia Spiri¬ 
tus, converfa. Ecce velitis diligenterconfiderare .• patebit 
enim hinc vobis palam , quodhiceft tranfmutatio duorum 
elementorum. Memini enim me dixifte in exordio iftius ca- 
piculi,quod duo Elementa dominantur incorporibus perfe- 
£Hs,fcilicetIgnis & Terra : &C dixiquodin fpiritu dominen- 
tur duo Elementa,fcilicet Aer & Aqua: modo videtur,quod 
perartis ingenium corpus efficitur (piritus,&: fic patet, quod 
natsra Ignis &z Terras,qua; dominabantur in corpore,fubiu- 
gaacttx aominatioai Acris & Aquas, quas quidem Elementa 

dominaa» 


Philosophorum. 

dominantur in fpiritu : & fic peificiturtranf*nutatio prima 
iduorum Elementorum, quae dominabantur in corpore,in na- 
jturam aliorum elementorum , quae abundant ia fpiritu , Qt 
ha:c eft prima operatio. 

Deinde perfrequentem triturationem,Scfubfimoequino 
putrefa&ionem illud amalgama de ofrayain 8. diem , fem- 
per interim fubfimo equino ad putrefactionem ponendo, il¬ 
lud regimen continuando donec tota materia converfa fue¬ 
rit in nigredinem,feu in pulverem nigrum,quod plane eft di- 
idtumadintelledtum. Etoportet ut ifta Materia nigra fic 
tanquam pulvisir. ta&ufubtilis &in colore nigro,&inodo- 
xe faetido & fic obtinebitis tranlrnutationem duorum ele¬ 
mentorum,quse abundant incorpore , & fic fit corporale fpi- 
ntuale,& e contra,& procul dubio illa elementafie digefta 
alrerantur.&permittuntfeab invicem feparariartis ingenio, 
Sc c contra, uniri : fed oportet vnionem fieri medianre fer¬ 
mento novicorporis praeparari,& ifta vera Pkyfica Elemen¬ 
torum tranfmutatio,ac humidi & ficci vera couiun&io , fed 
;abfit,quod hoc caputdivulgetur, leu quod lciaturcommu- 
nner,& vera ars in fe eflet ita levis, ficut eft , quoniam tunc 
cellaret lfudium.fuperbia Scinvidia regeret,& alia quam plu- 
rimamala» Habetis ergo qualiter iungendumfithumidum 
ficcomoretranfmutationis Elementorum , fecundum duo 
iegimina.feu diflolvereSc coagulare,per qua: ars terminatur; 
mfcilicet corpus efficiatur fpiritus, per diflolutionem, 8c«* 
poteftatcfpiritus acquirat fibi fluxibilitatem .* &: {piri- 
tus ex corpore fluxibilitatem. Et fine dubio 
in ifta conclufione conftat perfedUo 
totius operis. 


-FINIS SERMONIS 
Secrerifiimt. 


ALLEGO- 




III. 

ALLEGORIAE SAPIEN- 

T V M: SVPRA LIBRVM 

Turbae, xxix. Diftin&iones. 

ALLEGORIAR VM S A’ 

P I E N T V M 
Diftnittio prima. 

N q 3 i t fapiens H e r m e s Si camelorum tuo- 
^ rum tertiam partem,confervans, confumas dua- 
^ bus tertijsrefiduis.iamad propofitumpervenifti 
£35 & opusperfecifti. Amplius eodem modo,ne ar¬ 
gentum vivumnegligentisetradas,nigrumenim carnem de¬ 
albat &fapientum igne fit opus,& aqua fpiiituali qua nigre¬ 
do abluitur,acinftrumentoquoopeiisfit fundamentum , & 
tempore& momento in quo nubes veniunt, in quo opus fieri 
oportet. Aqua autem qua nigredo abluitur, Cudor folis eft, 
&Curinapuerorum , hoc igiturquod audis tibi fit fufficiens. 
Jtem fimiliter accipe aquam aquae ut tibi ventus & nigredo 
mundificetur. Hoc igitur <ignificatuminrellige,& eo dele-* 
dtaberis. Jtem folummodo accipenigredinem , 8c coapta 
eam.deinde albedmi redde,&ruborem coapta , & tunc ad 
propolitum & operis finem pervenies. Idem eodem modo 
Dotandum eft.quod lapis igneus eii,qui res regit nutu De i, 
coque igiturlplum leni ig*ie,neaquaab eo leparetur,no6leq; 
dieq; tjuousq; aureus fiar,jnrellige ergo. Item fimiliter, qui 
congelat,difiolvic SC qui dealbat,rubeum fa< it. Ecce proxi- 
momodotibi exponam urrequieleas mielligeergo&fuper 
hismeditare, & opustuumribi cercificabitur. jtem fimiliter 
Dotandum efl, quod quemadmodum lol in fteiiis ira aurum 
in corporibus : folis namq; lumen luminibus iungirur , & o- 
mnem continetfruiStum : Similiter&aurum. Superhis me¬ 
ditare verbis Sc nutu D e i invenies. Jtem eodem modo, Aie 
Hermes, qui bibit medicinam exrrinfecusmoritur, qui vero 
inrrinfccus,vivit & laetatur,intellige hoC figmficatum. Itein 
hac u^iq; catifadidaeft aquaharc divina, licet fitmaximum 
Venenum , ac omnibus prstiaueftmateiicbaseo quod fine 

ea nihil 



Distinctio Prima. <f; 

ea nihil operis fit, divinim autem ipfam nuncupauerunt, eo 
quod nulli mifcetur coinquinationi,& ipfa lapidum naturas 
mundificat,& coinquinationibus abluit.Et quemadmodum 
fol in corporibus, hc ipfa in lapidibus agit, Scipfapenetrat, 
& perforat, & conftans eft 8cre£ta. Haec etiam infole viden¬ 
tur. Item notandum, quod opus fit ex 7 planetis. Primum 
namque ex Saturno, deinde ex Jove, deinde cx Marte, dein¬ 
de ex Sole, deindeex Venere, demdeex Mercurio, deindeer 
Luna. Primum regimen eft Saturni, fcilicet putrefacere, & 
foliimponere,compofitum verofitpernofteS4o.Secundutn 
vero eft Jovis, fcilicet terere &per nodles tz imbuere, quod 
dicitur regimen ftanni* Terti imeft Martis,fcilicet fpiritum 
a corpore fequeftrare.quod di :itur convertere. Quartum eft 
Solis,fcilicet nigredinem venenum abluere, quod dicitur 

candidare. Quintum eft Veneris, fcilicet coniungerehumi- 
dum ficco coadunare, ac calidum frigido, hoc autem dicitur 
regimen xris.Scxmm Mercurij,fcilicet comburere,quod di¬ 
citur regimen argenti vivi. Septimum eft Lunx,fcilicet alla¬ 
te, & calefacere, & componere per 2. f dies, &hocregimen 
dicitur argenti. Ecce tibi opus peregi,cave igitur ne erres. Et 
fcias , quodalbumfualbedine , 8ceiusfermentumeftillud 
quodfcis, dfialba igitur Scintelligc. Item fimili modo no¬ 
tandum eft.quoddapis inquifitus caret fimili,in terra; eft au¬ 
tem citrinus aureus excrinfecus & intrinfecus,cum autem al¬ 
teratur , fit eius corpus nigrum & tenebrofum ut carbones. 
Spiritus autem ab eo ablati, color eft albus & liquidus, uta- 
qua.:animx vero color eft rubeus. Anima autem cius & fpi- 
rituseiredditur, vivit&lxtatUr,aceiuslumen , &decorei 
redeunt, & vides eum ridentem & hilarem , ac morte caren- 
tem.eoquod iammortuuseft.deinde vivit, mortui namque 
cum refurgunt perpetui: benedidtys ergo fit ille cuius difpo- 
litio eft hxc,qui mortificat,vivificat,8c omnipotens eft. ite 
fitniliternoli quicquidfacere quoufque fcias , nam fi quid 
infipiens feceris errabis, &.opus ruum invanumperiet. De¬ 
inde philofophos reprehendes, & cos errare putabis. Item, 
notandum, quod dies eft nativitas lucis, nox vero nativitas 
tenebrarum. Sol quoque eft lucet na diei.&Luna lucerna no¬ 
ctis,quos ad mundum regendum Deus creavit. Luna autem 
a Cole lumen percipit,per combuftipnem , & eft dilatata, eo 
quodfolis lumen in ea eft, ideoq; Colis natura lunx naturam 
fuperar. Si utique contempleris, & fuper verbis meis medi- 
teus,inveniesme vcridicumiScliuius fignificationeminrel- 
5. £ liges. 



(6 AllesoR I arvm Sapiehtvm 

lices &demonfti-ationem. Item fcuote, quodfpmtus eft 
in domo marmore circundata , aperite igitur foramina, uc 
fpiritus mortuus exeat, St a corporibus noftns eijciatur. 
Quam pulchrum eft iterfapienti*. Item fapientiam tuam 
fbmlnaia cordibus noftris, St ab eis phlegma, choleram 
corruptam, & faflguinem bulientem expelle , ac per vias 
beatorum perducas, quibuslpmtus eft purificatus, omni¬ 
potens es, Stquicquid vis peragis. Item miror qualiter 
carmen, id eft grana noftra tingit bombicem, q uod eit con¬ 
tra naturam alterius, quae nontingit rem mortuam, &Cqua- 

literufifur,id eft vermilionoftei ungit veftem, quod eit con¬ 
tra naturam alterius, qui non tingit rem vivam. Nihil enim 

tinpit quicquid, niliconfimile. Siigitur mcompofiuoncru- 
beumaurum imponitur, vernes in tinduram rubeam imee- 
ram, & fi pofueris album aurum, exiet rubeum patenulli- 
mum. Nulla enim res tingit, nili fuum confimile. Item 

per Deum coeli & terrae jurans teftor, quod lapis a me de- 

feriptus, vobifeum eft permanens , terraque marique & 
B,ullo modo a vobis reparatur. Item cuftodi argentum vi¬ 
vum congelatum . cuius fubtilitatis caufa quam plurima: 
partes perierunt. Item mons in quo eft tabernaculum cla¬ 
mat: EgoFumnigeralbi, & albus nigri, veridicus quidem, 
fum Stnon mentior. Item notandum eft, quod artis ori¬ 
go eft, caput corvi line alis volantis, in nigredine noctis, 
& apparitione diei, ex gutture, cuius felle coloratio accipi¬ 
tur, & ex caudadeliccatio, ac ex alis liquida aqua, St ex cor¬ 
pore rubor. Intellige ergo etymologica, nam eft cuius la¬ 
pis venerabilisefle non dehftit, St cius fumus eft exalatus, & 
mare irradiatum ac lumen patens. Item fimiliter notan¬ 
dum , quod alumina & falia lunt, qux cx corporibus fluunt. 
Item fi medicinas aequaliter ponas non fenus errorem, fi ve¬ 
ro addas vel minuas, ad emendationem tendis, ne diluvium 
fuperaverit. St regiones fubmerferit, 8tarborum radices e- 
, jadicaverit. Item quam ignota res eft haec fpeculare , qua¬ 
liter hi du» colores fuo vapore diverfantur, infpice zuccara 
dulcem unam fapidam, ac mei dulcedine mtenfius. Itemm- 

fi corpora fpiritualiafeceritis&inpalpabiha, nolite vitupe¬ 
rare ixir.fcilicet opus. Item miror qualiter tria volatilia, 
adverfus feipfa pugnam!egerunt , Stfe invicem comedere 
non deftiterint , quoufque duobus derelidis anum re- 
«Mqfif, Item efto parcus accendere, St noli efle levis cum 

aquaig 


Distinctio Prima, 67 

aquam mittes , & cave ne comburatur, maximum enim 
impetum habet. Item nifi lapis tuus fuerit inimicus] ad 
optatum non pervenies. Item cum calcem auripigmento 
jniices, nullo exeunte medio nil radit. Si quid vero medium 
interponas protinus radit, fit fcuo , quod aqua eft, quae 
occulrum extrahit. Ecceexemplum exempli, intellige ergo. 
Item cum videris corpus iam in cinerem 'Verfum optime 
rexifti. Item notandum, quod fanguis qui aquinus eft de 
corpore animato > eft terra noftra qur fapienria: noftra?,fcili- 
cet perfc&io permanentis» Item mortuum eft , quodvulc 
vivificari*, & aegrotum quod vult curari , album rubificari, 
nigrumpurificari, ac frigidum calefieri. Item D evs creat, 
&infpirat, & fuas vires dat natura?, uteiusfequatur fapien- 
tiam&fubagat fubfidio: Item ferrum eftaurum noftrum, 
xs tindura noftra , argentum vivum ornamenta noftra, 
ftannumargentumnoftrum, nigredo dealbatio noftra , 8>C 
albedorubornofter. Item necelfarium eft nobis, corpu* 
corpora mundificans, & aqua aquam fublimans. Item 
Iapis nofter, hoc eft ignis ampulla ex igne creatus eft , &in 
eumverritur. Itemvifa nigredinefcitore veram femitam 
fecutum fuifle. Item dicit occultum, qui me candidat ipfe 
me rubeum facit. Irem cela hoc opus ab hominibus, veluti 
verbum ia lingua tua, five ignis in oculo tuo, noli loqui tibi 
ipfi , neventus verba tuaadalium ferat, & tuum fiat derri- 
mentum. Eccere cavere feci. Item notandum, quodopus 
noftrum ex duabus fit figuris, quarum altera eft alba umbra 
carens, altera rubea rubigine carens, & cribra noftra de cor¬ 
ticibus funt mundis, & ligno Benedido. Item notandum, 
quod lapis igneus quaefitus caret folijs , quanritatem vero 
habet. Oportet te ergo.ipfum fupponere, & undique torum 
eo continere ut in medio. Item oportec te corpus & ani¬ 
mam coniungere, contritionein fole, & imbuirionefuperla- 
pidem, deindeintroduc inignem, quoufquecoinquinatio 
ab eis omnino aufferatur , & fiat hoc perfeptem horas leni 
igne, tunc te vivificat- Item dico quod aidificium pofitum 
eft in ventreterrse, quodabfque terra non perficitur,amplius 
SCxdificiumeft; politum ia ventre , quodn*n perficitur nili 
igne, quod eft fapienriae noftrae perfedio. Item nifi ruborem 
aibedini mifceas, deinde in eo aquam iam redam introdu¬ 
cas nihil tingit. Amplius nihil tingit rubeum , femper 
nifi album. Jungeigirur lucem folis , cum opus iampera- 
dum eft , quae iam folis Regimine perfeda eft marino 
fi i quam 


gS AlLEGOR IARVM SAP lEMTVM 

quamnarraturifumus, quotantumcoadunatio decoratu** 
Item i^nis ficcus tingens eft, aer vero confirmans, mancipas 
ac dealbans, nigredinem a torporibus expellens, terra quoq; 
Itans tincturam recipiens. Irem ablue mercurium aqua ma¬ 
ris, quoufqueprivexur nigredine, & tuum opus ad teredeat 
&;gaudium. Irem/iintelligis qualiter vivus exit ex mortuo, 
patens cx occulto, & forte ex infirmo, res ipfatibi perficitur 
Quam patens eft & lucidus fermo Sapientum , qualnernon 
patet vita eorum,a fuis verbis,cuminquiunt : Duqcorpora 
requaliter accipiens de terra,tere o.leo coftarum radicum , &C 

ladte albi volatilis, horum namque corporum maximse fune 

viresomnem fcientiamlargientes, quibus& vitampofllde- 
bis sternam. Item accipe lapiendam vi intenfifiimam,85 ex 
ea vitam hauries xcernam, donec tuus congeletur, ac tua pi¬ 
gredo exeat, tuncinde vita fit. Qui ergo potat de te palam 
moritur,qui vero potat terram vivit. Item plantahancaibo- 
remfuper lapidem, n»vencorum curfus timeat, ut volatilia; 
coeli veniant, & fupra ramos eius gignant, inde enim fapien- 
tiafurgit. Item accipe volatile, 6 c priva capiteigneogladio, 
deinde pennis denuda, 85 artus fepara, & fupi a carbones co¬ 
que, quoufqueunuscolor fiat. Deinde vcnenumipfiimpo¬ 
ne, quantumipfum cooperire pofiir. Deinderegeipfum leni 
igne quoufque moriatur, & ipfum iam mortuum tere aqua 
candida 85 rege. Item emimus duos nigtos, &ponimusin 
■paropfidem quam habemus, & exeunt ova ut fal, 85 tunc ea 
tingimus croceo,&in plateam ducentes vendimus, his qui¬ 
dem ditati fumus, 85 pecunia noftra multiplicata eft. Item 
cuius imbuis prelfura,& veneno mordes viperarium acris, 
propter hoc mortuos vivificans,85viv os mortificans deftru- 
ftuin exiftere, facinus exiftens , deftruens elevatum, amit¬ 
tens & abiedumelevans,& per coelo‘s terra; dominaris.Item 
notandum, quod duolapides Sapieutum inripis funt flu¬ 
viorum, ramis montium, ventre fluminum, 85in dorfis do- 
morum regum inveniuntur inftru6tione eiefti , qui funt 
mafculus & fccmina, his quidem coniunftis & complexatis 
Capientia procedit. Benediftus igitur Deus, quam magnum 
quid eft hoc Sc mirabile 1 Item quidam philofophus vidit in 
fomnijs quod cuidam podagrico nvmcius Regis venerat.Po- 
dagraavitem ait illi, du c metecum. Refpondit nuncius , cum 
fis podagra,qualiter poftesmecum venire , ambulare namq; 
non potes. Refpondir ei podagra : Nofcas quod in huiusj 
montis radice eft quoddam tabernaculum, deferens me igi- 

turibi,i 


Distinctio Prima. 69 

tui ibi, depone illuc nigredines, ftatim liberabor a podagra: 
tunc ad. me crefcentem pertingere non poteris: recedens er¬ 
go detulit ipfum,&pofuit in tabernaculo, ad quem crefcen¬ 
tem nuncius pertingere non potuit , expergifcens autem a 
fomno nil vidit. Eccefimilitudo. Item quidam vidit in fo- 
mnis, acfiquis vcrefederetfecus viam & diceret, quid tibi 
videturhunc velle facere? Refpond. Nefcio Et ille: Ide vulc 
concumbere cum matre fua in medio terrae , tuncexpefgi- 
fcens nihil vidit. Eccefimilitudo. -item, vobis aurem ad 
philofophiajfcientiam ducentibus,& cius demonftrationem 
exponentibus fit philofophicairrifio mulierum,& ludus pu¬ 
erorum. Item accipe corticem recentem in ipfo momento, 
quoipfum alio modo extrahis, ubi generatur, & pone in cu¬ 
curbita, deindefublima in nomine Domini, Erquodfubli- 
marum fuerit fepara,acetum enim philpfophotumeft:,&fa- 
pientia, Deindeaccipchocacetum, & fuper corticem ma¬ 
ris alteram funde, &ponein ampulla , 8i iit acetum quan¬ 
tum cooperitepoffir , quatuordigitis, &fepeliin fimocali- 
do per dies triginta unum. Pera&o vero termino extrahe, 
& invenies iam dillolutum, & in nigram aquam Sc foetidam 
verfum, quo nihil foetidius, & nigrius. Accipeigitur ipfum 
ac in Tabernaculum eleva parce quoufqtie confumatur, 
nihil fcandat, & aquam fublimatam cuflodi in tempus op¬ 
portunum. Deindefecem accipe, qua: inferius in cucurbita 
remin'et,& cuftodi,corona namque cordis eft, deficca igitur 
iptam & tere, &c eicorticem maris recentem adijee, mercu¬ 
rium fcilicet,& tere cum ea calido fole deficca. Dein¬ 
de aqute merge ab ea prius fublimatas, & diligenter tere & 
a(la,& ppne in telfa Ethei., & (ublima, tunc candida fubli- 
mabitur ut fal, eam igiturcuftodi, philofopborum enim au¬ 
ripigmentum, fitfulphureft&Cmagnefia. Intelligcergo 8C 
rege ipfam, & molifeltinare. Deindeaccipe cucurbitam m 
dimidium lutoindudla , & pone in eo nigram aquam diflo- 
Iutam , quam fublimafli, novemfcilicetpartes dehoc auri¬ 
pigmento dealbato, quod ab Ethei (ublimaftj, duas partes. 
Diqo quod hoc auripigmentum palfum aqua protinus dif- 
folvitur,& ut aqua fit,nihil intenfioris albedinis ab homi¬ 
nibus infpicitur,nec ebpulchrius, quodphilofophi virginis 
fal dicunt,& pone fuper cucurbitam vafculum, &iunduram 
coapta.&pone cucuibitamfnper accenfibilcm, & fubtus ac¬ 
cende leni igne,&ficignis duobus tantum carbonibus. De-, 
iode duobus alijs, tuminfpicice, qualiter aqua afeendir,& 
£ i defectu 



7 o Alligor i a Rvm Sap ientvm 
defcendic: videns aurem vaporem lam contumprum eUe:, 
nihil afcendereeius quod elevabatur, nec defcendcre , fcito 
ipfumiam coagulatuinefle. Appone igitur et ignem inten- 
fiori accendone, per tres horas diei. Deinde auffer accen - 
fionem, 8c dimitte in craftiaum, & aperi os cucurbitas. & lu¬ 
pinam eam eijce.tunc excidit ab ea mafla,alba,fincera,lique- 
fada cum gutture: propofitumenim tuum eft, & ad finem 
iam pervenifti, rege igitur eam prout fcis, 8C fiet ficut vis, 
Deoaanuentev 

DIST IN CTI0 S ECVND A: IN ARTIFICIO 
Sorin , de quodittum eft SorieSorin , a radice, ex 
cum liquida tinfturaperaftum eft 
aurum. 

T} Ili fcias.quod D e v s Moyfen legem docuit, qui dixit, 
-*■ Deus meus, vultus meus vultum tuum fimpliciter adorat 
propter magnitudinem tuam. Deus meus, quam magnas es 
maieftatis, quod Deus docuit tantam fapientiam, quantam 
nemini fere prasdcceflorum tribuit,qui ait.Deus meus, coti' 
ftituemihi hoc in miferrcordia , 8cfilijslfraelin vidtum , &C 
fac mcipfum certius fcire, quoniam omne bonum a re eft. 
Deus autem ait: Scito Moyfes,quod non ignorantia, verum 
fapientia creaturas creavi. Doceo igitur teartem auri, quod 
eftcaput mundi ex vilifiimis. Scias,quod vnicuique creatu¬ 
rae & compar & contrarium creavi. Non enim eft compar 
ut contrarium creavi, namque argentum vivum &Sehirch, 
& comparia experientia ftatui,creavi plumbum & vitrum, & 
fimiliterftatui. Creaviass combuftum Scaurum , &eahu- 
ius artis fundamentum ftatui. Haec igitur Moyfes compo- 
fiira ut hominis rege naturas experientia comparia, afpe&u. 
verocliverfa, quorum patentes colores,occultas non figni- 
ficanc tin&uras, nifi aqua regantur, &igne, & vento , &C 
aere, quorum regere jam vobis infpiravi. Incipe igitur 
pondera referre. Accipe de argento vivo unum, & de Sehireh 
duo, &alterumin alterum infer, ut aquam in terram. De- 
indeaccipede Sorinunum.&dedulci aquaduo, quibus So¬ 
rin liquefac. Deinde accipe de fale duo , Sc de dulci aqua 
tantundem, quafal diflolve. Eo igitur purificato accipe de 
Sorin unum , &; de falfa aqua duo, 8c utrumque commifce, 
qu6 argentum virum imbue, quod fuo cormti coniunxifti. 

Demum 


Distinctio III. 7 1 

Demum eius aquam accipe ptmJScatam, Sc fecem dimitte, 
quoniam infe invicem egrediuntur , & ex fe in vicem capi- 
unt.Deindeaccipe Moyles dc vitrounu&de plumboquin- 
que,ac igne,&: contritioneutere.quousqi&experientiaunu 

nanr,&afpe£lu colore citrino, utfol rubore fuperatus. His 
igitur pera£tis ea aqua ablue,corumque tinfruram aqua, &C 
contritione extrahe,ac mortalia8c combufta corpora omni¬ 
no dimitte.Deinde totum res ac aquam extrahe combuftam. 
Deinde has rinfturas igne & aqua ablutas compone & coa- 
duna.EtaccipeMoyfisaquamfalis ? aqua&C igne difloluti, S»lu* 
& cavc ne haec poftea absq; igne regas. Hoc de occulta mea 
fcienria nonnullos docco iervos vel ad milencoidiam vel ad 
detrimentum. 

Diftinftio Tertia.Pracepta Motitent qtM dedit fi¬ 
lio fuo. 

"PIli manus tuas in opereponens, In nomine Dominidic. 

J In nomine D e i, Deus adiuvame, & protege , & lac gra¬ 
tias redditurum. Deinde pone vafciculum lene & expan- 
fum,coram manibus tuis. Deindeaccipedearg.vivopanno 
extra&o unum , & de arbore citrina, qua artifices operantur 
duo, tere & cribra ac dulciimbueaqua non multa. Deinde 
manu confice tua, quousq* eius fapor appareat,& cirrinus 
color fiat inrenfior.Deindeconiunge eam atg vivo invafculo 
tere,quousq; arg.vivum moriatur ac denigretur, & fiantu- 
nnm quid nigrum ut Kuhul diflolutus. Hoc igitur eftquod 
Philofophus magnefiam vocat Kuhul , & plumbum ma- 
gnetis:vocatureciamfaturnus,&: duo corpora. Si vero arg. 
■vivum &. arborem multiplicarevolucris, hoc modo re opor¬ 
tet facere & colorare. Deinde in medio vafculieaconiunge 
8c pone in fole,quousq; eius humiditas confum^tur, deinde 
in vitreo vafe, deinde vafculum coram te ponens , accipe ab 
eopaulatim concha. Deinde tercferiacum quousque morte 
occupetur,SCnigredinisintenfioneut pulvis, Hoc igiturefl: 
magneliae vicinus,inveftigationemnonnulli perierunt.Dein¬ 
de quodlibet difeernensleparatum cete8t feriarim , deinde 
trutina & obferva ad tempus oportunum. Deinde pone ma¬ 
nus tuas in fugienti utingentiu regimine. Accipe foini orien¬ 
tale q; intenfioriseftrnboris,Sttin£lura:qua aJ»a,quod fino 
inveneris accipe aliud. Et fcitofili quod forni eft mars qui ru¬ 
beus eft experientia afpettu yero citrinus.ficcitate fuperatus 
E 4 quem 


7i Allegor i arum Sap ientum. 

quemadmodum marseft , & fusti nduras color, quifuum 
arcanum iu fuo aluo occultum eft , dulci aqua extrahen¬ 
dum pondus de forni io. ponderibus. Argent. vivi de ar¬ 
bore vero mixta , & contrita pondus dragmae ponein vafe 
vitreo,&unicuiquedragmae,duas dulcis aquas, 3 impone Sc 
per 7 dies ditnitre, quousque forni diftblvatur. Tota enim 
eius tinduta exietin aqua. Hsecigitur aqua eft quamPhi- 
lofophi omnibus rubei nuncupant nominibus.In libris enim 
ubi invenies rubeam animam fugientem, vel ignea: natura:, 
Yelfanguinemvelaurifermentum,fciasPhilo(pphos , forni 
tinduram fignificafle quam ad fermenti maflae,comparatio¬ 
nem fermentum auri dixerunt. Scientes quod absq; fermen¬ 
to malfa non emendatur. Fermentum enim ex mada eft, & 
iundrftimaineft propinquitas.,exfe enim invicem funt,fimi- 
liter forni ex arbore, & arborex forni Similiter univerfali- 
ter omne genus fuo genere, & roboratur &. lretatux. Et fcit ® 
fili certiftime,quod nullius lapidis eft natura rubea Sc humi- 
daineooccultaaquadiftolubilis , &:ignem fugiens pra’ter 
forni. Sorm igitur trutinata aqua com.pofitum 7 diebus a fe¬ 
ce purifica. Deinde vafi vftreoimpone. Hoc igitur eft regi¬ 
men forni ,&trutinatiofute aqua: qua mixtum eft. Fili, quam 
plurimi huius tindura:inveftigarores ipfam ignorant,&un- 
de fit, ac qualiter regatur. Demum accipe fili de fale cibario, 
albo lapideo 8 craro pondusponden Sorni a:quale,& vafi vi¬ 
treo impone,eique illius forni, trutinatam & commixtam a- 
quam infunde, pofttum dies 7 . Peradis enim aliis 7 . diebus, 
fcito quod quanto magis fit Hquidior , canto fic pulcrior 8 c 
tingentior. Hocautem eft regimen compofirae aqua quam 
Philofophi defcripferurit, qua: fit exaqua forni, & fale & u- 
no opere. Audiens igitur in libris,lac,lunam,folem,nummos, 
album rubeum, duo argent. viva fcilicet orientale & occid£- 
tale,duas tinduras, & duoignem fugientia, fcitoea efle fa- 
lisfpiritum , &a'ftimamforni qua Philofophi aqua diftbl- 
ventesin corpore, magnefiam congelaverunt,quibus & ma- 
gnefia congelata eft. Congelatis igitur ipfis quatuor, pera- 
da funt elementa tria fcilicet corpora,fpintus, 8 c anima.Sci- 
to fili quod Philofophi in libris fol nummum vul.gi nuncu¬ 
paverunt , fuaealbedinis causa quo & omnis indiget creatu¬ 
ra. Et fcito fili.quod Deus nullam tam iadavit in veteri lege 
creaturarum quam fal. Sciro fili quae tritura fal lenificat , i- 
gnis verodiflolvit , & quo eius & argent.vivi humiditares 
commifcentur cum comeruntut quas & ignis, ad caput im- 

bick 


Distinctio Prima. 73 

: bickfublimat. In inferiori vero parteimbick eas commifcet. 
! Nihil autem argento -vivo humiditati eft convenientius.hu- 
miditate falis, ideoque complexione mixtae funt. Et fcito 
quodtin<fturaforni,humiditati£alisconvenit , quarecom- 
plexione mixta: in fine fimul operis exierurit, in trium argenr. 
vivorum figurationem , in quorum invcftigatione nonnul¬ 
li perierunt, quaefeinvicem tingunt, &abfuunt, inquibus 
nil agit alienum Hxc igitur fciensefto ratus. Ec fcito fili 
quodarbor, 8c tin&ura lorni, 8c falis fpiritus , argentum 
continent vi, quousque purificetur & abluatur, quifpiritus 
utrumque fimiliter abluit. Quando aurem colorum nihil di¬ 
mittit fuorum fuIphurum,quandoabeis extrahat exiet, & i- 
pfe&Carg. vivum ab omnibus periculis liberum , & ab omni 
coinquinatione mundum dimittic. Quodfapientiae filii in- 
vcftigatores,tin<fturam forni & falmixta &aquaimbick dif- 
foluta, ac in aquam verfa rubeam videre cupiunt > &non 
pofiunr & doloribus moliuntur erroris , & fcito quodma- 
ximus labor & taedium eft in arg. vivo regendo , & arbore 
q*i3emixtaeft, contrita,coaptata, 8tconferVata. Poneigi- 
tutarg, vivoin arboiemcumpila , &leis aquam forni 8c falis 
infunde, tere paulatimfemper & imbue quoufque in ea coa¬ 
gulentur & forni & fal trutina. Argentum igitur in totum ita 
eo coagulatum , SCcitrinum fa£fcum fpiifa albedine indu¬ 
tum utfiguli lutum iu panem convertetur ut fermenti-, po- 
neufqueinmediopila:, cooperi per diem & nodem. Hoc 
igitur fili eft quod Philofophi dixerunc , congelate argent. 
vivum in corpore magnefiaeabfqueigne. Mane aurem accipe 
illumpanem, & pone in vitreo vafeindito lutum bene co¬ 
aptatum cui delutolabia conftitue&telbe figuli impone,& 
pone luti labia,qua: vitreo fecifti vafi fuper labia teftae,& ca¬ 
ve ne vitrei vafisfundamentum tangat fundamentumrelbe. 
Inter qua: fundamenta ur duorum digitorum fpacium inter¬ 
fit. Deindecaminum ei ardifica, rotundum ut teftam capere 
poflit,unius palmi & dimidii longitudine, inaequalem lati¬ 
tudinem , & fac ianuam, quatuor digitorum longitudine & 
latitudine.Camino igitur deficcaro pone teftam in eo,in qua 
pones vas vitreum quod figuli coopertorium in medio per¬ 
foratum caeles quanrum vafi oportunum fit vt perforamen 
ftyluspofficintroire Coopertorii vero circumferentiam, va- 
fis labiis coniunge panno chitim vifcofo , ac accende fubte- 
fta figuli lucernam in cxtinguibilem no&uque dieque 20 
diebus, quousqueelementa coagulentur ac in lapidemver- 
E j tantur 


I 

74 Allegoriarum Sapientia 

tantur. Hic igitur cftlapis pretiofiflimus in quoquinquee- 
lemeta co ;d .mata funt.&C dua: aquagio igitur peradis dieb„ 
demitte iplum algete per diem &C nodem. Demdeinfpice 
quod d congelatum invenias, & toto humore privatum ac in 
lapidem verfum extrahe & diligenter tere , deinde imbick 
vitreo impone. Et fcias quod imbick EtheI interpretatur, 
quod efi: {candens quodHermes nuncupa vitimbick.quofal 
fpiritus&lfotnianima , in argent. vivo coagulandis , &: ar¬ 
bore conti a ignem bellantes extrahuntur. Hoc utique fili, 
quamvis nihil ede videas,Philofophiai tamen maximum efi; 
arcanum. Deinde aedifica fili caminum, imbick rotundum 
longitudine unius cubici, in tantamlantudinemeiusquete- 
flem figuli nova impone, in qua pones cribrati cineris, quod 
palma rnudis digitis continetur, ac imbick Lutum induc us¬ 
que in medium eiusque labia faciens de luto fuper teftar la- 
biaxneidentia, SCcave neimbick incidatfupra tefla: funda- 
mencumfedduorum digitorum diftantia eafepara &fitiub 
tefta, in caminimediocaniflrumde luto perforatum , quo 
poflitpollexintroire, ut inde cinis incidat , & carbones ac¬ 
cendenti caufa ventus introeat , & cave ne ponas carbones 
fupraforamen illud. Nam ignis dcvaftaretur circa fora¬ 
men ut ignis tuus apte.tur & temporetur, & flamma prive¬ 
tur, ventus emmper foramen introit, & carbones accendit. 
Hic efi: igitur ignis Philofophorum , &quem MoyfisMa- 
riam-accendereiufTir, quem & Philofophire inveftigatores 
inquirut,qui tres habet carbones, vel quatuor no plures. Hic 
utiq, ignis, arg. vivi &C falis extrahithumiditates. luffitaut 
Moyfes Mariam utbuncignem accenderet, cum hancrcge- 
retartem. Inchoans igitur argenr. vivi &C falis humidaies 
extrahere leni igne argenti enim vivi humiditasexttada , fic 
corpus, cuius fignum fili efi:, videte arborem, & argent. vivi: 
iam dealbata,in cinerem verfa candidum, argentumigi- 
turvivum, iam corpus fadumeft co quodhumiditate priva- 
fti, tuncex feinvicem capiunt,Scinvicemtingunt. Eflo fili 
ignefollicitus , quem fi intenfum facias argent. vivumfean- 
dit,8c arbor & fal rubea fiunt. Hoc autem fili non intima¬ 
rem tibi nifi expertus e flem. Et fcito fili quod nihil aliud fuit 
intentio Philofophorum , quamcorporum humiditatesex¬ 
trahere^ ut arg.vivum in corpus vertant,quare ignifuope- 
percerunt.Scientes enim & experti nullum inveniunt ignem 
humiditaces extrahentera alium quam lenem oporret te fili 
fub imbick usque in occalum fohs accendere per diem,foIe 

vere 


Distinctio III» 7; 

verooccidentejdimicteipfumfrigefcere pernodem. Mane 
autem fummo,pone vafculum coiam te,& aufferens imbiek 
pone in finiflra parte. Demum medicinae ut dimidium pau¬ 
latim extrahe tete, 8c in vafculo vitreo pone. Demumrefi- 
duum extrahens tere , ac feparatimin vafculo vitreo pone. 
Primum igitur tertium imbiek impone, Scdefuper, fecun¬ 
dum ternum adde . Similiter fac quotidie fummo mane 
extrahendo, terendo, acfupenusinferius , inferiusque fu- 
perius vertendo,quousque omnes exeant rores. Et fcito 
quod primus ros exiens , argent. vivi eft humiditas , dein¬ 
de faJ, deinde tindura forni. Oportet te igitur fili parce SC 
nihil ampliusaccendendo.quam 3 vel 4 .caibonesfubiicere» 
quousque omneseseanrhumiditates. Scitoquod omnesa- 
cuatdcalbantexcepta foinihumidirate,priusenim falis fpi- 
ricum citrino tingit colbre. Deinde paulatim quotidie eius 
tin&uramaugmentat quousquerubea &fanguisfiat. Dein¬ 
de paulatim quotidie diminuitur, quousque omnino confu- 
matur. Et fciro fili & firmiftime tene.quod tritura falis & i- 
gnis fufficient te expediunt ablutione , fi parceaut tempera¬ 
te ignem accende, fin autem comburis, &corrumpis,&de- 
Iperas. Suftineigiturfili, contineac parce,vique& audacia 
opus tuum fufeipe quoniam ad laudabilem pervenies finem. 
Cinere igiturfili dealbato ac roribus omnibus extradis, arg. 
fcil. viv. falis & forni & nihilo remanenre,eleva cinerem per 
Ethel figuli, & fubrus accende a fummo mane usque ad ve- 
fperas duobus lignis vel tribus .quousque arg. vivum extra¬ 
has liquidum, ab omni macula mundatum, quod totum ex- 
tradum conignge, ponensque in cucuibira , vel ampulla 
cuftodi, quousque eo indigeas. Etfcito quod totius hu¬ 
ius difpofitionis fundamentum eft ignis & trutinationes. 
Eftoigiturfolersin trutinando, & accendendo in cuius ini¬ 
tio & fine ab omni potente Deo fubfidium impetra , ac cau- 
te argent. vivum & arborem , prout itrffi operare quousque 
unumquidmagifterium e(I'e videas: Deinde rege fal fepara- 
timforinfeparatim. Dejnde ea coniunge quousqueuna a- 
qua rubea apud vifum fiat.Experientia autem alba eft,quam 
purificatam congelain argent. vivum & arbore trutinata.tri- 
ta&denigrata,ututraqueaquain ea ingrediatur. Etfcito 
fili, quod illo rubeo in argent. vivo, & arbore coagulato, 
Sc ablata eorum nigredine dealbabuntur apud vifum. 
Tunc autem omnia coniunda , eseco indigent vafculo 

(ciliccG 


76 Allegoriarum Sapientum 
fcilicetlutum induto.quodtibi narravi perparupm imbick i 
Diflolura enim coipora&: fimiliter coQiun&a , & a fe invi- i 
cempendentiacomp!exnntur,& ab ciscum deponuntur,non 
feparantur,co quod perforat illud quod eo coagulafli> quic- 
quid autem ducis cum liquefit perforatius fit. Nonne vides 
auripigmetum unguento humed:a:um,&fublimatum prout 
plumbum exiens fieri perforatius,& fubtilius,eoquod fit ter¬ 
renum. Similiter omnis ixir!iquefa&us,habenslpiritumfu- 
perfe apparentem,pulvere perforatior eft. 

I helihe. Diff initio qimta. 

J N q_u i t Heleh/eb: Altanti qua?ro a te ut mihi fapientianv 
n unci es. R ejpondit. Qucerequod placet, nihil enim cor- 
rumpensprouc emendans dimili, quandopatefaceremeius- 
quenocumenta,8c Utilitates exponerem. Et illa. Defcribe 
igitur mihi aurum. Rejpoxdit Aurum a plumbocorrumpi- 
tur>&eius color alteratur, & a fua natura egreditur. Stan¬ 
num vero aes dealbat,& eius tubeiid eft,fcoriam diminuit,ac 
ipfum a'genrum rubiginofum facic>& eius naturam alterat» 
At plumbum & auripigmentum fenum corrumpunt, a. 
fua natura extrahunt. Lapidem autem pretiolum , quem 
philofophi detcripferut,nihil corrumpit,vel alterat unquam. 
Si igni imponatur permanencior fit, unde nec vires eius nec 
aitiones dimin auntur.qute fi liquefacias liquefit,& fi coagu¬ 
las coagulatur,& fi dilfolvis diliolvirur,nemo ipfocarere po- 
telf,omnes eo egent, qui & fecum ei eff: cuius plura lunt 'no-' 
mina eius tantum nomen in quo nec arcanum ett, nec diver- 
fitas unum tantum eft , Ubi nonprodeil, ibi nominatur,. 
4G-u-bi-ptode.lt ibi celatur. Et ilia Narraiguurmihiquid.de 
auro dicis IReJpondtt, Aurum pt etiofiflimum corpuseft: fpi- 
ritum ac animam habeas,ac umbta &rubigine carens. Etil- 
U, Quid ergo dicis de argento i Rejpondit Eft: corpus fpiri- 
tum rubiginem & coinquinationem habens. Et illa Quid' 
ergo deatie dicis > Rejfiondit. Eltcorpus habens umbram 
rubei , & viride agris,ac coinquinationem ,&fulphur &eft 
tarda? liquefadtionis. Et illa. Quidergode plumbodicis ? 
ReJ]>.ndit. EIt corpus velocis liquefa&iouis, nimia? coinquL 
flationis.rarum 8c vile. Et illa. Quid ergo deferro dici* ? 
Refpwdit. Eli corpus nimium tubclhab.ens.,&eft ficcum 
tardiflimarliquefadtionis nimiam habens rubiginem. Et illa. 
Expone igitur mihi fpiritus. Recondit, Auripig mentumelt 

calidum 


Distinctio Qj^arta. 77 

calidum comburens nifi candidetur , fulphur autem igneam 
habet naturam , Scipfum liqucfitutgummaquod &LtotUm 
fumus eft. Mifadar vero volatile eft,quod volat fuis alis, &C 
jion percipitur. ldeoq;di<ftumeftaquila, propter nimiam 
velocitarem.Dragautuin quoq; nirniacnigrediniscft,velocis 
liquefadieuis.&tar^fugx. Calcatuum autem eftgutnraa 
quaeliquefit,fudat,&:coniungit. Nitrum vero eft lal quod 
liquefit in aqua &eft ignis,quem fi di mitis non liquefit. Si 
vero liquefacere conarisliquefit , fkipfe coinquinationem 
mundificar. Sal quoq; eft: aqua coagulata,quam fi dimittis 
manet, & fi moves movetur, & ipfa coinquinationem mun- 
.dificac,& omne corpus abluit,& continet. Argentum aurem 
vivum eft fumus coadunatus,quem ne volet frigus prohiber, 
qui calorem ignis paffus n ihil prodeft , nifi in corporibus in¬ 
vicem coni ungendis. Argentum enim,vivum fi igni appro- 
pinqueeurinfumumvertitur. Et illa, Exponeigitur mihi 
lapidem pretiofum. Refyondit. Libenter Eft lapis & non. 
lapis, verum fpiritus,anima 8c corpus, quem fi diflalvas,dif- 
folvitur & fi coagules , coagulatur, & fi volarefacias volar. 

Eft autem albus Yo]atilis,concavus,falfus,pilisca*ens,quem 
r emo fua lingua tangere poteft. Eccc ipfum iam fua demon- 
ilravi deferiptione. Non tamen nominavi, quo omnis eget 
locuples aepauper & omnes haberepoftunt , & in manibus 
fuis eft ac pro eo caufantur.Si autem dixeris ede eum aquam, 
verum dicis. Si vero dixeris aquam non efte.mentiris. Cete¬ 
rum fi es vates,& fuper ipfo mediceris,fperarepotes ipfum tc 
percepturum eflfe. Neigiturdecipiarispluribus deferiptio- 
mbus & comparationibus, unum quid enim eft, cui nihil a- 
lienum infertur. Hoc igitur habeas propofitum alia dimic- , 

.tens. Neceftceft enim alios homines nomina multiplicare, plurimi. 
quod fi non multiplicarentur: pueri Capientia: noftra: illude¬ 
rent. Certiftime quidem ipfum tibi defcripfi eius igiturlo- 
.cuminveftiga,& mhii alienum ei inferas. 

Qu&ftio Herculis Regis a Stephano Alex Andro. 

Diftinttio quinta [equitur. 

tNquit Hercules Rex Stephano .* cum tempore 
noftro hoc philofophorum caput fis, Quid igitur dicis de 
auro ? Rejpondir . Domine Rex. Aurum pretiofiflimum 
•corpus eft ignem patiens,temporcinvariabile, Deque enim 
tempore aheractie,nccaqua,nec terra,neciguejparumramcn 

plumbi 


78 Allegoriarum Sapient uw 
plumbi diruit ipfutri. Et ille Quicquid ergo > is? 

Rejpondit. Eft corpus racdailiquefadioni., . !u- 

tionis,quodinviridererisvertitur. Ett//e:<.Qj^ i. cis 

de argento vivo? Rejpondit. Eft fpuicus laudab’11. Ccor- 
pus diflolubile & totum fumus eft , apud ignem -a. caret 
manfione» Etille: Quid erpo dicis d e plumbo 'iReJpondit. 
Eft corpus minirme mandonis apud ignem, quod &. argen¬ 
tum vivum e£t coagulatum. Et tlle \ Quidergo dicis defer- 
ro? Refpondit. Eft corpus du lifliaiurn loiidum in lapidibu* 
iliatum,ignic6jungibilea quoneq; liquefit,neq; diflolvitur 
nec humores ipfum perforant. Et ille: Quid ergo dicis de au- 
ripigmcnto \ Rejpondit. Efl corpus corpora ccn,bureus,& a-- 
pudignemabeisfeparabilehmitireruc omniafulphura. Et 
tUe: Qjiid ergo dicis de Draganto ? Rejptmdit. Dragantum 
exlapidibus exrraffum eft , ideo eft corpus intenCffimac lic- 
citatis,&fra&ionis. Etille’. Quidergo de aluminibus di¬ 
cis? Rejpondtt. Plures infunt colores, permanentia aurem 
nonfunt,nificonftanna,& facillime diflolvuncur regimine. 

Ditta Salomonis,filijDavid. Diftnttio Sexta. 

TNcQiit., Salomon Filius David, cum ful- 
phur iadtando narraret & qualiter , cum argentuo vi¬ 
vo adinvicemdiliguntur , voloaitargentum vivum ftgni- 
ficare uxoremeius albama preciofiftimo lapide inftillanrem 
inlibrisautcm 70 meis,quos narraturus fum, docuifulphur 
rubeum efl'e,utipfum dealbes. Deinde rubeum facies , & 
quodlibet agas quod eft peraftum ikfir. In libri, autem meis 
quos expoliturus fum,in nonnullis capitulis fulphur, 6 C eius 
deferiptiones 8c vias narravi.quod hoc non imperfefte expo¬ 
nam feparatum,quoniam inepiftolis 70 meisexpofui,perfi¬ 
citur. Etiuro per Deum meum quod nifi hoc exponerem 
ad libitum, nemo poffet regimen hoc intelligere illa confi- 
deratione: Deus autem ad hoc accedere me fecit, eo quod 
famulorum fuorummifertus eft. Philofophi igitur narra¬ 
verunt, fulfhurismultas cfle virtutes , quod vel omnes vel 
plures rexerunt. Prcetulitenim D euis ommbuslapidibus 
lalphur , id apud nos praetulit, apud ignaros vile efle fecit, 
quoniam dicuntipfum omnia comburere,frangere,pulveri- 
lare,&: omaino confumere , quoddammodo mentiri funt;, 
quodammodo veridici. Philofophi autem in eorum regimi¬ 
ne omoibttS his indigent snodis , volunt enim ipfum deni- 


Distinctio Sexta. 751 

: grari,comburi,frangi, pulverizari'& ut ignem fugiat, &ut 
i pulvis confumarur , ha’c omnia ia fuo eveniunt regimine. 
His autem omnibus peragis , fit corpus album quod pulve- 
rizatur& liquefit, ut cholera nec fugit ignem nunquam ncc 
denigraturnec comburitur , fi percemumannosignisineo 
egi(Tec,quod cinis eft philofophorum. Hoc corpus igitur 
poftquam dealbatur & fit corpus ignem patiens , oCfcipfttm 
concinet,Sc tincturam ruborem fcilicet fugientem. Ha: au¬ 
tem res rubeum facientes nihil aliud funt quam fulphur,con¬ 
tinent enimfe invicem diHolvunrur,& dealbant. Hxcau- 
tem hinc re&ificari poteft,quod in fulphurenemo habet nili 
unum tantum iter. Quidam autem regere tantum periti 
funt,ipfum ver<5 regere Iulum vel dealbare minimum. Scien-. 
dum eft autem , quod oportet eum qui fulphur opera¬ 
tur,&dealbare,& attenuarequousqi dillolvatur, & attenue¬ 
tur, coaguletur quodduas habet copofitiones, albasrubcas» 
Sc humidasSeficcas, quaru uterq; & trutinacio & regim£ eft. 

Fiunt autem res quadam, Sc minoris Sc maioas quantita¬ 
tis aliarum,quarum dua: parces fiunt , uni Sc tres uni,quan¬ 
do componuntur. In albedineaurem prius una & feptem. 
fimilicer & in rubore,unum & novem, demum Sc album Sc 
rubeum componentem,fit corpus albi plusquam corpus ru¬ 
bei, Scfitaquaquae argentum vivum eft , plufquam duo cor¬ 
pora : fimilicer & fic ruboraqua:minor, & duobus corpori¬ 
bus. Haec autem in priori conapofitione,quousque album 
& rubeum coniunguntur. Deinde aquam operare rubeam, 
unum Sc novem. Deindefexratnpartemdragma:& Uncia. 
Deindeiftatres compone compofuiones , Sc fiant unum& 
unum. Haec autem omnia deferipta ex una re funt , cx 
qua,&eorporaSc anima, & diverfi colores exierunt. Hoc 
autem totum aftum eft, 8chjec dealbatio aliquantulum ha¬ 
bet prolixitatis compofitionis. 

Dtjhtittio Septima. Traclatus Pythagora. 
TNquit Pythagoras.- Qui argentum vivum no* 
coagular.album ignem patiens, & argento coniaogit nul¬ 
lam viam ad albedinem operandam exigat. Ad nihilum e- 
nim pervenient.Qui verd argentum vivu rubeu non confti- 
tuir.igne patiens & auro coniungit,nulla exigat viam ad ru- 
boi£ operandu: 8Cnefatiget fwu corpus in bis,ad qua: pei ve¬ 
nire no poteft nec ei profunt. Ide akt: fcito quodqui lfta duo 
coniungit corpora. Deinde ea feparare poteft utiq;,ea nam¬ 
que cSiun&a leniflinue funt diflblucionis, ac eoru intetio ia 

argentum 


8® Allegoriarum Sapientum 

argenrum vivum diflolutione eft,quod eftdiflolutum& vo- 

latile,8cquicquid ei infersficlevioris fugae abipfo, quam i- 
pfumanrequam difiolvatur,fpirituale emm eft excepta uxo¬ 
re lua, quae eft defuogenere , fulphurefcilicet philofopho- 
rum,cum eam albam conftituis , cattera autemleuifiime fu¬ 
git^ Intclligne! igitur hsec,ni(i quis ea coagulet exiftentia. 
Deindedilfolvat,&:tunc inquifitoresrequiefeunt. Et fcito, 
quod eaqusemortificasfunt,quorum fpiritus fublimarione 
fumis, & ea quae vivificas funt, quibus fpiritus diflolutione 
reddis. Et fcito quod diflolutio eft putrefa&io, caliditate, 
humiditate. Expltcif. 

DiSta Socratis ad Platonem. 

Diftmttio ottava. 

T N qji it Sapiens Socrates: Scito quod vicrum 
A lapis mortuus eft , igne tamen vifeofus fa&us eft & eius 
fpiritus apparuit,fuoigitur Ipiritu in vifeofitatem agit, cum 
tamen perforare non poflit. fit infpice fulphur & auripig¬ 
mentum & argentum vivum qualiter funt perforantia & co- 
mixtibilia , meis namqueluntfubftantiae quae liquefiunt^ 
commifcentur. A/t Geber: Jnlpice quam egregie hic 
philofophus Socrates &C quam acutieft intelle&us, qualiter 
hos lapides fingulaiirer difeernens,ambiguitate homines,ac 
caecitate privav it. Deinde videns hoc in dcmonffcratione no 
£ufEcei e,in unoquoque eorum fingulariter tra&avit Dixic 
enim: fulphur autem totum fubftantia efi;,quod cum coagu¬ 
las,penitus rem perforat totam; videas aurem,hoc non fufti- 
cere,qualiter fitdemonftravitjdicens ; Quod argentum vi¬ 
vum cum argenti bene dilloluti aqua imbuitur,lurgit & non 
poteft fugere, eo quod argentum vivum ab eo no fuperatur. 
«o quod fe invicem confequuntur; Complexa namq; non fe- 
parantur. Induit Socrates : Scito Plato: Quod fi eum cor¬ 
pore quod non hquefidpintum coagules,ne penetret & per¬ 
foret prohibetur,utvermilio. Draganio quoq; coagulatur 
quod liquefieri prohibet. Verum tamen 1 Jphur coagulatur. 
Eorum enim quae rei non commilcenrur,nihil rem coagulas 
& ornne quod coagulas cum eis quse liquefiunt & commi¬ 
fcentur liquefiet,& commifcebitur. Inquoeftde lkftr, ele¬ 
mentis non p^ruac probationi* fciens &: faciens, farlix eris: 
In aliis vero inFortunium patiens. Ait Socrates •• Ornnis la¬ 
pis qui fit aqvitiusfuper ignem, deinde complexibilis fluxi- 
hilis, dcrnde fpiritualis fpiritualitatis > fim»18chumidus&C 

frigidus. 


Distinctio Nona. 8i 

frigidus, coaduabilis fit niger albedini: fi vero calidus fuerit, 
& iiccuSjfit magis rubori,quam vis duoikfiTuniveifaliter fint 
frigidi & ficci.eo quodikfir eflentialiret: oportet elfe frigi dii 
Sciiccum, & ut habeat fimiliter exiftentiam& conftantiam, 
ac continentia: inteniionem. Deinde/»^»/'/: Siinikfirfpiri- 
tum multipliciter multiplicaverit, nunquam malleo exten¬ 
detur quod non fit uifi amarillimis mrelledibus ac viftofis. 
nec fit nifi in venflimo ikfir, cuius ficcitas in eo patens eft! 
Liquefadorum autem ficcitas in eis occulta eft auri,ficut o- 
mnium corporum liquefactorum,quod iignificat qualiter ik¬ 
fir generatur & qualiter fe habear.quod perpetua nota eft./«- 
yu,tt Socrates : vegetabilium quibem,8c animalium omnium 
renuispars eft magis quam fpifla.quareapudignem fugienti 
fit limilis, non obeft nec commifeetur. Excipiuntur olla : 
quonia calciefimiliafunt in hquefadtionis raritate .• Deinde 
^>,animaluim ut & vegetabilium,fpiricus afuis facilius cor¬ 
poribus leparanrur, poris enim expanfis, habitus non conti- 
netur,n ec quicquam vifcofitatis,fed eft ut terra aqusiunda, 
quasaccenfoigne feparabitur,& fuum corpus igni trader,ni- 
hilq^ recipier. Jtem Plato ait : fundamentum artis experi¬ 
mentum eft. Qui enim res non examinat nihil unquam ha¬ 
bebit*- His igitur verbis,efto folicitus operari. Jtem ait. 
Non contineas lapides qui fuum pondus non fequuntur .* 
Quod igitur fuum fequere pondus contine, quod vero non 
dimitte. 

biftinttioNonaquorundam fapientim. 

Y N Qj} i t Qu idam Sapiens: quod corpus cum 
candidatur album fulphurnuncupatur. Jtem ast: flos 
aqua nummola. Item ventus de calamo eft; anima,quemad¬ 
modum dc fiftula ventus exit. Item plumbum Sc corpora 

qua: combufta fune omnia,Scpofita in vafe,de calamo dein¬ 
de extrada ab illo vafe 8 c diftillata. Item : iam philofophi 

rat:Dcinationibus haec demonftravetunt,cum dixerunt.Ac¬ 
cipite omnia quibus egetis, de hacgumma.de terra,& opera¬ 
mini exinde omne bonum multorum nominu eo quodbo- 
nuni eftaqua nummofa,. Jtem cinis & corpus dirutmnhu- 
mote,quod primo fit quando omnia corpora fiunt aqua ni¬ 
gra fiat, jtem quod res fubmerfit Unumquodeftfmequo 
nihil fit fcilicet ut feras quod omnes philofophi teftantur. I- 
temcupeificitur,punitur f frangitur,&maii abluitur quousqj 
Ut pulvis fiac, nuncupatu* combuftum ab ipfis & num- 
i* E rqus. 


%l AL1ESORI ARUM $ A P 1 E « f U M 

mus. Jtem xs combuftum cft albacompofitio. Jt«m 
rum effebilius cft lkfir , affatur fcilicet ixir , in quo eft 
aurum & aqua nummofa Jtcm hic nummus philofopho- 
lum eft , & qui tingit. Jtem prima dealbatio eft confc- 
dio , fecunda vero eft aqua: in ea infafio , vocaverunt 
itaque illam dealbationem vaporem , & ignem proprio 
nomine. Pofteaopus lucet , eo quod aqua iam perada 
eft , qua: omnibus facilior eft ad tinduram recipiendam ; 
Jtem illaaqua apudvifum , argentum vivum eft quam ful- 
jphuri iam mixtam , voluerunt philofophi argentum vi¬ 
vum nuncupare. Argentum vivum fadum eft rubeum 
Cambar , hocautemin fecunda compoGtione , dequaphi- 
lofophus ait : Scitorequodplurr bi natura . facilior eft o- 
mmbus ad convertendum in plurimos colores. Jtem id¬ 
eo tritura , decodione ac reiteratione , uft fumus , ut ani¬ 
mas extraheremus , quae in vafe funt , quas ignis fuperans 
non deftitic comburere , aqua tantum fulphuris impolita 
prohibuit , ne ignis eas combureret , & ne quid flamm* 
eis eveniret natura autem ufi fumus , ut les libi invicem 
commifceremus. Similiter dixerunt, nili corpora incor- 
porcaconverratis, in nihiloeftis. Jtem tritura, & aquae e- 
levatio eft res terrena. Jtem inquit fapiens, notandum 
quod fulphur eft aes , aes vero eft tota confedio , alterum 
quoquefulphureftarcanumfuoregimineperfedrum. Jtem; 
argentum vivum eft, quod putrefadum eft & decodum, SC 
eft ixir& aqua nummofa. Jtem crocus eft aqua fulphuris, 
& eft Ethel fulphuris , quod totum opus eft. Jtem omnis 
res ideo eft , ut omne corpus tingat, SCnifires omnes unum 
quid fierent, dealbantes & rubeum facientes , non diceret 
philofophus pone fuperats & fiet aurum. Supra aurum,au¬ 
rum , fupra aurum inquam effebilius 8i fiet aurum purpu~ 
J cernaurum * n£ iuam & aurum purpureum nihil a- 
liudefie quam colores. Jtem aqua munda eft tinduraru- 
bea, & eft aqua munda alba , qua: licet alba videatur , ex¬ 
perimento tamenrubeaeft» Eft autem venenum quod res 
dealbat , quod & a:s dealbat , ferrum lenificat , ftanni 
trepirumauffertacplumpihumiditatem. Jtem a:scandi- 
areeliafuanaturaipfamextrahere , quousque cius prive¬ 
tur nigredine. Jdeoque ait, ante omnia res lenifica. Tter» 

jutum&nummusniialiudfunt quam duo colores, ftem 
&a a uarubea&Etheli« , cft rubeum facere quod ex aic” 
«« rxvofit. j.«x* Beaum , £ueumeftaqua 2u mm ofa. g no- 

tandum 


Distinctio Nona.' fj 

taodumpera&a ponite poft hxcinleni igne qui ipfumfu- 
’ perae .& maturat. Jtem cave nepoDas res plures quam 
nummum & comburantur corpora , deinde coque leniter 
Sc cum arefeit imbueipfum. Deinde coque & cumarcfcic 
| iterumimbue , cum aliquantulum arefeit aqua Et fcito, 

1 quod fi ipfum ad plenitudinem imbuas , deinde ignem au¬ 
geas perdies quofdam , eftorian videbis rubeam , ea igi¬ 
tur viia rubea in locum ipfum fublima , quousque omne 
fugiens afeendat : hic quidem cft ars aqua; nummi. Item 
licer philofophi de hoc veneno multipliciter tradaverunt. 
nihil tamen aliud eftquam corpus animabus mixtum quo- 
ufque fiat anima fubtilis & tingat corpus. Ideo ait. Quj. 
poteft aurum in venenum vertere iam opus invenit. 

Dijlinttio Dectma. 


A R s Aftronomia: , &Phyfic£ , omnibus publicae funt.* 
Ars autem noftra procul dubio ignota cft* Qui enim 
non liquefacit nec coagulat , nihil habet artis noftra?,aliud 
quam vanitates. Qui igitur denigrat terram ut Kuhul, 
a proprio colore , mutatam aquam & animam feparat, SC 
deinde dealbat , ad propofitum perveniet , &£ bona habe¬ 
bit. Denigra igitur ac diflolve albo igne quousque vi¬ 
deas ipfum urgladium denudatum,& facdealbando corpus 
candidum , &C duc eo ammam , cum fit liquefadum 8C 
fige totum in rabido igne , id eft naturali Quoniam i- 
gnis interfedus vivificat, qui hoc peragit faoiens dici¬ 
tur,probus enim D e u s & ab omnibus defiderabilis erit. 

Diftinttio vndecinu. 

C Omplexio necefTaria eft , quae perfe&a eft difolu- 
no , utrumque enim in aquam verfum, neque ignis ab 
invicem feparat : verum fi quid eorum conftiterit , con¬ 
fiat fimiliter alteram , & fi quid volaverit , fimul vo¬ 
lant. Secundum autem dilTolutionis aptitudinern , con¬ 
flantia fit. Porro rerum diffolutio , lapientia: eft perte- 

&io,ac regiminis initium,eft perfeda commixtio; veriratis 
vero fignum , cftfiumiditatumficcitatumque comunttio. 


S 4 Allegoriarum Sapientum 
Eorumquc invicem commixtio , ac nigredinis fuper eas 
apparitio Secundus autem gradus eft putrefacere,& terere 
quousq; dealbentur.'Tertius vero gradus eft fpecies abluere. 
Deinde a ficcitatibus qua; cinis fune, humiditatesfeparare 
deinde rubeum facere,& quod ab illis exit,ad ipfum vertere, 
quousq, dealbetur totum,& in candidam vertatur aquam la¬ 
beam,quod vel 40. vel quinquaginta fit diebus. Lapidem 

vero omnem nuncupaverunt propter colores , ineoexiften- 

ies,Ineonamq; quoddam volatile eft. Philofophorum ov* 
fugientia infunt,qua; omnia mixta &putrida in fpiritus ver¬ 
tuntur, quare gallina; ovumnuncupaverunt, vivum uamq; 
eft,non mortuum.Quod aurem tingit unum quideft unum, 
quod luperat,8cunum quod continet, vivificat , mortificat, 
fugit>&conftat. Hsec igitur omnia elementa funt : conti¬ 
nete ergo conveniens& linquite diverfum,quod minime co- 
mifcetut / Similiter etiam pulveres. Induit Herme s.* cor¬ 
pora corporibus tinguntur.ut igitur corpora in non corpora, 
incorporea vero in corpora vertatis , ponite maximum cor- 
pusfuper ignem,& pavee coquite. Si enim in lapidem verta¬ 
tur nigrum,optimerexiitis : fin autem regite ipfum alLo, 
quousq; Kuhulfiat nigredine coopertus. Etfcias quod ni¬ 
gredo hic 40. tantum manet diebiK,vel j o. in qua ponis fer¬ 
rum, aes,ftannum,plumbum , & argentum vi vum , & fcias 
quod in omnibus corporibus,fcintillx occulta: funt. Et quod 
argento vivo nigredo ineft occulta, &quod nihil aliud extra¬ 
hit,ea, qua; in corporum aluo occulta funt, quam argentum 
vivum dignis. Accipefulphuralbum&auripigmento co- 
mifceSt alteram fpecierum : Deinde reddc.quibus verbis e- 
jus mundificationem , & ablutionem conatur fignificare. 
Poflibile namq; eft duas fimulfpecies ablui,& mundificari. 
Sulphur enim & auripigmentum capientes , poflumus usq; 
adfinemvltimum mundificare , qua; o&o funt fpecies , eo 
quod elemeta coadunaverunt,q? nec fulphure folo nec auri¬ 
pigmento potuit fieri , res verum in qua uniuerfaliter ele¬ 
menta funt. Cum autem dua;fint lapidum fpecies , in re¬ 
gendi momento, caliditas ficciras , urrumque habere ne- 
c e fle eft ; ha;cfpecies inquirir . huius fpeciei colorem & de¬ 
clinat ad eam , 8cficcirarem fimiliter exceptis illis omnibus 
aiijs elementis.Hoc autefacir natura natura perforari natura 
naturas opponi,natura natura vivificare,^: naruia natura ne- 
cidare , & fit quodlibet fui comitis gratia fortius ad fuas 
cpiaquijiati®nes expellendas , fcihcet accidentia de fuis 

corpori Imw 


Distinctio Undecima.* 3j 

] ctfrporibus praedicata, non in priorefulphuris effcntia,in fu* 

I eomplexione in venis,fupcrms exiftenre cum iniquitatis cor¬ 
poribus. Coinquinationes igitur aufFer , & a fuis expelle 
^corporibus , fit utique ut res expulfa , cui pars ablata eft 
| quam inquiris. Quod non fit ni fi duabus vel tribus fpe- 
iciebus , vel in pluribus rebus io una «mm & flmplici re 
"minime fit. Elementorum primus ordo eft. 35. menfeu- 
-no. Secundus ordo eft x v. menfibus tribus. Tertius 
'ordo eft. xx. menfibus* v. menfe. Quartus ordo eft 
xl. menfibus ofto , quanto magis manet , tantofimi- 
lius fit & pari proprius. Elementorum primus ordo eft 
-tribus diebus, ivin. Secundus ordo eftnovem diebus. 

II iii. Tertius ordo eft quindecim diebus ic, Quartus 
®rdo eft x x 1 1 1 1. diebus ,cxiini. 

Diftinttio Duodecima. 

y T autem corpus rarefeat , & ficut fpiritus , renuifti- 
mum fiar , oportet Capientes diiTolvere ex fpiri¬ 
tus namque materia corpus nihil recipit , nifi tenuif- 
fimnm fiat ut fpiritus. Tenuiftimum namque tenuifiimo 
iungitur , & fpiflum fugit. Tunc enim anima corpori 
■mifcetur & conrungitur , tamen unius funt fubtiiitaris, 
!at nifi terra in aquam vertatur , aqua vero in ignem,fpi¬ 
ritus & corpus nequaquam coniunguntur. Sapientum 
autem pondus lic fe habet, ut corpus sequalis fit ponde¬ 
ris animae fubtilitate. Similiter &: dealbacio qua: eft finis 
diflolutionis. Tunc enim terra vivificatur & vegetatio- 
mefumpta , in quamlibet convertitur naturam , & tibi ad 
tuum obediet libitum. Similirer dicunt in calcificatione, 
&: combuftione , quibus fubtiliationem fignant &£ deal¬ 
bationem , Calcificationis aacetn expolitio , eft quod calx 
; eft lapis igni coniungibihs. Jdeoque calx eorum.eftcoi- 
j P u s fpiritu compoftcum , compofito namque lapidi, cor¬ 
pus comparaverunt , fpirirum vero igni : Altero autem 
igne attenuationem, & diflolutioncm fignant . ignis enim 
comburit , attenuat , ac liquidum a turbido fequeftrat. 
Tunc &C fpiritum & aquam mundam fiquidem illud nun¬ 
cupant , fecem vero deorfum refiduam cinerem , & fter- 
cus eius & liquidum iara captum eft / & turbidum cx- 
t*a&um ut cibus. Ia argenti Yivi autem coagulatione in 
E 3 corpo- 


S6 Allegoriarum Sapientum 
corporemagticfiac fic inquiunt, quod argentum eowim vi¬ 
vum eft fpiti? uS > quod corpori contineri volunt / magne- 
fa vero cordus , eft corpus quod diffolvunt , utin ipfo 
fp i ritum componant , magnefiae nomen eft compotitum, 
c Vd ;ft fpiritus, fimul & corpus. Narravit & quod o- 
jnneco v pu diffolvitut.* Jnquientes enim non omac cor- 
pus j riiifolvi , nihil fentiunt. Regimine autem,ad volun¬ 
tatis finem «erveniente , & compofitum dealbatur & na* 
tura natura continetur. 


De metallis regendis.Diftinttie Decima 
tertia. 

Orporum autem regimen , ut praediximus , eft cal- 
^"'cificatio , fcilicet diffoluno , animarum regimen ven¬ 
tilatio , perfifientia & patientia tuper ignem , cum fluxu 
& dilatatione : Demum omnium invicem complexio, uc 
nonfeqireftrentur &feparentur. Si aeris elimatio argento 
vivo teratur & inter duo vafcula fublimetur calcificahirur. 
Similiter plumbum & ftannum calcificantur , auripig¬ 
menti autem &fulphuris tingentium , fcilicet quae propo- 
fitumfunt. Jdeoque corpus eis iun&umeft , uc ea conti¬ 
neat, roboret &. firmiora ponderofiora faciat. Spiri¬ 
tus vero iun&us eft , ut ea fluere faciat & eorum dilatatio¬ 
nem augmenter, 8c adtus confervet. Regimen enim unum 
fcilicet combuftioms extra&ip , qux nigredo eft fuis acci¬ 
dens corporibus quae combuftio alio modo fit generandi» 
Qui enim abfque corruptione retrahit ad regna lamperve- 

KiC. 

De compofiti divifione. Dijlinftio decima 
quarta. 


U Nuh & eft duo , 5 C duo Scfunt tria & tria, & funtqua- 
* tuor, & quatuor , 8 c funt cria, & tria , &: funt duo , 
& dup & funt unum. Jnquiunt quidam , venerare hu- 
miditates » reges namque funt magnanimi iniuriamnoa 
patientes , parce ergo eis & eorum capta benevo¬ 
lentiam , & f«is oculis tibi dabunt , ut quodvis 
abeishabebis:fi enim iniuriam eis infers*& intolerabilia eos 

ferre 


B I S T I N « T I O V I « B SI M A QJ I NTA, %f 
ftrre cogas, & non decipias quoufq; tibi obedientes fiant ad 
libitum. Tefugiant&dimittunr.propofico privatum, & la¬ 
borem perdis* Aiunt quidam : Si quis iuraflet, eos igni non 
Sppro9inquare,arq; igne perfici, verum diceret: dixicetiam. 
«as a fluxibiljtatenonfeparari, & quod terram ignis liquefa¬ 
cere non pofTet. Nec aliud prateer exfulphure & argento vi¬ 
vo compoficum. Infuit Plato : Qui fuam tranfmeant fapi- 
entiam , uc pIufqaamtrigintadenariosexpendanr,arcanum 
percipere non poteft. Ait Socrates : Inquirite frigus luna:, 
Scinvenietis caloremfolis,&:ait: Vtantur manus veftrx o- 
penbus,ut onera vobuallcvicntur:quiafeptem erraticorum 
planetarum,percipit colores, utunus eorum Saturni, fciliceB 
color operatur. Et notandu eft, quod in compofitione igmu 
eft eorum arcanum. Cxtcrum fi congelata corpora aqua dil- 
folvas,apud eos in terra eris philofojmus. Similiter corpora 
cumcalcinantur, moriuntur&noncomplexantur : Si au- 
tem cum eis fpiritus coagulentur , ad ea qua: non comple¬ 
at antur perveniunt,fuper his meditare. Similiter calcinando 
faliaSCcalces, nunquam argento vivo coniunguntur. Sic- 
nimeis diflblutismifceatur, deindeigm defuper feparantur, 
exteram cum ponderofiora corpora diiTolvuntur , fe invi¬ 
cem complctftuntur & continentur , nec cum ponuntur in 
igne feparantur, eo quod perforans eft, $C illud congelafti 
perforans,qaare fimul perforant. 

Diftmttio D?cimaquint4. 

]ST Ot vm habeas, quod vifcofahumiditas duplex eft, pugna 
videlicet ignis, & prohibens fuo corpore feparari & fe- 
queftrari. Quibus frater vobis fignatur, quod oportet com¬ 
plexionem eftc.humiditate tantum,& necotpora liccacom- 
buftione,nec fpiritus calido & ficco confumantur. Incjutt So¬ 
crates : Aurum eft fulphur , aqua eft argentum Yivum 8 C 
corpus eft tale. Amplius,rerumdiftolucio,complexio,& con- 
fequentia.funt philofophix perfeddio. Audiens igitur confe- 
cutifuntfe&fe invicem receperunt , nec fe invicem confe- 
quunturnili diftolutione & congelatione. Cerefa&io namqj, 
non fit.nifi diflolucione & congelatione. Cerefadlis namq: 
his 8dcopIexatis,ad inquifitupervenies arcanfi. Deindq ait > 
Sulphura argenti vivi, humorem eft deficcans, corpus vero 
minime, fuus enim fpiritus dfatisfacit : Aquaquoq; in hoc 
opere diflolutioeft, frigiditate & humiditate poflidens fixa, 
no poteft ia lapidi veni putrefa&ione.aqua.n.ingredies 
f 4 fluic 


88 Auegoriarvm Sapientvm 

fluit in femick rinftura fcrlicet 8C unguento, tin&ura autem, s 
fnaenarura:caliditate8cficcitate,ungueiito vero fuarnatura: i 
cnliditate8chumiditate. Fac ergo quatuor complexari qua- 
tuor, 8c continue imbue, tere & cerefac quinquagies parce. 
Deindeaquaeo perungitur,diflolvitur, compofitumcoagu¬ 
la,8tex'eo pone. Proindeadhunc perveniens, fac duoele- 
mentafe invicem complexari hoc modo, & tere quodlibec: 
per fe in pila vitrea, ea vero ut medulla leni ficato, pone infe¬ 
rius in quo terra & aurum funt,rcijce ei defoper illud.in quo 
argentum vivum SCvnguentumfunt, in opereenim melius 
fjc. Deinde fortiter tere,quoufque fcias eaiam ede completa.. 
Deinde compone eis ex aqua priore, quodrarefcere eafacir, 
8c lectiter tere, cerefac &C extrahe, tere, mifcere,rarefcere fac, 
ac continue tere,quoufque res deficcetur, 8c terendo fimili- 
ter a fla qui n quagefics, qu oufque ceratus Sc fluar. Deinde po¬ 
ne unum fuper millia dc argento. 

Igniseft fulphur, unguentum vero argentumvivum, & 
terra eft corpus in quo cin&urce permanent, de ipfo praidica- 
te,cumixirregitur, &eiuspars minima apud te remanet, &C 
tunc elementa compone. Deinde ea 3. Sc 4. fac complexione 
comple&i: volens autem ea cereari,ut in ea acetum ingredia- 
tur.ponefuper quaslibet 100. dragmatnunamdeixir, diflol- 
ve SC coagula,& fiet pulcherrimum. 

Diftinttio Decima fexta. 

T\Ix IT medicus Democritus : Qui non albificaverit ani- 
^ mam,ideft,argentum vivum,8ceraltaveriteam,& rubr- 
ficaverit corpus rubeum, quod eft a:s,& expulferit ex eo ca¬ 
liginem,& extraxerit ab eo flatu foetidum, & dijudicaverit, 
educere animam ex corpore, tunc apparuerunt mirabilia a- 
pud utriufque aquationem, erit medicus perfectus. Et do¬ 
minatio fiv<£ perfe<ftio huius operis,eft putrefacere, terere, Sz 
diflolvere Sc albificare, deinde operatio cum eo. 

Diftinctio Decima feptima. 

*C T dixit: Si aptaveris vafa tua, & ponderaveris ignem tu* 
- um, fcito quod argentum vivum, & auripigmentum fuf- 
ficienttibi,ad vitam tuam,in aetate tua. Et dixit : Praeparate 
bellum inter rubeum & candidufn,quoniam anima eft velo¬ 
cis ambulationis,in corpore fuo, Sc fi reduxeris eam ad aliud 
corpus, nonfuum, non intrabit in eo. Et venenum huius o- 
jjerijs eft anima ex anima, Sc anima eft fugitivi, 8c hxc anima 


Distinctio De cima Octava. S9 
cum candefcit, faciet candidum corpus rubeiu Et quia ignis 
lenfus eft: maxima corporum operatio,idcoxocatus eft ignis 
candidus, &hacc operatio duplex e (Equarum prima eft:, cor¬ 
pora coda comprehendere, $£ accipere animas eorum tin- 
dorias. Et fecunda operatio eft decodio animarum cum, 
corporibus, de mineris fumptis; 

Diftinttio Decima ottava. 

p T dixit .-Non fit anima tindoria, mfi ex corporibus con- 
iundis funt,quse denominata efl, anima vapor, & o- 
portetutextrahaturanima , cumlentoigrie , quodeft ignis 
Candidus , quoniam cum decodione lenta accipitur anima 
fugitiva & tin 61 oria,inftrumento corporis humidi. Sed in-. 
teUige,& nota , quia omnia opera non fiunt cum feftinatio- 
ne.in omnibus negotijs,&attende igitur ia opere tuo 8c pro 
ficies,fi Deus voluerir. 


Difiinttio Decima mna. 

■C T iterum dixit: Confidera, quomodo eft unum pugna ab 
•^contra ignem, & fecundum non pugnans , fed quando 
commifcentur, fimul dealbant contra ignem, id eft s refifttmt 
igni,& belligerum efl: corpus,citrinuinSc minus belligerum 
e il fugitivum. 

Diftinttio vige fima. 

T? T dixit: Dirige fumum candidum, donec non fugiat ab 
^ igne,& dirige leonem viridem, id eft, auripigmentu citri- 
num,donec excidas eum, & dirige terram, ideftxs, donec 
tingas eam :fed cum perfecifti ilktd, fcitoquod iam dijudi^ 
callicaufamtuam, Scappetijfti opus tuum, adeptus ei 
gmi dium tuum,fedintellige. Et nota, quoniam fi non caeci- 
deris fratres illos , quianonhabes in manu tua aliud ex fci- 
eatia,rjec habes aliud ex dire<ftione,quod fune fratres, Sc fune 
ipfi negotium cum obftaculofuo, id eft v bibiles, &C negotiis 
intelligenti eum , & esrpoficiopetentiipfum, & intelledus 
operanta ipfum, &c gaudium confequenti eum. Sed quando 
Ci?2ciderisleonem,8cfuEQum candidum , coniungcfuos ger¬ 
manos , Scprjebed.s eorum jus ex diredlione , ^invenies, 
quod affe&a^cum laude Dei. 


Bijhnttio itgefima prima. 

B T dixit : Et non fis piger nec velox multum in putrefaci- 
enifa, calculos & corpora collocata, & cornuata: Seat- 
? | ' 


$« AuieaxuxvM Sapiintvm 
tende in opere tuo, & perficies ficut dixit medicus Democri¬ 
tus ; putrefac medicinam coniun<ftam,id eft: commixtionem 
quantum poteris , poftea quod ex ea exierit, erit venenum, 
& nominaturcerebrum , tereillud,qnantumplus poteris.8c 
putrefac illud,& abftrahes ab eo profecftum mulrunj.fcibcet 
Tenemm mortife-um.penerrativumincorporibus. Etdi- 

**%: Coqneilli-:dinprimo, ideftininitionegotij tui, fine 
venrofa Peindecoque ijlud-’, poft cum ventofa, donec 
educas venenom exeo , SCveqenum illud interpretatur ani» 
ji^a,ejuoaiam effcineoillad, quod quaeris :fedintellige. 

T>i(lwttioVigefima fecunda. 

T dtxit. 'In ablutione lapidis matcafits,ad opas accipia- 
tur ex ea argentea,8c teratur,Sc ponaturiu bono aceto, 8S 
coquatur, donecegrediatureius obfcuritas, 8c eius nigredo, 
& mutabis ei acetum tribus vel quatuor vicibus, donec ex¬ 
eat abeaacetummundam, 6 c expendeseam innegotiotuo, 
quonianiipfafacit candidum xs,8tcouftringit ftannum,illi 
qui acuerit cam: fed intellige. 

JDiftinttio Vigejinta tertia. 

ET dixit: Accipe praeceptum tibi ex propinquis, & dedi- 
na a longinquis , quiainproximiseftres inventa fecun- 
dumprovidentiam. Accipe lapidem natum in itineribus 
humi, 8 c effice illum aquam, & quiefees afollisitudinibus. 
Sunt autem duolapides, benedixit Deus eis , quoniam con- 
iwnguntur & efficiuntur ad fimilitudinem butyri. Sed ne- 
cefleeftexdiftolutiane, &Z conglutinationeuniufque. Sed 
totum quod conflas eft, ex indiflolutione, & conglutina¬ 
tione, vel coagulatione, H oc eft per crearoremfecreti fim- 
plex Capientia noftra,thefaurizamus eam,ad fratrem perfeve- 
rantem fecundum pacem. 

Biftwttio Vigefima quarta. 

"C T dixit: Argentumvrvumfublimatum & co< 5 tum albifi- 
• cat «s,poft ablutionem acris, &C extra&ionem obfcurita- 
tis eiu$, & arfenicum perficitillud, quia affedftus argenti vi¬ 
vi non fit nili cum decoctione 8c tritura , vfque fepeem vici¬ 
bus,donec efficiatur compofitio candida, adlnftarcriftalli 
|impida, munda, penetrans eam yifus. Etnota, quoniam 

dixie» 


Distinctio Visesima Quarti, ji 
dixit, quod indicium totius operis eft putrefa&io, & inter¬ 
pretatur tritura 8$ decoftio. Et dixit, quod argentum vi¬ 
vum eftiilud, quod vincit omnes complexiones , 8c punic 
eas&in erimiteas , & extrahit animas eorum, Secumeo 
permifcentur,& conficiuntur humores,& cum eo aequantur 
complexiones, & cum eo.coromifcentur , SCcum eo coar- 
<ftantur,8t cum eo albificantur. Sed judicafuper eum, & ac-, 
cipe animam eius in tin&oriam penetrativam mcorporibus 
& non effugiat tibi* Et oportet in primo negotio ut diffol- 
vas corpora per cinerem candidum , & non fiet tritura nifi 
cum aqua,id eft' argento vivo. Sicut dicit Hypocras, tere & 
coque , tere & coque ufiquefeptcm vicibus, quraftct vene¬ 
num timftorium ultimum. Et dix/t et: In praeparatione 
commixtionis eft compofitio, vel confe£tio,&calefac idem, 
praepara commixtionem tuam aduftione , id eft non adu- 
ftum, & extrahe ab eo nigredinem & obfcuritatem eius Sc 
appareat candor eius : deinde congelabis eum , & tinges 
cum eo omne corpus, tere, commifce , Sccoque, & contere, 
& exficca , 8c tere , donec efficiaturfubcile, & praepara illud 
adinftar fpeculi, videbis in eo faciem tuam. Deinde utereex 
eo in opere tuo, & corpushumidum eft fugitivum, & praepa¬ 
ra eis donec extrahas ab igne nigredinem, & forditiem eius. 
Nota, quoniam qui non exaltaverit aquam, id eft argentum 
vivum, & acceperit vaporem , quodnon habet in manu fua 
aliquid ex phyfica, & aqua eft humi dum, id eft fugitivum, 
Sc vapor eft anima humidi: Et venenum eft tin&ura mundi- 
ficatafixa, penetrativa in corporibus: anima eft humidi, & 
humidum eft argentum vivum. 

Diftinftio Vige fima quinta. 

rT dixit: Accipe mineras cum fuis ponderibus, &eom- 
■^mifce eas cum argento vivo, id eft aqua, Scpraepara eas 
donec efficiantur venenum igneum. Et ficut extraxifti um¬ 
bram aeris , nigredinem eius, ita extrahe umbram trium 
corporum, &eorum nigredinem, & praepara venenum , do¬ 
nec efficiatur aoima, tum eft hocfecreium maximum, quia 
illud albificat aes, & conftringit ftannum, &mollificat fer- 
rum , & prohibet Ionicum otoifirftanni, & humiditatem 
plumbi, &haec omnia nomen unum &compofitio una, illi 
quiintelligic,intellexit. Et NoTA:quoniaargento vivoineft 
nigredo &umbj£ , ficut in alijscorpqribusineft nigredo ac 

umbra» 



f % AleCOR I ARUM S A P fSNTUM 

umbra, 8c oportet ut extrahas nigredinem eius &C umbram, 
& omnium quinque corporum fimiliter. Et Not A:quodl 
res quando commifcentur,univerfae efficiuntur res una Ec 
quando coquuntur efficiuntur fugitivae, ut argentum vivu, 
alteras cum alteris,& congelantur'& fubiimanturalrer^cum 
alteris, & congelantur ad invicem , & egreditur ex omnibus 
eis anima tindoria, fcilicetvenenum penetrativum in cor¬ 
poribus, & eft quod petivimus & laboravimus fu per eum, &C 
fcrutatifumus.fed invenimus cum prasceptoD e i. Etnota» 
quod commixtiones fugiunt ex calore ignis,quia fubliman- 
tur ttsquead coopertorium valxs. Sed quando aperies fupet 
cum rades univerfa, & fublimabis usque vicibus, donec ac- 
cipjasanimas eorum:fed efficiturius fortiffimum durabile 
ad ignem. 


Di/linftio Vige fima fextd. 


JTTd/x/f: accipe argentum vivum & congela illud, in cor¬ 
pore magneliastantummodo .■ Etconiunxic verbum pri¬ 
mum &poftremumaequaliter, quoniam dixit:accipeargen¬ 
tum vivum congelailludinftanno. Etd/xtt: mundaftan- 
numcum praecipua ablutione corporum, Sc mundificatio- 
neeorum, &fcies quod ex vicibus convertaturargen-tum 
vivum ad congelandum , ut non erres in opere tuo, nec diffi- 

pes caufaratuam,ficutdixitDemocricus:mundificaftanmim. 

cum aqua praicipu a, & hxc eft praeparatio prima, convertere 
cum cum argenrovivo : Etd/xit: converteillud in laminas 
ini uria; ad mundandum ftercus eius, 8c illud eft tertium Et 
dixtt \ Terrecompofitionemcum undto .hoceft quartum. 
Et dixit : ablue illud cum aceto ,8c hoc eft quintum. Et di - 
xtt : Tere Litargirumcum ablutione, & hoceft fextum. Et 
dtxtf. accipe alborra tale, id eft,confeftionemfexies ablu¬ 
tam, & contere eam cum urina \ ituli,& eft feptimus »radus: 
fctegoprxcipiotibi.utdifcemas&difFundas corpora iniu- 
xiae, quoniam fi compleverunt fuis gradibus, &fuperaddi- 
tur eis bonitas , 8Cexaltatio in utilitate eorum : Etquanto 
plus addideris, addesutilitatem eorum, fed hoc eft apertum 
fecretum„ Etquicquid fuerit ex nominibus, quae nominave¬ 
runt medici, ex asre vel bucella, vel argento vi vo,vel ftanno, 
vel levamine auri , vel argenti levamine , fcd intellicre, 
quod concordati lunt ea id eft nomi na, ad fublimationem , 
vel confectionem, & contegerunt eorum nomina propria, 
aeanoate terreat aliqui^ ex illis, qua?praeceperunt cum eis 

medici 


Distinctio XXVI. 9 $ 

medici ex tritura, vel fundere , vel coquere, quia ha:e eft: 
compofitio una, & nomen unum , quoniam pervertit ignis 
colores eorum, fed unoquoque colori nomen. Tritura pri¬ 
ma, denominaverunteam plumbum: Sed quando egreditur 
nigredo eius,cum deco&ione, denominaverunt eam argen¬ 
tum :fedquandoputrefit, denominavere eam ars : Et quan¬ 
do funditur fuper eamhumiditas , id eft argentum vivum 
fiiblimatur,putrefa<ftio: Et pift egreftionem nigredinis, &C 
apparitionem citrinitatis, defttfminaverunt eam aurum.Sed 
quando fuerit tritio , ex tritura nominatum eft flos auri. Et 
quartafermentum auri. Et quinta vice, Ethelia: nomen eft 
ei proprium : Et fexta vice, aurum purpureum : Etfepcima 
vice, venenum igneum tinddorium ad corpora. Sed inrelli- 
ge, & N o t A, quando venenum efficiturcandidum marmo- 
tum, iam appropinquat tindturis, & coloribus, & non per¬ 
mittit eas, ut fugiant ab igne. Et albareeft aes,& dicitur pri¬ 
mum opus, &C dicitur magnefia , 8cfecundum fcilicet opus 
alabar candidum, quoniam minerae, id eft lapides ex mine¬ 
ris , non poffunt ingredi in corporibus nectingere ea, fed 
tantum illud,quod tingit ea.eft venenum igneum aerum dif- 
folutum, vel fubmerfivum in corporibus, fir accipe id eft at¬ 
tende ia aptationeprxparationis, & diuturnitate trituras, $5 
decoiftionis, & multiplica cum ablutione. Et oportet ut fic 
vas cui operis,amplumosutfublimeturfumus & fumofitas, 
deinde defeendat ab eo usque ad deorfum vafts,deinde fubli- 
metur, donec nigrediatur ab eo quod poftulas. Et ideo prx- 
cepimus, putrefadlionem eius multotiens donec fublime- 
tur totum in coopertorio, 8C elevetur aqua, qute eft tin£tu- 
ra. Et quando volueris, ut coquas confe<ftionem,fed dilige¬ 
re terreum vas, cum fuo coopertio perforato, Deinde pone 
in ipfo medicamen , & delutabis coopertorium ollx, &co- 
que eam donec ingrediatur humiditas lenta, humida & fic- 
ca, & dixit: mifce humidum cum ftcco, donec accipias len¬ 
titudinem ficcam egredientem, ei aqua humida, & accipies 
aquam hurmdam lentam ficcam, fcilicet animas eorum,fed 
non quiefeas, ut convertas humidum fuper ftecum , & co¬ 
quas illud donec efficiatur totum ani matum igneum tin&o- 
rium,ad corpora. & hoc eft fecretum medicorum , & vene¬ 
num quod fcripferunt iii ldbris fuis, quoniam fune venenum 
unum , id eft tindtura una vel nomen unum mandatum, 
vel negocium vel praeparatio una. Sed dimitte a re multitu¬ 
dinem nominumeorum, &uitellige ] quoniam elevatioa- 

qu«j 


94 Allegoriarum SapieMtum. 

aqua;, 8t elevatio vaporis caufauna eft: fed intellige, & in¬ 
venies fiDfiusvoluerit. 

Diftinftio vige fima feptima. 

C Onvenit Aron, cura Maria prophetidaforore Moyfis 9 
&; fuit Aron accedens, ad ipfam honorandam dixit ^ et: 
O prophetiffa, audivi fiquidem mulcotiens de te quod cibi- 
ficas,ciniveras velgummas &e EtdtxitMaria :vui(\y 

6 Aron fi ergo edes de parte D b i mei. Vixit Aronetdem: 
quomodo erit illud quod tu aderis ? 6 Prophetida quando 
albificamus lapidem intra mefem per magifterium magnum. 
Vixit Mari* : o Aron, nunquam de parreifta mortuas funt 
gentes: 6 Aron, noftiquodeftaqua hxcresalbificans intra 
menfem. Vixit Aronetdem : hoc ita ur dicis, o Dominain 
cemporelongo. InquttMana: quod Hermes dicit inomni- 
bus libris fufs quod philofophi albificant lapidem fuum in 
hora diei: Inquit Aron : Quam iftud eft excellens / In¬ 
quit Maria : excellentilfimum apud eum , qui ignorat 
illud. Inquit Aronetdem ; 6 Prophetidafi funt apud nomi¬ 
nem omniaquatuor elementaexari,id eft completa,quae poft 
funt complexionaii,8c coniungi coagulari eorum fumi ac 
teneri dieuno. DixitMaria : 6 Aron fi non edent lepos tuus 
Sc fenfus tuus firmus,non audires a me verba ha:c,donec im¬ 
pleret cor meum probationem voluntaris deme : veruntame 
accipe Alumen de yphonia gummialbi, & gummi rubeum 
quod ell Kibrick, philofophorum, & eorum aurum, & tra¬ 
ctura maior & matrimonifica gummi, fcilicet album , cum 
gummafcilicet,rubeo , vero matrimonio. Intellexifti o A- 
ron? utique, dixit Maria? Et fac illam ficut aquam curren¬ 
tem, & purificahancaquam veram divinam, laboratam, ex 
duobus renibus fuper corpus fixum,liquefac per fecietum 
naturarum, in vafe philofophite. Intellexifti 6 Aron.^utique» 
Vixit Maria: cuftodi fumum, 8c cave ne fugiat aliquid ex 
illo,& efto menfura ignis tui, ficut menfura caliditatis folis, 
in diebus lunii Iulii,& morare prope vas, & intuere mira, 
quomodonigrefcet, in minus quam tribus horis diei, pene¬ 
trabit fumusin corpus, & fpiritus ftringetur,& eritficut lac 
incerans, liquefaciens,& penetrans, & illudeftfecretum oc¬ 
cultum,6 Aron?dixit Ar»n: Ego no credo q> erit hoc femper. 
DixitMaria, 6 Aron.mirabilius , ifto de eoeft.q» nonfoir a- 
pud antiquos,nec accedit ad eos perraeditatione&C illud eft» 
Accipe herbam albam & claram,in honoratam errantem fu- 
pwmogliculo*^ t^teipfamrecencem, ficuteftinfuahora, 

&ia 


. . ... _ Distinctio XXVII. 9j r 

Kini aeftcorpHsveru n°n fugies ah igne. N£. 

quidillud eftlapis veritatis, 6 Domina ? dixitMari*, 

nelciunthomines regnum eius, vel regna cum velocitate fu a* 
In^uttAron etdf.&C poltea quidM,x/fM*r/*. redifica fuper 
lhud Kibricc, & Zarnecc, & ipfa Tunc duo fumi cople&entes, 
duo lummana, & proij ce fuper mollificas vd coplificanstin- 
cturaruj&fpirituum per pondera vernatis,tere totu,& pone 
ad ignem,& videbis ibi. miracula. O Arcn,regimcn totum efl 
in tempore ignis / o quam nuru, quomodo movebitur de co¬ 
lore in colorem,in minus quam hora, quousque deveniar ai 
metam rubedinis, & alius valoris,&tunc decide ignem,&di- 
mittein frigidum,quia tunc in veniesipfum,corpus margari- 
tale clarum,incolorepapaveris filveftris,mixtum &celere,SC 
illud e fi; uceransliquefacien s.&penctrans, & cadit eius au- 
»eus,{uper. ii, 15. recepto 12. InteUige6 Aron : tuncpiocidic 
Aron inclinatus manib. eius* D/x/t M^. leva caput tuum, 

o Aron, per Deum brevifico fuper tere, G Deo placuerit. Ac¬ 
cipe illud corpusproje&um fuper monriculos clarungq? nora 
capitur,putrefa-dione velmetu , & rereipfum cum gummi„ 
alezaremos & cum duob.fumis.quia copiehendificans fpiri- 
t*m,efi:gummi,id eft arg. vivum veldragantum, & tere t«- 
tum,&Cappropinquaigni,&liquefiet totum, pioiedfti fuper 
lpiuin uxorem, &eiitficutaquadiftillans,& quando percu¬ 
tiet ipfum aer,congelabitur,&; erit corpus unum, & fac pro, 
m j^i e /- de 1 P^ 0,& vldebism iium.£/‘^/Ar//Mrfr^, 6 Aron 
illud eft fecretumftolite.Etfcias 6 Aron , quodptsdididu® 
ftimi fun t radices artis &funt Kibricc albu, & calx humida. 
«t pnilolophi nominaverat ea multis modis & omnib etiam 
nomini b. Sed corpus fixum eft de corde faturm,comprehcn- 

diftcanfc&Ccomprehendens.fapientiaeftoli*.Etacceptum d« 

monticuiis.eft corpus,album, clarum & ifts funtmedicin» 
«rtu,pars compaiatur & pars invenitur , fuper monticulis. 
"t cias quod lapientes non nominaverant i lud complures 
“O"*’“ ,{l ^ ula ** 1,ac ftolia mirabilia, intrant namque 
inilJa4iapidcs, oCfuum regimen verum eft, ficur& illa dt 
propriorum Holiorum. Abei & Seth filij eius,& perilludal. 
legonzavit Hermesftolias in libris Tuis, fed gentes nam* 
cecideruntfupetmanenadui 6c -legificaverunc.Philofo»hi 

regimen, & fimulaverunt opes quod bet, a-odnon o* 

portet facere opus illud , &faeiuntregimen,uuoaaaoT!CJ&* 
occultamignorantiam, ScPhilofophorum don cfi matux 

ia cordibus eorum & ittfgnfibw, quodam ao & comdddt»* 

pr*tf5$ 


«£ Allegoriarum S'af ieniuji 

pr^ter in anno,quod eft iecretum magnum , 8 cquandoau- 
diuncilli de fecretis nqftris, non velificant propter eorum 
io norantiam in arte. Intellexifti 6 Aron? utiq; Domina mea: 
Ud narra de i do vafc, fi ne quo non complebitur opus» Dtxtt 
Marta : illud eft vas Hermetis> quod occultaverunt ftohdi, : 
6 c non eft vas ignorantium & mcnfuras ignis, cuitu es fapi- ' 
ens: ulterius audi condicionem meam. OAron, & avide 
ple&ere, donec fum in mundo , quia impoffibile eft evafio 
rnotus quia quatior abipfo. DtxttHroneidem : 6 Domina, 

an audiltiin fecretis ftoliarum,quK pofuerunt in libris,quod 
ars poflitfacere artem de corpore uno? Induit Maria : Uti¬ 
que, quodHermesdixitquod radixftolite eftcorpusindo- 
labile,infanabile,6Cefl: toxicum mortificans omnia corpora, 
& plumbificat omnia, Sc coagulat mercurium odore Cuo.fo- 
quttMarta-. Egoiuroper Deum aeternum , quod illud toxi¬ 
cum, donec fu aquafubtilis non curo, qua folutione fiat,co- 
agulacreibec, id eft;mercurium in lunam , cum rubore veri¬ 
tatis, & incidit in fonumrafas, laetificat ipCam, & ino- 
mnibUs efl: corporibus fcientia. Sed ftolici propter longin¬ 
quitatem probationis, & eorum vira: brevitatem,in venerunc 
haec elementa congenera vel contingentiora , Sc ipii decre¬ 
verunt eapraeter vas Hermetis, quia illud eft: divinum fapi- 
entia D e i occultaturam gentibus & ipfi ignorant ventatis 
regna proptereorum ignorantiam vafis ♦ 

Maria mtra fonat,breviter quod talia dcnat. 

Cummis cum binis,fugitt^um fugit ia tmis , 

Horum in trinis,tr tu ‘vincula fortia finis . 

Mana lux roru legem ligat in tribu* horti, 

JTdta Platonis,confortia i ungit amoris. 

Gaudet majjata, affata, per trsafuntfoci at a. 


Diflinttio vigefima octava. Dicta Belini. 


/"''tl m eflemus Cupra quodam fluvio , quidam homo afcen- 
dens , dixit.- Icitote qnod pater meus Coi, deditmihipo- 
reftatem,fuper omnem potentiam, Scinduit me veftimento 
Ioriae,& totus mundus me quxtic currit poft me. Ego 
■mCum maximus & Canus ab oinni aegritudine , & omni 
ula &;Capientes iam fciverunr vircurem meam&alticu- 
o- Egoenim unicusCum & affimulorparri meo > qui 
ft'.quideditmihivirtutemiftam,&2ratiamexgra- 
Echomines qusejuat i Cetyft meis rifibilibus , id 


D I ST INCT 10 XX VIII. J>7 

quodqureriturame, non camcn pervenerunt ad id , nifiper 
me: 8c tetracum omnibus viribus fuis me humiliare non po- 
teft.Imd,cgo fum fuper eam & fuper omnes fer vos meos,do¬ 
nec humilio eos,8C extraho de potentia,& natura eorum, & 
induo eos fplcndore & lumine meo pulchro, quem dedit mi¬ 
hi patermeus in omnib. operibuseorum. Ego enim fum ex¬ 
cellens quiexalco Scdeprimocunda.&nulluslervorumeo- 
rum potertfjper me,nili unus, quod datum eft ei, quiacon- 
i trarius eft mihi,ipfe deftiuit me,non tamen deftruir naturam 
meam & ipfe eft faturnus, qui feparar omnia mea membra: 
pofteaego vado ad matrem meam quxeogregat omnia mea 
membra divifa&fcparata. Ego fum illuminans omnia mea 
facio lunam apparere patenter de interiore dc patre meo 
faturno, & etiam de matre dominante,quae mihi inimicatur. 
Verutntamen nili hoc fieret, non poflem bibere deanimabus 
animabum, & plantarum. Sed ego venio cum calore, ad ex¬ 
pellendum virtutem & iniquitatem eorum fcilicerpattis 8 c 
matris mea: a me Ego fum habitans fuper faciem minerae, 8c 
tribuofervismeis de extremitatibus meis, & nomen meum 
vocatur nominibus magnis, &C qui ftudec in me non curat 
de aliquo malo, fednon faturantur ex me. Ego defero na¬ 
ves per mare, 8cfabrico civitates defertas , non quxratis in 
eis magnitudinem meam. Nuncio ergo vobis omnibus fa- 
pientibus, quod mfi me interficiatis, non poteftis fapientes 
nuncupari. Si vero meinterfeceritis , intellc&us veftereiit 
perfe6tu$,&in forore mea crefcitluna,fecundum gradum fa- 
pientix noftrx, & non cum aliocx fervis meis , etfi fciretis 
lecretum meum. Ego fum ficut frumetum feminarum in ter¬ 
ram puram , quod nafcens crefcit & multiplicatur , & affert 
frudum feminanti , quiaomnequod generatur, generatur 
generefuo, & quodlibetindividuum , multiplicat formam 
fuxfpccici,& non alterius,quemadmodum exfrumento fru¬ 
mentum nafeitur, fkfic de aliis, & in hoeexpofui vobis om¬ 
nes figuras. Cum itaque egero cum uxore mea alba, pura, 
humida,& munda tadu,addo pulthritudinifacieifux,boni¬ 
tati , 8c virtuti fuse. Ipfaenim eft: obediens mihi. Vndc cum 
fuero unicus cum ea nihil melius in mundo,nec xquipollens 
mihi. Ipfaenim impraegnabitur & germinabit, ficut ego in 
fubftantia& colore,quoniamhocmodomultiplicaturfemS 
meu.Exme enim fimile nafeitur ficut quando feminatur gra- 
uumfrumenti unum,nafcitur,multiplicatur tcritur,cribella- 
cur &fie panis ex quo venit totus mundus & fabricatur orbis 
5. Kel, 6 tcir« 



9 l AllbboHiarum Sapienthm 

terras ex mifericordia mea,nec deficit, quia donum Dei eft*. 
Ego illumino aerem lumine meo , & calefacio terram calore 
meo,genero & nutrio animalia, plantas, 8c lapides,& demo 
tenebras no£tis cum potentia mea,& facio permanere dies & 
nofte^,8cilluminoomnialuminaridlumine meo , & omnia 
etiam in quibus eft fplendor,8c magnitudo, quae quidem o- 
mniaex opcremeofunt,exquoindumentum ex veftimenti» 
meis,& qui quxrunt me faciunt pacem inter me Sc uxorem 
meam. Ita quod non feparatur a me , & mifceatur, mixtio¬ 
re infeparabili, & hoc fiat quando extraxeritis me, partum 

S atiatur a natura mea, & partum uxorem meam a natura fua. 

,t poftea occidatis nos , Scfufcitamur refurredione nova,& 
incorporali , & quod poftea mori non poflumus» Nam poft 
refurredionem habebimus gloriam , & fortitudinem fempi- 
ternam,tunc gaudent omnes, in profperitate magna, qui fci- 
untfecretum. Etfciasquodfol vigoratur in tribus domibu» 
igneis,fcilicetin ariete.leone, Scfagictario, & virtus folis eft 
an tribus iftis , quoniam domus Arietis eft domus folis, & 
principatus ; domus Iconis eft fua fecunda , & domus fa- 
gittarij eft: eius tertia.Et prima lftarum incipiunt dies crefce- 
re, & calor augeri, & ipla eft caput arietis: In fecunda domo 
iftarum completur tempus in calore, fcilicet domus leonis: 
Scin tertia earum diminuntur dies, & calor , &ommadifti- 
panrur, & fol quoniam emendatur crefcit, 8cgerminat in i- 
gne quiafunttresigncs,primus,medius,&extremus, & pri¬ 
mus & poftremus non funt necelfarij, fed medius qui eft cir¬ 
ca domum leonis,intelligeipfum &cuftodi,&inquire ipfum 
& pone in mentetua, 11 addideris in tindura lua , & mi¬ 

nuens groflitudinem,& iuvabitcequia una ex eis iooo.de lu¬ 
na mutabit, & hoceritin fine fui caloris , & fiet in diebus, 
9o:donec medietas eius confumatur, altera remaneat eius 
&itacumeoilluminabiturluna , parum fuper multamma- 
gnitudinem,Benedidus D BusAmen. 

Diftinttto vigefimanona.D:daStephani. 
iNitium fapientiae eft timor Domini, & amorfapientiar, 
J quia qui diligir fapientiam, Scipfa diligiteum, Sc ipfaeffi- 
«iunturfimilia.Omneenim fimilediligit fuum fimiJe. Item 
initium fapienria: eft timor Domini,&eius obedientia: Sapi- 
cnres enim dixerut aperi oculostuos,& cor tuum,audi & in* 
relligCjoftendam & dicam tibi verba intelligibilia, qua? fcire 
poteris fi fueris deintelligentibus. Scias quod ex homine no 
«xu nifi homo,fic ex quolibet animali fibi «afeitur fimile; vi- 


Distinctio XXVII. 99 

denius enim aliquas res natas a radicib. fuis diftimiles, quod 
-videmus res alas habentes genej atas ex non habenti bus alasj 
videmus etiam Scfeimus res aliquas, quas hom ines nefciut, 
dequib. egreditur natura,quam fcimus quodfufficitnobis& 
ignoratur,quiafuotres profundar , Sc fi quaeritis de eis forfi- 
tan invenietis. Sicut aer fuperior, irainfeiior fubtusterram. 
Et fcias quod de lfta natura minerali fit ars,non de alio, qua- 
doinvenietiscicrinum de fervorubeo.cuius aquam ram pau¬ 
peribus quadivitibuslargiuntur&deuxorefuatene a,mun- 
da St molli, & provida, quse fiquidem eftnatura bona quia di¬ 
ximus tunc fufficitnobis. Mundaverunt igitur locumfapic» 
tes.nepulvis tangeret eum, in quo loco e(t illa naturabona^ 
diximus, meusenim propinquus eft flumelargitus douatio- 
ne,&ipfe eft notarius rubei quod egreditur ab infula maris,8c 
qviodexeisapparetdecoIorecitrin©,eftmelius omnibus, Sc 
a fua natura eft natura bona & melior eo, quando eft prsepa-* 
ratum,&demonftratiofuaerirpropinqua ,8tfummaeius c- 
rit magna, refpedu eius, quod apparet modo Pone igitur ci¬ 
timum illud fuper ipfam,quod prazeepit uxori fure , ut ante¬ 
quam impraegnaretur, inrrarct balueum fine aqua 8thabita¬ 
ret in obfcuro loco nodis,donec eius co*rpus indueretur.Po- 
natisexgoindomounaeoscontinue.donecduo fiat unum, 
ut fintfpiritusunus& color unus, 8t tunc cum fciverint hos- 
filii eorum,quod ex ei s nati funt,revertuntur ad eos , & fta- 
bunt in medio eorum , quia de eisfadi funt in loco ubiha- 
bicaverunt fimiliter,ficut placuiteis, &Pxus fecit eos fapi- 
entespoftquam quieverunt a labore fuo. Veneramini regem 
8efuam uxorem,quod nefeirisfurorem eorum.Nam fi oiten- 
deret iram fvam, fuper nos , aufferet a nobis regnum fuum, 
qui fapieos eft, meinrelligat, & qui non ficutBeftia, &no n 
imponatmihiignorantiamfuam. Accipe igitur viam bre¬ 
vem , & abbrevialongam, Stipfaeft ex citrino bono, & «. 
xore fua, fi quid praecipiunt 8t docenrfcientiam St fapien- 
tiamQmnibusaliis, ficutex uno generemulta fiunt genera, 

& ex uno dadilofit magna arbor. Egoenim coopeiivir em 
iftam , fed non tantum ut non poflis intelligere, & hjpWisl^. 
pub’ica & larga, qui tamen eam tenere voluerit,ten^^r»r^" 
tam diredam , & dacaaliis exeo , quodvobis obtvJTft'jquiai- 
pfegratis vobis dedit, vobisego feci hunc tradptum dum 
vixero , St poft modum relinquatur aliis quiba^ volH?riii>. v 
Scias frater quod fulphur eft pater omnium liquabilium coj- 
poiu^neicurius eft iockW ei#s in quo ipfe Kibjitfc operatur, 

G i id eft. 


AlIB*OR I AIUM S AI IBN TUM 
jd cft, fulphur in ea eft enimhumiditas cibus ignis ; & ficci- 
tas, cibus frigididatis,Et ficut opus mercurij eft in medio Ki- 
bricc, ita opus Kibricc eft in medio mercijrii, & omnia cor¬ 
pora fiunt mercurius,& fiunt congelata per calorem, Sefic- 
citatem Kibricc >&ipfe coxit cum ficutpafta, & omnia cor¬ 
pora fiunt fubftantia una,Siquando fuerit completa eorum 
decottio fiunt fol. Et quando fuerit ficut pafta , funt dimi¬ 
nuta, ab eorum deco&ione & pcrfe£tione,& congelatio eo¬ 
rum cft a frigido,&propter hoc quando ponuntur ad ignem, 
unit eos ignis & facit fugere illud, in quo nigra abundat fic- 
citas, tanto magis citius congelatur,& illud quod apparet 
de auro , eft Mercurius congelatus ex fubtiliori & puriori 
partefulphuris. Colorcrgo citrinus eft ex albo &rubeo, & 
quando ambo funt id igne,fcilicec Mercurius & Kibricc,pri¬ 
mo fiunt nigri, deinde rubei, poftea citrini, & aurum eft ci- 
trinum,&rubeum & fi Kibricc non tingeret eum, non tin- 
geretur.Et fcias quod haeceft veritas propter quam homines 
laborant,ut inveniant colorem citrinum,qui egreditur a fer¬ 
vo rubeo, & uxore fua alba , ergo poftquamicitis fororem 
fuam,& intelligitis citrinu quomodo exit a fervo rubeo,tun? 
fcietis me verum dicere, veriratem agnofccre, & ego 

oftendo vobis veritatem paulatim, & fi ul¬ 
terius explanarem etiam pue¬ 
ri feirent. 


Ixpliciunt Dijtmttims. 


INCIPIT 



IV. 

incipit tractatvs 

micreris suo discipvlo 

MIRNEFINDO. 

Unefindus igitur interrogans ait. In- 
fto magifter &Philofophe,quid in hac pretio- 
fiflimaartePhilofophi dixerunt, van£8cmul- 
tipliciter,utrum fit ex una radice , elemento 
aut via,aurexpluribus? Rejf>. Mtcrerit : audi 
fili & inteliige, quod D eus unumdeterra, 
deinde de eius ftirpe omnes has fecit creaturas, fimiliter cre¬ 
avit Deus hancrem, creavit enimaliquantulum lapidem, de 
quibus hanc rem fecit • Ecce tibi narravi. Mimefindus autem 
ait. Nartaftimihi univerfaliter, non tamen expoiuifii utrum, 
fit fimplexan compofita , ex unofcilicetvel duobus, vel tri¬ 
bus velquatuor, vel pluribusmecipfumproprio nomine,na- 
tura,nec colore magifteriuftenuncupafti .* eo quodpriores 
Philofophi nuncupaverunt pluribus decem millibus nomi¬ 
nibus, Rejp. Micrerif : Hocremerum non eft albaraeris,quas 
ex tribus componitur ex terra,aqua.& igne,quemadmodum 
ovum quod rubeum.aquam, &C corticem contidet. Deinde 
ex tribus unum quid fit, quod eft pullus , qui gallina alente 
exit. Similiter hate compofitio regimine fit. & putrefatftionc 
ex aqua,fit quartum quod eft aer,qui eft fpiritus. Etfcitodif- 
cipule, quod te caecitate privavi in hacquatftione, proximo 
refponfo,& mera deco&ione. Reffl . DifcipuluA '^ivificafti a- 
nimam meam fapiens Philofophe. Expone ramenmihi hu¬ 
ius rei initium .- & coadunationem , qualirer operantur & 
quid nuncupetur. Priores namque con veuiemes dixerunt, 
iunge ficcum humido, ficcum ver6eft terra, humid^m vero 
eft aqua. Amplius convenerunt inquientes putrefiat mare 
meridiei. Ex pone mihi quid eftmare>£*///c_^.- caput humi- 
dum cuius natura calida eft & ficca, quo nihil eft calidius. 

6 3 jimpinst 






101 Tractatus Micreris, 

a'tt : Expone ucrumfitaccidens, an fublh.nriafiia 
{ubilantialitate?i?<^.e/.-cumgranumeiiciturinterram > Sc 
putrefit in ea.arciciente putrefit, ei illato."Qljocl autem quje- 
fivifli non eft fna fubffcantilitas , ei illata, verum accidens 
ineaihgrediens. Etille_j. Narra igitur mihi quid fit ha;c 
putredo ei eveniens, & qualiter evenit ei ?£////<?.• Nonne vi- 
desquod incenrionisgallinre calore, fit ex ovo gallus vo¬ 
lans,Similiter huius putrefadionis calore , fit exovo noftro 
gallus volans, qui p.oftquam putrefaihonegenerarer , Ma¬ 
gnesia Marchas ita, anima, aqua,butirum, cortex, ful- 
phur,aurum,ses,ruhigo,decoratio,&,lac : 8cce brevitertibi 
expofui quod priores celaverunt. EttUe\ Narra mihi igitur, 
curad huncfinem pervenienspcraflum venenum & tingens 
cyncupatur? ReJ]>. Cum infans nafbitur forma perfe&us, 8C 
creatione nunc ipatur , virveroopuslocucionem&mortim 
minime, ita fit hiccompofitum, in omnibus quatuor perfe¬ 
ctum elementis , regimine vero & arte minime. Etill^jx 
perfice mihi beneficium, & munus ut tibi Deus remuneret, 
SC^xpone mihi regimen huius compoliti , Sceius finemin- 
tentioms.cumDEi timore quousque peragatur &C tingat? 
Rejf>. accipe, timeas lapides quos in initio narravi libri, & 
iimul commifce, & pulveri fac coloris albo, & rubeo inferri 
ut fermentum in pallam , deinde tantae aquae quae Nilore- 
fertur,./Egypticoniunge, & fit ovum philolophorum, quod 
deinde in terra Perlatum pende , & fcito quod putrefaCH® 
«Ibi nonpraevalet. Unde Philofophi dixerunt: QuodiE- 
gyptii terrae Perfarum egent fubfidio Et •• Quotiens 
fit haec puuefadlio , ut eius ordo peragatur ? R^Jpond. 
Nonne Afiannus philofophus inquit: Aurum cribro opor- 
terefepties cribrati : Ecce tibi demonftravi quod oportet 
ipfum fep ties cribrari cribro fuo,quod inquiunt fieri ex mun¬ 
dis cutibus , & ligno benedi&o. Ecce fufficieos demon- 
ftratio: cribra igitur fepties. Similiter R. os in us philofo- 
phusfacic. Er quotiens aegyptiofeve acceperis, ponein fuo 
loco , quousque fepties cribra perficiantur , & fit accenfio 
perdiem Sc noCtem.-Deinde extrahe 8Ctere & in locumpro- 
prium redde in fuis inftrumentis in quibas prius erat poft- 
quammundificetur. Deinde fecundo coque , per diem & 
noClem & fac hoc fepties. Etillc^^ Narra igitur mihi hac 
eribratione peradla in quem ordinem perveniet ? Rejfion- 
4et. Extrahens ovum a putrefadione , fi videris coinqui¬ 
natione iam privatujn , mtindificatione ablutione ab¬ 
luet 


Suo D i se ipulo Mirnuikdo. 
abluet mundifica,&; Unguento & aqua fublimata; Et ille : 
Narraigitur mihi, ad quid tendit hoc compofitum , pc&ft- 
quam abluitur & mundificatur? Rejpondit . Scito quod aerG 
tolis radijs & aqua: hnmiditateatbores , & berba: } 8c omnia 
aluntur vegetabilia .* similiter hoc ovum ex fe vitam quam 
habet,extrahitanimam&geDerarionem fortiter , quemad¬ 
modum calor vobis, aeris fpiritus&Lrori* humiditas quibus 
miracula apparebunt,fic enim prioresinquiunt: Hsecarsto- 
tanoneratmira , donec igneanatura ab igne fimi equorum 
fequeftrataeft, &C artem compicxaeft ibi enim fit coadunatio 
& totum in eo fit anima & ad vitam converfiopofteaimbui- 
tione & triturarioneinfolecius mirabilia apparebunt ; tc 
tunc oportet ponere fuper quaslibet eius quatuor partes 
duas partesfcilicotdehumore.&Cpartemde natura calida SC 
ficca, quae dicitur ignis ignea: naturae, cum fit redta, eas igitur 
commifce,imbuittone,8Caquis fublimatis, ac tritura in Cole 
quousq; natus viridis ubi appareat , qui eius eft anima, 
quam viridem avetil & a:s , Sciulphur philofophi nuncupa¬ 
verunt : dequoauetradbaverunt , eo quod colore eft viride 
aeris,quod&mediocreeft inter caelum & terram & unguen¬ 
tum lapidum,&magnefi;efocminam, quam fi magnefia mas 
inveneritipfum continebit, quodeft& Camsaris fpi- 
ritus, quo & coelum eget & terra, quod germinat fuper ter¬ 
ram,&afcendit ut butyrum .* O quam fimileeft vegetabili¬ 
bus viridi colore. Hic eftlapis ille,hocbutyrutr^folis, hoc 
cortices maris,hocfulphurincombuftibile , hoc magnefia 
fpiritualis, hoc fumus humidus. Hoc ducit fpintus 8 c cor¬ 
pora, adfadicitatem.utin die iudicij Deo dantecoadunen- 
tur,hoc quod Rofinus philofophus non parum iadlayit: Aie 
enim : corpora principalia & permanentia habebuntfpiritus. 
De hoc enim dixerunt : Hoc fecurus mecum retuli hoc eft 
difpofitio Hermetis , hocphilofophorum fumus, hochu- 
ius operis perfedtio, fine quo nihil fit : de quo Aftannus 
maximus air.- Accipe ovum & igneo percute gladio , eiusq; 
animam a corpore fequeftra : Hsc eft certitudo,quia opiis 
dtfcernuur,cuius ius ferrum eius maioreft,poft,quod corfo- 
lisocuii vifus tegme cordis, & lumeraiionisapparcbunt q> 
fimileeftmehelapidi,finceris margaritis,butiroalbo,Gladii: 
Hoc igitur extrahe imbuitiobe in fole,& liquefaCtiopc qua; 
in coelu ipfum elevat. Hoc igitur butyru & laccorufcaos in 
inftiumetiscoqj.dualiquidtibi appareat, coadunaimbuedo 
aqua infole liquefacta, imbuto eaim ab ipfo q ab eod| exit, 
G 4. fex 


y'®4 Tractatus Micreu^ ^ 

fex noftraremanet: Et Mimefindin'. narra mihi a quo viri¬ 
ditas SCcitrinitasexeunt, & a quo poftea apparebunt, 8? 
quidrubigineexir, & ad quid tendit, & quid poftea exin¬ 
de operantur ? Rejpondit. oportetre xs dea'bare quousque 
eiu" fpiritum extrahas, & tenebras ei evenire facias,quod ni¬ 
hil aliuddealbat,quamtriturainfole,8C ablutio aquis fubli- 
matis; Et iUe : narra igitur de fece refidua, & quid exinde 
operamur, &C qualiterregitur,8cdehocabeo ablaco.ad quem 
tendit? Reffondit. Magifter: Scito quod hoc quod ex eo ex- 
traxifti.eft anima ■, & quod Fex nigva refidua eft corpus > ia 
quo nihil vitas eft, eorumq; akerut um habet regnum repa¬ 
rarim /Anima namqs tenuis eft,q,?ae eft aer,corpus vero fpif- 
fum,quod eft terra : oporte, igitur eorum Unumquodq; re¬ 
gimen & ordinem habere,quousci; fpiflum attenuetut,& ra- 
refcat,& tenue incorporetur/In fece enim eft quod inquiris, 
de quo philofophi tractaverunt,& nomina pofuerunt,eiusq; 
regimen celaverdt, inquientes.earum eirevile pretiofum hu¬ 
mi i e, quod apud quem libet in venitur.hoc fit in frameis alta¬ 
ris,hoc aqua brodij rubei / Accipe ipfum &C ficco igne opera¬ 
re quousque exipfo exeat fpiritus,quem in eoinveneris,qui 
dicitur avis Hermeris , quam in tempus oportunum cufto- 
dias. Eraccipecinerem, de quo philofophi locutifunr, ubi 
dixerunt / ne cinerem vili pendas, in inferiori tefta: loco exi- 
ftentem , in eo enim eft Diadema qui permanentium cinis 
eft. Accipeipfum & poneinvafe, & ignecarboni&coqueper 
dies x v. &C plures quousque combuftio ei eveniat, 8C eius 
corpus carbo colore fiat & ta<ftu : Deinde fpititu ab eofe- 
queftratorere illud,&humorem ei redde , quo prius ipfum 
putrefecifti,& in eo humore ipfum fac habitare , quousque 
comburatur,tunc illud carbonem dicunt , & fit humor fuper 
ipfum duobus digitis quousque ruat 8c comburatur. Hoc 
autetotum fit igne in vitreo vafe, quod vaS figuli contineat: 
finis autem eft ut carbo fit , ut aiunt hoc eft eius combuftio. 
Et iUe. Qijaliter accidit hoc.quod eius principium cibus ,8C 
vita putrefaftioexftiterat: DeindefaCtaeft eius mors& rui¬ 
na ipfaputrefadione i s ,flejpondit MicreerU : Nonne vides 
quodinfans dummanetin vulva, eiuscibus& vicaexinde : 
qui poftquamnafciturfiilluc rediret non viveret , nec mane¬ 
ret: Sic fa£ta eft putrefa&io.hicei cibus,cui fi reddatur, vira 
edentia privatur : Et ille \ Expone igitur mihi ad quid 
tendit eius regimen , poftquam comburitur, & carbo fit, & 
quid eft terminus finitatis eius ? Rejpondxt. Oportet fe li¬ 
quefactum 


Suo Discipulo Mirnkpindo i#y 
quefa&um fieri,ut a fua corporea alteretur natura* quousq; 
dilfolutione corpus diruente rpiricuale fiat,& tenue ; Red- 
■ dita igitur ci fuaanima,quaeeius fuic ellentia, &vira,fitre- 
nue ut Scipfac cum enim animam alterans a fua natura 
prius prouc &c corpus Tuum alterafli: Deinde ei coniun- 
gis.fua vis & utilitas tibi patebunt: Et ille : animam meam 
quidem vivificafti philofophe , huius difpofitioms arcana 
exponendo : Narra igitur mihi , qualiter oportet hanc 
animam a Tua natura alterari, cum fit fpiritualis ? Rejpon - 
(Ut. Creator creaturarum cum has mortificat creaturas > 
poftquam animas fequeftrat a corporibus reddet ei animas, 
utiudicet,8cremuneret : Similit^oportet nos his adulatio- * 

ne uti anunabus, & eas inrenlilfimus penis * iudicare. EttUe. Ptnis^^l 
Narra igitur mihi * Quid & qualiter eis bene fint, cum Hcifaus 
fint tenues, &fuis nondum inhabitent corporibus ? Re- 9 fl>P r »l*' 
ftrondtt. Oportet fe puniri tenuiflimo fpirituali , fibifimili ° r,bu >+ 
ignea, fcilicet natura: fi enim corpusfuum punitum eft.ioo 
puniretur.craciatus ad eam non perveniret: fpiritualis enim 
eft,ad quem non nifilpirituale perveniet: EttUe: Expone 
mihi quantum oportet fieri de anima, & quantumde ipfa, 
quodeam crucriatei iungi ? Rejpondit. Oportet ex ea fieri 
unum & decem poli firmitatem : EttUe : Exponeigitur 
mihi quid exinde fiet poftea ? Rejpondtt. Oportet te corpus 
& animam aequali coniungere pondere, & fit naturaignea ae¬ 
qualis trituratione quas deinde coiugas ttitura.finceris aquis 
in fole&imbutionefupra petram: Deinde coadunans ignem 
introducas:quousq; natura igneaiam ate fequeftrara,corpus 
remaneat,deorfum naturae &animae,& ignis fcandat inim - 
bick,&fiet hoc fepties vel decies,leni igne » deinde extrahe 
iam teriafa&am: Jtem eius naturam impone priori ponde¬ 
re, 8c fi diminuatur adde quousque primum pondus peraga- 
tur,8c tere, & in fole per duos dies imbue , deinde deficca 
in ignem redde accenfnm : Deinde extrahe & ei naturam i- 
gneam redde. &fac ut prius.fecifti per dies tere, & per diem 
a(Ta fac hoc ubi: Deinde extrahe corpus fcilfccc,& animam, 
inter quae nihil eft tertium : EttUe: Hoc pera&o qualiter 
nuncupas ipfum 8?eius naturam,Urrum fpnitualcm an cor¬ 
poralem ?Rejpondit. Ipfa iam priorem terminum cranfierut, 
quare nec anima nec corpus, necalbar, necses, ea poli mus 
nominare, verum cum eorum natura fulphur eft, & unguen- 
tim: EttUe: Unguentum hoc igitur combuftibileeft, auc 
nc o mbuftibile, Unguent u enim igne combuiitur tReJpendit. 

G $ Quo- 


i # * Traitatus Murum' 

Quoniam at inquitHypocras,quodhaec fulphura non com¬ 
burunt,non funtigitur h*c fulphura vulgo nota: Amplius 
iam dixerunt fulphut elfe unguentum,unguentum vero fui- 
phurquod igni opponicurjquare igitur unguentum compo- 
ficum ab ipfofequeftraverunt: Item dixerunt, quod minimu 
quid Unguenti, multum devaftat rubore. Inquiunt etiam 
quod unguenti nomen unam eft , dua* habens fignificatio- 
ae». Eft enim quoddam extraneum , quod fcire te oportet, 
eft etenim Cudor corruptus, qui eijcitur. Eftetiam & aliud 
tln^uenmra,quod ruborem emendat, quod 8inigredo eft 
extraneum quod,& deruborepermanet: Ac fecundum Un¬ 
guentum quo nos oportet contineri eft fulphur , quod non 
«omburit aeccomburitur,quod eft thefaurus Dei , quod8C 
argentacontiner viva \ Et ille i Mortuumnenominasan vi¬ 
vum? Re(J>ondtt. Mortuum iam eft,8c nili parum intereflec 
impedimenti, rem fuamanimamei iam redditam ipfum no* 
minarem. Et ille: N o-tum eft,quod anima antequam fuo cor¬ 
pori mifceretur.movtuafuerar, & eius corpus fimiliter, quae 
vitam non habebant.quousqsutriq; fpiritus reddatur; fpiri- 
tu ergo vivunt.quid ergo cum mortua finr.apud vifum ex eis 
operamur? Rejpondit. Nonne ea e fle mortua iam tibi fignifi- 
ca \\\Etille: O portet Vos ea vivificare : Rejpondit. Cumin 
cxnaculum introducis, eanutu Dei vivificas, pone eain 
duo vftcula, & fuperignem cum ingrediuntur , Sc dilataea 
quousq; in lapidem verfuntur. Deindein troducin duova- 
fcula,&in igneam naturam. Et ille: qualiter innuit cum in 
e«enaculodi(folvis8cin ignea naturarepetis? Amplius,quan¬ 
tum oporteat poni de ignea natura qua: eft eorum vita? Re - 
ffvndit Hoc non habetpondus in libris,habettamen,quan- 
titatem. Et ille: Et quae eft quantitas illius \ReJpondtt. Na¬ 
tura ignea fubtusSc Undique pofita , ipfum m medio poli¬ 
tum j^Duobus oportet te naruix igne* digitis cooperire vel 
y^bus. Quousq;fic fieri opoitec \ Rejfiondat. Donec Sehireh 
colore privabitur , &: natura & mellis colore & naturam, ac 
mucrae tube* colorem,velgummaerubei velfulphurisrubei. 
Vel fericon vel Uermilionis colore induatur , tunc viv ent & 
morteprivabuntur, Etille■ In Perfarum terranehoc Un¬ 
guentum oportet fieri,anAE,gyptij.' 5 i?e^<?W//.Nuniquid noa 
retulitibiab Aftanno,& ahjs philofophisinquiens , oportet 
jpi as terram aegyptij , panni aegyptij, &cfepeliri.- Et ille : 
Remuneret tibi D eu s creator & conditor animarum pro 
pie perfice tamebeneficiupuuumexponeus Gamba?. quod 

oporteat 


Suo Discip axio MfUNiiiNuo. i*7 
aporteat fieri,utrum fit perfcftum an imperfe&u m.Refpond. 
Eft fulphur tinges & falphur permanens, tum imperfedtum, 
fptritusenim levesfunt>&ad terra terreni. Et ille: Qijid ergi 
oporteat fpiritum mifceri ? Ref]>: Deo an nuente narraborNo- 
tum habeas quod ut in pluribus philofophis tradlqnres copo- 
ficum ca.didariiutfcrut.Et ille : Qtjia tamS finali candidamus 
c6pofiru.^^.oportettefacere,fericoneflein figdegg. Et il- 
Qualiter oportetfericon efle in figdeg,&dealbari.Na phi- 
lofophi ioqiunt oportet cSpofitu dealbaii deinde rubeu fieri? 
Re^.Ve r 5 d ic i,-Sic oportet albu fieri,demurubeu.cjuod fi t>6 
efieccufa£hie(lSERicoN veneno tingente imbueremus Et 
/^e/curfadtuefi rubeum ancequa cadidaretar ? ReJJ>. Vt deni¬ 
gratur bis,citrinatur bis,&bis embet. Secundus aut ruboreft 
fingas,qui n6 fit nifi poft dealbatione,.^/Tfe.-Narra igitur mi¬ 
hi, quid feneo cadidetur.quodq; albo fit fimile quid eft? Rejf>. 
oportet dimidium dealbari, 8cdimidiufu.ocolori figuratio- 
nedimitri Et ille -. Perfice mihi beneficiu,& demoftra hoc ce¬ 
latu & abfeonditu, quid philofophi patefacere voluerunt 8C 
qualiter cadidecut?i?^. Philofophi quide hoc celaverunt,8C 
nuUo.modo narrare pr^fumferunc.qui nifi prxeeptis ac impe- 
rationibus,& anathemathizationibus hoc prohiberet.hoc u- 
tiq; patetiffimademoftratione exponere prout extera, timeo 
enim anathematizatus efie,& ne hoc opus a me ad infipietes 
perveniar: Scitoquod nunquam candidatur nifi cobuftione: 
Cobuftio aure humor eft.qui nifi edet, nunqua dealbaretur. 
Et ille • Qualiter erg6 hoc humore me oportet facere ? R £ Jp- 
oportet ut humi ditate coquatur quousq; arefeat, deinde ad 
affandum mittatur tritura, Scimbuitione: Et ille: Qualiter 
hoc ?Rejp. Oportet ut femel coquatur 8Cdeficcetur. Deinde 
aqua teratur fublimata,& perfe£ta|una candida, hoc autem 
parsfitde ambufto , pars veto de luna perfcfta , imbuatur in 
fole,& deficcetur,deindeei defuper accedatur per diem per- 
fedru deinde ei humor reddatur , coquatur quousq; arefear. 
Deinde ad imbuedu mictetur.SCrerendu luna pcrfe&a&arida 
aflandu ac accedendum, hoc per vices reiteretur, quousq; 

Deo favente,candidetur. Er notandu;quod omnib.a te ratio¬ 
ne pera<ftis,& prxceptis.fi dealbatione tamen ignores.fperata 
amittis lxtitia:Caveteigitur operare medicina.namq; cu tri- 
tura&fole attenuetur fece eijcit Sc turpitudineadmictat.quo 
citius amittar auri colore & ordines.Si igitur philofophice o- 
pereris, & dealbas ,&C terminu in ipfo opere tranfcedis.beacus 
«tis :hoc fi fu bito videris,adimiratio timor 6c terror e veniet: 

£nlle- 


10S Tractatvs Migreris. 

Er illa - Pore lealbarionemergo quid fic ? Rejp y Nofcas quod 
teg i tue p! i i: ) o p horum d uplcx eft. Eft enim difficilius quod 
oporrerfiumiditateregi SCalfiationc. Alteraautemfigura.fic- 
cirace regitur Schumiditate. Et eft illa maxima quam Indo- 
; i»T mare nuncupa vemut; coagulatum autem,&£ magnefias 
:orum,& fimiliaficcoregiturigne.Amplius cortices ma- 
ifis.ic humidicacem iplum nuncupaverunc.Ecce tibi expofui 
omnii,quas priores celaverunt. EttUe : Certepacentiftime 
demonftrafti,8Cnihildimififti. E xpone tamen hanc ficcita- 
r err t>C combuftionem,quam in libro tuomihi bis reiterafti, 
turumfinr unum quid, an duo ? Rejp .Jam corporum combu¬ 
ftionem,&; animarum mortificatione figillatim tibi demon- 
ftravi, eorum autem fimul combuftionem non narravi, nifi 
apud dealbationem.Neceffe enim eft ut animae ex fuis punia- 
ftircorporibus, &hoccombuftionefic poft mortificatione : 
EttUe: Narraigitur,quat differentia fit inter combuftionem 
&mortificationem,8Cutrum ftnt unum vel duo,& cui com- 
buftiopratcedat 1 Meff>. Jam tibi narravi,quod oportet totum 
i*c u comburi &C mortificari, eo quod Sericon non rubet,nifi 
mortificari ene & aflatione, dealbatio autem non fit,nifi c&- 
buftrone. Ecce iam tibi demonftravi, 8 c mortificationem & 
combuftionem, & dealbationem ac ruborem differendo, ab 
yav ?c ■ uitqueftravi. Et iUe: Narra igitur mihi, utrum quod- 
b? i "--ni fiat feparatim, album Ccilicet dealbationi, & ru- 
beumrubon,an qualiter ? Re(p. Nonne tibi narravi, quod 
unumquodque eorum dealbatur,deinde rubet, Etttle .•Au¬ 
divi haec a te, non ramen demonftrafti, qualiter hoc nos ope¬ 
rari oporteat. Rejf>- Accipe deargento vivo combufto, cum 
Sericon partem, Scd6 corpore albo cuius principium Ser i- 
con exftiterat, partem.de deSER i con duas partes, coaduna 
fimul in vafeanguftiori , &affaad ignem,igneleni,deinde 
extrahe & aqua in fole imbue purificata : deinde ad liquefa- 
ttionem redde,& eius osfortiffimd claude: fac hoc affando 
& imbuendo parce & paulatim , quoufq; omnia fimul unius 
finr coloris, & fumocareant, ac commixtanon feparentur, 
runcenim ixir tuumperficietur,ad hunc autem finem perve- 
«uens , a hquefa&ione extrahe, & introduc in inftrumento, 
quodturpitudinem depurat, & coqueio eo quoufq; eaqure 
in eoefthumiditas .elevetur in imbick, Eft enim fudorauro 
fimilis. Accipe igitur hanc aquam, & argento vivocomifce, 
coagulato,ac feci redde, coque ablato imbick, efto cooper¬ 
tum cooy ertorio vitreo,ne humor ab eo fequeftretur.Sc co¬ 
que quo- 


Sto Dxscipvlo Mirnsi indo. io> 
quequoufq; congeletur, & claude iunefturam, ne humilitas 
abeoexeac. Cum autem coagulatur, & velut fex vini fit, & 
©leum vetus coagulatum,tunc ablutorum corporum refidu- 
um diffolve&delicca,acintenfiflimoignecalifica : Deinde 
animam cum eo mifce,mundam fcilicet acto tam & dealbata, 
i Scterefimul , Scaquaimbuepurificatain fole quinquies 8c 
fexies: deindeaccipe de hoc quod eftfex vini partem , & dc 
hoc alrdro partem abluta fcilicet corpora,commifce eas par¬ 
tes rdeindevafiaflationis introduc, cuius os forti ter claude, & 
afla leni igne, fac hoc continue, afl'ando& imbuendo & os 
claudendo, aiTaigneiterans aquam, quam imbuis quoufque 
totum propofitum patefiat. Et quanto magis potat tancA 
jnagistere, quoufque quod diligis Deo dante videas. Jam 
ttarravi tibi radicem huius rei,8cfundamencum,& regimen, 
mortificationem, defcenfionem,afcenfionem, coadunationi 
acfequeftrationem , nec a tibiproficiendo fum remotus,nec 
dimifi ullum ruborem,vel albedinem velafccnfionem vel dc- 
fcenfionem,quandotibi exponerem. Gratias ago Deo, age ue 
teadiuvet. Et ille : Libentiflime,quoniam mihi benefecifti, 
remuneret tibi D e v s pro fili)s tuis philofophiae: Jam enim 
animam meam vivificafti lumine tua: fapientia:, &lcnem 
ftratum mihi praeparafti, peto tamen ut mihi demonftres 
quod philofophi dixerunt in fua diverfitate in nominibus. 
Si enim haec res una eft, cur nomina ei multiplicaverunt? 
Rejpond. Verd nonnulli marium nominibus ipfum nuncupa¬ 
verunt, fontium, & aquarum : quidam vero arborum, ac 
vegetabilium, quidam falium& Aluminum, acDraganto- 
rum, quidam vero corporum nominibus , & nonnulli 
«vum dicunt, &volatile, &nihilhumidumvel ficcum di- 
miferunt, quoniam rem illam eieflefimilem dicerent : Et 
fcito quod mundus unun\ nomen continet, nec coeli ter¬ 
ra,montes. maria, aquae , homines & animalia. Similiter 
homodi&us eft mundus 'minor , eo quod in ipfoeft coeli 
figura, terra:, folis, 8clunae, aevifibilis fuperterram,acin*i- 
fibilis figura , quare’ mundus minor di&us eft. Ideoque 
prifei philofophi de hoc dixerunt : Aqua fupra terram in¬ 
cidente , creatus eft Adam, qui & mundus eft minor. Hu¬ 
ius enim rei creatio, eft ut hominis, conceptiofcilicet,na- 
tivitas,nutritio, cibus, vita, mors, corpus,&anima:quem¬ 
admodum in homine funt quatuor natura: diverfae coadur 
swt»,Yeluccaler,frigus, hujwidiras Icficcitas, quare quili- 

betfar 



1 10 Tractatvs M i 4R5R i s 

bec fapiens ipfam proprio nomine nuncupaverunt : ottine 
tamen nomen verum eft: & directum. Hanc autem inquiunt 
effe ad inftar cacli 6 c ftellarum, & verum quidem,in ea nam¬ 
que feptemfunt planetx , quorum duo meantes, &£ quinque 
non meant, nec inefle defiftunr. Huius autem rei quod fur- 
fum elevatur, feptemcoelis afferunt fimile, quod verodeor^ 
(umdefcendir.terramdicunt: quodverocalidum.ignirefs*- 
runr,&: ventirerolutioni , quodhumidum marium nuncu¬ 
pant, & aquarum nominibus, ac maris animalium, quod de 
calore vaporis fuae viriditatis vegetabilibus referunt, ar¬ 
boribus,&: quod coniun&um &ficcum, lapidibus referunt, 
quod verofequcftratHm,arena:referunt, & cinerem effe di- 
«unt, quod mobile, volatile : & quod fluxibile, liquabile 
quod eft: oleum, quare eius nomina multiplicata fiint, qui¬ 
dam enim colori cocli referunt, quidam felli arg. vi vi, qui¬ 
dam aqua:, quidam auripigmento, quidam fanguini & qui¬ 
dam calci. Et ille .-Narra igitur mihi, cur his rebus i pium re¬ 
ferunt ’ Rejp, Nofcasquod nullum vegetabile, nec fruttus 
ullus apparet germinando, quin fit viridis. Similiter huius 
rei germinatio c ft viridis, quare germini ipfam comparave¬ 
runt, 8 caquascaufasfua:purificationis. Comparaveruntetia 
Sehire,propterfuam nigredinem & margaritis, cumfa<ftum 
eftfpuma, tale cortex fputumfolis, & arcana luna:. Hoc au¬ 
tem cumfadfaeftalba, eam ctiavermilioniSiR icoNgum- 
mae rubea:fubffantiat.backicc, begedi, carina:, & jamina:, 8 c 
Iiyacindo comparaverunt. Hoc autem cum fa£la eft: rubea. 
Mirnefindus a»temait: Narra igiturmihi, curNilum iEgy- 
pti,mare Indorum, &mare meridiei nominaverunt, fcdicet 
Ixiinc lapidem? Rejp. Mare &. Nilum ipfum vocaveruntpro- 
pfer fui humiditatem intenfiorem humiditaribus. fit natu¬ 
raliter eo quod Nili iEgyptij natura eft frigida & humida, 
qua nihil efl frigidius nechumidius, tunc temporis. Indo¬ 
rum autem mare dixerunt , eo quod Indorum maris natura 
calidaeft & humida, ac temperata, in fuoenim momentofic 
fit. Meridiei autem mare dixerunt, eo quod meridiei maris 
naturaeftcahda &ficca, quanihileftficciusneccalidius. In 
fuoenim momento ficcum eft. Etilie: Expone igitur mihi, 
cuiuslibet ifforuni marium & opus & utilitates quid fit^ 
Refp. Primus eft Nilus iEgyprij, cuius utilitates plures fune 
quam narrare queo. Ix eo fiunt animalia,vegetabilia&va- 
jores, & ipfum «a a Calore ignis &c combuftioneeiusexpe- 


Svo Discipuo Mirniiind#. ii| 
«iit, quo & eorum fitablutio, mundificado, purificatio, & a 
fuis naturis alteracio. Meridiei aatem mare propter fuam 
vim & dominationis fortitudinem 8c caloris intenfionem. 
-Eft ei neceflarium in quolibet momento & tempore in ini¬ 
tio, edquodpotens eftputrefacere, &Cinmedioadresdim- 
endas,quod eft diflolurio. Nam propter dominationis ciu* 
fortitudinem , adyerfus eas liquefadum eft & dealbatum, 
Indorvm autemmarefcilicet vocaverunt, proptereius mi¬ 
raculorum pluritatem, oculorum & utilitatum, quxlingua» 
nequaquam polfunt defcribere. Iu ipfo namque funt coeli 
& terrx, xftads, autumni, hyemis , & veris figurat, 8cmak 
culinitas & foemininiras, quod fi fpirituale quid nuncu¬ 
pes , probabile quid agis : Si vero corporale , verum di¬ 
cis :fi coelefte, non mentiris : fi terram, redum re¬ 
fers. Indorum igitur maris miracula & piura funt quar» 
queo defcribere, cuius utilitas eft quxdam, ficcumhume- 
dare, & durum lenificare ; & corpora coniungere &atte- 
nuare , quare caderis complexione maribus pratulerunt* 
quo caelumterrxeoniungitur , quod etiam hancrem com¬ 
ponens emendans nulla quidem huius regiminis fpecies 
eft, quimhistnbus indigeat maribus* Ecce adipfam & eo¬ 
rum a<ftiones viresquenarravi. Et ille: Expone igitur mi¬ 
hi horum marium utilitates , ex quibus profunt , & utrum 
aquae fint an humor vel aer ? Rejpoud. Si quid fcirent prio¬ 
res tales efl'e,a£bionis vel naturas ei ipfum procul dubio com¬ 
pararent. Et fi quidem ipfum praetulerunt, quod natura 
St adione eft fimile. Et ille: Narraigitur mihi triaful- 
phura prout & tria maria expofuifti, quid fint, quidquid 8c 
eius fit natura, calor & defcrip do ? Reffotid. Nominequi- 
dem unum funt. natura autem & ratione di verfa.velutla dis, 
unguentorum,&aqux nomina humiditate. Alia vero fugat 
velocioris, aliaveropermanendora& fortiora, alia natura¬ 
liter complcxibilia, aliaquoqueintenfioris caloris & ficcita- 
tis. Illud au tem quod hanc rem totam emendar.quo & rubet 
$ivivic,ac coagulatur, quod & lac congelat, quod coagula¬ 
tum dixerant,qaod aereum & humidum quoignis tenetur, 
quod & igneabeisauffert.quod^; colla dicitur auri: Deind# 
tadu eft mei quod eft colla pifciu.Res namq; continet ac fuW 
phur aquinum calidum eft &» ficcum.quo fugientia iocarce- 
rantur>&elementadiflolyujitui, ovuyeiucioriscftfugJGi 


Tcrti**a 


■12 Tractatts MiciBRis 

Tertium autem fulphur combuftibile , regnum dicunt, 

quodeorum concubitus combuffit , &quanto magis apud 

vifum calefit, tanto ei vita renovatur : illud etiam cltcom- 
burens&ficcum, quod comburendo deficcaverunt , quod 
quanto cum paftaconficitur. tant6 eius perfero reitera¬ 
tur, quod quandoque ceelefte nuncupant > quandoque ter¬ 
renum. EtiUe: Narra igitur mihi hoc acetum, cum fit u- 
num, quare duofa&afunt, alterum mafculinum, alterum 
vero foeminiraum, cum unius fint naturas: Rejpond. Eo quod 
acetumcitrinum eft fimile aceto mellis,nec mellis daftili» 
nec daftili aceto uvae, uniufcuiufquc namque difpofiti pro- 
priaeftratio, quam aliorum , & eft unum nomen fimiliter, 
quod quidem philofophi inquiunt, 8c unum ede & mafcu* 
linumScfocmininum : Et ille: Narraigitur mihi dehocae- 
re; quod philofophi dicunt ignem fugere & te£fum afccn- 
dcre, deinde inferius defcendere, quoufque fiat ut caelum? 
Rejpand.fc s eft corpus non fugiens,cuius nomen eft aes, non 
tamen aes eft. Nam propter eius colorem, aes dixerunt,quod 
eft aes philofophorum. De hoc non fit tingens , quoufque 
fiat fugiens. Et ille: Qualiter ergo fit aes fugiens, & quid 
rpfum fugere facit ? Rejpond. Nonneinfpicis, qualiter dixit 
Hermes, nullo modo ratio ^intellectus percipiunt, quam 
rubiginisfublimadone : omnium enim librorum fignifica- 
tio, eft inftrumentum quod rubigmem.fequcftrar, relevat, 
& nihil aliudipfum elevat. Et ille: Exponeigiturmihi quid 
fic^inftrumentum ? Rejfcond. NonneDimocratestibiexpo- 
fuit, in ignea natura illud e fle. Et ille: Hxponemihi igitur, 
utrum acetum fit unum , vel duo, vel tria ? Rejpond . 
Aceta funt tria, quorum primum fit cera alba, quod iunx eft 
fimile: In quo eft cera maris : fecundum vero ferrum diflo- 
lutum&carbonem , unguentoin faponeamaquam , & in eo 
tft gallinar nurririofuis ovis , quoufque galli exeant : Ter¬ 
tium autem verrit combuftum in auream aquam,cuius fepe- 
litio fit, per quadraginta noiftes Ecce fepelitionem , diflo- 
lutionem & morum ribi expofui quantitatem: Et ille: 
iNarra igitur mihi, utrum rerum emendans 6 C corrumpens 
Xt , unum an duo : & utrum illud quod eas mortificat & vi¬ 
vificat, (it unum an duo : &. urrum fpiritus & anima urcor- 
pn. moriantur. Refyond Nofcas corrumpens & emen¬ 
dans, morrifi$ans& vivificans unum efle&in unoloco, < 5 t 
quodfpiritus, Emoreretur, oporteret aliud ipfum vivifica¬ 
re,^ 


Svo Discipvio Mirnefindo. iij 
' re> & prout corpus & anima fpiritu egent, ur ea vivificer. 
Verunramen cum fitfpiricus omnibus lubtilior, ideo nihil 
ipfumfeparat,&coriumpic, prout corpus & anima,fepara- 
tafunt, & mortua, deinde vivificata : Spiritus autem non 
moritur. Ettlle-. Narra igitur mihi, utrum & ignis & eius 
naturas unus fit ordo pofthasc an plures? Rcjpond\ Non eft 
unus ordo, verum pliires. Primum igitur ordinem calidum 
& lenem philofophinuncupaverunt , ut ignis lucernas, Sc 
fimi equorum : Secundum vero calidum fumo carente de 
accenfione : Tertium quoque ignem carbonis. Quartum 
flammam minorem. Quintum mediocrem , & Sextum in- 
tentiflimam flammam , inter quos ordines aflan di,&fi:b!i- 
mandi nonnulli funt termini, quos experientia demonftrar. 
Ettlle : Narra igitur mihi, quicquid fit ignis principium, 
aquas vero quid fit principium,aeris &, terras fimiliter ? Scito 
quod terrapriusaqua fuerat, deinde in lapidem verfa eft, 
petrofa fada eft: Aquaveropriusaerfuerat,deindelique- 
fadus eft & fpiflacus, &in aquam verfuseft : Atirisautem 
principium ignis erat, ignis vero fuo principio caret creato- 
reexcepto. Et nofce quod terra eft corpus aquas , de terra 
autem fuit homo .• Ignis autem cum tribus fieri non defiftic 
elementis, quo Sc tria perfiftunt : Hoc igitur notum ha¬ 
beas. Eccetuumpatentiflimetibipropofttumexpofui. Ora 
igitur, ut Deus tibifubfidiumlargiatUT, quo annuente 
ad propofirum pervenies: cuius nomen fit be- 
didumperomnia tempora. 

Am EN. 


Expltcit Tractatus Micreris. 


H 


PLA- 



V. 


PLATONIS QV ARTO- 

JIVM CVM COMMENTO HEB V- 
habfs Hamed : explicatas ab 
Hefble. 

LIBER PRIMVS. 

S Ixit Thebed: Dixi Hebuhabes Hamed, 
filio Gahar; elegimusapudfratremlibri Eftoli- 
ca, ut te promiffiouem tuam decet abbreviare*. 
Dixit Hamed : Quid ell de quo innuit ? Dixit 
Thebed: Quodcotnprehendifti &intellexifli,de revelatione 
occultatum, & expolitione libri lenioris Platonis. Dixtt 
Hebuhabes: Miror, liquidemdeftudiotuofuperhoc, quod 
es quafinon intelligens finem rerum , ad quid res fedlorum 
devenit. DixttThebed: Teftor unum Deum vivum, quod 
ftudiummeum non ell lludium quod oportet reprehendi: 
Non enim per id,quod yolo.ex eo accelero ad utilitatem, yel 
ad aliquid praefumptionis, fedadhoc quod aperiatmihija- 
nuam veritatis, & me dirigat ad iter felici tatis, cum intelle¬ 
xerim per judicium tuum, quod ipfe comprehendat verba in 
hacfpecie philofophica,determinatione circa. Dtxit Hebu¬ 
habes: Sihoceirettale.denecefiitate ftudiumtuum firmabi- 
tur:veruntamen fi eflet qua:Ilio tua de oculo veritatis, & non 
elfetpermista,niliipfa eflet dignior. t)ixttThebed: ophilo- 
fophe,generationem huius mundi & mundanorum,quiano 
ferunt univerfaliter veritatem, ideo audire nolo verba, qua: 
dicunt ad aliquid veritatis, propter quod placabo naturam, 
cum lim propter defedum meum im potens expellere totali¬ 
ter vires naturte. Dixit Hebuhabes : Non eft mihi invenire in 
hoc mundo, qui loquitur verbis hislimilibus , vel dirigatur 
ad hanc fpeciem prudentiae. Cum mundus fit vitiofus , <Sc 
ratioabeft,'& mundus, Sc mundum iniuriantur veritati, 5c 
cogitationi veritatis in tantum, quod fiunt privati illa, &oc- 
calioignoratiae.&approprieratilunt caecitati. Z>/.v//7/&e£<rd r .- 
Per fcientiamtuam 6philoCophe diredusfum, & per ratio¬ 
nem 


Commbnt, Liber I. iry 

nem tua,adeptus fum bonum raeu, tuu eft qu o cludus fum, 

&*culpa mea eft,quod vi-x tuxiniuiiarusfum. Mundus au¬ 
tem & mundani funtaffignati.fed tu es lucerna eius appat^S; 

& fol illuminans, Sedecer homines temporis tui gloriaii per 
te,fuper illis qui prredeteffieiut, cum nullus illoru tibi valeat 
adxquari. Dixit //.Dimitteabadulaiion’bus,conlcius enim 
fum maculae mea:, & in quo deviem ab illo, qui vivi;, vis a ve¬ 
ritatis, cognofco.Sed incumbit mihi neceffitas in hoc, ex ad¬ 
haerentia naturae mihi : Ecegofupplico Deo creaturarum,ut 
adiuvctme.in propofitomeo, & deducat me ad voluntatem 
rationis,non ad appetitu natura:. DixttTh. Non oporcet in¬ 
quirere caufam,quateexcufas, & quod abomina r in re, eft 
apud alium ex philofophis via veritatis. Dixit Hamed : 

Non eft difficile,ut veniat magnum in fcientia, quoniam di¬ 
gnus effem aliqua laude. DtxitThebed: Sic effificut dixifti,& 
quomodo non erit fic,fcientia namq; tuaeft infinita,& opus 
terminatu,termino in tempore terminato Dixit Hamed ■ Ia 
eo quod quseris, revelationem fcientia:,medium eft,quod eft 
inter infinitum & inter finitum.!}/*//J&.Rogo te ut aperias 
mihi hoc didu. Dixit H. Quin fit in eojudiciu de eo,quod 
eft infinitu, & haec eft radix, propter quam fimplex eft fufee- 
ptivumcompofitioms,quod eft dignum nominefinitudein- 
de fermo eft in compofito fubtili &: corpore, erit hoc totum 
videlicet fcientia hums habens in feafcendendo potentiam 
in excellis. Vbi eft mentio veritatis, quod eft infinitu,aut ef 
reverfioineoad compofitu, quod eft natura finita? Dixit T. 
Perfeverabo ininquirendo a vobis hoc,donec pervema ad id 
quod volo exeo. D/Ar//MSi non effet in extradionemea hu- M s 

ius --nifiquodjdifcernatur, peritus huius fcientia:, a suatmn* 

deceptoribus,de prudentibus arte lfta, effiet hoc nobile ad co- reliquu 
fervandum. Dixit T. Sihocextrahiturmeo,quodextrahitur 
ab his libris,magna laude habebitis,8cmanu altera fuper hoc 
mundo, & illis qui funt in eo. Dixit H. Ego*fum cogi tans fu- 
perextradione in intrinfeca, verboru meoru, in his libris res 
quib. probatur audoritates huius artis. Dixit 71 Si hoc fece¬ 
ris, quantu es laudabilis ! Dixit ^.Deceptio Sciadantia fune 

homogenexnatura:,&fune cu ea-& in caufa. Senex aut Piaro 

pofuit in libro iuo qui dicitur dialogon, in 7. tradaru,in hac 
fpecie,&dicit in quibufda cap.huius tradatus.Njhil decep¬ 
tionis mitto ad homines,q. dicutur ex arte ifta,& cofidunt ia 
ea,m cuiuspvetione eftacqfitiovolutatuhominuhui 9 mudi, 

& qfitoriuin eo, $Cpvenitutexftudioanim ? fupereo> q 

H i occu- 


ii« Ojlatorvw Platon is 

occupationem habentibus alteram rationem in probatione. 
& inquifuione ventatis rei 8cfelicitatis. Quid ergo vaco 
fcientix Se non habenti rationem confilium ? Nam Platoni 
dixit difcipulus quidam nomine Hermonites ; Huius artis 
inquifitor funi. SC prxtermifiis alijs fcientijs, occupor in ea¬ 
dem. Plato autem monebat eum, & removebat abintentio- 
nefua.cuiadmonitio nihil addebat,nih ftudium;&iemotio, 
nififollicititudinem , dicenti, fe ad hanc artem & fcientiam 
perventurum. Dix/tTh. Confideravi resex quatuor natu¬ 
ris,&C inveniherbas, & vegetabilia, & inveni femen modi¬ 
cum quod feminatur in terra, in quo convertitur ex terra, ici 
quodeft ei fimile, donec de modico fiat multum, & inveni 
aurum Se argentuhomgenea vegetabilium in natura.Opor- 
tet ergo vteorum additio & augmentum fit, quando praepa¬ 
rantur, ficut vegetabilium. Dixtt Plato: Nunc equitafti Her¬ 
monites per defertum , Se es caecus ex inquifitione tuj , nec 
addidit tibi circuitus inquifitionis,nifielongatione tui qux- 
fiti,quod non dubito cum ao.quod tu vis tantum pofiibilita- 
temnaturae, & nifividiflem ex ftudio tuo fuper hoc opere, 
mitterem te ad aliud, eflet ergo fpes tua in H’, propinqua in 
propinquiori tempore, fedtu eam declinaflesarfta fcientia, 
& a via veritatis non vacat mihi, utre vivere in errore tuo (i- 
nam : veruntamencommuniras, fubftantialis familiaritatis 
mex cogit,& monetfuperte. Oflendam ergo tibi errorem in 
quo verfaris,licet tenon dirigam adeertum i quodenimdi- 
xifti de herbis Se vegetabilibus,Se de genere naturx Se<p Se i, 
8c alixfubftantix finnliteraugmentantur, cumprxparantur 
ficut augmentum vegetabilium , & fequitur ex di&o tuo 
quod fit augmentum in fua minera Se fubftantia quae 

eft terra, ficut fiproiecerisfemina vegetabiliurninigne, vel 
inlocoeisdiflimili , non confert eifdem augmentum , nec 
ipfi convertuntur, fed difperguntur Se deficiunt. Similiter 
fubftantix, cum proijciuntur in mineris fuis, non eft poffi- 
bileutconvertarurineisaliud, ex fua fubftantia. Cumau- 
tem fuerit in alio loco ei diflimili, deficit eorum augmentu, 
ficutdeficit hoc idem in vegetabilibus. Oftenfumcft itaque 
tibi quod excitatus es a fomno erroiis, ita quod illud di&um 
tuumeft eorruptum, & illa fignificarioeft falfa. Hxc igitur 
monitiofenioris uon retraxit eum,nec id quod oftendit ei,& 
habuerunt ad invicem multa verba. Separatus;eft tunc a fe¬ 
more, Se perrexit adterram Babiloaioi um , Se defeendit ad 
fiumen Eufratea,qua:rens inventionem huius artis, & addi¬ 
dit fuuua 


Comment* Liber I. n 7 

dit fuum ftudium in ea probatio fenioris,&C voluit ire ad ter¬ 
ram Gra:corum,8c pervenit illuc, ut removeret a fe, quod af¬ 
firmatum eft de co, exercitiofalfitatis & deceptionis, nec 
contulerunt ei dics ) nififtuporemjnecinqui(itio,nifi cx cita¬ 
rem. Cum autem ex toto defperatus fuiflet, exivit terra Gra:- 
corum, defperans, cuius dies tranfierunt, & amifit magnam 
fidelitatem ex eo,& dereliquit magifterium futi, quod poft- 
ea invenit Plato , & quali decidendo dixft ei. An invenifti 
quod quaerebas 6 Hetmonites ? ille rejpondit: Quaefitum 
meum ex meainquilitionenon inveni. Cui dixit Plato :N t.- 
ruminvenifti. DtxitTh. Proiecifti ophilofophe hxcinani- 
momeo, & minuifti extimationes meas, & dedifti dubita¬ 
tiones in opinione mea. Eramenimin opinione Hermoni- 
tes,8tfperabam quod hoc eflet verum, datus fum ego in ftu- 
porem,& improbatum eft mihi. Sed improbatio huius ratio¬ 
nis,eft adinventio fcientiae huius artis. Dixit H. Non opor¬ 
tet quod perveniat ad te,inventio huius vera, donec impro¬ 
betur apud te ratio tua , primum tali probatione, in qua non 
dubites. Dix/tT. Rogo te per illum, qui tibi appratparavic 
virtutes, ut feftines ftuporis mei mihiaperireocculta, & in¬ 
duas me lattit ia manifeftationis,8c gaudio qua: lita: inventio¬ 
nis. Dixit H. Oportetutfcias,quod voluntas & natura fune 
repugnantia, & contraria, Sc adtus natura: impoflibilis, eft 
cius generatio,propter repugnantiam duorum,judicijfcili- 
cet,volunratis& nacu.ae. Generatio autem ((> inhoemundo, 
cum voluntate, ficutgencratitfeius per naturam eft impafti- 
bilis, fed nos divetfilicamus ab hoc , & praeparamus ipfum 
praeparatione remota a natura,licet non multum. Cumque 
perfeceramus hoc,praeparavimus ipfum pr^paratione volun¬ 
tatis in radice, tunc convertimus fim plex, per compofition6 
adhocquodquaeriturinfubftautij^ DixitT. Adde mihi pro¬ 
bationem. Dixit Hamed Pofuufapiens in hoc fuo librofo- 
lutiones SCcalcinationes utens ingenio , ut {'poliet rem afua 
compofitione naturali , & reducat ad fimplex, heutfuitin 
principio , tunc penetrat in eo praeparatio voluntatis licut 
penetravit in principio. Dixit T, Quomodo penetrat praepa- 
ratio voluntatis in fimplex non penetrat incompofitum ? 
D/xit Hamed : Tamen dixi propter repugnantiam eorum. 
Dixit Th. Et quare non repugnat fimplex ? Dixit Hamed: 

Qiiia habet fimilitudipem propinquiorem quam illud. Di¬ 
xit Th. Et quomodo poflibile eft nobis, ut \ erramus rem in 
fimplex,in hoc mundo naturali compolito ? Dixit Hamed: 

H 3 Dixi 


Platonis QvA Rtoavm 
Dixi in procedentibus verbis meis, quod hoc removetur* 

> t y■, licer remotione modica, per quo verba volui, quod 
, m eitpoflibile.ut convertatur in fimplex omnino, ieduCuC 

f nc ladix: Sdd utimur ingemo cum fubtilitate praeparatio¬ 
nis, fecundum poffibilitatera ingenij, quo fieri potedin hoc 
mundo, ut eligatur res una 8ceadera vacua, alterationibus 
fciiicetfuis conrrarijs , &erit cum propinquum fuerit, ad 
fimplex ex compofito naturali, tunc ent praeparatio volun¬ 
tatis in eo. Et volo nunc dicere quod poflibile fic alicui ia 
hocmundo , jut dirigat rem unam ex rebus, cum praeparata 
fuerit.fecundum veritatem ut fit, hoceftfimplex,donec fit id 
quod mifcetur cu eo ex his alterationibus parva quantitate, 
& debileeffe£tuiadivifibileper partes quib. profperarur m- 
quilitorhuius arcis. DtxitT. Intellexi hoc dudum, & recepi 
fufceptioneneceflaria : age ergofapiens , & exple verbatua* 
DixitHamed: Primu quod locutus fum confiliu, inquifito- 
ribus fapientiae deferendo,ab aedibus brutorum animalium, 
ut non reci; iantab aliquo,qui feiaddat de arte ifta.nifiab il- 
loqui petvenicad hoc,quo perveni.D/jf/rirDaexemplu illi, 
cui dedidi confilium quod fequi poflit. Dixit H*med:Quo& 
non podibilis generatio huius ret, nifi per converfationem 
eius,ad propinquiore fimditudint: fimplicis, ex quo compo¬ 
nitur res.perquafaida ed difficilisarsida. DixitT. Cum aut 
ars ifta fit difficilis, &C via applicandi adeam, fit una hoced 
detrimentum conclufionis. Dixit Ham. Quomodo ed hoc 6 
Theb ? Dixit T. Non poffibile ed utreducatur.res ad fimplex 
aut vincensineo res una , nifi pod magnum laborem animae, 
& elongationem inquifirionis, fic cum compofitu fuerit, erit 
res minimacuis pretii! vninimu. Dixit Ha medNein ed quide 
in hoc gradu fignifico,Hermonites,quia cum facdufuerit, de 
quo exemplum dedi, poflibile erit poflea, ut convertatur in 
fpiritu,in exemplu elementi, quod ed de genere eius in for¬ 
ma & figura, ficutfaepius dixi: Oportet utcontinuetur figu- 
racufigura Sed Hermonires erravit cum voluit addere rei 
c6pofitae,c5vcrtibiliter coponitur ei in fimilefhoc aufcover- 
titur a<du voluntatis. Simplex vero edfufceptivu fuifimilis, 
ficut praedixi, tunc praeparatur prarparatione principij. Dixit 
Th. Quomodo credis rem praeparari ?Dixit H ,Si convertes re 
jn fimplex,erit cp fuir.diverfitas.n.renl ad plus,ed in compo- 
fitione.Sermo namqj Pia tonis, in quarto tu fecudo, quod di¬ 
lutus fum.teftatur veritate di<di mei. Prolixitas aut Termo¬ 
num eius ed,ut demondret naturas reru, & cuius ed praepa- 
tatio fubtilior. LIBER. 


Gomment. Libir II, 


119 


LIBER II. 

Quartorum Platonis. cum Commentariis in fitu 
gulas propofit tones. 

U M resex eodem genere ,fit radix, earum finis fiet unum, 
^Dixit Hebuhabes : vult philofophus per hoc didtum» 
■quod omnia Entia funr ex eadem radice. Diverfitas enim re- 
rumeftex fuperfluitate partium earum , &Cquod in quali¬ 
bet re, eft aliquid ex permixtione naturarum , quod non eft: 
in alia, &: propter hoc accidit diverfitas.Dicimus ergo.quod 
cum foluta fuerit compofitio, & divifa, convertitur res fic- 
ut fuit in radice,&eft res quaeeft radix rerum , eft genus 
generum. 

Cognitio corporum , ac e/ualiiatum principiorum, e fi ex 
hoc quod factt opus faciles* Dixit Hamcd: dicit cum co- 
gnofcitur corpus,& cius qualitas , & principium radicis hoc 
juvat artificem , fuper eo quod vult , fit enim per huius 
cognitionem audacior in opere fuo , & fapientior ingenio 
fuo. 

Corpora durafubjiantid aff era funt, corpora <oero fubtilia 
infirma &le^iafunt . Nouficat hic philofophus quod cor¬ 
pora dura ficucfol, & alia corpora quae refiftunt igni, &C aliis 
elementis , non perveniunt ex duntiafua, ad id quo perve¬ 
niunt fubtiliavidelicet membra & fimilia. Er dicit , quod 
fubtile eft infirmum, 8cindiget,praeparatione fubtili, non e* 
nim fuftinetficut corpora dura, cum fubtilia fuut levia, Sc 
) penetrabilia. 

Oportet nosfcire qualiter hoc eft, & non e st,ntfifubtile pe¬ 
tit locum fuum. Benedixit philofophus in hoc , nam dixit 
1 oportet nos fcire qualirer fubtile infirmius & levius, & grof- 
fum afpCrius, & fortius,& hoc eft ex petitione loci , & vult 
quodid quod praeparaturexhoc opere , intentio mea eftuc 
utaturficutfuitinprincipio. Subtile vero propinquius eft, 
generi principii, cumque fit tale petit locum principii, quod 
eftfurfum;oportetcrgtNpraeparationem efte congruam, ar¬ 
tificem veroingeniofum, ut teneat opus, n<* perveniat ad lo¬ 
cum,quem petit, Scdeficiat. Durum vero licut metalla pe¬ 
tit deorfum inferius , & artifex non indiget retinere ipfum , 
Schaec eft vis in verbisphilofophi.inhoc loco fixitaturSc in¬ 
firmitas di vifionis, 

Etpofif 


H 4 


uo Quartorum Platonis, 

Et poft aliquam Jpeciem pr&parationts , fiet durum , & 
forte fi-ut fubtilc-J & infirmum* Verum dicit Philofophus 
jahoc fcrmfone fuo , quod non eft poffibile. ut penetret prae- 
para ioin rem, nifi poft folutionem & lenificationem eius, 
proprium membri eft efteleve , & hoc non habemusJn cor¬ 
pore , nili poft operationem,& nititur fermo fuus affirmare, 
quod utenti membro lamfufficit pars operis. Nam cum prae¬ 
paratio corporis iit minor uno gradmgeneratio eius eft , fic¬ 
tu membrum fubtile. Sufficit ergo praeparatio utenti mem¬ 
bro. Aron cum dicit, quod praeparatio corporis a principio 
usque ad finem eftfacilior, & eft plus fuftentabile, quam a- 
liud. Aron nofterquod res non vacat femel alterationibus 
ut praediximus. Cum autem fiefe habeat res , habet femper 
fecumcorpus a potentia naturali ,&C in compofitione radicu- 
li,quod eftin membro. Erit itaque haec potentia & compofi- 
tiofortitudo corporis, in omni flatu fuo , donec perveniat. 
Et vefter mihi quod verum dixit in hoc.&Cquod fenex Plato, 
concordat cum eo,&accepir ab eo. 

Et ante ai/a quod magis esi neceffartum, tibi e FI cognitio 
qualitatis expofitionis. Dicit quod necefle eft habere, cogm- 
nonem.compofitionis , & qualitatem firmitatis eius,8cper- 
■venit philofophus ad hoc,quod cum cognita fuerit compo- 
fmo,&qualiter compofitum eft,tunc dirigit ad flatum, & 
penetrariouem praeparationis. 

Et pofi quam fimplexfuerit , eft triangulusdimitte di- 
dium adfyerfantium tnprofefiione rotundi. Plato invenit an¬ 
tiquos dicentes , quod principiarerum iuntpriucipiaintel- 
jigibilia ,& hoc eft propter hoc, quod hoc eft fenfibile fim- 
plex,&eft res fufceptiva. Quidam antiquorum dicunt,quod 
fimplex figura eius eft: rotunda, propter fimilitudinem eius 
partium. Plato autem contradicit iftis,& dicit quod rotun¬ 
dum eft inftabile, quia termini eius non copulantur cum to- 
talitateeius,& cum ita eft, cadit in ipfodiverfiras.& hoc non 
invenitur in fimplici:& dicit,quod fimplex eftpars inopina¬ 
bilis. Et affirmant quod pars inopinabilis eft fimplex. Et di¬ 
cit quod eft indivifibile, non propter perniriemfui, fedquia 
eft unius eflemias.-factum eft ergo quod non poffir di vidi,nifi 
intrabile intret perillud, Scdividac , tuncconvenitei divi- 
fio. Quod autem eft unius eflentiae, eftpars in qua non po- 
tefteftedivifio. Plato non negat divifionem in hac re , non 
propter fui parvitatem Sc paucitatem , fed propter eius iden¬ 
titatem ••intelligehoc , & intende quod fequitur in dido 


Comment. Liber II. m 

philofophiin his libris, nam inhoceft explanatio,&haeceft: 
fortior iaiquifitio,usque ad finem.fi Deus voluerit. v 

Et quomodo potest ejje rotundum fimplex, figmficat entm 
dijimtttonem huius figura. Plato pofuit in libro dialogorum 
figuram compofitamexcirculis : ex qua probatur quod non 
coniungirur, ex circulis , nifi corpus xn fe habens partes di¬ 
ffindas, & reprehendit ipfe piato philofophum Abrachos, 
inlibrofuper pofnionefua, videlicet, quod arcus parvi ex 
circulis magnis funt linere redae,&proba vir quod res rotun¬ 
da , fi tranfeat in par vitate terminumfenfibilem, ad intelligi- 
bile, non poteft efle fine curvatione. Item extrahit Ptolo- 
mreus , in libro fuo qui dicitur Almagefti, opinionem Abra¬ 
chos, in arcubus parvis, ex magnis circulis,& conceflit eiin 
hoc, qui autem bene incelligic verba Platonis, infuarepre- 
henfione,intelligirerrorem contradicentium ei» Et inveni 
Salmosjfuftinentem Ptolomaeum. Meminit enimquodPto- 
lomaeus intendit in didis fuis in libro fuo , ad contradicen¬ 
dum Abrachos , & non feniori & oftendit verba Ptolomaei 
habere momentum , qui bene explanatus concordat , cum 
philofopho , quem nifi memora protraheret, explanavif- 
fem. 

Liber tn^tentus ab Tlta fignat , quodpraeopimus cognofict. 
Liber in ventus ab Ylia, eftliber Euclidis. Quod autem prre- 
c.epit cognofci,eftcompofitio: & hic liber videlicetEuclidis 
inventus eft abylia,quem expofuit lloscarpentarius, &de- 
nominatus eft abeo: & interpreratio Euclidis ingraecoeft 
clavis, nec eft abinventore fuo, verum nunciavit mihiille, 
cui credo, quodinfpiratumfuithoca fupeiioribus. Quod 
autem fignat liber ille.ex compolitione. Nam principio lo¬ 
quendi in eo eft perfedio fcieutiae perfcitum, fcilicet, quod 
non pervenitur adfcientiamrei.nifipervifionemrei.iSermo 
fecundus eft quod pundumeft, cui non eft: pars , per quod 
Yntelligitur fimplex de quo praecellit fetmo. Deinde loquitur 
in lineafimili, & haec eft quae circundat corpus fphcricum, 

hanc comparavit gratia ignis, qui eft propinquior ex rebus 

fimplicibus & remotioi a natura Deinde locutus eft de ha- 
benteterminos, 8ccomparavitipfum aquae, qua eft inferior 
aere Deinde locutus eft de corpore diverfo, & compara¬ 
vit ipfum terv^.quaeeft fundamentum natura:.Et dixit Eftol- 
mos inpraedicatione fua , quod anima ligatur in animalipet 
.triangulos, per quos fignat, quod eft propinquior fimpli- 
ci quam calido, fcilicet habens terminos» Corporeum vero 
H 5 eft 


itf Qular torum Platonis 

eft magis aptum, ucfitlocusvel manfio animae.-totus itaque 

liberfuus lignatremefte exunaradice diverficas vero fuigit 

cxcompofmone. 

Termini autem & anguli funt ■> de compojitisne , & quod 
minus habet ex hu , propinquius ejl Jimplici. Cum termini 
fintex compofitione, ericquodlibet corpus, pauciores ha¬ 
bens rerminospropinquius fimplici. Et affirmathaecpro- 
pofitio, quod Triangulum eft propinquius fimplici , quam 
quadrangulum , propter dimmutionem terminorum. Tri¬ 
angulum autem quadrangulo, & quadrangulum fimiliter 
propinquius eft fimplici, quam quinquangulum, &fexan- 
gulum, 8thabente multos terminos. 

Rotundum'hero eftfimplici oris natura. Dixit quod ger¬ 
men rotundum eft fimplicioris natura;, quoniam minus ha¬ 
bet defe&us , quam alia corpora & plus fimilicudinis : 8C 
propter hoe comparatur a quibusdam fimplici , quodvocac 
Platointelligibile non fenfibile. Confidera ergo fignifica- 
tionesphilofophi&ididafua. Et fcias quod cum dixit Tri¬ 
angulum, & quadrangu um in germinibus, non fignat per il- 
Ind fenfibile omnino, fed infenfibile, proprerparvitatem fui, 
&fubtilit^temlux compofitionis : & fimiliter in omnibus 
germinibus aliis, ab eo eft quod non apparet in eo, quodap- 
prarparatum eft ei, ex figura de quo locutus eft philofophus. 
Ecqui exercitatus eft, in regulislogicis , & novit fummas 
philofophorum , & di&iories, intelligithaec di<fta mea : qui 
autem his vacuus, non oportet ipfum occupari in his, quia 
nihil indelequitur, nili faftidium propter el ongationem ab 
hac fcientia. 

Fac has figuras exemplum , utere qualibet re & quod con¬ 
vertitur .donec concertatur restnjimplexgradati m. O quam 
bene dicit philofophus , & probabilior veritas didi fui eft, 
quodipfe praecepit tibi , ut facias has figuras videlicet Eu¬ 
clidis, exemplum :& confidera , in quid convertitur Tri¬ 
angulus, cum convertis ipfum in natura : cum autemfic fu¬ 
erit , convertes ipfum donec augmentantur in eo termini, 
fed fi convertis ipfum in fimplex , diminues terminos eius, 
donec fiat fimplex. Vult autem philofophus, ut praeparetur 
res, donec fiat grofliimfubtile , & fimplex , & hoc gradatim, 
per prasparationem diuconvertatur.groftumin fubtilius eo* 
Sinon definacaugmentari praeparatio, donec elevetur a ter¬ 
mino grofli naturalis , ad fitnpiex & quod dicirgradatim, 
iciceeim quod non eft poflibile , utres vertatur in fimplex 

una 


Commint. Liber II. jjj 

Una praeparatione, fed praepari debet diu, non convertitur m 
id,quod eftfubtiiius eo proptet hoc aflimilatus eft philofo- 
: phus fieri hoc gradanm. 

Suffiett ttbtconfideratio libri met a difficti*. Quam ma¬ 
gna eft pietas philofophi, fuper inquifitoribus lapienti*.* 
nam dicit in hoccapitulo.fufficittibi confideratio libri mei, 
per quod fignat tertium & quartum librum,in quibus de- 
monftratfolutiones&di&iones, fignificatione nondiffici- 
li.per quam praedicit, quod pollibile eft, quodfciatur afigu- 
risEuclidis. 

Quod autem dicitur de difficili, noneftpropterapprehen- 
fionem rei ,fdpropter txtrafttonem fubtilis a /cientia , per 
quodfit iter adVer/tatem aut ad tefitmonium. Dicit quod 
non invenit haec praeceptaintelligibilia , propter apprehen- 
fionerrvhuiu ; arris, fed ut oftendatfubtiliratemfcientiae , 8C 
£c demonftraturcaufa, perquae dat intelligere, quam fit re- 
moiusadefinitione animalitatis .• quid autem teftimonium 
dicit, cum demonftravfero haec , per aliqua intelligibilia, e- 
rit teftimonium didti fui ante experientiam,. 

Revertamur itaque in hac hora ad id quod eft Verius , in 
genere_j huius Itbrt intentionis eius : Intendam in prin- 
ctf. io operis adforte: Nam talis eftpr&paratio tua. Quan¬ 
do convertit fead fignifieationem intelligibilium , divertit 
fca termino huius artis / dicit enim, convertam me ad ver¬ 
ba generi artis convenientia. Et quod dicit .* Intendam in 
principio operis ad fortem : Nam talis eft praeparatio tua, 
fignifico quod praeparatio illius qui ad aftuefa&ionem prae¬ 
parandi non pervenit,ad praeparationem, rei indigentis fub- 
: tilis praeparationis. 

Scias quod eft forte, quod iam tibi nottficaVi. Verum di¬ 
xit philolophus in hoc, quod dixit, tibi notificavi. Notifi- 
; cavit enim , quod forteeft propterfortitudinem compofi- 
i tionis. Etafteruir iterum , quod non poteft fortitudo fepa- 
^an ab eo,per tempus videlicet praeparationis» 

u4gnofce mund.um ab immundo , & fiito, quod, non co- 
gnofciturhoc exeoquodafcendit &defeendit. Intentioe- 
ius in his di&is eft , ut faciat nos fcire , mundum ab im¬ 
mundo, & hoc non eft ex eo , quodafcendit , & defeen- 
dit. 

Sed hoc eft ad plus propter foltditatem , & concaVt - 
tat em . Dicit quoddcicendit, ex rebus ad plus , & exfo- 

lidiu = 


114- Quartorum Platonis 

folidifate partium hiatum,& tunc aer non intrat in eo, & id 
in quoaugmentaturpars aerea,petitfuperiora,propter fimi- 
htudinem aeris, quodlibet corpus retentum petit inferiora, 
namaernon iuvatiptumad afcendendum. 

Decens eft, uti in hoc capitulo. In, opeributbero interiori- 
bus,oportet nonfolbasjdquodpraparas. Si utaris opere exte - 
riori,non utaris ni/ioccipitiocapitis , & invenies. Os capitis 

eftmundum,&eftfimiluerficutmulti dixerunt , minus os, 
quod /it in nomine,8c vas manfionis,cogitationis & mtelle- 
dus.&fimiliter eflequibus oportet deeoin aedificiis. 

Et cerebrum eft man/iopartu dtuen&fed eft fluxi bile. Nifi 
cerebrum eflet fluxibile humidum, non ligarecur cum eo fic- 
citas cumpetitlocum fuum. 

Et/imulor membris in compofitione.tn hoc quod quaritur. 
Res convertuntur per tempus ad intelledum per certitudi¬ 
nem, quantum partes alTimulantur.in compofitione& in for¬ 
ma, Cerebrum vero propter vicinitatem,cum anima ratio¬ 
nali, Sc permixtioni oportuit aflimuJari, Sc anima rationalis 
eft fimplexficut diximus. 


Nece/} tn membris faci lior augmentatio & dibtjio eo.Sic- 
wt capilli valde fubtiles, cuius fignificario eft, quod peti vic 
feparari ab animali,fimiliter ctetetorumfufeipit fubtilitatem 
alimentorum, Deinde nocumentum eorum eft in nervis fu¬ 
ratis,ab eo oportuit ergo comparari ipfum ficutcomparavir. 

Et ficut capiUi quos comparari quod Vincit in eis e/i /icci~- 
tasfc cerebrum quodbmcitin eo e/i humiditas,ita quod ani¬ 
ma prohibet m eo d multis operationibus Juts. Pnusquod 
huius res.quaeaptatfunt huic operi, oportet extrahi ab ipfis 
accidenriacorrupta , qua: extrahunt rem a termino tempe- 
ranti^.&unumquodquehorum vincens ipfum , &Cunum- 
quodq; facilitatemfacic,in parte operis , & difficultatem in 
parte operis.-numquid vities cerebrum, in quo vincit humi- 
dnas,&habet faciliorem folutionem , & difficiliorem mun- 
oihcationem,& divihonem. Capilli vero in quibus vincit 

uccirasffiabenc facilem divi/ionem,& mundificationem, Si 
difficilemfolutionem,- Et omnesifts caufae,'accidentes, cum 
luvantin aliquafpecie.vacantin alia. Ego autem do tibi ex¬ 
emplum in hoc meo libro,& alio genus rei, 8i quid exiftat in 
eo. Tuergofcito,&Celigeid,quod potioreft,infuaproprie- 
tatedacileeftenimunijquoddifficileeftalten. Interrogabit 
meTheb:dicens. Quarephilofophus elegit capillos moros, 
quiiuatmagis ficciquafn ruffi , cuiufmodi fune capillitio¬ 


rum,qui 


Comment. Liber II* nj- 

rum.quifuntin parte feptentronali ? Dixt\ quod capilli mf- 
fi licet habeant plu«humiditatis,remotifunt tamen infubti- 
lita.ee, & maturitate a nigris , proprerea videt philofophus, 
quodexfpoliatio htimiditaus eorum, eft facilioroperanti ex 
opere fuo praeparationi natura:,&maturatione eius in fubti- 
iitare,quod facit virtus naturalis, quod aurem dicit , quod 
prohibet animam a multis operationibus fuis , fermo prae¬ 
cedit. Hamed. 

Membrum oculi habet multum fubtilitatis.fedejl pingue , 

& e(l tale, cultui Jolittto efi dubttabtlts, antequam (tgetur.fed 
participat cum cerebro mgenere luminis. Potes fci i e per fen- 
fibilem veritatem di&i philofophi, cuius fubtilitas eftappre- 
henfio coloris , &C pinguedo apparet in eo.quodfciunt legis 
periti,philofophusprohibuit multum arebus pinguibus, &C, 
nonrefiftuntigni, & genus pinguedinis ficutdixic Aron Sc 
Aftanus,habet duas naturas, videlicet (iccitatemSc humidi- 
tatem,&hoc fit cumaproximaturigni fit humidum.cum ve- 
rdaqua:fitficcum. Dixi inhacfpeciemulta,fufficiunt quas 
in libro meo decompofitione&habitudinibus : &eft valde 
ineceflaria inquifitori huius artis noti tia, huius generis ex fci- 
entia,utfit perfedefciens habitudinis dependentiam fu- 
fceptionem,& htec eft magna pars huius fcientia: Et fcito 
jquod iftae natura: diveriificantur infua compofitione , & ha¬ 
betur fcientia totalis, & materia: earum, Scfa&a eftquadibec 
res cui appropriatum eft aliquid quod non in venitur in alio, 
fecundum habitudinem naturae. Exempligratia. Rerumfi- 
vefpecierumquaidam conveniunt in natura,quasdam diver- 
fificaotur in multis. Indigemus ergo fcientia: genus cuiusli¬ 
bet rei,8Cetusproprietatem,&quid appareat ineffe&ueius. 

;Non concedimus ut futuri perveniant ex fuo ingenio.adno- 
:titiam primse compofuionis , fuper geneialirate rerum , &C 
qualitate, 8Ccaufaappropriationis & communitatis i pro- 
:pter hocpoluit philofophus & librum tertium & quartum,in 
quibus dedit exemplum operis quod noneflet. Sufficiebar 
;quod dixerat in primo libro ex fignificatione libri Euclidis. 
lEt dicit quod res diverfificaturexdompofitione,quarum fo- * 

'lutioeft dubitabilis. Antequam legetur hoc.eft quod*pena: 
ligatreinhoclibrofuntlubtiles valde,fi membrum ligatum 
infirmumeft.virtus vero folvitur faciliter, &pofuitphilofo- 
phusoperationes, quibus prohibenturpen^naturales, a fe- , t/s 

paratione,donecreiligetur,peridqnodvult. Dubitatenim yi/ri, 
:nepotemia,quje eft in hoc membro propter fubulicatera pe- 


12 6 Quartorum Platonis 

uae.SC infirmitatem membri,dividatur ab eo ante poffibilira- 
tem eius,quod autem participat cum cerebro , in genere lu¬ 
cis eftopinio inquaomnesconveniuuc, quod id quod ap- 
propriaturfoli,ex capite eft , er manifeftooculi, & occultos 
cerebri. Hebuhabes. 

Et tu tn alto opere,ab eo es magis indigens eo, nam gener at 
JtmtlemJibipropter hoc quod hertitur ad plus. Sermones 
ifli non funt de genere huius libri,quorum praeter nifi piures 
«dictiones donec oportet icire eos. Hebuhabes philofephus. 

Carnibus ne utaris , nam invenit td , quod trafeendit tribus 

gradibus. Carnes habent naturam turbidam, & invtilisin 
eisefthumiditasj 8ccopofitio corporalis, & compofitione 
corporali ne utaris. Nam invenit quod tranfeendit ipfum 
tribus gradibus. Nam converfio carnium , in lurfum funt 
nervi,& converfio nervorum in furfum funt capilli. Quod 
autem dicit in venis funt capilli,Intellige. Hamed. 

Ner^i autem minus ‘halent capidis, fed funt humi di ores. 

Prolongati funtfermones mei in hoc , quod res humicia;ha¬ 
bent faciliorem folutionem, fed habent tardiorem mundifi- 
cationem.propter quod indiges iteratione huius. 

Dentes funt conherfi d herus in duabus partibus , habent 
enim quo ddefcendit acapiUis,& quodafcendit. Signatper 
duas partes,(uperius&inferius & quoddicit , quodhabent 
ejuod afeendit a capillis,& quod d efcenditeft, quod capilli, 
funt,fuperiores dentibusin fubtilitate & penetratione, infe¬ 
riores ab eis in virtute compofitionis. 

Si indigueris ufu eorum utere binis anterioribus feuperius 
& infer ius,&hiemis eorum,& relinque dentes. Cum den¬ 
tes habeantplusfolutionisjfa&a (untaccidentiacorrumpen- 
tia.faciliora ad illos & penetrabiliorain eis in binis & vicinis 
eorum : oportet eligas binos propter caufam accidentium. 
Deindepropter id quod appropriatifunt,exobviatione, x- 
risfubtiliantis,quaedam corporum. Hamed. 

Et bini proprie habent licentiam , qua Jignathirtutem li¬ 
gatam. Lucens eft mfeparabile, cuius hgnum eft quod po¬ 
tentia quartainhacfpecieligavitreicommixtionem , cuius 
feparatio eft difici!is.'Sed quaedam reru habent potentias,no 
bene ligatas, qua: folvunturfaciliter.Etfcito quod licentia in 
omnib.rebus eft poretiaappemiva,feparanonis rei,qua: dif- 
cilis eft ei, videlicet potentiaefeparatio rei mixtaecu illa. Heb. 

-dltahero membra inferiora , comparantur fuperioribus^ 
&praparabuntur. Cum philofophus nunciaftetmembris 

capitis» 


CoMMENT. LlBlB.II. It j 

• capit is, quod ptxceflit non indiguit loqui dc membris , cor- 
\ poris,cum non poftit ede,quin Iit in corp orc aliquid, fimile 
i membris capitis, Hebuhabes. 

Nonpotejl ejfe qutn loquamur de cerebro cu Jit triangulum 
fufcepttVusfutfintplicu . Qua decens cft farno ifte,& manife- 
! fla eius veritas,Sc dignus ut occupetur anima.ad intelligedS 
i eunde,& nififermo in expofitione huius prolixius trahere- 
itur per qua impedlreturintentio , inhachora folicituseffem 
: ad demoftrauda veritatehuius didli.&adapertione fecreti i- 
jpfius,licet declaraverim hocin multismeisl.bris.booadecla 
ratione,&dem6fliatione,nec tamen diminuunt hoccapitH- 
!lu,quonia verbis copendiofis demoftrabo volentiinteliigere 
' veritate di<fti philofophi intentionis Scito ergo q> animi c6- 
veniunt.quod fedes anima: rationalis eft cerebru , & eft ficut 
germen lucerna: in illo loco,cuius lumen penetrar in corpus, 
& quod eft mebruin quo vincit penetratio,& porta potentrq 
ad alia membra corporis eft cerebrum. Nam eflTriangulus 
compofitione,& eft propinquius omnibus membris corpo- 
ris,ad Gmilitudinem fimplicis. 

NijieffetfaciliterJufceptiVu corruptionis ^d/gnii ejjet eligi. 
Vtere eofiVis incontedabiltter>& caVe dVituperabtli. Cere- 
bruhabet muku pinguedinis,in qua ignis agit velociter. Et 
habet fimiliterparu diminutionis , cum aliis germinibus ab 
jgne.Dicitenimphilofopliu$,quodufus eius jppter pingue¬ 
dinem, limilitudinis fimplicis eft comendabilior in pingue- 
dinefua,&facilitas feparationis partium eius & infirmitas $ 
praecipit ergo ut aptetur,ad removendum vituperabile eius, 
&fiat perfe&ius de commendabili quod eft in eo eo. Heb 
Membrucordis ex corpore ejl fcut mebru cerebri de capite. 
Cum funt ha:c duo membra fimiliain fedeanimae, oportuit 
efle fimiliafecundum quod fune. Nam fedes anjma: rationa¬ 
lis eft:cerebrum,&fedesanima:irafcibilis,eft cor. Hebuhab* 
Etfac omnia membra interioramjirumentum^namindi¬ 
ges eis. Signat per membra interiora membra venms,& prae¬ 
cipit ut cum ipfis, vel diftillesvelfolvas, autcoagules omnia 
alia membra,quibus uteris in hac fpecie huius operis.Exem¬ 
pli gratia: Si volueris folveremembrum,ex membris genera- 
tis,ex humiditate aut frigidirare.fac cinere intrare fu g ipfum, 
qui prohibcbatfrigiditate &'ficcirate,&fignat quodvis.Heb, 
Cognitio naturarum horum membrorum eji facilis , cum 
cognoveris, utere eis tn tua necefit at e. Dicit quod mem¬ 
brum ventris^facilis eft cognitio naturarum carum,cum co- 
pofuerunc medici inipfis multos libros, ita ^percipiant eorff 

fcien- 


n8 Quartorum Platonis 

fcientiam > nec vulgus fere quantum philofophi. Et dicit 
quod tu cum cognoveris naturas eorum , poffibile tibi tuae 
erit,ut removeas per ea fua contraria ubicumq; fuerit» 

Venaetiamfunthornogenea.naturaporifuntfortiores. Di¬ 
cit quod venae fint nervi, licet concavitas earum di veriifice- 
tur a concavitate nervorum, fed pori appropiantur vicinitati 
animaerationalis,propter hoc dicit,quodfiht fortiores» He« 
buhabes. 

Quatucr naturafunt propinquiores fed alia intrant in a- 
Ijs » Nili naturae vincit neeis commixtio vel permixtio alce- 
rrus in alterum , oporteteisuti,ctimfintpropinquioralim- 
plici, quam generata ab eis videlicet membrum. Hebuha- 
bes. 

Vtere membro 'vincenti, & dimitte commixtum. Dicit 
quodufus membri, in quo&fuper quo videtur vobis vince- 
Te,fpecies alicuius naturarum, eft melior ufu illius , in quo 
non dimittimus defedrum commixtionis. Hcbuhabes. 

Cum inceneris unum ex his elementis compofitis , $ acuunt 
contrarijs fuis, jamperfeciflimedietatem operis : nef labo^ 

res,necpro.fumas. Signat per elementa compofita.langui- 
nem & fperma& dicit,'quod fi poflumus habere unum ex his 
■vacuumfuiscontrariis,lamperfeciflemus medietatem ope- 
lis. In hoc quod lixc membra quibus utimur generantur er 
his elementis: oportet nos vertere membrum in principio o- 
peris,in id ex quo generat umeft,& tunc convertimus ipfum 
perfpiritum,in idquodvolumus. Invenimusergo elemen¬ 
tum hoc fimplexlufficere nobis in prima prarparatione.Unde 
praecipit Senior ne prtefumamus de invenrione huius,&pra:- 
cipit,ut utamur membro propter duo: Unum elf,quod cum 
vertimusmembruminidaquoconverfumeft:, lam perfeci¬ 
mus partem operis,Sc eftquod prxparari debet, fecunda prae¬ 
paratione. Aliud eft,qiiodcum convertimus ipfum in ui,a 
quo converfum eftab elemento extrahit—elementis vivetis 
in homine. 

Stercus & urinam qui eligit,eligit propter con^erfiotiem, 
qua. dimitte,nam funt feces Aderit quod qui eligi t ltercus 
& unnam.non eligit nifi quia convincit in eis con vevlio. Ec 
efthtec Ipecies ex opere , inquoeft maior converfio exge- 
nereadgenus. Et confulitSenior, quod nullus ucacur eis, 
nam funt feces,multas habentes forrle 1 ;. Hc buhabes. 

§/’ feceris tpfum ad labandum Jferabis ab eo profferum. 
Quidam huiiis fcienn~ vocant ftercus & urinam laponem : 

vult 


Comment. Liber II» l2? 

vult itaq; philofophus , quod cum iftis videlicet ftercore8c 
Urina laventur res,quautimur,8cmundificat valde propter 
multas caulas. Vna eft quod habet fajdes & adhaeret eis,quod 
eft de genere ipfius Sciter difcurrunt per membra*ammalis, 
&Cacceperunt a quolibet membro vi rtutcm,8tali£e caufae fune * 
quarum explanatiotradetur. Probatio huius m Vrtna& cor - Pomt ur 

pus. Cum Vrina ex claritatefua&munditiadefeendae, & h,c t „M « 
corpus licet fit immundius corporibus afcendit, probatur ex s * char *~ 
hoc claritas,& munditia,nunc cognofcitur ex delcenfu. tier l i nt ' 
Eft autemfac ile opus eius propterfacilitatem corruptionis, t y’ 

Cf tardationem etus meo. Omne quod immundum eft, no 
mwndilicat faciliter,accidit eicorruptio,&putredines, &fe- nfimuT 
paratio partium, propter hoc quod efteonverfum in contra- 
iium,in feipfo,proindcfufccptivumcorruptionisfieft limile 
ei. Quod autem eft unius eftentix, 8 c concordans, noneft 
fufeepuvumfui contrarij. Vnde facit nos fcire philofophus, 
hociniftocapitulo. Hebchabes. 

An eft mundum-,ntftqitodeft unius efferttt<t , & tmmun- 
dummftdiherfum? Quam deccus elt quod dicit philofo- 

phus -• Nam coipus quod eft dignum nomine mundiciae, 
eft coadunatum ex partibus contrarij$,quarum una facie im¬ 
mundum quod ei contrariarur j fed mundum eft unius ef- 
fentiae,vacuum altcrationibus» 

Item fetor & immunditiafunt ix dfoer/itate. Vultphi- 
lofophus, quod li apparer in aliquo corpore foctor , vel im¬ 
munditia,hmilirerhoc acciditex diverfitate partium. Acci- 
drt&feetor expr&cedentiafubtthtatts. Quod dicit faccor 
accid it.ex praecedentia fubtihtatis, fcies virtutem huius cum 
ufusfueris,quoddixi tibi ex capillis folutionis , & putrefa¬ 
ctionis m libro tertio & quarto,nam ibi fcitur quod plus fae¬ 
toris accidens corporibus propter eorum alterationem *fub- 
tilitatisabipfis. Hebuhabes. ex 

Stercus ^ero licet fit de rerum , tamen eius fetor,_fcilicet ntm 
exfubttlitate. Dicit quod licet ftercus fit,dcfecibus rerum, 
foetortamen eius ex fubtili, fcilicetcx fubtilitate eius, & hoc 
eftquodalimcntuminanimali , quando agit in illud virtus, 
natura attrahit fubtilit acem eiu$ 8c tunc apparet in eo fac tot 
eius in eopoft. Eg& vero compilavi in qualitatefcctoris 8S 
odorislibrum.in quo oftendi commixtionem , live permi¬ 
xtionem elementorum,fortiftimainquilitione, dirnittimus- 
quehoc revertenres ad verba philofophi in hoclibro.Tiebuh- 
Nec oportet me reprehendi ntftpoft 9 tfione ’. Qui nefeit ver- 
j. Vol, i bapfai- 


T?0 QS A R T ® Rtl M PLATONIS 

baphilofophi,&modum loquendi, & intenuoncmfuamiE 
quibuslibet di £lis fuis, i magi natur, quod philofophus contra 
dicit libi ipfimet, & alii contradicunt alus, in his quaepraedi- 
aafunt in his capitulis. Namdixit in praecedentibus,focto- 
remeflefignum immunditia , deinde dixit hoc idem die ex 
fubtiliatione. In omnibus tamen verbis fuis eft verax. Nam 
in quolibet di&o habet verum intellectum, dixit Yacnftus. 
in quibusdam tradatibus fuis, quod factor petit inferius ex 
gravitate, & fu penus, ex levitate. Vult autem Plato, quod in 

didis fuis non vituperetur,hocautemcommendetur,& hoc 
habet,modusfecretus,verus,Unde qui reprehenditphtlolo- 
phum,non eft ex defedufcientia: fuae , & cognitionis,quod 

autem dixit vilionem non dicit hoc nift quia fecutus erat, 
poft vilionem vituperij.liceteftet vacuus vituperatione. 

Et quodoporteteLigt a membris,eftgenu*generum,&for~ 
maformarum. Significat pergenus generum hominem,& 
formam formarum & hoc eft , quod ex radicibus, in quibus 
omnes conveniunt, quodhomoconftitutuseft,prius & po- 
fterius fuper omnia animalia , 8c eft fapientior animalibus 
forma Sccompofitione. 

Cum qu&fttuftt degenereamboru lumtantiu mundi ,oportet 
eligi tn eoquodftt Homogeneu v>yor/*. Significat fcilicet quod 
cu quaefitfi tuu fit, in auro & argeto 8Ceft quaefunt de genere 
folis & lunae oportet, ut fit de genere eoru id <p quarritur,pro- 
pterhoc,8cficut Unumquodq; animal eft degenerealicuius 
planetae,id quod appropriaturhomini eftfol. Et quod dixe¬ 
runt quod Iol8t luna fimul funt,dc genere hominis. Planeta 
■vero qui appropriatur viro eft fol,& qui appropnatur mulie¬ 
ri eft luna. Hebuhabcs. 

Hoc genus eft appreprtati* lene multu:Vnde fcimus,quodnb 
perficitur opus,nifipenpfu. Dixitquod homo eft appropria- 
tus partefimplici eligeda,quae eft anima,quia afleruit in pr<j- 
cedetibus,quod opus nopficitur nifi vertaturresinfimplex. 

Etfi non ejfet nifi longitudo dierum Vicinitatis oporteret e -* 
//^/'/4W.Dicit,quod fi non oporteret eligere , ufum membri 
hominis,nifiproptcrvicinitatem anima: cum eo,id eft longi¬ 
tudinem dierum vitae,oporteret ipfum commendari. Hebuh. 

Eloquimur de membris incipiemus a capillis, qui fuper- 
fluunt ab ani mali, & petunt feparatione eius. Cum capilli 
nafcancur in vertice alto hominis,8c petant feparationcm ab 
eo,fignificanr eorum multitudinem & virtutem. 

Et niftficcitas aeris ejfet in eis, effentpropinquioris tempe - 
rantia. Quidam medicorum phiiofophizantes dixeru at 

i quod. 


Comment. Liber II* r?t 

quod capilli funt nervi extenfi in tantum, quod funeremine- 
anthominem.Et dicunt quodfunt iicci, propter aerem cir- 

cundantem,& caufanturinhoc per alrerariones,quaefium in 
capillis hominum.quifunt indiver/isclimatibus fepcenrrio- 
nalibus,funt capillihumidivaldd , & eftin eisadpluscolor 
citrinans ruffus. In meridianis veio tu; capillicrifpi,ita quod 
videantur igne adufti,quorum cblor eftnigernmus. 

Hoc capitulum fignat albedine cum iuftitia , in rebus qua- 
tuor:pnmu oportet ipfosfpoitare ab co.quodpermixtu e fi in eis 
ex aere, & non ft hoc nifihumertentur Caldie. Capillos obli- 
tinuit pars aerea multo tepore.ira quod vixfeparari poteft ab 
cis,mii per laborum magnam pugnam.Vult ergoPlaroquod 
humefiant,talihumedatione utkpareturab eisquicquidm 
cis eft hccitatis aereae, ut bene expurgentur ab ea,&appro- 
pinquent temperantiae. 

Itehumertatto fugat parte pingu e P raecip u u quod eft ne- 
ceflariu in praeparatione mebroru, eft fugatio pinguedinis, 
ficut fordes,iu vates igne ad urendu , & in humedanonefua 
fecudu via.qua demoftravit philofophus in tertio Iibro.appa 
ret hoc excepta ergb quodfequitur ex didis philofophi in 
hoc libro, dicet enim fufficienter. H ebuliabes. 

Quos aut oportet aptari funt nigri, ex perferto albt funt 
extra teperdtia.latcdit philolophus j> hoc didu &C praecipir, 
q> aptgcur nigriex perfedione,& fint viii,de cuius aetate lint 
sranfadi ,vigintifeptemanni,usqiadTrigima. Nam in hoc 
tempore intrat,in praeparationem folis,&eft de eo quod fcis, 
quod multum videlicet in hoc genere, & quod dicir.quod al¬ 
bi funt extra temperantiam , manifeftumeft illis qui aliud 
audirent ex fcientiis quod capilli albefcunr,cum ex accidenti 
corruptio,&. eft humor putrefad 9 valdedifteperatus.Harm. 

EtcaCe mundtficattone fua,apricatione Cirtutis fua. N 6 
eft aliud magis neceftanu tibi in hoc opere, qua ufus rei qua 
tibi praecedit in lftofermone.Ethoceftquod ille cuius prae¬ 
paratio, in mundificatione rei qua praeparat eft no reda: ipfe 
(poliat virtute agcte,opus forte vel validu cufpoliatione fua, 
a forde & imundicia. Dicit ergo philofophus &C praecipit ut 
dimittas hoc capitulum ex opere,ut demonftravit in quarto 
libro.Ingenium huius cautionisabhoc. Ecfermo huius non 
eftdegenerehuiusquarci , fed eft,exeoquod deberponi.in 
quarto tertij&quarci. $ed philofophus extrahit hoc inhoc 
libio,& oportet me feqmphilofophumin hoc. Hebuhabes. 

Capiti fanorum perfertoru natura inteUertu funt meliores 
ttdaptandum* Oportet tefcire quod unumquodq; habens 
I i rediorena 


ni quartorum Platonis 

Maiorem coctionem, & remotius ab accidentibus cor, 
rumpentibus, eft aptius & perferius, ad liberandum vella* 
borandum,& opus eius tibi finalius eut,8c quod dicit perfe¬ 
ctorum intelleCtu', iam prameffit fermo philofophi in anima 
intelleCtuali,&quod magis eligit eft de membris humanis in 
iftoopere,ex omnibus animalibus , propter vicinitatem am- 

msc mtelledualis,cum ipfis fcil. membris, vult ergo per illud 
fcil. perfedoruintelledu, ex eo quod fcit quod eftedtus per- 
fedus eft,ab efficienti forti St cu fic forte, viciu eius fimiliter. 

Etpofl hoc membrum efi cutts inanimali, quam non com¬ 
mendes. Dicit quod poft hoc membrum eft cutis , aequa 
praecipitut non utamur, Hebuhabes. * 

Et hoc eft quodeft ptngue,habens , multum ptnguedtnu O 
for dium,non confulo aptetur ; tu autem indentes tn alto. In 
praecedentibus Termonibus eft demoftratio probabilis,quod 
hxc resjgeneratioeius eft,ex omnibus rebus» Potuit tamen 
philofophushocquartum.utdemonftret,cuius rei fit facilius 
opus,8tbrevior praeparatio.Undefit intentio in eo. Nonne 
-vides philofophum dixiffie in hoc libro,quod eft cutis, quod 
non oportet aptari,tu invenies illud propter caufas,quas am- 
gnavir. Hebuhabes. 

Os^eroduracompofitionis : habebis enim magnum labo- 
remdnfoluttoneeius , &efi mexteriortprofiertus. Dicit 
quod oflafunt durae compofitionis , nec folvuntur nifipoft 
magnum labore m,8t quod dicit,quod eft profperius in ope- 
reexteriorieft , quodexoperibusexterioribus eft opus per 
calcinationem & divifionemper ficcitatem,fivefolutionem. 

Vegetabileftplacet tibt uti eo ejl-,ex eo quodfactle e/?. Vult 
per haec verba quod vegetabile eft propinquius fimphei qua 
iddequopraecefficfermo in membrisSt dicit quodnonper- 
•venit ex veibis praeparationis noftrae, ut praeparemus illud cu 
fit fubtile,difficilisretentionis , & ego dicam verbum , cuius 
indigas intelle&u, & opere eius.Intendeergo ad hoc» Con- 
verfioautem rerum fit tribus fpeciebus Converfio furfum* 
converfioadmedium,& converfiodeorfum. Converfiofur- 
fum cum res convertitur in id,quod fubtilius eftipta, 8tpro- 
pinquius eft fimplici. Converfioad medium eft, cum con¬ 
vertitur res,inid quod ei aequatur,in fubtilitate& groflitudi- 
ne Converfio deorfueft,cu res caverritur in id,quod eft grof- 
fius eo,&afperius. Indigemus ergo ur praeparemus hoc, St vi- 
deamusjunuquodq; ex eo , tp convertitur,& in quid coverti- 
tur,& quomodo coferystur virtutes ipfius,&; hora c6verfio- 

nis,6c 


Comment* Liber II.- 135 

nis,&phoc aperietur intelligentiaregiminis huius fcientix. 

Con%erftones,poftibtle eft per eatfignificari natur as. Dicit 
quod natura om convertitur ab ea ad eius contrarium potes 
fcire,aneiuscoYerfioeft fuperius aut inferius. Probamus er¬ 
go & dicimus conveiiiphumidi adficcum,conver(io eft fu¬ 
perius. Converfioficci ad humidum eftconverfio inferius. 
Converfio autem calidi ad frigidum, eftconverfio ad mediu. 
Transferam fejrmoneadHomogeneacu/intgrofla.XZicix. quod 
transferafcrmonem ad Homogenea,fcilicet corporea,&pro 
priead auru&argentu.&iudicamus p fortitudineamboru. 

Scies ex his ejus exserunt a termino ammalitatis ,fufficit 
tibiicjuodre&ela&i sn mebr is ,ex relatione alterat tonis huius. 
Dicit : quod demonftravitin membris,quid eligatur adhoc 
opus,& qua caufa eligitur & qua: fitcaufacomendadonis U- 
nius ab alio, Et alTeruimus quod ille, qui habet propinquius 
conlilium&intelledum , iamhabetfignumperidquodex- 
plificaviin in membris dealioex corporibus , & nonindigec 
elongatione fermonis in eo. 

Hac duo corpora funtex hoc, quodaftimulantur quaftto fed 
indiges quod labores ^tnfolutione,&fisbt litatione, C um quae- 
fitum fit aurum 8c argentum ufus eprum aptus eft aliimu- 
lantur.Nam fune & fortia, & indigemus in eis praeparatione 
longinqua,cum fubtilirate Hebuhabes» 

T rimus gradut.prap arat tonis eoru operis eft,utfiant acetu% 
$/*».Dicit Hebuhabes quod album vinum accidit,in eo fpe- 
ciesfolutionis generatione argenti & auri,in principio prae¬ 
parationis eius,ad hoc opus exiftens, velut forma fua videli¬ 
cet liquatio fua, nec dico quod album vi num eft fubtile,nam 
natura eius eft humida , Sceft ex his de quo prolongavi fer- 
monem,aurum enim& argentum cum praeparantur erunt, 
manifeftaeliquationis,& occujras fubtiliratis. Hamed. 

Aurum $ero proprte etreundat partem fortem de quaftto 
yS/tfrv.Opiniones coveniunrquod aurum argentu eft defub- 
ftatia folis.Sc de fubftatialunae: & pra.’ceffit(ermo meus in eo 
quod eft de genere folis.ex quo locutus lum de cerebro Heb. 

Corpora S?ertalia^quare indiges uti eis, cum poftis habere 
quod eft fortioris temperantia Si tndignerss ufu eorum opor¬ 
tet primum ut concertas ea m fimtIt tudtnem.dnorum corpo- 
r^OT.Corporaaliafuntquiuque;Saturaus,Jupitcr,&:c. Sunt 
fortioris defetfus in compoluione Scmaions fecis quam 8c 
auru& argentu .* profperior cftquod dicit, fiindigu.e/is ufo, 
corii&c.Signayit quod haec corpora ipdigent pra:parari,pri- 
1 3 muin, 


, ia. Platonis Qv^artorym 

nru,donecfiantin fabtilitate,&qualnatepraeparauonisfke£ 

smru,tur *.rx?3' aroritcru donec perveniant ad id q> oportet. 

Quodtnd ges illeparuo no cures. Qui audivit verba philofo- 
phT^rimo imaginatur,quod n6 hab.it apprehenfione m hac 
arte, cu indiges in opere argcto & hoc eft quod quaeritur,vo- 
lun autem chilofophus ut notifices, quod res minima cum 
urar parata fuerit.fiet ex ea res magna & multa. 

yiere achalar.iel(peciebws iel rebus W lapidibus ficut u - 
fmes membruientrt*. Nonne recolis vetba chilofophi,cum 
praecipit abi, ut facias membra ventris ad folvendum res.oC 
mundifica r ionem earum & intrationem.velutiineis , Dicit 
ergo &C praecipit ribi.utcoagules achakir.&lapides.ut alcha- 
uol,& marcafita& auripigmenta,SCatramenta, & hisfirmlia. 
lrerum ad folutionem & mundificationem, & feparationem 
partium earum.Nec dicit quod impoflfibile eft opus ex ipfis. 
Nouficavit enim tibi quod diverfitas rei eft ex compofitio- 
jie.cum hoc fit tale, poffibilis eft eius generatio ex omnibus 
rebus.Sedphilofophuspiopterpietatem, compofuitlibrum 
jftmnut manifeftet.quae res fit facilior adpraeparandum , SC 
propinquior ad comprehendendum. Hebuhabes. 

Auripi, ? ment afiuntfragiltai alde & fiunt factliaaddiii- 
dendum .Quicquid eft frangibile , ficcitate comburit rem & 
loIvir,bchoceft quod hsecfpecies dividendi eftdivifio par¬ 
tium,fed folutio re£fa eft humedfatio. Et oftendit philofo- 
phus in quarto libro differentiam, inter folutionem & hga- 
tionem,8c folutionemficci cumlocuruseftdefolutionecor- 
potum,incellige ergo didfa fua. Aperui enim fecreta fua,&C 
demonftravi veritatem.£> fac has resfimiltt er adeo»ferian¬ 
dum. Fac has res,videlicetlapides&atramenta,ex his quibus 
confervabis rem praeparatam.Exempli gratia: Quod les prae¬ 
parata non poteftfervari ab accidentibus , fcilicet calido 8C 
ficco,frigido & hum?do,& aliis elementis.Non enim non in- 
digeshi:,&in capitulisfolutionis,faciesergb , quae vicina 
rei in hora operationis, ut occupetur elementum fuo contra¬ 
rio,ne faciliter corrumpat rem Quomodo aute perfe&a fue¬ 
rit praeparatio,fecifti in eo,quod mundificas rem abeis, fci¬ 
licet lapidibus vel fpeciebus a re praeparata 8c Achakir Heb. 

Qua qus, fiunt adunata, & ftnt animalia cum tot alitate 
fua. Defeftus praeparationum rei eft, ficut praeparatio equi, 
a ^is,&volucris. Ova vero cogregaverunt vires aoimalitatis, 
$C fuerunt in praeparatione ficut perfeffum animal. Hebnh. 

Stem adunata funt tn ex inesfic adunati fiunt meis de - 

feiltu 


COMMBNT. LlBBR II. j 3 f 

i filius &contrarietates.Cum ftierint ficutanimal perferum 
necefTeeft utfittale. Nam cum adunatae fuerint in animali, 
ftc coadunabuntur in eo defedtus & contrarietates. 

Et efttnprincipio operis forte , in medio autem debile & 
infirmum . Iteratio & probatio rei manifeftabunt tibi,quod 
ova funtpatientia in principio operis, & hoc eft quod ha¬ 
bent adiun&as virtutes: Cum autem alfumpta fuerint in fo- 
Iutione&divifione, quodnominavit philofophusmedium 
operis, tunc apparet infirmitas. Nampartcs ipforum faciles 
funt in feparatione, & habent fignificatum, 6c eft quod ha¬ 
bent fimiliterdefedus. 

Certificatus es quodnon pote Fi effe locus Vacuus aliquo ho - 
rum.Ji^ts uti aliquo,per figna cognofice, Quod autem nun- 
ciavit philofophus ex his membris SCcorporis non poteft 
provincia ex provincijs, quin inveniatur in ea aliquid ex his; 
voluit ergo philofophus abhrevi^re quod dixerat, non 
occuparefe denominatione uniufcuiufcunque finguiariter» 
Cum camepfignificaverit per genus eius, & ejicit» pofteafi 
vis uti eo, de quo non eft fafta mentio, cognofce per figna 
natura eius,&fimilitudinis. 

Cognitio rerum ex capitulis , ff opere manifefiatur. 
Vultuthabeamusfcientiam membri &corporis, cum vide¬ 
ris ipfum , & dicit, quod ex opere cognofcitur. Cum enim 
praeparamus aliquid rerum, invenimus figna alia quamo- 
portet , per quod certum erit, quod eft aliud membrum, 
quam illud quod quaeritur. 

Et membra funt propria habentes ignemper motum, cor- 
pora^crofunt manifefiiora. Dicit, cum vides membrum 
ex membris, nec fis certus cuius animalis fit membrum.Nam 
animahorrefeit mgbruhominis , & difeernitinter jnebrum 
hominis Sc alia mebra. Corpora vero,id eft, cognitio ma¬ 
teriae eoru eft facilis. Na participat eoru cognitione vulgus. 

Diliurusfunt m fequentibus quod fufficit , nec indigebam 
prolixitate , fedanima compellit, habenti <bero mteUettum 
/afficiunt digna .fisse indicia non intelligentem autem , non 
jugant prolixitates. Philofopfius autem pofuit in libris 
fuis& alijs,caufas quibus haberi potefl cognitio achakir, 
id eft,fpecierum & membrorum. Et quod dixit : Non in¬ 
digebam prolixitate , fignificat per hdc notificationem 
uniufcumfcumquc membri &: corporis. Etnorificat, quod 
qmma copellit,ut notificec. Et dicit: Quod habetiintell^ftil 
*u£ciunt figna,ftuftus vero non adipifeitur ex iufumatione 

I 4 mfi 


1^6 Platonis QvArtorvm. 

nifi excitarem.Ec dicit quod anima eft quae copellit ad mul- 
tiloquia,$Cverum dicit,in hoc mutari no poreft. Apparet ita- 
queex (ludio meo.fuper demoftratione & infumatione mea, 
per quod Opus fiat faciliter, & appropinquatur appreheufio 
eius, itaquefum vicariusinquifirionis, & teftis veritatis rei. 
Ita etiam quod cupio videre quemlibet inquifitore poftme, 
utjuvemipfum in eo quod vult.nec eft: aliquid ex voluptati¬ 
bus huius mundimihi dulcius , quam iuvare inquifitorem» 
in qualibet fpecie huius fcientiae in hoc libro.quod quasrir. 
Et praetermifi in hoc libro res quas vidi utiliusiuquifitori 
poni in librotertio &quarto, hoceft quod ultimum pono in 
hoc Quarto, & eft quartum fecundum, ex quartis Platonis. 


L i b s r III, 

QVARTORVM PLATONIS. 

Incipit prologus libri tertij^ex Quartis 
Platonis , 

d : DixiHebuhabes, 6 Philofophe, ex-- 
plevifti fecundum librum, &abfciffa funt verba tua in 
eo. Sedcogitorem quam timeojungi in Thebed,interroga¬ 
bo te verbainfequentibus , licette aggravem in hoc, &ero 
caufa vice, quae nocet veritati, cum hoe fit contrarium ratio¬ 
ni,ficut cognovi id inferius eftein natura. Dtxit Hebuh. De- 
pofuifti me 6 Thehed, vel quo petis, ex quo appeto altitudi¬ 
nem. Nonne fcis quod quxlibet res augmentac fuum fimile. 
Nam ficut verum eft quod quaeris, & juftum & conveniens, 
ut affimuleris rei, cuius nocumentum timuifti, fi vero aliter 
eft,decentius eft declinare ab ea. Novit creator creaturarum, 
quodfermoin talibus, &his quae funt degenereeorumjj fu- 
gat a mc triditias -meas, & cxultat in eis anima mea, & 
xequiefeoinde a taedio,quod potior a natura. Dixit Thebed: 
Non poftum vacarein omnibus verbis tuis, principali fcien- 
tia.quamenoninftruisjautabfeonditamihiaperis. Etquic- 
^uid conclufit mihi natura.&acquifivir cogitatio.nac habui 
ate> apparuit maculofum in exanimatione & probatione. 
?g° fum paratus, ut non faciat me habere aliquid, mfi quod 
percepero a diftistuis , & a longitudine dietum vicinitatis 
tuse.Comple ergo,6 philofophe.quodgratis pollicitus es, uc 
afuturis. DixitHebuhabes&utgz 6 Thcbed*§C pr?t 

par4 




CoMMtNT. Liber ITT. 137 

para re^dimitteid,inquo erras ufque nunc. Nam fermo in 
hoc libro exaltatur fuper naturam , & craurcenditillum ) ncc 
poteft attingere ad illud,nifiillequi eft talis. Dixit Thebed: 
Noqfperovercperveniread illud , nifiper te SCadiutorium 
tuum. Dixit Hebuh. Volo aliquantulum modificare fermo- 
nem, & mifcere aliud fimile, &: appropinquare naturae ut fa¬ 
ciliter recipiat. Nam fi convenirem cum philofophoinfua 
fententra,nullusfereintelligeretipfum. Dixit Theb. Quam 
dignus ea omni laude, cum pietas tua fit, ficut pietas patris 
fuper filio bono. Dtxtt Hebuh. Ordinabo hos libros ordina¬ 
tione, quaiuvabrcur inquifitor, fkadintelhgendum excita¬ 
bitur in eius lege. Primus itaque liber, cum fit ftudiofus in r. 
natura.eft de opere naturalium: Libet vero fecundus, in ex- 
aftatione divifionis naturae eftexpofiturus quidfeparerur& ment<t ^ 
preparetur;Tertiu$ veroliberin exaltatione animae,cu fit fe- 
paratio natura:, & ingeniu in converfione fua a materia tua: 

Liber vero iV.eft in exaltatione intellectus,eft ficut praepara- mode «*- 
tio totius, & converfio naturae ad fimpler, fimphcis ad na- plicata . 
ram , Sc praeparatio acquifita 8? adiuvata, 8c necefle eft in eo 
elevari abanimalitate,plus.quam natura,ut aflimuleturprq- 
parationiipfisintelligenriis, altiffimis veris. Velfivispotes 2, 
illas comparare elementis : Et fac primum librum elemen¬ 
tum aquae,cum fit fundamentum naturae: Secundum librum 
fac elementum terrae, cum fit fuper aquas in natura : Et Ter-- 
tium librumfacelementumaeris.cum fit fuper terram,8c eft 
illud,perquod,& per cuius introitum convertuntur elemen¬ 
ta : Et Quartum librumfacelementumignis, qui eft fuper 
omnia elemeta,&agit in eis. Ite ordinabo eos tertia ordina- 3» 
tione, Etfaciaprimulibru naturaru compofitam. Secundu 
naturarum difertaru. Tertium fimpliciu. Et Quartum aethe¬ 
ris fimplicioris. Et complebo ordines quatuor, fecundum 
numerum elementorum , comparabo ergo primum librum 4. 
fenfui: Secundum notis differentibus ad diferetionem intel¬ 
lectualem : Tertium rationi vere dirigenti ad veritatem. Ec 
Quartum rei quam concludunt hi effectus praecedentes. Et 
autem compilavi,& tractavi ut dirigatur inquifitorper regi¬ 
men animae fuaepoftmodumadingrcffum dotus fpemprae¬ 
parationis. Nam res per fua fimilia complebuntur. Si enim 
mquifitor fuerit remotus a fimilitudine, nec afeeuderet afee- 
fionemquam definivi, non ingredietur gieffu ducentiad vo- 
tumfuum DixitTheb. Magnificafti 6 philofophe,pretium 
hosum. librorum , & lronoiafti fata eorum cum vilitate 
I / ajmd 


ijS Q^artorvm Platonis' 

apud te. Dtxtt Hebuhab. ExiftimoJ te putare quod fru&us 
huius eft converfio compofitionis , fubftantiarum tantum. 
Dixit Theb. An eft interrogatio Scinquifitio, nififuperhoc* 
& an eft: intentio nifi hoc ? Dtxtt Hebuh. Abfit enim vt vilius 
quod apprehenditur.exhocfunt ha;c. Dtxtt Thebed: Ageigi- 
tur,annuntia aliud de gratia tua. Dtxit Heb.Sicnt explanatio 
eft fuper hoc,fic eft fuper alio, donec dicam totum .Dixit Th. 
Et an eft cum explanationeapprehenfio operis IDixtt Hebuh. 
Qui habet notitiam eius, tunc poflidet animam fuam, &. qui 
habet rem qua; eftligaracum eofcil. corpus, itaquod quan¬ 
do vult manet in eo,& quando vult recedit,fi vult revertitur 
adipfum. OTbeb. Si vilitas mea donarettibi quodopinaris, 
©ftenderem tibi illudfenfu &a£tu, in propinquiori mora 8C 
bre vioritem-mre fieri, 8c faciam illud &C incipiam in eadem, 
utfcias quia non generat me. ego incipiam complerefermo- 
nem in explanatione di&orumphilofophi. £>/.*// Th. Ego di- 
cotibi, quod confido de te,confidentia a£tu non indigenti. 
Dtxtt Heb. Melius tamen eft. Dtxtt Th. Fiat confilium tuum 
& mandatum .Dtxit Heb .Pollicitatio tua poft mzn(em.Dtxir 
Th. Hcceprolongaturjfuperme. Dixit Heb. Eft ficut primum 
snihi i nprolongatione temporis. Dtxtt H. An eft iftud nobi¬ 
le in hac fpecieinterrogationis id quod prolongatur ? Dixit 
"Theb. Cum laetificaveris me, fanabitur anima mea, fedfiab- 
fconderis Termonem in eo , etiam poft annum efletpropin- 
quum.Si vero congregaveris duo gaudia mihi.fimul non erit 
hoc.gratiatua parva.z>/*//“//.Feftinabotibi explanationem, 
Jkfolvam tibi promiffionem. Quid ut volue- 

ris|erietibi,eft tamen altius rebus,nec dicam &vi<\..Dtxtt He- 
htthabes : In prolongatione huius libri,& adinventione ver¬ 
borum ad intelle<ftum in eo habet philofophus intentio¬ 
nem,quam nonnoyn.DixitTheb.Et qua; eft ? DtxttHebuh. 
Non apprehendithoc.nifidignus.Nam qui apprehendit hoe 
k px his libris,intellexerit,dignus eft fcientiaaltioriifta. 

Abbreviabo ergo Termonem , ad ingrediendum 
verba philofophi in hoc 
libro. 


Comment* Libes. III. 


*5 9 


Liber III. 

INCIPIT TEXTVS LIBRI T E R- 
tij ex Quartis Plato¬ 
nis. 

Z'"'' P- M compteVeroVerba, 0* intellexeris , jam confregtjri 
^ laqueos quofdam natur* , & hoc confitebor. Dixit Ha- # 
*?ed: Maiores autem laquei naturas, & fortiores cius rapaci- 
taresfunr.cupiditas,, Scdivitia: & follicitudoaugmenrandi j M ^ Um 
alias multiplicandi, fed in apprehenfionc huius eft, quod fu- fiiumha. 
gabitquicquidmemmi,cumtoralitatefua. Nam qui certus betmul- 
eft quod pervenit ad finem divitiarum, non curat de aliquo, tipliundi 
Hamed.Hebuh.philofophi. 

Expergifcimmt ergo, & intelligtte, nam equitatis fupen 
magnum periculum, Velfuper magnam dignitatem , cum ne. 
ctjfefitVobis , ut concertatis aquam m ignem, & ignem in 
aquam,ad tdquodefl minimum. Dicit nobis, inquifitores 
univerfi, fecreta fcientiarum , & abfeondita operum quod, 
fcientianoftra difficilis, egetprasparationefubtili, &inge- 
n:o perfe£to,undeexemplihcacdicens,quod converfioaqua: 
eft ignis,Sc ignis eft aquae, & quod dicit ad id quod eft miuu 
mum, fignat per hoc converfionem elementorum ad fim- 
plex,& hoc eft altius, prima praeparatione,qua: efteonverfio» 
ignis in aquam, &quod dicit ignis & aquae eft,quod aljua Sz 
ignis funtrecentiores elementorum fimilitudinc. Operatio, 
autem in eo eft;coaverfio compofitioms omnium natura¬ 
rum. Hebuhabes. 

OpusVero quod erat ex convertibili , fuper lunam ,fubtu* 
eam exconVerttbtltdifficile eft. Signat pra:parationem,qua: 
eft converfio, exprima caufa quae non recipitconverfionem 
in loco,qui eft talis , cumque manfit convertibile infe, in 
in loco convertibili fubfirmatoexiftenti , ficutdlle aftus o- 
portet ut fatigetur. Hamed'. 

In principio fui operis adjuVare m foluttaneper lunam , & 
in coagulat/oneperfolem , ejfeftus enim apparebit. Sermo 
quem^tibi infiouavit eft in eo , & in alijs fuis conflijs fir 
nam quam tibi explanaturus fum , cum univerfitate 
eorum quae 'apparuerunt quibufdam difcipulis fenio- 
ns Platonis , quorum Golucan dicit exnfilio anti*- 
quorum , quod inter coniuns&ionan & oppafitionetn 



140 Qoart oru m Platon i«, 

virtus eftlunae ; & inter oppofitionem, 8c coniun&ionero 
virtus eftfolis. Et omnes res ex rebus, fuper quam domina-, 
tur unus ex his duobus planetis, erit fignum planetae in hora 
virtutis fote , &C dominii inanis. Dixit ergo philofophus 
quod probatio.in tempore folutionis poft coniuntlionem, 
SC coagulationis poft oppofitionem, 8c locuti lunt in hac 
fpeciedifcipuliSenioris, &: multiplicaverunt Termonem in 
ea, &impofuerunterroremphilofophoinhocfuo confilio, 
& hoc eft quod viderunt lunam trahi ad altitudinem , poft 
coniundionem magis, quam poft oppofitionem: & caufan- 
tur in hoc per augmentum, & diminutionem, alia ex vir¬ 
tutibus petentibus altitudinem. Erit ergo folutio in tempo¬ 
re dominii attradfcionis virtutis , error erit enim tunc juva¬ 
mentum defe&us virtutis , Schoc totum ex confilio eorum 
in hoc. Namipfeconfideravit intelle<ftum di<fti philofophi, 
mutarisfolutionein fiyeme , & hoc eft propter dominium 
lunteinillotempore > propter altitudinem eius , propriem 
hocclimate.Demumpropterfimilitudinem temporis ipfius, 
inhumiditate, & frigiditate. Erit enim tempus humiduma 
principio ad folvendum. Coagulatio veip erit inaeftate, in 
quadorninatur,fol,propterajticudinem , & fimilitudinem 
natura temporis. Nihil autem horum qua? di&a fune , etli 
non di verterem a veritate, eft fuflaciens, nec habet intentio¬ 
nem fecundum medium philolophi , nam diftum bolucam 
vult, errorem imponiphilofopho, a fuis difcipulis. Sermo 
autem eorum non contradicit fermoni philofophi, opusco- 
plebitur in anno folari, & praecipit rem coagulari & folui 
per vices. Cum autem pofuerinc folutionem, non pofte ni- 
fi in hyeme, & coagulationem, non nili in aeftate.modo per¬ 
ficietur opus in anno. Oportetillos qui funt huius confilij 
utexpe&eturhyemsadfolutionem, & reftas ad coagulatio¬ 
nem. Quod autem eft apud me , ex fumma philofophi non 
eftfimile huic-fpecie &C hoc non eft de genere huius libri: 
fed rerum aliae depepdent ab aliis, & qui fcit partem,fpit per- 
fedtionem. Sed confilium philofophi eft . quodipfeinten- 
ditjuvameutum virtus fpiritualis familiaritatem ipirituum 
horum duorum planetarum quod erit ju vamentum. Non¬ 
ne vides, quod dicit quod effetftus apparebunt, nec generat 
jn reoperantem, utintendatinfamiliaritatem, quod inten- 
ditfamiliaris, adabfcbDfionem veladoperanobilia Sedad 
firevitatem finis fi tantum fibi , fimilium in tempore domi— 
pix fui in diebus & horis, & fupplicauowbus ad eos, in leni - 


Comment. Liber III. 
tate operis, io reditudinc, & profperitatefua, &cricquod 
minus profperabitur ex hoc opere fufficiens , intentionem, 
feti prohibet juvamentum. Namtimorlanseintemporefo- 
lutioniseftattradio,virtutis. Etidemtimeturafole,intem- 
porccoagulationis.Hebuhabes. 

Quando autem jugatur a fiupertort, deprimitur tnfenor. 
Sermo ifte confirmat , quod affirmavitiu praecedentibus & 
fpuitus inferiores, licet non poliunt ex virtute fua attrahere 
virtutes, ficutattrahunt fuperiores , non poliunt, 8tiam 
non vacare nocumento, in qualibet fpecie operis. Dicit er- 
^6 philofophus,quibus iuvanc fuperiorii non nocent infe¬ 
riores. Hebu habes. 

Et fac inter id tutus nocumentum times,& inter opus cla¬ 
rificationem prohibentem . In aliqua hora praeparationis 
contranabitur, operi genus fpirituum, nec erit contrarium 
in alia hora. Unde praecipit nobis Plato , ut cognofcamus 
genus alpiritu contrario, & in quahora contradatur,& ad- 
iu v emus in eo familiaritatem contrarii fui, ut fit prohibens 
inrerfpiritum & opus.Hebuhabes. 

Igne itas autem contrartatur in hora liquefaftisnis.terrei- 
tas autem in hora coagulationis, aqueitas $ero in horafolu- 
ttonts , aeritasautem tn hora fiubhmationis Spiritus fune 
repugnantes in hacfpecie operis , diligentes corruptionem, 
in quorum lignumeritpenetrabilius&fuper potentius. He- 
buhabes. 

Et ficut oportet cufiodirt_j opus ,fic oportet cufiodire ope¬ 
rationem, & locum , quontam eil quafitum. Sicut eft haec 
fpecies operis, accidens corruptioni, & contraria fpirituali- 
bus, Icilicet ftatus operantis , Sc locus operis : oporteter- 
go cuftodirchaec, videlicet operationem, Sclocum cius, 8C 
opuseius. 

St Colueris habere_j cautionem , cognofiendt Lodicenfis. 
Inquilitiohuius operis, vincitfuperLodicenfes , quoscon- 
fequuntur vitia corporis multa, &mors , & in noftrotem- 
porenullusintromirtit fe , qui vitietur in corpore , vel da¬ 
mnificetur inrebus, autcadatfuper eum adverfitas, itaque 
prohibetur ab opere Vnde non comparatur nili ad opus in¬ 
fortunatorum. Vidiquendamoccupatum in hoc , qui ex 
inde morbum Apoplexia; incurrit, cuius caput dicebant fu- 
niofitatibus, fublimationis fuifle vitiatum & forte nihil fub- 
limaverat. Sed quid accidit ei, eft exeo , quod prjedixic 
pbilofophus. Vnde oportet inquifirorerafapienti* cufto.di- 

refe- 


Q_u artorum Platonis 

refeipfum.&fcientlamfuam, Scopus Tuum , ut fu bene fe-' 
eurus vincens ne fubmittat ei praeparatio contrariae!, & re¬ 
pugnans. . ■ j 

Et confidera planetae ortentis , mare_j eum jole tn ortu, ad 
mundum, quod fifuerit conveniens, e fi de maioribus fignis 
apprehenfioms. In ortu ad mundum dixit, per quod fignifi- 
cacnativitatem* Nam cumfuerit quidam planetarum con¬ 
veniens, huic fpecies, opetis oriens in nativitate , inquifito- 
ris huius fcientiae& operis, 8Cpraecipue fi fuerit in undeci¬ 
mo medii coeli,aut habuerit refpedum cum domino afeen- 
dentis, vel cum domino medii,habuerit portionem in par¬ 
te operis erit hoc. in quo magis confidit operator, in profpe- 
ritateinquifitionisfuae , &C convenientior planetarum huic 
operi, eft faturnus,deinde jupiter, deinde Mercurius 8c fol, 

luna in node. Mars vero & venus contrariantur operi, 
necpoteft quin operator, indigeat adjutorio illorum, & in 
opere quod eiaccidct,in quo non con venitei adjutorium fu- 
orum. Dicitpervices, quod univerfifpiricus firmamenti, & 
inferiores contrarianturhuicfpeciei, & generatio huius vi¬ 
delicet fubftantiarum, noneftnifi ex fumofitatibus coadu¬ 
natis, & fublimatis motu corporumfuperiorum fpiritda- 
litatisipforum. Vnde fpiritus funt generantes hoc, &qui 
vult hoc contrariatur eis in operibus fuis, &participatcum 
eis in hoc. Quodautem dixitde planetis, quod conveniunt 
operi naturaliter.ipfi planetae contrariantur ei quod dixi: ta¬ 
men dixi,quod conveniunt fimpliciter, cum fint minus con¬ 
trarii quam alij,ficut didurus fum. Nam faturnus dixi pro¬ 
pter adjutorium fiium,fuper omni ope: e fecveto, ficprolon- 
gatione profunditatis, cogitationis eft de genere fuo. lupi¬ 
rer vero fortunatus parum contrariatur,repugnat. Mercu¬ 
rius autem de genere cius fune fcientia, 8c iDgenium,Sc inve- 
ftigatio.Hebuhabes, 

Sin en fuerit hoc t alit er, & erit retentum,erit Verum. Di¬ 
xi cum fuerit quidam planerarnm convenientium, non ha¬ 
bens fortunium in eo quod prodiximus,fed eft fortis,vel per¬ 
mixtus fortitudine fimilior erit. Quod aut em dicit retentum 
voluit perhoc, quod fortitudo retinet vim. 

Et confidera tempora , qua defimVit Hermes in libro E- 
photos, defignificatione^j temporum, fuper manfionibus Lu~ 
na , &pergz_j ad illud quod diffiniunt. Ifte liber quem 
tanftulit Anftotdes io Heumete habitus eft a me, &; ne- 

ceife 


Commemt. LxbhrII* 143 

ceflefuit radinvemt 28 , manfiones lunae , 8 c prarcepir pras- 
ferriin quibusdam manfionibus , & prohibuit in quibus¬ 
dam. Si quis itaque exinquifitoribus huius fcientias, pri¬ 
vatus fuentillo libro, erit initium operis , cum luna eft in- 
fcotia, & in naen, vel in ventrepifeium. Et caveat ab ra- 
baria , velaldebaran, & demelio. Venit rebus , corruptio 
ftelbe, a qua recellit luna, & dominus afeendentis, inhora 
operis, Scmelioratioillius > cum qua conjunguntur. Hebu- 
habes. 

Curri Colueris intentionem ,fofce ligaturam , nec fit hoc da» 
nec lenifices. Docet philofophus nos , quod cum oportet 
nos in principio folvere tin&uras , live ligaturas rerum ab 
invicem, &: affirmavit > quod non fiet hoc , donec folvc- 
mus&lenificemus eas res ut dominetur eius pars aquati¬ 
ca, & fic erir potentior in feparatione earum. Nam lepa- 
ratio eft de genere aeris, per quem generatur ficca terra , fu- 
per quorum fimilia poterit operator prohibere , neintretin 
co, Nam cum dominatur pars aquatica intrat aer, cum fit 
permixtus ei fcilicet aquas. Vnde facit efle facile,ex fepara- 
tionequod fuitprius difficile.Ham. 

uilchten <iero facit hoc , & per eam perficitur, Alchier» 
eft nomen rei, & rebus proprium multorum nominum , 8C 
res quam Gixci vocant fcilicetprxparatio , & 

vocantillammcdicinaturam , diferetam , pra:parativamo- 
mnium ciborum: & eftres, quae virtute fua attrahit genera¬ 
tionem, & corruptionem, &pereameft augmentum. Di¬ 
cit ergo Philofophus , quod prarparatio eius eft in alteratifl¬ 
ue rerum , ficut nobis exemplihcavit. Nam mutat res in 
mundo cum humiditate , & cum humiditate ad id quod 
contrahitur eis in fortuna , & compofitione. Hebuha- 
bcs. 

Et fieparatioper contraria tn inquifitibnc_j. H xc eft dl- 
£bioquamadinvenit philofophus, lecundum ftoicos , qui 
dicuntfeparationeminhac fpecie operis» per folutionem , 
& calcinationem,fimulin unicarein unotemporeperfolu- 
tionem,in aquam,8ccalcinationcm inigne, qui eft contra¬ 
rius aquae. Quod autem opinantur difcipuli cius, fci¬ 
licet Platonis eft , ut folvat aliquid exir , cum humidita¬ 
te, fecundum quod poteft. Deinde folvant cum calcina- 
tione , quod remanfit ex humiditate. Sed opinio Philo- 
fophi conveniens eft ftoicis, lenior eft operami,&,facilior & 

eoa- 


14-4 Quartorum Platon is, 

con veniendo cvemati.N aro resfpoliacaper contraria, pro- 


tuu veinv-uuvi ’ - *■ r . - 

Pinquior eft temperantix?cum vero (polietur partem unam , 
* * _. fed reoufmat, neres illa 


oportet ergo.uc dominetur res illa , fed repugnat * ne res i! 

domiueturei. He.Ha. . r 

Sit autem operator afltduus , tn omnibus flatibus Juis. 
Hxcfpecies mandati non poteftexemplificau , nifi a viro 
perfero in fcientia. Cum autem fint in gradu de quo man¬ 
davit Philofophtis > hon eget multum eo quod infumavit. 
Hamed Philofophus . Nam erit tunc fecurus dere, ut incidat 
in formam alterationem rei, inftantibus fuis. Nam dixic 
philofophus : oportet operat orem tnterejfe operi , ut noceat , 
quod nocet, & perficiat quod perficit. Cumque fic fe na- 
bet,necelieeft , ut non defit ei aliqu/d, quod oportet fcm. 
Hamed.. _ y 

Et fere funi cum oo , quodfub limatur (Jjr Jeparatur. r ere 
fum cum parte, qua: fublimatur in opere,& parte qua: rema¬ 
net ineo, & parte quaefeparatur: fcias ergo formam totius, 
& quanritatemScqualitatem. 

Et an eftgraVe hoc, cum fit quod oportet hiemare remflm - 
pheem , fu(tmentem hoc. Dixir quod non eft difficile , ut 
operator dirigat animamfuam, ac fi effet cum opere, cum fic 
quod oportet dirigi in eo fcientiam fimplicis , quam fit m- 
greffio rerum. 

Oui fedentfuperflumina Eufratet, converterunt corpora 
groffk tnfleciem (impii cem , cum adi ut orto motu* corporum 
fupenorum , apprehenderuntque formam motuum eorum, 
quifunt motibus Velociores : oportet ergo utfltu impotentes 
Juper naturale_j compofitum. Sedentes fu Der flumina Eufra- 
:s, funtCaldXi, ftellarum periti ,& judiciorum earum , 8C 


funtpriores, qut adinvenerunt extrahere cogitationem. 
Vult ergo philofophus quod cum non fit, genere hotnin i ha¬ 
bere fcientiam corporis , groffi, rurbidi carnei , quod eft 
pondus naturarum, 8c pervenit adanimam fimplicem , 6$ 
confiderec motus eius , ■& voluncatem eius qua: eft facilior 
motibus, & fubtilior: prxeipue cum nititur (cientia iudicii 
motuifuperiorumcorporum Similiter oportet , vacantem 
hunc operi infpicere figni naturam, videlicet quod oporret 
accidereinaliquare , cum praeparatur aliqua fpecie operis. 
Sic ergo diligens infpeftio, in tempora cafus rei, ficutinfpe- 
«ftioemsin ipfum , & perficitur opus. 

Per antmale eft , quod cognoscitur naturalem, fleutper in~ 
r ?llettual<^j eft, quodfcitur animale : mtclligentia Vero pro¬ 
hibet 


Comme nt. Liber IIT. 14$ 

hihet nos natum, 4 circuitu in ipfa. In Termonibus iftis com- 
«prehendit Philofophus caufam initjj & finis efle eius , & rem 
ex quafunt res,cuius politione non tft dignus liber ifte,quo- 
miam fuperexaltat iplum : necefle tamen eft mihi aperi¬ 
re ex eo id , per quod perficiam intelle&um Termonum 
philofophi. Ernifi opinaretur deme quod ignotaflem il¬ 
lud , dimihlTcm ad aliud, led breviter pra’ter complemen¬ 
tum , Teias quod Tcicntra antiquorum quibus appraepara- 
tx Tunc fcientire & virtutes , eft quod res ex qua funeres 
eft Deus invifibilis ,& immobilis , cuius volumate intelii- 
gentia condita eft , & voluntate, &Cinteliigentiaeeft ani¬ 
ma fimplex, per animam Tunt naturae dncrerar, ex qnibus 
generataeTuntcompofitae , &indicanr quod res non cogno- 
icitur, nifi per Tuum fuperius. Anima vero eft iuper natu¬ 
ram , & per eam cognofeitur natura , fed inrelJrgentia eft 
fuperior anima, & per eam cognofeitur anima , & intelli- 
gentia nofeit, & quid Tuperior ea eft, & circundat eam Deus 
unus, cuius qualitas apprehendi non poteft. Cum praedi¬ 
rum fit, quod res non cognofeitur , nifi per Tuum fuperius 
cum ergo luperius quod eft intelligentia, &Deus, eftfu- 
perillam , necefle eft ergo , & nonimmorecurluperappre- 
henfione quidditaris eius, nifi per fidem efle, cognitionis e- 
ius, cuius figcificatioeftid , quod a'b ipfo eft , cuius laus 
multiplex non ex circundatione cognitionis quiddiratis e- 
ius. Etdixn philoTophus in libro Dialogorum : Circuivi 
tres coelos jfcilicet, coelum natura: compolita:, coelum na- 
tura: diferetae, & coelum animat. Cum autem volui circumi¬ 
re coelum intelligentiae, dixit mihi anima, non habes illuc 
iter, & attraxit me natura, &: attracftus Tum. Hocauremdi- 
ftum principale, non pofuit philolophus ad fignificandam 
hancTcientiam , fed quia voluit ut Termones Tui non vaca¬ 
rent manifeflationc , virtutis liberantis creaturam 3 & voluic 
per eos in hac fpecie operis , ut cognoTcatur praeparatio de¬ 
terior, per praeparationem fuperiorem. 

Amma 'vero magisju^at naturam , quam intelligentia'. 
Sicut intelligentta magis ju%at animam , & hoc e FI propter 
elongationem accidentem. Cum natura habeat efle ex ani¬ 
ma, ficut animacxintelligentia, ergo animanaturx propin¬ 
quior eft , propter propinquitatem dependentiae Tuae: ne¬ 
cefle eft ergo, ut cognoTcatur anima per intelligenriam ma¬ 
xime, cum fecerimus hoc, perveniemus autem & exaltabi¬ 
mur a fcientia per coftfiderauoiKB) ? quod eft prazparatio 
y ni. K fhi- 


146 QUARTORUM Pt A T. d N I *, 

philofophotum , & opiniones eorum, Sicaepit phiiofb- 
«hus in hoc loco , in lermone Tubahore termino naturas. 
Quod fi convenirem in fententia Tua , pauci proficerent in 
ledtioneejus. Melius eft ergo utintendam ad id , quod're- 
manfitindi&isfuis, in his libris & componam verbis ma- 
nifeltis , ut fit ficut prasceftu Termoni his libris , & opor¬ 
tuit me tranfire verba Tua & aperire, intelle&um tantum', 
nec intendam ad eicpofitionem &: demonftrationem. Et 
diximultotiens , quod aoneft intentio, mea ad id, quod 
me compellit anima mea, & occupatio, cogitatio mea, 

■ & vigilavi node mea & laboravi in die. Aftolmos autem, 
reprehendit vicum fapientem , de prolixitate verborum, SC 
dixit poftea. Si tranfieritnobfis tempus quod tranfmtme 
in confidcratione Termonum , intelligendo ditta & confi- 
deratione intelledum eorumeftet melius , & dixit veium , 
Sc Tciunt dicentes Sc inquifitores , Ted philoTophus abbre^ 
-viavit verba Tua , quod nifi ordinavero ordinatione yr quo 
prasferam alium aliis , perveniam ad quasdam , quas ad- 
in venit, in quarto libro in hoc libro. Et prascermittam ad¬ 
inventionem , quam inveniam in hoc libro , 8c ponam in 
quarto libro , & erit intentio mea in hoc , & in prastermif- 
fione verborum , Sc prolixorum & groflorum , ut appro¬ 
pinquem intelle&ui, ut participent in fcientia. Hi etiam 
vulgares magis quam alij , qui intexerunt opiniones an¬ 
tiquorum, & Temper dicit philoTophus in compofitione * 
quod qui non confidcrat cauTam , non ppteft bene<confide- 
raretantum, 8cqui non cognovicrei accidentem non po¬ 
terit ad eius fugationem» 

Cum contrarium remotum fit , a fuo contrario , necejfg__j^ 
eft ut coadunentur per medium* NecelTe eft verba itffelj 
ligi, & operam dari , ad ea confideranda , Ut appich en da¬ 
tur cognitio ipTorum , de quibus locutiTunt antiqui , ST 
prolongaverunt Termonem in eis , ST dixerunt, cum con¬ 
traria fint apta elongari, Tunt compofita , ficut videntur. 
Er licet aliqui ex fapientibus fine diverfi ,‘in maniflftafio- 
necum convenit & i(Ti Tunt Tocii. Belphlos, & illi qui af¬ 
firmant astetnitarem mundi & compofitionem : Plato ve¬ 
ro Stftagvrici dicunt , quod principia naturarum Tunt na¬ 
tura; fimplices,&Tunt 4. Calidum, frigidum, humidum, 
& ficcum , & quod calidum eft contrarium frigido , £d 
quod ficcum eit contrarium humido , coadunata ergo 

Tunt 


CoMMeMT» LiIer IIX' 

.funtcalidum & frigidumper dudmedja , videlicet per hu- 
midum &C ficcum quod euim noti clt contrarium per fie N 
piumeftcoadunatum , fedprincipium adunationis eft co¬ 
adunatio calido cum ficco , exquogeneratum eft elemen- 
itum ignis , nec eft calidum contrarium (icco , non eft; er¬ 
go impoffibile ea coadunari per le. Deinde coadunata 
funtcalidum & humidum , fimilicer nec eft unum conrra- 
iiiumreliquendo , ex quibus generatum eft elementum ae- 
sris. Deinde coadunatafunt fr igidum & ficcum, nec fune 
contraria ex quibus generatum eft elementum terra?. De¬ 
inde coadunata frigidum & humidum, ex quibus genera- : 
tum eft elementum aqua:. Coadunatio vero elemento¬ 
rum , licet aliud contrariatur alio , non tamen conrrana- 
tur, nili ab una extremitatum. Nam ignis & aqoaconrra- 
rianturex duabus extremitatibus, dua: contrarierates funt 
caliditas,&frigiditas, ficcitas, &humiditas. Duce vero 
extremitates convenientes , caliditas & frigiditas, ficcitas &C 
;frigiditas& fic habentalia dementa. Confideret ergo in- 
quiliror oculo fapientia: fuae. Confideret inquam princi¬ 
pium & caufameius , Stquomodo compoGtum eft, & adu- 
natum, &eritfibi multum facile opus folutionis & divifio- 
nis. Hebuhabes. 

Et confirma. & ligaturam ut Jis potens , fupercon- 
Jer%attonz^>iUiusquodfofots. Dicit philofo phus ,i quod in 
diges vale ; in quo retinebis quod folves ex opere , & liga¬ 
bis cum eo, ne ev olet a ce, &feparecur. Nam id quod per- 
'venitadfinemfubtilitatispetita-ltiora , & feparatur ab in¬ 
ferioribus, & eft difficilima: comprehenfionis .• fcilicetpro¬ 
pter quod praecipit tibi philofophus, ut cures prohibere ma¬ 
litiam fuam a te. Pofuit autem philofophus in hoc opere, 
& indigUitiugeniomeo, quod fuerat fuum ingenium, & ex 
opcribusiijis, ut reducant fuper rem, poftquam extraxit ab 
eapartem, utfic comprehenfivumeius, quod fi volueris u- 
tieo dividesllludabeo. Nam illud quod divifum eft , 8 C 
quod tu aftiaefeciftij erit facile in fecunda vice,& idem quod 
quaeritur ex e,o. 

Quod fifeceris ligaturam remotam , erit facilem , ut 
non intret tn opus , & non componatur cum eo. Conferam 
ipjum ut confdas de aptitudine inferioris. Oportet di- 
vauticare id cuius quaeritur ne coadunetur ei , & intret 
ift eo , & difficile fiet cum opus fuerat extrahere ipfum 
K & ab eo. 


(Quartorum Platon is, 
abeo. Quod autem quaeritur , eft ut conferres ipfumne 
fepareturabeo. Quod autem dicit, confidas de aptitudi- 
neinferioris, opiniones conveniunt, quod inferius mdi- 
getfuperioris, appetens commixtionem cius & dependen¬ 
tiam , & locuti funt de cernitore , & quid generet ex viri¬ 
bus , qua: apparent per inftrumenta , in manifcftatione 
quod perduxit ad manifeftationem. Maius autem profi- 
cuumhuiuscernitoris eft , annihilare compofitionem , & 
eft: de occultis naturae. Nec quicquid generat eft ex hoc 
quod intendit: fed femper id quod praeceffit ex diftis in eo, 
quod pervenit ad annihilationcm adhaeret fubtili, quia in¬ 
diget eo, cum adhaefit ei retinetur ab eo, & appetit fubti- 
le, feparari ab eo , cum repugnat ei, & apparet poft fepara- 
bile, ab eo in fixione , hoc eft , propter quod fepararur ab 
eo in umbra , &. in alio quod fentiri non poteft. Hebuha- 
bes» 

Liquabile eft melius quo ligatur. Praecedit fermo quod 
aqua eft turbidae naturae, cumque fuerit talis eft melior ele¬ 
mentorum, ad habendum ,& retinendum» Hebuhabes. 

Vas autem eft fimi liter ex his m qud eftfatilii retentio, 
eum ufusfuerat illafciens* Hocvas promifir philofophUS 
demonftrare, in primo quarto , &eft vas quodnon folvic 
aqua, non liquefacit ignis. Dicit ergo , quod cum fciens 
retinuerat opus in hoc vafe , fine aliquo quod intrat inipfo 
perficiet in eo. 

Vas eftficut opus Det tn %afe germinis d&i, quia accepit 
Lutum, &'formabit &perm/fcuitcum aqua & igne.Etfa- 
itumeft ut aqua non fol^at illud, & ignis nen liquefaciat 
ipfum, &faftum eft , ut aptim rerum , m retentionem par¬ 
tis dfoins., appetentis locumfuum. Opinio eft fenioris Pla¬ 
tonis , quod cum anima: procefliflcnt a germinibus coelo¬ 
rum , pervenerunt ad naturasinferiores, quarum reprehen- 
fioex naturis fuit elementum humidi , quod eft retentivum 
anima:, & prohibens ab operationibus fuis, ficut prohibet 
nubes terram a luminefolis , & quod D e u s primus, cuius 
nomen magnificetur , divifir inter partes , videlicet partes 
humiditatisrerentivas animarum , & erant partes liquabi¬ 
les infirma:. Vndeaptavit illi Deus cum fapientia fua di¬ 
vina ex germine permixto igne, & aqua, quem ignis non li¬ 
quefacit, nec aqua folvit , & eft fubftanriaoftium ex qui¬ 
bus & efle capitis , yas cerebri* Cum autem aptaftet ei 

hoc 


Commhnt. LibbrIIL I4 ? 

hocv.is, voluit lpfamfolvi a ligatura fua, &1ongis tempo¬ 
ribus ne apprehendat animam , in fepafarione fua quod 
non polTetfuftinere. Vnde effiet judicans ipfam mergi in 
natura. Sed cum oportuit eundem manere multis tempo¬ 
ribus apperiunt ei feneftras, fenfus videlicet, & tunc conti- 
inuavitcumcorpore , utferviretei, & adunaret in eo , & 
patitur ex atrra&ione natura: , &c appetito. Deinde apta¬ 
vit huic corpori membra , alimentorum fufeeptiva, $c alia, 

3 uorum caufam nofti in omnibus libris meis , in quibus 
i&uri fumus aliud, quo poterit intelhgcre firmius, confi- 
lio affirmaturrueft autem affirmatione huius didi. quodu- 
niverfa membra hominis formata funt propter ^nimam &a- 
nimadominatur ei. 

Confiderate-j ttaque opus DEI , &fubtilttatem eius , & 
quomodo infundit animas potentia fua , & mutamini tpjft 
kcetfitv tmperfefit & infirmi. Intellige hoc verbnm phi- 
lofophi,&confidera eius laborem , & id quod tibi aperit, 
& exemplum quod tibi oftendit, fuper quo aedificabis & 
modum quem fequeris. Nonne vides quod Deus magnus 
& excedas , voluntate fua infundit animam & porenria 
fua in hoc non feftinat , nec imponit rei quod capere non 
poteft. Vnde oportet fcire amarorem , & apprehenfionis 
patienter Sc non feftinanter , mutari perfedum potentia 
potentem , per omnia , prtecipue cum fit impotens St in 
firmus : ficut declaravit Philofophus in exemplis fuis. 
Vnde praecipit Senior congregari fibi duas virtutes, fcilicec 
mutationem De i & perventionem ad quaefitum» 

Et fac ifia membra fimi liter figna quoniam fafia /unf 
■propter tollattonem& foluttonem , & n’onpropter altud & 

(, 7 feceris fim/liter ad antmam erit fic » Dicit Philofophus 
& praecipit ut facias inftrumenta , quibus colas opus-, ficut 
inltrumenta, quae funt in homine , nifi ut dividaturperea, 
interfubtile&groffium.Hebuhabes. 

Et per membra e FI quod recipit alterationem , & fot¬ 
itum ett ex re JimileJ fibi. Manifeftum eft lapientibus , 
quod generatio fpermatis eft j e* converlione nutrimento¬ 
rum , digeftione membrprum , & eorum adione in eis. 
Manifeftum eft ergo , quod per operationem membro¬ 
rum .convertitur ex re aliquid , diverfum ab co in forma, 
l-Scompofitione, Scgeneratur ex eofui finule , ut ex her- 
K $ bis 8C 


2 ifo Quartorum Platonis, 

bis & alimentis motum non habentibus , ut ex hoc , quod 
eft.iu -homine & in animali, generatur homo , 8c animal, 
v ,2c per mem 01 a generatur in homine , & animal exanimali. 
Hebuhabes. 

' ‘ Et quomodo 'non erit fic , cum congregatum fttntera- 
quam & ignem & eft hoc , quod necejfarium eft in ope¬ 
re. _o. Ignis quem dicit Philofophus efl ignis fellis : nam 
1 eib eifemenrum ignis in corpore hominis , & aqua phle¬ 
gma, arx congiegatafunt, m maturatione alimentorum, 
& attinffione viriu iseius , donec converfum ex eo. Di¬ 
xit ergd Philofov hus quod neceflarium eft in hoc opere, 
quod qui chn^regavit aquam & iguem : & ufus fuit il¬ 
lis , per eos iam apprehendit maiorem partem 'huius o- 
peris } 

Etficut fex ex ammali adjugatur cum ea- , tn reten- 
tianeJ^sr tutum & atttattione_j earum : ita necejfarius 
eftufus , in fmilibus illud apparebit , ficut Ridebis ipfum 
apparere. _o. P xceflit fermo in hoc , manifeftum eft 
vulgomagis qua m fcientibus , quod dicit Philofophus in 
retentione. Quia ira attrahit virtutes , qua appareat a- 
ptius fixio in fecibus ex opere : itaeft de opere, ficut & de 
homine. Unde praecipit Philofophus j ur fiat per eum ficut 
fit per feces, ut habeamus momentum in illo, ficut habet a- 
nimal. 

Et in nobis fe,cit D E V S magnus & fublimis , partem 
Appetitus ciborum, ut Jit occupatus nutrimento JJirttus na¬ 
turalis , ne noceat anima naturali : ita oportet operantem, 
■ut induat opus , m.tempore ufus fu , id a quo eft intentio 
fuflinert. Animae narurali ligatus eft appetitus nutrimen¬ 
torum , ut eis occupetur , a nocumento animae rationa¬ 
lis. Cumque prohibetur ab animali videlicet naturali, cla¬ 
matur ad fuam contrarietatem, Scad nocumentum, fpiri- 
tus animalis ei contrariatur , & per ducit ad deftnnftioncm. 
Similiter fi opus in tempore calcmationis non fuerit indu¬ 
tum ad partem fortem refiftentem,dubitatur de opere, cor- 
ruptio& deftrudio Hebuh, Hamed. 

Pas autem faflum eft rotit&dutu , ad imitationem 
Jupenus&ir.ferius. Eft namque aptius rerum ad id cuius 
generatio quaritur in eo , res enim ligatur per fuum fmi- 

/c/. Vas autem neceflarium in hoc opere oportet efle ro¬ 
tundat 


CoMMENT. L IBER III. If I 

elTe tfotunda» figura: : Utfit artifex huius mutatorfirmamen- 
tirSC teft« capitis,ut cum fir res qua indigemus , res fimplex, 

habens partes fimilesinecefieeftipfius generationem, & in- 
corporehabentepartes fimilespartibus , Scantequam hoc 
quantum mdiget-pars inftrumento. Eted inftrumentum» 
quod non comburit ignis, nec fo Ivit aqua , quod indiget illo 
in principio operis,cum fi: participas opus,&£ neceflarmmin 
opere Hligitcrg^ artiferlutum ignem (uilinentem , videli¬ 
cet lutum India:, & Hifpaniae, aut Ouentis quodeftlutum 
,/Egy ui.exquofiuntcracibulaaurifabrorum & ponaturlu- 
tlim in vafe, &coopeiiaturaqua> 8cfublimeturaquaabeo, 
& cucurbita: 6 c calcinetur in igne ftercoris calcinatione , ne 
fiat ficut fi6file per ignem : Sed afietur aflatione leni & fiat 
hoc feptem vicibus > ut induatur virtute aquatica & ignea, 
qua: fudi nebit ipfiim fortirer,ut fit infeptima vice, aelinon 
mediafti: tunc coquas ipfum bona co£hone,& recipiens pro 
quibuslibet centum partibus luti caleagogi partes duorum 
lapillorum alborum fluminispartis. 1 menfationeperquar- 
tam,quacdt clima meri, & colliges , 8c proiicies fuper illo 
quantum elt decima:eius,ex tefta capitis,videlicet capitis e- 
lerrenti hominis,&imzanar tantum quantum de tefta , & 
Erfaftetur totum cum lirina , &Cdimitce fic novem diebus. 
Deinde‘tam diu coquas,8C cooperies aqua dulci & bullias in 
eo,donec recedat maior pars phlegmatis ab eo. Cumqj fe¬ 
ceris hoc.proiice fuper quibufcumq; eius partibus centum, 
parr. i. cachimia: albae, & compone ex qovafa , quae expoli¬ 
turus fumtibi: Deinde coqueinigne,donec fiant ftcut vala 
fi&ilia relidentia igni. Quod autem erir in calcinatione, 
ex his vafis erit in opere,& tum neceffefolvi rem.&lublima- 
ri,&'inhumiditareungatur undtione paroplidum, & fic un*r 
<diofinfa<daexfubendiccSCplumbo alchular,&: utatur duo¬ 
bus inftrumentis videlicet , calcinationis & folutionis per 
dies ante opus in aliquo opere. Ubi fepareturabeoquodfe- 
parabile eft.durum in opere noftro. 

Et qut^iderit dfaerfitatem , &defettum , qu<z acctdunt 
trtiftonbustcer/tUi efi.ut non habeat pro magno a/uodet acci¬ 
dit. Si quis ex quaelitoribus huius fetentiae, vidit opus tin- 
<doris,noneft libi magnum , quodacciderit ei in hoc opere. 
Nam multi periti unctores , dum exercent tin6luram ali¬ 
quam , ex tin&uris , accidit ci aliquid praeter inten¬ 
sionem* Necpolltmt difcertterecaufam in hoc cuiteratione 
K 4 excici- 


152- Q5artorum Platon n 

exercitationis operis,# longitudine dierum v icinlfatis eius. 
Et fecit arxineauftum in vita fqa , & vix unius fit coloris,# 
unius cffc&us. Nam forte exit obfcurum, & quoniamlucet 
propter lucenriam qu.Y eft in eo, vel forte erit lucens propter 
obfc>imm,ucc poterit fcin caufaeius, cuius vero caufalciri 
poteif, vel caveri poteft abeof&ciliter,ciitnin minimo opere 
a.cidic defedus, & cum longanone exercitationis eft quod 
accidit,qntdputas de operefubtili,quod fuperar opus homi¬ 
num. Dcfedfus autem qui accidit in tinduris» & mcaufto. 
eft propter res , quar comitantur , eam eis ex quibus eft 
tempus, & aer & hora dominans , & de firmamento afeen- 
denj,, &defpiritibusquodaveTtit ab intentione fua uten¬ 
tem his tin&uris* Hebuhabes. 

Et Alfian cum lenitatefua , perventione adfuperiora, 
& introitu eius > tn opus,non potejl falVart opus etus.a de- 
tratttone & corruptione. Alkian eft res quam tibi inlinua- 
Yi^fignavi.quodeftlpiritus nutriens & regens hominem. 
£er quem fir converfio nutrimenti, &generatioanimalis,8C 
periplum conliftit homo , &eftfubftantia permixtibilis o-» 
mniumhorum. Nonne vides quid accidat in operationibus 

luis,ex corruptione #defedu: Si hoc eft tale cum poftibih- 
tatelua, & penetratione virtutis eius, quomodo erit homo 
impotens & cardus. 

Et retine corruptionem d duabus altitudinibus , neperVe- 
9 ii at ad opus Sm aut em <juod magis falVabitur tibi erit for-* 
ttttta. Dux altitudinessfuiHaltuudo fu perior, qux eft fir¬ 
mamentum & altitudo inferior quae eft terra. Nam corru¬ 
ptio pervenit ad omnes res exfuperioribus & inferioribus, 8 c 
medioquodeft inter ipfas. Cumaucemporeudiomo pro¬ 
hibere corruptionem,qu^ alio modo,venit,fecurus eft a cor- 
mpfione rei,quam fecit. Quod fi non poterit, bonum eft 
conliderare exemplum pbilofophi.in iteratione operis, ut fa¬ 
ciat multa opera,in locisdiverfis , in temporibus multis,ut 
lalvetur unum ex illis. Non poteft enim cotum corrumpi, 
heue non poreft defici tota operatio alkien 

Corruptio autem fupertor, efi ex parte defeftut locorum fu- 
per/orum,&inferior introitus Elementorum,fuper non co»+ 
Venientibus ,& operatiofiuc fcientia, & fertius horum con - 
trarietas-, permixtionisrei conVertibtlis facilior. Quod au¬ 
tem prxceftit ex didis philofophi manifeftutneft in fe ipfo, 
non indiges expolitione, excepto quod dicit, convertibilis 
racinter,per quod vult fpiritualia, & lunc divinarumrerum. 


CoMMlNT* X.IBER III* IJ 5 

ftjper ©pere , & ex his pervenit corruptio ad plus, 

Quod fi non poteris,placareilla t utere adjuror iofuperioris t 
fuper ea ut apertat ea. Falfum eft pofle haberi familiarita¬ 
tes omnium fpiricualium.aut congregari inter contrarium & 
diverfum ; & melius rerum eft,ut nomo diligat fpiritumfor- 
tem,in cuiuspotentia fit prohibitio rei quam timet, necor- 
rumpatur opus,8C melior fpirituu m per familiaritatem, duo¬ 
rum planetarumfuperiorum videlicet Saturni & folis , vel 
fpititoalitatem dominij & profeftionis, vel fpiritualitaren| 
generantem,exconiumftiqne.veldomipantemipfi,nec con¬ 
gregat in familiaritatem inrter duos videlicet planetas , vel 
duos fpiritus diverfos,fed eligat fuperiorem i quiaeftobe- 
dientior rei fuse,falvatio refponfionis fnse. 

Nec er/tex eo cum fit familiari *, & refiondet prohibitio 
contrarii,tantum fiedfortunat & meliorat. Non poteft elfe 
familiaris alicuius fpiritus exfpiritibus , quin dirigatur ad 
ventatem.in omnibus operibus luis, praecipue cum fit fami¬ 
liaris dominans & fortis. 

Et tu es dtues ab eo , quo indiges familiaris ad 'hcfiten¬ 
dam. Familiaris adinduendumconfequitur labor gravis,8C 
expeofae multae, cuinon eft facilis refponfio , licut eft facilis 
i alii habenti adiutorium familiaritatis. Nam veftire , eft 
res nobilis magna , nec eft de rebus mundi , fed eft fupe- 
rior ; cumque fit talis non apprehenditur nifi longanimi¬ 
tate , & in probitate , & patienti iteratione , & cura 
omnium quae appropinquant ipfum , ad familiaritatem il¬ 
lius , tunc non perficitur illi in hoc nifi in amborum conti¬ 
nuatione , quifunt fuper veftitione , in quo eft eius gene¬ 
ratio , 8c forte privat hoc infirmitas nccellitatis fuae, & 
corruptiolocorum planetarum in eo. 

Et fient indiget invocans,ad^efiiendum oblationibus i & 
invocaticnibus & facrtficijs , fitlicet qui invocant adju¬ 
torium pluribus fumis & clamationibus. Qui familiari¬ 
ter vefti:ione indiget, oblationibus & facrificijs in diebus 
notis , & vult quod invocetur dominator eius , & praepa¬ 
raretur ei melius , quod haberi poteft rura mtravic quas¬ 
dam lineas fuas , aut coniungitur uni ex biabamar, aut 
habebis lineam, in die vel hora, & oportebit ipfum cum 
hoc nutriri nutrimento planetae Sc indui vefte faa , nec 
approximari contrario eius. Nam confequitur a te ut 
componatur in ea & commifceatur. Si vero diverfum 
fuerit a vita eius , jemovetur ab ea 8c repugnat ei. QR* 
K 5 autem 



tu Quartorum Platonis 

rm em invocat adjutorium,inifto opere &: in alio fufficiet ei, 
m faciat fumum convenientem,& nominabit nomine fpiri- 
tu ali catis eius &:multiplicabirgent er-,& faciet moram inin- 

•v ocatiooe,£$Cco'niurationeeius,&humiliatione ad eum Spi¬ 
rituali tares a irerti folis & Saturni laetificabo libi , fedfpiri- 
tUaliras piefeflioni^ , & pietas dortuaii nifi poteris fcire for¬ 
mam eiuf,& habere familiaritatem homogenu eius , Stdo- 
minands,ficut dominium Sarui ni &C veneris, fuper domini-o 
ifto,& ego breviabo tibi opusfamiliaritatis, horum planeta¬ 
rum^ oftendam tibi icfperquod nonindigebh aliooperarr- 
te, cum fecerisex operibus 8c adinveniam fumum planeta¬ 
rum,cum nominefairitualitadseorum.ut cognofcas. Scias 
Saturnus, quod Saturnia habet partem in ifto opere 1 , &C adiuvat ad 
complementum ejus,& funt fpiricualitates emsotfto: opor¬ 
tet haberi familiaritatem ad hoc opus &eft fpiritualitas- be- 
<ftimas & fiat ei fimus exfpeciebus eius videlicet myrrha , &C 
lupiter. er membris cerebrorum cattorum, lufiter plauera humi- 
dus , fortunatus convenit ei opus in quo fit labor ani¬ 
ma: , nec juvat opus , fed prohibet vehementer , .& me¬ 
lior Ipiritualitatum eius ad familiaritatem eft fpiritualitas 
deheos,&fiatei fumus exfpeciebus ambrae tantum , praeter 
W* TJ * membrum. Mars , planeta malus nocet , non juvat ali¬ 
quem in confilio , nec dirigit ad veritatem quo forte in¬ 
diguit praeparatur ad prohibendum nocumentum Sc impe¬ 
dimentum operis , &C fciar juvatur illo &C melior fpiritua- 
litatis aliis eius ad familiaritatem huius generis operiseft 
fpiritualitas mehides , & fiat ei fumus cum fpeciebus er 
albis , ex membris cum cerebro leopardorum , &C etiam 
fiat ei fumus Hanniel , & fynapi , nec invocetur in ioco 
^ ol ' operis,nec fperct quod corrumpic opus. Jo/.eft planeta for¬ 

tis,^ potens, &C non pervenitur ad opus nifi per ipfum & per 
eius adiutorium & eft fimilis operi cum circundedit par¬ 
tem fimplicem quasfitam in opere , nec perficitur opus 
nifi peripfum , cum fit dominator mundi , & conveniens, 
operi : & oportet te non declinare , ab eo ad alium , cum 
non fit ei neceffe , & convenit habere familiaritatem fpi- 
ritualitatis eius , ad opus quas eft fpiritualitas atimas , 
& fpiritualitas thehiamedis , & oportet , invocare hunc 
planetam tantum in familiaritatem huius operis , &C alio¬ 
rum indui veftimentis , convenientibus planetae , & funt 
^pftiqienta rubeo auro texta , & ipfo circumlinii* in tem- 


COMMENT. L I RE R III. 
pore invocationis , & fiat ei fumus er fpecie eius quae eft 
Mufte , & ex membris cerebrorum hominis , & fiat et- 
jam fumus ex chariophillis , &C cubebis, & Sehed, 8Cme- 
ha .• quod (i invocaveris hunc Planetam non dimittit fc- 
eum alium planetam in invocatione fua , cum familiari¬ 
tate fua , appropinquatione fua , cum re quae accidit 
oportebit invocare alium planetam & hoc eft > ut fit 
liic planeca io radice nativitatis , inquificoris oblitus , a- 
fcendenti eius , & domino afcendenris. Venus , planeta tn * s% 
humidus & frigidus deitinans ad voluptates &E otia , & 
contrariatur fcienrite Sc fpeculationi & habet dominium 
fuper pietatem & profeftionem : 8 c ipfe prohibet , etfi 
non juvat, & maius opus eius elt , in prohibitione a> 
gritudinum quae accidunt inquifitioni , & quod er 
lpiritualitatibus eius oportet habere familiaritudincs , 8C 
fiat ei fumus cum fandalo , Sc cofto , Sc hefne , & 
cum pinguedine armetrocietes. Quod autem habet 
proprium ifte planeta , eft prohibere ingrediens propter 
humiditatem eius , &C infortunium eius , & quod ma¬ 
gis acciderit intendenti huic operi , ficcitas capitis , 
cum id quod afcenderit , ab opere intrabit in ipfum 
& commifcetur ei. Mercur/us quoque , Planeta eft tem- Vertit- 
peratus , permixtus naturis , fimul levis , facilis , ing*- tmtn ' 
niofus. Ipfe enim aperit claufiones operam , cum in¬ 
gemo , & intellcdu fuo , Sc habet in introitu operis fi- 
gnum perfedum* Girni autem juverit meliorat : Cum 
vero repugnaverit & contiarierit , corrumpitur , ficuc 
juvat , & fortunat; Similiter deftiuit , &C ftupefacit* 

Sic ergo opus tuiim , & conatus in familiaritatem eius, 
ficut mfinuavi tibi de effectu fuo , & de fumis eius funt 
gumtrix .• & effedio fpiritualitum eius odo in haec 

fpecie eft maodis & bhones. Luna, , eft Planeta ve- Lunni 
tox penetrabilis , fine quo non perficiuntur omnes res 
mundi , per effedum eius currunt omnes res mundi. 

Et dixit fapiens in aliquo librorum fuorum , quod me¬ 
lior ftatus lunae eft elkareman per quod vult , quod o- 
mnes mundi per ipfum penetrant , Sc effedus planeta¬ 
rum pe r eiim conjunguntur, Sc indigent eo , & melioratio*» 
ne loci fui,&familiaritate fua in omnibus operibus. Quomo¬ 
do ergo in ifto opere quod eft facilis corruptionis ^infor¬ 
tunii i 



Platonis Qvartorvm 
lanii ? Vifita ergo ipfam cum pallione fua , SCnotitialocifui; 
&coniun(ftionefua&receffu, dehabet cie fumisElebrefic- 
cam ,&rofasSc vi olas, & proprior fpiritualiratum eius, Sc 
hoc opus eft de Hacus. Hxcautem opera Sc fumifuntde 
his qu ? faciunt habere familiaritatem omnium planetarum, 
Scprohibent malitiamipforum, Confideraergorem, &: ftu- 
de ! ad familiaritatem, qua indiges, & declinaab eo, quod ti¬ 
bi non nocet. Et fit opus tuum infignis Dyabana;, fecun¬ 
dum iftam operationem,& fimilijerfa hcreprovinciarum,& 
afcenfione nubium , & finitatione temporis, ut apparet ea 
ad fua fimilia.de mundo fuperiori. H. 

Et habeat tn %afis & opera eorum ecn/iderationem & pro - 
fidentiam ,& imitare m eucncundantem totum . Omne 
opus ex operibus quod facit ingeniofu s , perfectius eft, me¬ 
lius, & fecurius opere non 'incelligentis,& improvidi ; pro¬ 
pter hoc dat confilium philofophus, ut habear in opere va- 
foriimconfideracionem 8c providentiam. Et fignincat per 
circundantem totum , firmamentum in circuitu {uo, & prae¬ 
cipit, ut fint operis omnia vafalonga & alia rotunda infe¬ 
rius > quia rotundum renovatum eft a defe&u 8captius ad 
opus. * 

Cumcpfit intent io ret , utfit m ea quod, e fl tn elementis , ex 
refolutione & intentione , necejfe eft , ut/it tn ftmtlt etreun- 
dantu elementorum. Sermo lfte convenit cumpraeceden- 
bus.&infinuavit ubi per vices,quod per motus firmamenti, 
eft quo refolvuntur elementa , Sc emittit claritatem fuam 
in mundum fuperiorem, &:fece$ fuas ad fundum. Cum au¬ 
tem hoc quod quaeritur ex opere, eft id quod pervenit ex ele¬ 
mentis: Neceffe eft utcitcundetur opus in fimili cireundan- 
tis elementum. Hebuh. 

Quod autem indigemus ufu longi & alius ex operibus , eft 
ejuod prohibitiJumut a pr&paratione Det genero/i & fublir 
enis,&impotentes a compo/itionecorporum Dicit quod ne- 
ceffe eft declinare a figura circundantis rotunda,in vafis ope¬ 
ris, 8cfequi in omnibus alijs operibus. Cum fit impotens a 
compofitione corporumfuperiorum,refolventium & ficcan- 
iium,& pr^parantiueorumqugcircundanr,& cumhocitafe 
habeat,neceife eft nobis.uti longo vafe ad operandum. Nam 
forte res non clarificatur, nili prolongetur iter fuum in fubh- 
matione, ad aliud ex hoc qubd accidit in opere. Et fciat hoc 
2 >ra:parator huius, & funt inferiora corpora, qui clarificant 
germinibus fuis quod remanet ia re exfordibuspoftfubli- 

matio- 


COMMINT. LlBlR IIT. I$7 

«rationem, St quxdam ex his fune, quae prohibent clarum i 
cafu,8tfaciunr cadere fordes. 

Et caSse nefit tenue,quia frangeretur, & ejfet cum hoc cor¬ 
ruptio factlu penetrationis , nec non maturefieret meo , m 
grofiitte germinis quod tardat opus. Convenientior rerum 
eft medietas , & omnia vafa quorum germen eft tenue facili¬ 
ter franguntur , & corruptio Gperis faciliter accidit in eis. 
rGrofla vero vafa prohibent virtutem ab eftedf u. Oportet er- 
ooutlint media,ut temperetur res in eis. Hebuhab.Hamed. 

Et confidera , tdquodfafcis.tn quofbfcis , utrum fit et no¬ 
cens aut conveniens . Oportet volentem rem folvei e , quod 
folvateamin htimiditate, & calore, quia nonfolviturres nili 
per aliquod humidum , quod ingreditur fuper eam , 8tnon 
ingreditur humidum rem fictam proprii , cum fir medium 
prohibens, a lfi per calorem, qui facit venire humiditatesad 
genus ficcum. Dixit ergo philofophus, ut confideres in quo 
iolvis opus,ex rebus humidis quid fint, & utrum funt conve¬ 
nientes operi, meliorantes aut deteriorantes, contrariae. 
Hebuhabes. 

Et genus ex animali licet fit facile ad td quod quaritur > 
putrefit tamen , cumfitgenus carneum. Signat per genus 
ex animali ftercus,8cianguinem> & alia cum quibus folvunr 
huius opensarnfices opus Dicamus itaque quodlibet fcili- 
cet facilis ex eo quod adhuc retinet aliud ex virtute animali. 

tam putridum putrefaciens , cumfit genus carneum pu¬ 
tredo naturarum. 

Stercus autem eflfortiorisputredinis fanguis $ero fortia * 
srispenetr at tonis. Sanguis autem licet fir ex putredine ele¬ 
mentorum,circundac rameu virtutem animalem, St eft; ma- 
ifio fpiritus.Stercus vei 6 habet putredinem apparentcm:Ster- 
CMsenim propter diminutionem virtutis fuat, non poteft a- 
gere,ficut fanguis in ingrefiione. Sed virtus ftercoris in fo- 
lutionc fua cum putredine,8t virtus fanguinis cum calore 8C 
propinquitate temporis,in vicinitate fpiritus. 

Et infiercore propter augmentum funt^irtutes, quaren— 
Mesfeparationem quaratam ut ingrediatur opus, &profie- 
rabuntur. Dixi in principio,& multiplicavi verba in libris 
meis, in hac caufa St fignificavi amatoribus fcienriac, quod 
Iftercus attrahit virtutes exteriores, propterindigentiamfu- 
am.&monftravihocperceEnitorem & fegetem, 8t id quod 
hinc ex virtutibus petit feparationem, cum putredo fitdefe- 
•^uscompofitioniS & feparauo dauutis, Dixit ergo philo- 

fojphus,. 


pLAfON I S QVARTORVM 
fophus, quod virtutes petentes feparationem a cernirorefa- 
ciunt ingredi opus , &C prasparant ita quod fic profperum. 
Hamed. 

Sanguis fyero e& fuperfuens , unde ingreditur fuper opus 
dijficile>&corrumpit. Cum fit fanguis propinquus vicinita¬ 
te temporis caufae eftvelox, penetrans. Vndefuperfluitatem 
fuperfluitacis, & velocitatis, & penetrationis fuae, ingredi¬ 
untur fuper opus fordes cum eo, quod facit ingredi ex clari¬ 
tate, SCex hocaciditcorruptio. Hamed» 

Ne utaru fanguine , mji tnforti & morofo. Retum quae¬ 
dam funt difficilis folutionis, nec poflunt folvi in flercore. 
Ynde neccfleeft operati fol vere eas, in fangnine, nec habebit,, 
tunc etiam quod vult fimiliter , donec habeat adjutorium 
ignis,& faciat bullire fanguinem fortiter, cum autem timue- 
iit,ne exeat atriahumiditatis,addar ei aquam: prohibet crgo> 
philofophus, ne urar fanguinenifiin eo, in quo non operatur 
ftercus. 

Quod autem efi facilufolutionis ,,amo%e d Jl er cor e adidy 
quodeRaltius illo. Sicut declinavit in folutione rerum infir¬ 
marum, a fanguine,ita praecipit in folutione fubtiiioris utii 
fubtiliori.quam ftercus,ficut eft aqua calida, vinem. He- 
buhabes. 

Et fi aqua calida ingrediatur , non mutat. Oportet fcire, 
cum aqua fuerit feparata a re, non remanebit in eo ex genere 
fuo.niu parum quod non fentitur, ficut vides oculum in ve- 
ilibus madefa&is, & alijs rebus quas ingreditur aqua, cum 
autemftccatae fuerint, non apparet ineisexparteaquatica> 
quod fentiri poteft, fic fe habet opus. 

Et fi qu areretur ex operefblutto , prater apprehenfonem , 
fuffictt mgref io caloris & aqua fuper ipfum. Verum diciC 
philofophus, quod nifi hoc quod quaeritur ex opere|pr2epara* 
tionis, imo praeparatione operis 3 c ingreflione virtutum, fu— 
per ipfum eflet, praeter hume£lationem fufficeret illud quod 
ingreditur fuper ipfum exparte aquatica , ad dirigendum 
ipfum in liquatione , ficut ell forma eius poft folutionem. 
Sedlntentio eft feparari partes in temporibus , & horis co¬ 
gnitis. Hebuhabes. 

Vinum fic comparatur aqua, ficut fanguis fiercori.exce - 
pto,quodnonhabetputredinem . Si comparaveris vinum a~ 
quae.invenies ipfuirvmaioris effe&us, quam aquam, ficut ex¬ 
cedit effe&us fanguinis effedum ftercoris, & ipfum videli¬ 
cet vinum facit ingredi in opus, quod non oportet ingredi, 

ficut 


Comment Liber III. * 5.9 

ficut facit fanguis. Fecit ergo philofophus hancfimilitudi- 
nem, cum dixit, aqua cum eft vacua putredine, per quod ve- 
luit,quod non afliinulatur in putredine. Hcbuh. 

EtJlercus &fanguu ex animali eff , ficut animuli*. H? 
dux fpecies, videlicet ftcrcus Scfanguis, ex quolibet gene' e, 
atfimilantur illi aquofunt. Sit ergo difcretiotuafemperhqc. 
Hcbuh. Hamed. 

Et Jlercus hominis & It anis , efl fort/oris putredinis & 
fecw-> cum e tu* generatio fit ex carnibus, unde conuertttur. 
Cum efca hominis 8c leonis iit ex carnibus , quibus appro- 
priatur putredo ex iimilibus nutrimentis.licec non ita appro- 
priatur putredo.tameu funt infirme > neceile eft ei go ut fter- 
cus horum duorum generum fit putridum valde , propiec 
converfionemfuama putredine. 

Nc cures de dttto Lugducen/ium, qui opinantur , quodfce - 
torefl exproportionibusfubtiliatiouis , nam hoc eff ad^erfa- 
rtumprogreJfUum eorum. Lugducenfij funt vicini GiaecO- 
rum, quorum opinioeffc exprop«rtionibus fubciliationis > 
caufantur in hsc.in exaltatione eius ab eo a quofolvitur. Ita 
quod ingreditur eo afeendit fenfuodoratus. Sed philofophus 
detrahit hanc opinionem , &fignavit, quod eft aliter quam, 
illi opinati funt.Hebuh.Ham. 

Nec omnis Wlox eflfubtihs claritatis ficut nec acutum eft 
ex^itio affedtus claritatis Signat tibi philofophus,quoci nos 
omne clarum eft velox, fimiliter & habuit lig ni fica ionem 
ab effedibus.Nam plura lunt ex operationibus velocibus vi¬ 
tuperabilia,quae non funt digna nomine claritatis. Hebuha- 
bes.Hamed» 

Itemnecpotesl effe, ut non attrahat fecum motu fuo ali¬ 
quid claritatis: unde convenit difto iliorum, licet opmto eo¬ 
rum non fit'vera. Quando accidit rei feparatio , fic fepare- 

a re fex , ficut fepai an tu retiam ab eadem partes claritatis. 
Erit ergo hacc feparatio fcilicetfubtilitatis conveniens dido 
Lugducenliorumjicet eorum opinio fit error. 

Et in un fcerfaliifignrficatto claritatis , & elongatio re - 
pugnattonis, cumJit unius effentta. Fattor aut eme FI Vacuus 
hoc . Cum fignificatio claritatis eft: ut iit vacuarepugnado- 
nejeft in factore, necelfe eft ut uon habeat compofiftonem SC 
claritatem. Hebuh, 


Effler- 


i 6 m Platonis Qx artoRvM 

Et ftercus equorum licet fit tarda operationis , dominium 
eius erit confidens sn eis , fimi It ter (fifiercus equorum dicet 
non fit Velox ad id, quod queritur abeo ,efi tame minor ts cor¬ 
ruptionis, quam alia, prapara ipfum ab adufitone. Omnis 
fpecies ftercori», ficut ftercus ovium,& boum,quando com¬ 
buritur, facit malam fumofitatem, quae genctat in homine 
graves EEgrirudines i ftercus vero equorum nihil nocet. He: 

EtfitardaVtntin opere , (fi egeri nt txtenfionefua in ju¬ 
ramentum fac. Si difficilis fuerit penetratio eius in id,quod 
humatum in eo, & indigueris afperfione vini & aqua? iuper 
ipfum, fac.Hebuhab Hamed. 

Et confidera , fi error cadat propter infirumentum , muta 
ipfum. Dixi multotiens, quod folutio rerum , licet fiat in vi¬ 
cinitate humiditatis, indiget tamen, ut congrediatur fuper 
campars aquatica, non erit difficilis folutioni rei Confilium 
autem utjuvetftercusinhoc, quod quaeritur ex eo, quodfi 
privatum fueiitfra£tione,non penetrabic pars aquatica, nec 
erit difficilis folutioni rei. Confilium autem philofophieft., 
mutatio vafis, partes firmas habentis, pro vafc partes firmas 
non habente. He: pja : 

Hoc e B quando res e fi ex eo quod non pote fi dirigi nifi per 
temperantiam aqua. \ Nam altudmeliuspro hibeat aquam a 
perventione. In quibufdamrerum vincit ficcitas , Jquarum 
folutio eft impoffibilis,aifi per ingreffionem partis humidae: 
An quibufdam vincit frigiditas,calor ftercoris folvit, etfi non 
perveniat aqua. Philofophus vero odit perventionem aqua: 
ad opus, mfipropterneceffitatem. Si vero poteris pcrficqrp 
opus,fine aqua,facito. 

uiliquid rerum e fi, quod nunquam fhlVipotefi, nifi apte¬ 
tur prius tn igne. Quicquid ex coloribus coagulaturi eft; 
aiiaqua.impoffibileeft ipfumpofteafolvi in aqua,cum aqua 
fit caufa coagulationis. Si autem aptatum fuerit igne tSCexh. 
tu,coagulatione,& tenacitate,& accidente aqua, eritpoftea 
cius folutio facilis. Hamed. 1 

Et /it opus tuumgradatim, ut afeendat a terra ad aquatu* 
& ab aqua adaerem, (fi ab aere ad ignem, deinde clarifica¬ 
bitur. Hoc didum deberet poniin quarcolibro. Namlicet 
fitex eoquoindigent homines , resefttamen deperfedionc 
operis. Sed poftquampofuitipfum philofophusin hochbro» 
neceffe eft aperire fecretum eius. Qijia aqua licet fit funda: 
*Wtura:,&propter eius fluxum , & quia compofitioeius eft; 
fcacihoiis c«*Yerfionis,tena c«avertit^f ijn aquam,cum prae¬ 
paratu 


Co.MMENT* L IBER III. 16 t 

parata fuerit, & aqua convertitur inaerem, & aer inignem, 
& ignis fu fimplex, videlicet quod calor dividitur a ficcirate. 
Cum autem fimplex fuerit facile]erit pervenire ad clarita¬ 
tem. Secundumhoc praecipit fenior,utfic opus. Hamed. 

Et caufain eo quodpracipimus in afcenfione gradatim est 
ajjuefaftto. Dicit: quod praeparemus terram ut cum prae- 
parationeperveniat ad ignem, ur currat fuper eam ^repara¬ 
tio operis &affuefcit, Sc nifi eflet hoc, effer intentio gen eris 
terrae,ut erigeretur ad genus ignis*. 

Ad opus autem magnum e fi retentio foluti. Nifi effeC 

quodpropofuir philofophusindi&isfuis, noneffec impoffi- 
bilis apprehenfiohuius artisignaris & idiotis, fed poflibili- 
tas eius, de magnis operibus, quae tranfcendunt opera homi¬ 
num. Vnde didturus fam in hoc libro, & in fequentibus opi¬ 
niones quae dirigunt ad id quod juvatur, ad retentionem rei 
operis, fit fiadmveniamushocinuniverfali locutioncper- 
fefta, non poterimus invenire id quo tunc indigemus, nec 
eft dives operator uti confilio & ingenio, & nifi eflet hoc, ex 
quo fit adinventio omnium exemplificatione uniufcuiuf- 
que partis operis loquerer de eo,cum exemplum dedero va- 
hs & alijs ex partibus operis. Vnde praetermifi quafdam ad 
loquendum de eo adinvento, cum eius eft melior & utilior, 
Scprartermittoconfilium inhoc libro , & hoc eft ut multi¬ 
plicetur opus, quod fi corrumperetur, pars alia falvabitur. 
Hamed. 

Et fc/to quod oportet te conferture in retentione elemen¬ 
ta, & altitudinem, & altitudo appetit ipfum cum fit de ge¬ 
ner e fuo , &fimiliter elementa funt permixta claritate, 
tdeoque indigent iUaficutpofii, & fortius temporum necejfa- 
num retentionis,eft tempus fubhmattonis & calcmationis. 
Oportet te (cire quod folutio eft de genere aquae, & aquape- 
titinferius, &ipfa naturafua prohibet ab afcenfione & fub- 
limatione. Calcinatio vero eft de fubftantia ignis & aeris, & 
ambo petunt fuperius. Hebuh.Hamed. 

' Calcinatio tero eft ex eo quodpenetrat in igne, & infub - 
limatione humidt,&ex eo quodpenetrat m aere. Quod fe- 
paratur a germinibus inferioribus habet iier ad germina co- 
venientiaci. Ignis autem eft de generecalcinationis. Aer 
veto degenerefubliniationishumldi. Hamed. 

Cumcfcftnt duo luminar i a tn manfiombus altifiimis , rei 
esifacilis mrecejfu,fac ea cadere. Inlinuavi tibi prius quod 

proprium eft duorum luminalium attrahere clariratem , &C 

bV ' l . L jpfa 


Pt ATOMIS QjVAJLTORVM. , 

ipfacum fuerint in manfione.de qua fecit mentionem flulej 
fophus, cafum eorum, in opere videlicet infolutionem ad 

^Etfiatm^caflus eorum fit ex eo,quod nocet. Qtjod nocet ex 

eafuumamborumluminanumin opere eft, ut habeat forti¬ 
tudinem in hora in qua exercetur opus. Vnde erit cafus ex eo 

auodcorrumpatvel tempus. 

EtfleParata tfl claritas flubhmat a digna comparari, generi 
fb/ritus- > & claritas fluens digna comparari generi antma , 
corpus eft mortuum. Nifi intendiffem ad aperiendum omnia 
verbaphilofophi,prolongatus effet;fermo8C impeditus ab in¬ 
tentione. Sed quia huius operatio eft ex eo, quod prodeft lpe- 
culantilibrum tftum oportet loqui in eo, Sc mveftigare ditte- 
rentiam inter fptritum & animam, & adinvenire operatio¬ 
nem antiquorum. & fummam fuper hoc, quamvis non rela¬ 
turus: demum cum perfe&ione fua.uihil tamen eorum,quo d 
neceftariumcft inq jiftcori obmifiurus. Scias quod ex rebus 
fublimatur clariras , & elautasfluxitineis. Uqdephilolo- 
phus comparat fublimatum generi fpiritus : cum proprium 

it hoc nomen fubftantiae difcret* ex animali. & affundetur 
fublimato ex opere, Stcomparavic claritacemfiuentem ani- 
mre, SCappropriatumeft ei hoc nomen fubftantiaeintrans a- 
nimalis temperatum , & haeefunttemperatabCcompofiram 
corpore fluxibili,& comparavit corpus,ex quo extrattae fune 
claritates,corpori mortuo : & fic fe habet res. 


Et genusfluxibilefix tus eft, quam fublimatum. Etfiduae 
res funr ecquales in claritate, fublimatum tamen eft verius ad 
admittendum ab operantequam fluxibile,fed quod fublima- 
tur,quandoque non eft clarius,quam illud quod fluit» 

Quanto res magis cx altatur & ficcatureft clarior quam 
illud quod deflendi t,&fluit. Dicit: Si aequantur inxlarita- 
te, fignificat per hoc comparatum fpirituum & comparatum 
animae. Erit tamen genus fpiritus verius, ad feparandun? ab 
mferiori quam flu xibile. Sed quandoque fublimatum eft cla¬ 
rius illo quod defeendit. 


Et fublimatum ex quocumque fit, prop*nquius\eft albedi- 
nt *Jed fluxtbilts , di^oerfl funt eoiores. Signat hocfignum 
quod fublimatum eft clarius, cum appropriatus fit color 
unius, comparatus luci , fed commune diverfum ;eft ab 
hoc. 


Efflabit* 


Comment. Liber III. j 6 -j 

Etfubli matum exficco ferius , ex rebus eft, ut flos farina , 

£•? humidojtcutmafjd* Sublimatum ex quocumqne/it.cum 
fublimatur, ficuc oporter, erit ex ficco, fic flos fariare privato 
fplendore, propter raritatem partium, cum fublimatur fic 
rarum,& oportet ubi fit ex humido multum lucidum & cla¬ 
rum , cum ut fluxibile,& fubftantia aqua: lucida. 

Etfluxtbile cum habuerit impellens ab inferiori per fubli - 
matumiterat compofitionem . Quod fluit ab opere inferius* 
cum habuerit impellens,quod pellar ipfum, fcilicet calorem 
quifublimatrem.fimiliter fublimatur, &commifcetur cor* 
pori, aquofeparatum eft, 8c vertitur opus.flcut erat. 

Ca$e igitur ab hoc, &fac pertentat maturatio ad cpus, ex 
ommbuipurt/busfunaqualiter, ficu t pervenit ad% as nutri - 
tfcum. Video philofophumnihil omittere quod poflit acci¬ 
dere operanti, quinreddat ipfum attentum, &. diligar ad id 
quod impellat impedimentum ab eo per hoc quod dicic 
nunc : nam fluxibilc, cum comparatum fit claritati, fi ob¬ 
viaverit etiam loco , quo fluit calor fuperfluo, feparatur alo- 
co fuo & fublimatur,& commifcetur parti, a qua di vifus eft: 
per hoc praecipit philofophus , utperveniat ignis ad vas un¬ 
dique aequaliter,nefuperfluat fuper partem operis plus quam 
fuperaliam : & fignificatpervasnutritivum ftomachum, per 
cuius digeftionem homo capit nutrimentum. 

Fluxi bile autem cumfuerit , ficut expedit opus , erit Jient 
fanguts lucens. Huius coloris erit quem dicit philofophus 
pro maiori parte in ovis & capillis. Quod autem ex corpori¬ 
bus afcendit,erit ignei coloris. Sed quod defeendit ex capil¬ 
lis, erit maioris lucentiae quamillud de ovi$,fed permixtum 
ingredientem. 

Quod^erofublimatur a capillis , erit coloris tergentis ad 
citrinitatem. Cum capilli fmtrari,&multa: fubtUitatis, ac¬ 
cidit in lllisex fublimatione aliud ex genere fluxibili: Unde 
habuit cicrineum colorem, propter hanc caufam, Hcbuha- 
bes. 

\lludfioiuidemper quod attrahit claritatem, er st par<ba aL 
teratioms * Quicquid eft clarum, eft unius effencue, Sc id 
quod eft unius elfencite.eft immutabile. 

Inflrumenta fublimitatts oportet,utunumfit inter aliud, 
illud aut em quod efl inter aliud, oportet effeperforatum , ad 
formam ctpfan. Oportet me atrendere m hoc loco li¬ 
bri ad id , quod confuevi facere in fimili , & hoc eft 
quod declinem ad extractionem di&orum philofophi* 

L x ficut 



*< 4 PlATONt S QVARTORVM 

ficui convenit operari. Et accp.am abeofigmficatione*. ut 
fit facitis inquifitori adeptio quam. Scias quod neceffe eft 
vafa fublimationis e(Te qualia eiemplificay.tphxlofophus 
in pratcedentibus > & unum effe forni* cucurbitas exaltata: 
rotundae.inferius asqualisincifionis,& fit longitudo eius du¬ 
orum cubitorum,8C amplitudo fundi eius unius cubiti , hoc 
eftcucuibitaprima, quamGtascivocant , videlicet 

circundans. Et fecunda cucurbita,fit ad quantitatem medie- 
tatis prima: cucurbitae, in longitudine & latitudine, & ha- 
fecat labium extenfum extra. Ita quod cum mrferis ipfafti m 
primam,cadat labiumfupra primam cucurbitam,&non per¬ 
mittat eam deCcendere ad inferius. Tumfupcros primae cu¬ 
curbitae aptetur alembic, & coniungauturbenejundura: o- 
mnium, ceamictarur quod exigitur de opere , ita tameo 
quod perforatus fit fundus cucurbita inferius parvulis fora¬ 
minibus. Cum autem pofueris opus in fecunda cucurbita,& 
locaveris in prima , & aptaveris alembic, & firmaveris bona 
coniun&ione, & locaveris primam cucurbitam poftea ,infi- 
tfrlivafe magno,ita ut fit fupervafe, ficut fupra foculare , ne 
pertingat ad inferiora eius, ut lint quod philofophus cavere 
docuit, ne ignis laedat partemfluxibilem. Deinde fundatur 

aquain vafefiaili,itaquodcircundetcucurbitam’, & dimit¬ 
tatur palma una cucurbitae extra aquam,& fit jundura alem¬ 
bic,fubintrans osvafisbencconiungens, 8c firmans beneco- 
jundione,ne amittatur fublimatum. Deinde accende lub eo 
cum moderatione ignerri mediocrem. Quod autem copara- 
tur fpiritui,fublimatur,8c adhaeret ad alembic» S i autem fue¬ 
rit fluxibile, fluit ad vas. Si;vero fuerit ficcum,defcendit ad 
vallem alembic, & quod comparatur animae,fluit ab illis fo¬ 
raminibus,ad fundum cucurbitae, & remanet corpus in loco 
fuo. Et hxefumma praeparationis rei,quam adinvenu phi- 
lofophus verbis prolixis valdd. Sed egoabbreviavi, &C com- 

pofaimanifeftioribusfermonibus,ficutfperaviexpulfionem 
ftuporis,ab inquificoribus huius fcietitiae. 

Etfitfolubtle reftri&um, ne participet anima cum corpore. 
Si foramina,quae funt in fundo cucurbitae, n oluerint ftrida, 
fluet etiam a. corpore,ficut fluit anima,& corrumpetur opus, 
propter quod praecepit philofophus, quodpra:cipit Hamed. 

Et pojl complementum fi dubttaSserts , tn opere permixtio- 

7 it 7 n pr ara ttnumtjuo defeeorwmpr &p arat tone pi tori . Qtkki 
autem dicit philofophus : fcilicec dubitationem permixtio¬ 
nis, etiarafi aon dubitaveris, oportet te uti eo,quia non po- 

relt 


C 0 M M K N T. LlBBR III. Yfff 

teftefTe,quInfublimeturaliquidnonfublimandum: Etde- 
fcendat quod non debet defcendere, 8cremaneat in loco fuo, 
quoddebet fublimari & afeendere. Si vero unumquodque 
lublimacum & defccnfum, & fixum in cucurbita pra:para- 
veris ficuc praeparafti prius,dirigetur tibi 8tfigetur, Hebu¬ 
habes. 

Vas quippe Vitreum , fi non effttfacilis fralhonu , effetme - 
itus propter penetrationem Vifus m eo. Vafa ha?c quorum 
docuit nos philofophus , quamvis funt refiffentiaaqux&; 
igni, tamen inducent caecitatem operanti : fcilicet, utnoo 
videatfublimationem operis, & defcGnfionem , & utrum o- 
portetminucreignem vel augmentare. Hebuhabes. 

Si autem potes regere lucidum , utere; nam potent es uti 
alto. In patientia fuper opete & cautione'aduftionis, & fra¬ 
ctionis vafis, utatur vitro, quod vocat philofophus lucidum, 
fecundum arbitrium fuum, per quod poterit refpicere opus, 
quod philofophus praecepit: cum if|o uti alio vafe, videlicet 
cuius opus exemplificavit prius , quod faciat partem operis 
in vitro,8c partem in alio,& ficfitignis,&:pr;eparatioeodem. 
modo, &habebitfignificationemper hoc quod videt in vi- 
tro,deipfo, 8c dealtero, & fic eritfecurus de fictili, fi accide¬ 
rit aliquid vitro. 

St reduxeris de claro fuper turbidum convertitur iri illud. 
Quod loquitur ex hoc opere , eft inreiletftus , qui praeceflic 
■verborum philofophi, & eft illud ad quod fuit in ea intentio 
in hoclibro, in eo8tin alio, & hoc eft quod principia rerum 
fimplicia, fintfimilia, diverfitaseft ex compofitione. Si au¬ 
tem direxeris rem ficur fuit prius, diriget quicquid vicinat,& 
permifeet, ficuc formafuain compofitione : Dixitergophi- 
lofophus: Si reduxeris ex eo,quod clarificarum eft,quadam 
clarificatione , fuper turbidum convenit ipfum ad clarum 
quod nofeit Hamed 

Et compojitio cecidit in temporibus confumatione , cef 
fesergo «onttnuareopus. Praecepit philofophus nos ftudere in 
iteratione operis per vices, & dat nobisfpeciem de adoptio¬ 
ne, quaefitotamen cum labore vehementi , &prxparationc 
perfe&a. Hebuhabes.Hamed. 

Etfip arare ne cefjes , donec certtft'eris de dire Ilione uniuf- 
cutufaue eorum perfe. Eraparatio eius e FI flent prap aratio 
Det. Praeparatio fuperioris, non dimittit rem, donec fiat in 
tormapriori. Similiterconfulicphilofophus,utpramaratio 
noftrain opere fiat.Hebuhabes.Hamed, 

L 3 


Ee 


'l66 QvARfORVM PlAtOUlS 

Et fenum claritate eft, ut cum mifcueris tpfum > eumfe* 
ce,nonpermtfertur et ,fed convertitur fex tn iUam. C um ics 
«ervenerft aci hoc quod dicit r>hil ofophus ,non permifeetur 
alicui unquam, fed converrit adfuam fubftantiam illud,cum 
quo mifcerur,ita ut fxant in foimau na. 

Eftautem illudficut tgnts ,fidforttu* , ofuia confumtt to- 
tum. Vides ignem cum cecidenrin ligna, & vegetabilia, non 
comedit om nes partes eorum Sed dimittit cineres & carbo¬ 
nes : Sed opus non dimitit aliquid, fed convertit ipfum tota¬ 
liter. 

Et Vtdebismtpfbmotumfiirttualem^non receptiVum mer- 
tu Corruptio & annihilaiio, in re ex re noneft, ficutvrdes 
ignem comedentem ligna , & putredinem in pomis : Corru¬ 
ptio autem cum nonliabuerit in genere fuo poflibilitatem 
* Vide- potentem * in fe,non penetrat in rem, 8cconvertiturpraepa- 
turle- rario eius.in eo eft caufuum una, quas probat hanc rem a re- 
gendu eeprione corruptionis. Secunda caufa eft,quod clarum fepa- 
f»re. ratum eft a fece, & adepta eft fex, in feparatione clari,nomen 
mortis. Res verd quae eft vitaex ipfaquxrunturfufeeptivum 
mortis.H. 

CalctnatioVeropoft fublimat tonem efl ex eo quod, clarifi¬ 
cat. St Volueru congrega,fiVolueru diVide. Cum fublimave- 
xisrem, deinde fublimaverisiterum , ita quod non fit inter 
duasfublimationes, calcinationon fufficit,quod autem an¬ 
nihilat hanc rem a parte fua, eftfublimatio poft calcinatio- 
ne,& calcinario poft fubli mari one. Et poftibile eft,ut dividas 
tria gen era,q tibi generavit opus tuu,8cpr§pares unuquodqj 
pede. Ktpoflibileeftfimiliter, ut congreges, fed congregare 
eft facilius. Nam adifta triadivifa eft corruptio facilior & 
pra?paraiio difficilior. 

Et fi fuerit in operepofi duas fublimationes , Vel tertiam 
*M S *\parVtta* confequere ipfiam,ex re nbpraparatafiedconfiequa-. 
p ermt4 \ tur ipfum. Ferte audifti in aliquibus verbis illorum,qui quq- 
runt hanc artem ex philofqphis firmamentum. Nam opinio 
illorum eft quod res ptfi perventa eftet ad medium feparatio- 
nis,tamen fi commifcetur ad ea aliquid ex genere fuo priori 
aequatur cum eo,in maturatione 8Capprehenfione. 

CumcfeperVenerit adtermtnum y efi Venenum mortiferum. 
Consuetudinis fhdt, eft attrahere propriefenfus. Cum res 
qu^ pervenit ad terminum eft fimplex unius eftentiae,attrahit 
quicquid aflimilaturei. Si quis autem reflexerit diu ipfum 

au$ 



Commknt. Liber III. 


Uj 


habes. 


Et in perventione hutus eft finis nam fi ef et prius , 
impofiibilts ei tu praparatto. Hoc fignum quando appa¬ 
ruerit pervenit ad terminum, 8c ditatus eft opcran?, afua 
obfervatione. Nam ii appareret hoc ineo, prius interfi¬ 
ceret operatorem fuum , ance quam perficerec opus 
fuum. 

Et tpfimfi comederis, confortat Jfiiritutnplustjuam nar¬ 
rant. Oportet te fcire nocumentum fpirituum hominum , 
ex hoc non efle , ex debilitate fpiritus : Sed ex obfervan- 
tiafua i nam cum eft extra , attrahit.* Sc cum eft intra , Con~ 
fervar, & confervae fuumfimile. 

Et i lludfimi liter exc&cat , fi refiiciat in ipfium , & ta¬ 
men fi oculi ungantur exeo , confortat & illuminat foi- 
rttus , & aliosfienfusfimiliter Caufa in ifto eft, ficut cau- 
fain morte , de qua praecellit Termo nofter, &non omnes 
medici conveniunt, in hac opinione, tameneft vera& non 
indigemus occupare mentione caufarum convenientium 8C 
contradicemiuminhpc quodtranfiread aliud, eft melius & 
utilius. 

Subit matio completa eft , ut fiat res una , da n dem 
tit fiparetur , per tngrejfum caloris ♦ Platoni videtur , 
quod cum iteretur fublimatio , fiant tria gencta : ge- 
ijus unum quod eft diverfiim in virtute , aequale in 
compofitione. Item videtur ut feparetur forti igne, fic¬ 
ut eft ignis liquationis , per fufflationem. Foroftos au¬ 
tem , & Ariftoteles & Pythagoras dicunr , hoc efle er¬ 
rorem , non videntes quod hoc quod dixit, eft contra¬ 
rium huic quod dixit. Ipfi enim tantum dicunt, quod 
retentio eius in igne non eft poflibilisalicui, Seniori ta¬ 
men non eft trinum in hoc , quia confiderabat defe, in 
retentione operis, & praeparatione , &non eft eicura , de 
impotentia , Sc diminutione alterius , & nofter Plato 
quod eft quando vacuuro fuerit ab eo , quod dixit & haec 


L 4 


eftfe- 


1 ^ 8 Quartorum Platonis 

cft feparano igne vehementi, dubitat quod non refifla tigni 
poltea. Et opimo contradicentium philofopho in hoclH. 
cto, eft quod calcmatio , cum vehementi igne fufficit a Te- 
paratione cum tali igne. Hebuhabes. 


^alneafimsUterfunt ex his , JH* ju/hsuu fifnrntunem. 
Cum operator dubitaverit de opere quod non faciliter fub- 
.mctur caput f.bt arhanor. id eft fornacem fiet eft fornax 
balneorum , &fufpeudatin eo illud in vafis vitreis per dies, 
oClitjgnis eius fient eft ignis balneorum, cum p,amararum 
Jent, ac praeparatione per dies marurefeit & recipit in mi- 
uori tempore praeparationem fublimationis. 

_ Et c«benefit h*cp r *p.«ratto ex ce yuodconvertit. S i for- 
, ruerit praeparatio operantis non reda, generantur fie in 
hoc tepore vermes,& h oc erit fortaiTe ci i n enervantia. Nec 

^ft ,r 1<, J a | Sf u rma c t '"” emvermiami “ hoc opere , quia 
? r °“ V 1 “hudhabens hum,ditarem, fi extendatur calore vel 

inn, mlV ,UInf0r, " entUr ‘ nea ’ 84 fimilrret 

audi viri f 4 fi ' CItate J Ptopterea retulit mihi Thebes quod 
oblivionXc am ° bfe ™ te >'g°™ > queudam tradidi(fe 
habente- ‘ 'Armenia vidit in lllotgne vermes, igni fimilcm 

v,taaremT Um U 9Ulabftraai ab motum 

60 Tcro,cs ' &alkian, fimilitet 
hoceft ut m f “° OC ? f °™ at&in S enium ia Ptohibitione, 

ceflet aflio alt eantUr M nC Va& & P c «“'Unturres Urus, ut 
in alium locum V Nam vigoratm uno loco , celTat 

deeodonecpe”fictr. rtet ' PfUminCiperc,tCrUm ' &fcfia ‘ 

Et hoc W, accidit relm animalium , fropterttopm- 

di f f h ' lof °P hus > * »«£ ta- 

^^ noccum fuerit cx rrenere jnimaltnm 

“ ' 'mpotis.naugmenro , & propinquitate temporis 

habes 3 k ' a “ “ ‘°’ ’ nod ro«<l alhi»a. l/ebu- 

rZ V r TrlEurar, ° feparatpartes. Vndeefficitur 
folurro facilis , quod aurem calcinatur ex opere S 

congregatur, &parteseiusfolidanrur.-Hamed. 

Et opus eft/clutto-.fimrliter %epetabilia non aupmentan 

turpraterfilutionem. Veritas huius opinionis SfopM 
apparetiafrumento, Nam cqm incipit in augmento, de- 

/ade 


Commhnt. Liber III. »69 

inde violatur & coquitur, 8c habet partes raras, qu* folida- 
rinon poliunt. 

•Scias quod ignis Vehemens e FI ad ‘abluendum , Qj medio- 
trti ad/eparandum. Ignis vehemens non folvir, fed congre¬ 
gat parces adinvicemfeparatio veroaccidit ex levicate ignis. 
Hcbuh. 

Cognojce hoc per differentiam. Non fluit vena qua: eft ve- 
lutfpeciesfolunonis, nili per caloremlevem.Hamed. 

Et ex Complemento apprehenfionis eFl^ ubt opta fit % acuum 
faponbue Sapores funt naturarum compolitarum, & opus 
oportet elle vacuum in compofitione , cumque habueric 
quodhabentnaturae, non tamen efte&um eft fimplex* Ha- 
med. 

Sufficit exteriori hac quali tat , interlui $ero mundetur, 
cum ff/ritualibus. Operi exteriori nonfufficitmundifica- 
tio, lnfumerurfpiritualibus , ut mundificentur fua fubtili- 
tate, quod impoflibileeft hominibus agere : Hebuhabes. 
Hamed. 

Spirituali facilit eJl ff irituum attrallio: eius inferius W- 
ro non fit ni/i induat/pintas carpus. Spirituale quamvis fiti 
fubtile, eft tamen ex eo > quod habet nocumentum &C reve¬ 
rentiam , Sc oportet cavere opus ab eo, fed fpiritus poteft at¬ 
trahere fpiritualem corrumpentem , quod autem eftexfectf 
corporali, noneftpoflibilefpiritumattrahere , nih indutu» 
iit corporealiquo ex corporibus , per quod attrahit illud 
quod eft fui generis. 

Cumque circundatusfuerit opus ex fubtilitatibus altitu¬ 
dinis fuffic it retentio. Significavit perfubrilitates altitudinis 
Ipiritualitates quorum adjutorium fi modo caveris /rcfpon r 
deiuvkcircundant opus, & prohibent fubcilitates a confe- 

cutione altitudinis. Hebuhabes. 

E FI melius,cujus adjutorium exquiritur, & eftJlella pro- 
lincta. Significat per ftellam provincia: Iovem. Nam ap- 
ptopriatus eft provinciae Grsecorum& eft fortuna profpe- 
rans in omni re bona: naturae, quoniam mutat malitiam,He- 
buhabcs.Ham. 

Et ca$e in hoc a duobus luminaribus , quod pr&ter tlLt 
t>°fitbile_jeF}ejus adjutorium. Ambo luminariaftunt apta 
nata attrahere. Cumque ha:c fit natura illorum &effe&us, 
quomodo juvabunt nos ad prohibitionem huius? Ha- 
med. 


170 Quartorum Platonis 

£/ Ji non certifcabitur tibi quod diximus , in circuH- 
danti quarta ftgnum frenetici , & curam medicorum /* 
eo. Frenecicus in hyemc debet removeri ab aere frigido» 
& effemloco calido, cum quaeritur extrahi abipfo , quod 
vincitin eoex calore fuperfluo. Si autem itaret in loco fri¬ 
gido, reintraret calor in corpore eius, & efl: facilis perdi¬ 
tionis. Cumque fuenr aer calidus circundans , folvecur ca¬ 
lor ab eo; voluit ergo philofophus per exemplum fuum ut 
fiat certum nobis, ouod contrarium rei, cum circundat rem, 
prohibet ipfam a feparatione loci fui. Hebuhabes . Ha- 
med» 

Res eum pr dtp arat afuerit , d perito , familiatur ita quod 
ts>on contranatur . Contrarium circundans efl: aptum 
natum corrumpere , licet prohibeat a feparatione loci. 
Vnde dicit Philofophus quod peiiitus praeparat opus tali 
praeparatione , ut non circundet ipfupi quod ei contra- 
liatup, 

Item fi circundat prohibet , & confdtt de corruptiont-J. 
Scitfapiensquod indiget circundatione contrarii, &pro- 
liibeat a feparatione. Vnde adin venit nobis exfuoingenio, 
idquod nos dirigat ad hocquod circundat rem convenien¬ 
ter prohibens inter contrarium, & inter rem <§£ ficfecurus e- 
tit de corruptione 8c defectu. 

Et opus per pauciores dies pr&parationis ejus circuitus, 
fyideUtcefyefyolutto luminaris majoris , oportet effe , initium 
tempus quod opinantur Ind/. Quia tn eo edi intratio aqualis. 
Significavit tibi: quod oportet operantem laborare in ope¬ 
re perannum integrum: SCpraecipit, ut incipiat in eo , in 
tempore quod opinanturlndi , quiain eo efl mutatio an¬ 
ni mundi , &eft defcenfiofolisin principio capricorm. 

Tempus enim congruit generi operis. Prima praeparatio 
operis efl:folutio,Scfit in quarta anni, videlicet defcenfio- 
nefolis ad caput Capricorni, usque adafcenfionem ipfiqs, 
ad arietem : quia in ifla quarta vincir pars aquatica, & 
vigorac fol ad partes meridianas, igitur haec quar¬ 
ta pars anni folutiom conyenientior , quam alia: par- 

Rtunc erit Vincens ex opere , in quolibet quarto ex quar- 
tts , quodcorfoentt quarto. Quartum hyemale folucioni 
fonvcfiif, quartum veio vernale , & hoc efl: tempus quod 

efl in- 


Cqmmbnt. Liber III» 17? 

eftinter dimenfionem foli.s in ariete , usque adafcenfio- 
nem ipfius ad capu,t cancri convenit fublimationi» cum fit 
tempus aereum, quofublimatur aqua ab inferioritate terum 
ad fuperiorem , & fepararurresin fua quarta. Et tempus 
•eftivum convenit calcinationi, cum ipfum tempus, fit tem¬ 
pus ficcum, in quo nihil eft tam conveniens ficut calcina- 
tio. Tempus verd autumnale, quod eft inter defcenfio- 
nem folis in libram usque ad defceBfionem fuam ad capue 
capricorm convenit feparationi rei & clarificationi eius* 
Cum tempus juvat in hoc ficut vides accidere in vegetabi¬ 
libus , in herbis & foliis arborum , munitionem & mor¬ 
tem. Quod autem dixit philofophus quod vincens in u- 
noquoque tempore , novit enim quae res indiget praepara-! 
ri multis vicibus. Etfcias illud quod magis tardat opus , 
in praepara)ioneeflefolucionl, in 40 diebus , cumfit humi-» 
da , qua: eft caufa tardationis. Sed quartum anni eft. 90 
dierum, & plus; cum ergo tardior praeparationum perfici¬ 
tur in minori tempore quam fit medietas quam anni, quo¬ 
modo poftibile eft operanti, ut non exeat ab opere , a quo- 
libetquarto in aliud , prxcipUc cum longiores dies fubli- 
mationis in operibus interioribus cum omni fubtilitate, fint 
non minus quamfeptem dies. Sed philofophus non pro¬ 
hibet operantem exire, de uno quarto operis ad Aliud > fed 
praecipitur fit vnicens in quolibet tempore ex opere ficuc 
tempus, nec faciat aliud opus , quod fequitur ex di<ftit 
fuis confirmabit di&um meum. 

Cumque compleberis partem operis in tempore fuo : Et 
e & tempus acceptum a motu luminar ts majoris : Incipe a-* 
Isud, & quare_j adjutorium m eo per motum luminaris mi¬ 
noris , quia eft facilis , & complebitur tibi opus tn tempora 
propinquo, nefrufireris qu&fito tuo , & incidat te abeo ac¬ 
cidens : Si compleveris in quarto aliquo opus tuum , in¬ 
cipe , opus alterius quarti. Veruntamen-fit lunain fignis 
convenientibus operi. Yelut fi compleveris folutiouem 
in quarto hyemali incipe in alio luna exeunte , in prin¬ 
cipio arietis , & comple quartum menfis , &C hoc fit in¬ 
ter afcenfionem lunae ad caput arietis , donec defeendat 
ad caput Libra: tunc poteris fublimare. Cum vero volue¬ 
ris calcinare , incipe luna exeunte in quarto aeftivali , S? 
fioc eft int$r afcenfionem eius ad caput cancri, usque a<jt 


jtjt. Quartorum Platonis 

finem libra; & fimiliter in aliis quartis fit opus tuam. Et fit 
tibi luna pro fok,& (ecurus fis ab hoc^quod cavendum dixit 
efle philofophus nec incidat te a tuo propofito, accidens o- 
mnibus creaturis videlicet mors- Opus autemtuum in prin¬ 
cipio eft difficile , fedpoftquam praeparatum fuerit aliqua 
praparatione,eritfacile&penetrabi!e.Etnefis incautus cum 
hoc ne in principio,cum voluntate & melioratione locorum 
planetarum & impedimento ficut praecepi tibi. Nam efl: 
tibi necelfarium Scopus dependet aliud ab alio, quarefinon 
fueris^intentusfuper re, mittes totum. Hoc aurem vel ul- 
timum.quodexpofuiinifto quarto ex verbis philofophi. Et 
novit Deus veritatis,quod multiplicavi verbain apertio¬ 
ne vel detedtione ac fi voluiflem adverfari & declinare a 
fcramaphilofophi.cuius verbafunt obfcura , & claufa ficut 
jjofti, & prattermifi pluraverbprumfuorum ineo , tamen 
non indigerem ipfo per ea, qua; praicefferunt ex Termo¬ 
nibus meisin eo 8C in quarto primo & fecun¬ 
do & per hocquodexiftimo expri¬ 
me reinquarto.fi Deus 
voluerit* 

E xplicit quartus tertius , de Quartis 
Platonis» 


LIBER 


17 J 


LIBER 1111. 

Q V A R T O R V M 

PLATONIS. 

Incipit Quarti vltimi ex Quanti eiufdem , 

Pars Prima. 

S I x t t Tjthagorts : finis eft, ficut eft initium. 

Opinio antiquorum eft quodies quaepervenic 
ad finem defedusin compofitione& fuppofitio- 
ne flatas qui ei accidit, poft non poteft efle nifi 
quod vcrcatipfumadfeparationema:qualitaris. Etcredenn 
inquifitores huius fcientiteveritaiem huius didi nec potue¬ 
runt apprehendere hoc , nifipoftquam certificatum fueiit» 
in eis quod praecellit. Alia propofitio ex didis fuis non reti- 
netur,ni(i a fortiore illa. Dixit H. Quam vtile eft didum 
hoc inquifitoribus huius fcieatia: & operis , magnum i- 
pfis. Nam indigentpraeparareilludquod praeparant: Cum 
enim nonhabueriteircundantem ipfum fortiorem,feparacar 
& deficitur, 

Alia propofitio eiufdem. 

Et ditatus eft ab eo,quod retinetur cum petitur— ad ter- M S.hit 
iminum quo nihil poteft videri fubtilius. Dixit Hebuhabes. fp*cinm 
Cum praeparaverit opus ad terminum fubtilicatis , ita quod f diquiu 
fint duo elementa videlicet ignis & aer,ficut vasipfius,luper 
quibus nihil ingrediatur nec ipfi ingrediuntur. Cumq-fue- 
rit opus tale necefteeft,ut non accidat ei corruptio, nec va¬ 
cant fermones Platonis in libro fuointelledu quem intendic 
Pythagoras.nec pofui verba Pythagoraedn hoc libro, Senio- 
jus Platonis ad imminuendam,quodipfe omnium fic aliquid 
aut ignoraverit deneceftariis, fed propter exhortationem Sc 
oftenfionem convenientiae,in fcientia, &hoc eft quod inci¬ 
pit Plato in hac fpecie. 

Sicut non %acatlacut de defeftu & dt m inution e fimi li ter 
nonfumfidejujjor.ut %acet oput iftis. Dixit Hei. Significae 
per locum mundum dicit,quod noa fumfidejufldr,ut cur¬ 
rat opus. 




17+ QUARTORttM PlAfON !*, 

xar opus,inmora tua cum falutatione 6 C uacec errore, cuol 

fit in loco multorum accidentium & defectuum. 

Pracipio tibi patientiam fuper eo quod habes in Voto & 
cantione, quod magis timeo de te,efi tua compofitio. Quod 
magis timeturfaper eo, quod accidit operanti, in anima 8c 
cprporc fuo,quam tuper opere, Hebuhabes. 

sit cura tua in regimine compofitionis tua pcrfettior » 
quam in eo quodprsparos. Propter illam enim quarti * 
qua cum diVtfa fuerit adipifceris laborem cum quo deefl 
tnvpia. Quiam manifefta eft veritas , huius Termonis -‘SZ 
apparens utilitas ejus operanti cx fapienribus. Quod 
autem fignificar per compofitionem eft corpus , & voca¬ 
bit compofitionem propter animam , licet anima non 
perdatur , fed quia dependet anima a corpore. Dixit er¬ 
go quod illud quod quaeris , eft propter neceftitatem 
tuam , dum es xn corpore ligatus , quia cum feparatus 
fueris abeo,quando perveneris ad mundum fuperiorem nu¬ 
datum a natura , quievifti a labore, & fpoliacus es inopia. 
Hebuhabes* 

Ca$e ergo ne fubintret te aliquid ex eo , & quod Vtn- 
cere non potens,appone et fuum contrarium. Oportet o- 
perantes cavere fibi, nefubinrrec corpora eorum aliquid,, 
ex fumofuatibus operis , quia eiusfumofitas oppilat nares, 
penetrationes corporis 8 c quicquid fubintrat opus ex eo 
quod non retinet, illud nocet natura: eius , fed requie- 
fcit per fuum contrarium, ficut eft cura medicorum. 

Et proprium conferta , quia facilis ef ad illud. Mem¬ 
brum divinum eft caput , cum fit manfio partis divina:, 
videlicet anima:, quod autem fubintrat nares ex fumofi- 
tatibus, pervenit ad partes , circundantes cerebrum , ica 
quod fere corrumpunt tertium compofitionis cius & in 
corruptione compofitionis hujus membri, detra&io cor¬ 
poris fequitur : propter hoc appropriavit philofophus , 
hoc membrum confervationi plus quam alia membra. 

Cumque pervenerit ad cellulas, fi fuerit fecum , faci¬ 
liter accidet fpcculanti aquam * Opus naturae. crefcir , 
eft ut faciliter accedat contrarium contrario , cum enim 
vincit fuper membra & nervos continuatos fpecolanti , 
hecitas faciliter accidit eis , pars humida aquatica, ex 
compofitione contrarii, Unde dubitatur nc deftruacurvi- 

fus ope’ 


£ O MMI N T. L I BER I V*- ? 7 jf 

fus operantis,in hoc ex aquaquae prohibet lumen , aprohi* 
bitionc. Hebuhabes, 

Etfortafie f errent t ex cafu , ad manfionem follentem* 
Dixit in principio quod res , etfi laboraverit laborator 
in ea , Ec fi evacuaverit amplitudinem eius , non perve» 
i niet per eam,donec direxerit eam velut fimplex,fed forte 
! pervenit ad illud ex calu , 8c illud tunc non retinetur a- 
liquo ingenio , & fortafse a feparatione fua continuabi¬ 
tur animae operantis , 8c attrahet eam fecum. Vult er¬ 
go Plato per folutionem animae a corpore, cum opinio eius 
fit fic ipfam eife ligatam. 

^ijferut in hps qua pofui quod non inteUigitur genera* 
fio hutui , nifi fer notittam & exprefitonem princtpij & 
caufar ument*. Plato comprehendit per hoc dnftum appre- 
henfionemlecreri magni,ex fecretis philofophorum. Vnde 
reddit attentos ad hoc quod nunciavic,quia in hoc eft cogni¬ 
tio principii 8C finis. 

Cognofce illud ad quod per^entfii , deinde confidera^i 
fer tnteifettum quem acqutfi\i. Vulc philofophus : quod 
circuivit naturale , &. animale & intelhgenuam , & noa 
eft transgreflio hoc videlicet intelle&ui quod demonftra- 
vit in libro fu o , qui dicitur Dial6gon , in quo dicit .• 
Circum tres , videlicet ccclum oaturae, coelum animae, 
& coelum intelligentia:, Currique voluiifem aggredi ad 
i altius , prohibuit me propofitio naturalis , Sc infpiravit 
mihi intelligentia quod non eft iter vitra. Dixit e<-go co¬ 
gnofce illud , quod circum intellige illud quod non cir- 
cuivi perhoc, quodacquifivi,perguum8c circuitum trium 
coelorum. 

Et/t'ejfetambulabile ,abijjfem. Videtur Platoni , quod 
pofiibilefuit ei,circuirehos coeloscres,quod ipfe apprehen¬ 
dit eorum partem,Jkrecognofcit quodfi eflet in eo iter, abi- 
iflet. 

Ex dimtnuttone accidit , non ex negligentia. Dicit 
quod hoc , quod non potuit rranfeendere intelligentiam, 
non fuit ex negligentia mea , & retradlione. Hebuha¬ 
bes, 

Feruntamen , ex effentialibut intell/gibilibus , qua 
confiant ex propofittontbu* demonfiratfot*, percipitur , 
quod prima cauja ejjet , Secundi e fi D E FS 

lujm- 


i 7 $ quartorum Platonis, 

litjmmobilumec confequitur ipfum apgnatto aliqua, ex afi 
fignationtbisEntium,&qui ‘volueritfcirehoc , confirmabi¬ 
tur ei >cum dubitarent intellectum fuum fuper ordinibus 
Sgerudemonfiratirit. Ia hoc di&o & hac opinione ftupefa- 
ftifunt omnes,&opinati funtalii,contrarium aliis,necfuie 
unum, quiapraeftantius rerum quae funt,in nobis eft intelli- 
gentia.- & eft inferior illa , videlicet prima caufanecpoteft 
J^fam apprehendere. Plato igitur cum voluiflet apprehen¬ 
dere veritatem eius , lnveftigavit per creaturas creatorem^ 
fecundum quod ei facultas affuit in veftigandi, non aliter, &C 
etiam habuit adjutorium in fua in veftigatione, quicquid o- 
pmati funt priores qui praeceflcrunt eum,8c difceillc illud, 8C 
demonftravit errorem errantium & caufam opinionis eo- 
rum,inducentem ad illuc,nec requievit donecperduxit eurn 
inveftigatio ad veritatem huius, quod opinati funt phiiofo- 
phipraecedentes ipfum,videlicetSocrates,8cAsquilimos, SC: 
feramos,quorumopinioeft,quodcaufaaquaeft D eus in- 
vifibilis quem non comprehendit aliqua affignatio , &C hoc 
eftmanifeftum & neceffariumquod fic eft,cum impoflibilc 
fit,quod confequitur ipfum aliquid contrarictatis in priori-, 
iatem. Et negavit ab illo fapiens omnes aflignationes, quas 
affignat ei vulgus. Ita quod nec debet dici antiquus,cum an- 
tiquusfit cum tempore,&in tempore. Et prohibuit fimili- 
terne dicaturfciens, quia hxc affignatio convenit naturali¬ 
bus, 8c quibus poteft accidere ignorantia, & volebat etiam 
per negationem harum aflignationum, ne intelligeretur efle 
alicuiusfcientia:. hocdi6tum,teftaturveritatemeorum qua: 
attribuit ei. 

Quod autem affirmarifuper necefi’} fate ficu ndum quod e- 
rat quia confiteor impotentiam. Dicit •• Quod affirmavi eft 
fecundum facultatem meam , & fecundum quodfcire valeo 
«ognofcere vero fecundum quod eftimpoflibile , eft in ani¬ 
mali rationali quanto minus in naturali compoftto. 

Cognitio caufia dtrerfia propter quod non Jfieratur conre- 
mentia/n ea. U u it p e r e ffe i n i eltigehr i a m, & quicquideft in¬ 
ferius ea,&inter philofophos magna eft diverfitas fimilis di- 
verfitati vulgi in ea , & ego referam diverfitates propinquas 
veritati,& vocabit vitas Una illarum. Quidam enim dicunt 
quod vacuum intelligentia eft diminutum,& comparant in- 
telligentiam illi, vocant intelligentiam operantem five o- 
perarium ariim<£ intellectualis,non tamen dominu. Pythago-* 
ris autem &ftu fcquaccs affer uat ipfam cfle voluncatcm, 

fcilicec 


Commint, Liber IV* 177 

fcilicet intelligentiam , 8c comparaverunt volunratemsifi- 
gnationibus operationis, negandoab eoaflignationes eve- Ex.M.Si 
nire. Platoni vero,& qui praeceftcruntin ipfum, operationis P°lF e t*t‘ 
fu* videtur,quod voluntas eft ambita abinrelligentia, & o- iam le &> 
pe ratio eftvolitum, haeceft opinio Platonis, &: Platonico- E ^ Ux - 
rum,pr*ter Alkarmos. Proponit,enim Vffluntati, ex quo eft 
operatio,propofuiones & ordines,& ordinat hoc tali ordine, 
quod fit inter intelligentiam &primam caufam , quod eft in- 
terintelligentiam & infimum natur*. Vcruntamen in hoc li¬ 
bro non proponam rationem illorum,&modum demonftra- 
tionum illorum,& caufarumquibus caufatur qurelibet pars» 
cum non fit hoc de genere huius libri. Sed intentio philofo- 
phifuitin hoc ut fcilicet daret certitudinem, de cfle certitu¬ 
dinis compofitionis propter aliud. Qui autem voluerit fci- 
xeillud per demonftrationes, & caufas,8c fyllogifticas ratio¬ 
nes , quaerat librum philofophi qui dicitur probationum 8C 
demonftrationurm&in hoc modo qui interpretatur per po- 
fitionem.in quibus duobus libris expofuit hoc fecretum ma¬ 
gnum, defirmamento magno , comprehendite fcientias,fe¬ 
cundum quod verius fieri potuit,& melius & impuli Termo- 
nem,&adjuuem tali adinventione quam confequi non po¬ 
tuerunt mgeniofi, nifiper magnum laborem &potentiam 
exercitii» Hebuhabes. 

Et ego fi non potui comprehendere , id quod nuncia^i $era~ 
citer, tamen ditari quodt tu circuify /, quicqutd eji inferius 
t Uo,quod non latet me quod^olo : Sicut recognovit impo¬ 
tentiam apprehendendi,id quod eft fuper intelligentiam. Sic 
recognovit & verum eft quod non latuit ipfu m quod voluit, 
dc cognitione eorum qua: funt inferius illo. Hamed. 

Et aquat um e(t apud me longinquum , & propinquum, 
quantum omni longinquo fit , de legibus aqual/tatu. Dicic 
quod aequatum eft prehendens apprehenfione propinqui , 
quod eft natura,Silonginqui,quod eft intelligentia & ani¬ 
ma cum intelligenria,SCanima,a:qualem habucrir habitudi¬ 
nem & fimilitudinem. Unde melius apprehenduntur. Sed 
natura licet deficiat,tameningreftus eft illam ,8c appropin- 
quavitinterillam. Hebuhabes. 

Ver intelligentiam efi anima. Interrogationes & obvia- 
tiones.quae cadunt in efte mtelHgenuae.non cadunt in efle a- 
nima:. CumintcHentiafit propter id quod propofuimus. 

Sed quidam requirunt de caufa,propter qu am fubfiftat a pri- 
y. VqL M macau- 


OllARTORUM PLATONIJ, 
r> icaufa hoc cflc', videlicet intelligentia. Cum primum,hc- 

m affir.mvi.no» con veniat ci aliud « affignationjbus mrel-■ 

licilMhbus. lnuliigemiavcro. quod habita cftdighaijomi- 

nf circpotuitciattiibui operatio cum voluntateintelhgibt. 
Ii C um vol utas ile prima caufa non Iitintelliglbilis,8c ipta 
vidrl-c- ' voluntas eftfuper iutelbgentiam; &mtclligen«* 
nccc (larium eft inefleapprehcnfio, & apprehenfio noneft,mfi 
permot,m intclligeut>*,nonpermotum qui eft in corpor - 
busfeofibilibus. Coniimuius efteig5 morus intellcdualis 
fccconler.uta eft & intelligentia, ex quo digna habita eft no- 
xnineefifc , & motus &affignatio non fant mii fubllann*. 
Vndefequitur coalirmatio illius,quod propotuimus, videli¬ 
cet elle tubftanriae mobilis qua; cft anima hmp ex. Haeceft 
opinio Ad almos* riato veri d>^t quod uitclligcntia ex eo, 
o\od habita eft di^na nomine cfte • Digna eft nomine mdt- 
£enti*,&transgreffa eftfupcripfam: Unde indiguit compo- 
Lo,&pkuu. - Jecit ergout anima cflec apprehendens i- 
«tira. Quod autem pvopofuit,non cftnifi de quolibet dide 
pars tantum,colligendo. NamH propofuiflet Unumquod¬ 
que fecundum efteftuum fpeculantiillud eflet difficile ©Cob- 
fcurum. Hcbuhabes. 


IntelligentU eft per quam apprehendimus , ^ amma 
per quampejjumu*. Apprehenfio&Cpietas aftignanturmceh- 
ligemia; &£ animae. Sed intelligentia apprehendit ambas ah 
ftgnacioues videlicet appreheniionem&pietatem>necingre- 
diunturftuper eam con aria harum afltgnationum. Anima 
veio vacua eft apprcheniione & luyer eum ingreditur pofti’ 
biluas. 

Super tnteUsgentiam autem nihil ingreditur, Animavero 
dfoerftficatur ab bce. Pars (enfitiva terminat animam & 
manfteftum eft,quod pluiimis paftionibus afficitur, & acci¬ 
dunt ei accidentia,&hoc non eft per id quod ingreditur fu- 
perillam. Intelligentia vero non participat in fua ellentia 
contrarium. Sed Stagyrici advertantur philofopho in hoc, 
dicentes ; quod ignorantia & fatuitasfunt in intelligentia 
ficutpaitioin anima. Quibusrefpondebarphilofophus ad: 
hoc,quod ignoiantiaSc fatuitas, funt privationes intelligen- 

t i ce Sed papilio non eft privatio animae.nec ingreditur appre-l 
henfionemimellc&ualem.caecitasigno arui«e,licut ingredi¬ 
tur animam paftio nocens. Nec enim transgreditur lupae 
aaimam privatio , lic uc transgreditur fupeiincciiigemiani| 


CoMaIent. Liber. IV. 179 

Quia privatio animae dt mors &C cellatio aedificii. Sed in 
jpnvadone intelligentia: non eft hoc :&in veritate hruus di¬ 
dit , participat vulgus prOprer manileftationem plus, quam 
philofophus. Nam dicunt lfti :non habent mtelligenuam, 
nec dicunr non habent animam. 

Et apprehendit annuam pro regiminefui. non pro indigen - 
tta, Poftquam notifieavic nobis in pracedenubus , quod 
intelligentiacreaftet animam , & faceret eam compoluam, 
cuius opinio eft . intelligentiam elfe regentem,nihil indi¬ 
gentem : voluit mamfeftare opinionem Tuam in hoc. Unde 
fignificat nobis , quod intclligenna non indiget pietate , 
ificut indiget natura , &C res fenfibilcs tantuin poluit ei 
nomen compofiti accommodati vc,& fecundum dictum yer- 
borumfuorum» 

Et quomodo erit hoc cum annua exiflat per intelirgert- 
tiam infinfibilu fcdintelligibilu, Scimus quod id, quod 
indiget portante, eft fubftantia fenfibilis compofita , a- 
fcima quae eft opus intelligentia: , eft inienfibilis & por- 
ransid.quodinfcriuseftea videlicet naturam,quomodo er¬ 
go videtur tibi adioi Hamv Hebuhabes. v 

Anima didetur-, &non^rdetur, & fempermoletur■.& 
feripfamejinatura. Diverfitas eft fimiliier incei lapien¬ 
tes mhoegradu. Quidam ex his dixerunt : Quod amma 
eftnaturaluppofitain compofitione. Alii dixerunt, lutee 
quos fuit Plato , Q^od anima auda eft per imelligemum 
ad adtumj&voluit facere fimiliter. Fecit igitur fubftan- 
tiam fimplicem, quae immoratur in dignitate ab anima ficuC 
anima immoratur ab inteliigentia : Hebuhabes 

Simplex .propterJimplicitatem fuam ,eft infenfibile. Haec 
fubftantia cum fit vacua compofitione,Sc deiedtu, 8c habeat 
habitudi nem cum anima,fimilitudinem, oportuit u t nou 
cflet vacuafenfu. 

i Et primum comprofitionitejl Fer ion. Haec fubftantia cum 
1 multiplicitas fuiftet motus in ea fpillataeft ,& fadtaeft ex ea 
dubitantia,quam vocaverunt philofophiferion,& eft fimili- 
I ter fenfibile fubtilc. Hebuhabes. 

Et ex Ferion eji ather. aEther eft fubftantia lucis vacua 
accidentibus,8tpervemteompofitio per iftam tubftanriam, 
adhunc gradum,quodfccitipfumeftefenlibilem , & lux eft 
generatio,&:generatio fenfibilis. Ham, Hebuhabes. 

Et erit ex aerefubflaritia fufceptfoa conjuttionit et dfcijio* 
M x nU. Ai-thes 



i) . atoN is Q vARTORIM 
,8 ° Fther p * op «r fu. fub.iluT.em & vicinitatem ciTent.s 
r nnlrnteieoingreffio. Ciunq-, augmentatus fuif- 
fu», n°nem« J oice (r e i n eoparsfufceptiva conum- 

a.ou™& , Svifioni.,q«od vocavcmnt Ether. Et op.nau 
funt auodfubftanti* lucis generatae fint cx ea, per compofi- 
tmnem S, vc,6 non efle, manifefta ptobat.o hu.ua faen- 
tix expendifle partem diei ad implendam .llam. Veiumu 
menfausfcci pro ea qua: enuntiavi. Etquomodopoteftfa- 
■piens opinari, quod compofitio augmentat lucem m re ali¬ 
qua :Sc P quodcxteuebris obfcuris generetur lumen lucens. 

',ngr*Mm conVertitur,fedpars , & rema- 
net reliquum tn forma, Dicit quod Unaquaeqs fubftan- 

tia ren aliter recipit compofitionem , 8 t convertitur , fedfit 
hoc in parte praeter partem. Ac fi diceret: quodfenon no 
conv ertirur totaliter in xtherem,nec aether conycrfus cft ito¬ 
taliter infubftantiamfufceptivam conjundhoms & divibo- 
nis; Sedconverfaeft in Unoquoq; pars praeter partem , 
permanfit,quod non eft converfumin formalua. 


ILtfubJlantta eftjufceptfcatrtum angulorum , b*c funt 
triJipU corporum. Du.t: Ha: fubftan..* fufeep..»* ge- 
neraotur ex eis partes,parum minores re lenlibili, nec valent 
dividi adtu,propter puritatemfuam.fed dividunt potentia 
Scadlu,8chabeo in hoc multos Tradiatus in libris meisdupei 
naturalibus. Unde videtur Platoni,quod tres partes quan¬ 
do coni unguntur, conftituuntur ex eisfuperficies.Sc quando 
fupei exaltant has tres partes aliae tres, conftituuntur ex eis 
corpus,latum,longum,8c profundum. Ariftoteles veio con¬ 
tradi cir huic,& opinatur quod fuperficies nonconftituicur 

nifi ex quatuor.Sc corpus non conftiturnifi ex odo > &hoc 

eft quod tibi infinuavi ex compofitione , poft compofitio- 
nem,ita quod pervenit h^c fubftantiaad fufeipiendam com- 
pofmonem,& divifionem, 8Cacceperunt pofl hoc eflein ea 
has partes , quia partes quas opinantur naturales , non divi¬ 
duntur , necconfequitureasdivifiocontrariomodoquam 
feniunt,tamen compofitio pofl: compofitionem pervenit,ad 
hoc potuifletimaginari in opinione illorum,divifio illius in- 
telligibilis. 


Ex Triangulis autem rotundis confhtuuntur corporactt~ 
/e/?/rf.Covpora cae'eftia fu fiDtfimilia & :rqua'ia,comparata 
funi corporibus rotundis; cum vero vidilTec Plato,quod ii!a 

pundt* 


Comment. Liber IV* i8r 

•unda & partes non polleat fentiridifcrete, & corpus fenfi- 
bile conftitueretur ex partibus. 6 . cum fuperficies confifteret 
ex tribus, nec valeret elfe rotundum ex hoc numero/ compa¬ 
ravit principia corporum triangulis,ii ve fpeciebus compofi- 
tis ex triangulis, cuida magno circulo & linea reda, & fenric 
vel coftavellatus circulicomponiturex latere trianguli , at 
qjopinaruseft quod arcus ex circulo , non caret curvatione, 
licet fit in termino parvitatis,8Ccirculus in termino magni¬ 
tudinis : Sentitquod latus circuli conftituitur ex angulis 
circuli, & ponit hocexemplum , ut fit propinquius intelle- 
dui inquifitoris,& ponit triangulum ita compofitum ex rri- 
bus,cuiuslatuseft duo,&angulieiusrres . Scfadaeft vidua 
linea reda fenfibilis , & privatum eft hoc tribus, & dixe- 
runt.quod opinatifunt compofitionem lateri circuli nifi cur¬ 
vati 8cdixit: Aftolimosvir, quidicitin mundoefte fimile 
dido vero de quo nondubitatur , &.hoceft quod ciiculus 
magnus,quomodo conftituitur ex latere Sc ex angulis, quia 
arcus eorum parvas lunt lineae. Rede fenfu curvate, intelle- 
du,&potentia,&fieflet pundumnon divifibilefenfu , eft 
tamen divifibileporeniia& intelledm 

Et habent figuras (imiles pulcras aquales, ad quarum com - 
poftttonemnon pervenit trinus defettu*. Corpora coceftia 
propter propinq uitatem,in fimilitudinem fimplicem carent 
defedibus, quae infunt naturasinferioribus nec habent facil- 
litatemin ipfis difiolurio8ccorruptio , ficut habentininfe¬ 
rioribus. Hebuhabes. Hamed. 

Etprimum fenftbile non eft ejuod fentit membro digniori : 
Membrum dignius eftoculus, & praecedit ex didis meis in 
hoc libro quod primum quod pervehit ad compofitionem 
ex fimplici , ut fieret fimphei fenftbile fada eft lux lucens 
& hocquod fentis oculo. Cum autem extenta fuiftet 
compofitio , pervenitadhocquodfpntittadu SCaho fen- 
fuum. Hebuhabes. 

Et per com pofttionemmotus Celocis generata eft ftc citas : 
Secundum opinionemPlatonisfticcitas eft principium natu¬ 
rarum & claritas earum,ficut humiditaselt inferius natura. 
Hamed- 

Et per compofitionem & motus tardos generata efthumi- 
ditas'. In praecedentibus expolita fun: verba ifta. Hebuha¬ 
bes. 

Excompofttionefftficcitategencrataeftcaliditas, ex com - 
f°fttione& humiditate,generata eft frigiditas. Calidum eft 
M 3 germa- 


182 Qu artorum P i. atomis 

germanum fidcitatis , & frigidum germanum humidltutis, 
unde dicit philofophus, quod pei compolitioncm cadentem 
vel incidentem,8ciiccitatem generata eft calidita$,& perhu- 
xniditaiem &C per compofitionemgenerata eftfrigiditas. Ec 
fi vellem ea proponere,quibus philofophus probavit efle na- 
lura-jbC generationem eius , & generationem fubftantiarum, 
in gradibus f<us& demonftrationemfuam objicientibus illi 
prolongatus effer fermo,8c impeditus ab intentione huius li¬ 
bri, 'di conluecudinis meat eft, ut non inquiram in quolibet 
libro^nifunrendonem libiifcirem , & alia. Infuper propo- 
fitum eft philofophi in horum ratiocinatione , videlicet 
recognitiones principii rerum , & rariones compofm , quo¬ 
modo compoti umeft j & fit exemplum operanti in eo quod 
praeparat ex rompoutione>vel folutione Sc aliorum .-Hebu- 
labes. 

Et ccmpofitafunt calidi tat &frigiditas, & acqutferunt 
d lucibus calorempropterpotentiamfuam : Calidum Scfic- 
cum quando, commixta funt , ex eis generatum eft ignis u- 
rens,8c propter appetitum caliditatis furlum 8t velocitatem 
(iccitati .acquifieruntafubftantia lucis, ur apparet in calore; 
ignis , & accenfus eft videlicet ignis , in naturis eompofi- 
tis. 

Et generatio aliorum elementorum fuit f militer , per 
commixtionem & frigidum efr fuperius appropnatum calo- 
iore \ Cf infertus appropnatum frigore : Significat per 
elementa , ignem , aciem , aquam &Z terram. Ignis au¬ 
tem Sc aer aptropriata funt calore > quorum locus eft fu pe¬ 
rior : Aqua vero & Terra appropinquata fiigore , quorum 
locus eft inferior. 

Et pervenit ordo compofrt tonis ad conjunctionem elemento¬ 
rum: Elementa edi fint contraria , eommifcentur per ali¬ 
quid permifeens ea : Calidum autem & frigidum funt con- 
traria.fedconjungunt ea Gccum & humidum. Siccum vero 
& humidum funt contraria , ftd conjungunt ea calidumSc 
frigidum : Dicit ergo philofophus quod ifta conjun&io eft 
ordocotnpofidonis f 

ConjunStio %erocontrariorum , efrfacilis dijfoluticnis & 

corruptionis : Quod autem inferiores funt facilis diffo- 
lutionisSccorruptioniseftex eo , quod compofitae funt er 
contrariis. Vnde pars contradatur parti & fugit ab ea: Cor¬ 
pora verq coeleftia , licet fint compofna funr tamen unius 
sftenti^in quibus no pervenit compofidpad terminucon- 

frafteta» 


C O M H S N T* I, I n K R IV. __ 
tfarictatis,propter quod fune perpetua : quamvi* er compc- 
firione fua.SCrcceptione veftigij, ^uot receptiva altcratioms, 
ikannihiUtionis. Hebuh. 

Et quicqu/dhabet piu* cempofitieni* , habet plm defi-Ru* 
O* fecis ,£$’ eRfiuilinirac«rruptitonu\cum/u' etfimilu- Cor¬ 
ruptioni infeipfa faciliter accidit corruptio i Scaflimilmut 
ei,& fimile appetit fuum limite. 

Nec deeR faltsfiatut ejus donec per fic> T nteutio fiui cft 

iohoc quod nouhcav r in propolitionePythagorae, uude Ia- 
cimus tranfitum ad fcquentia. 

Corpora calefit a /n compofitione afiimilantur d/jfibft&r*. 
Significat pet difloluti vacoi pota inferiora ,$C corpora cade- 
flia habent cum eis habitudinem iofimilitudine, & cadit cx 
eis. fcilicet ex ccelcftibus veftigium fimile naturis. Bcncno- 
tificat nobis philofo} hos in hoc>quod vefligium &C hmilitu- 
do pervenitex compolirionc. Hc; 

Et qutequid e R excis conventent fu* natura eR remrttua 
Jimpiici. Omne corpus cx corleftibus habens multum vclli- 
gij in natura,&juvans naturam in a£lu luo , oportet cfle rc 
motumaftmplici,&: propinquum natum*. 

Etficut fuperfiuunt corpora infer tara , diminuuntur 
defettus aliquorum , fitnihter Je hablnt corpora fuperiora: 
Corpora fuperiora fupcifluuot quaedam ab alijs in 'tompofi- 
tione,fedipfanon funt contraria ; Unde illa qua* plus habent 
compolttionis , habenrt plus fimilitudinis cum inferior ibus, 
qux funt in fundo natur^.Kt quod propinquum ell arqualita- 
tt, habet fimilitudinem cum co,& inferioribus corporibus 
fubtilia natura.*. 

Etpropter compofiticnem accidit diVerfitas in lacuficHt* 
rum> & fati a funt quadanj fitpertorcs aitjs: Cum perfetta fu- 
tjfent natura. , locatum cRunumquodquecompofitum , ex illo 
lococompofitt: Signavit per naturas difcrctas, quae funt cali- 
dum difcrctum , & frigidum drferetum , 8tficcum&humi- 
dum diferetum. Etl itaque generatus ex calido ficco ignis, 
ex calido & hunrido acr. ex humido & fiigido aqua.cx frcco 
& frigido terra, &petijc unumquodque elementum locunv 
congruentem 

Et petijt unumquodque illorum alterum repugnantia : 
Opinio \ antiquorunr cft , quod quando efle elemento¬ 
rum coepit, habuerunt repugnantiam cum fiiperiovibus, & 
fuperiora cum ipfrs,donec cxiftat res, ficut tibi fignavit Se- 
»ros Plato. Bcbuh. 

& 


M 4 


l84 Platonis Qvartorvm 

EtfiVacaretnaturugeneratum ejfe ex re , ejuodnon ejjetfi - 
vttum. Dicit quod fi permiftum fuiffet naturis generatum 
cileex re,quod non potuiifer imaginari intelle&u noftro. 
Ferunt amen anima abierunt , tta c[uodpervenerunt ad 

corpora coelorum, & prohibuerunt inferiora afuperfluitate, 

reduxerunt ad convenientiam. Opinatur Plato : quod 
pr^cefierunr ipfum er antiquis, quod omnia poftquam per- 
duxitineftefubftantiamfimplicem , voluit poflibilitatem in 
alio fed prohibita eft ab intelligentia : Unde non fuit ab illa 
plus aliquid efte: Natura vero poftquam defecit, &pervenit 
peream res ad hoc quod vidimus, non augmentatur in lon¬ 
gitudine fixionis: Cum non fit ibi tempus , cum tempus fic 
id quod inter motos cognitos defe£tus,8c fuperpofitio, abie- 
runc ergo animat illuc, & prohibuerunt fuppofitionem Sc 
corruptionem. 

Cumcfe perVeniJJent adeorpora coele (lia , prohibita funt lo - 
cari loco inferiorum ($ prohibuerunt eas. Inferiora a fuper- 
fhiirate, juvatur ergo ex eis fupereas: Signavit per fuperflui- 
tateminmalo, SCquoddicitjuvatur ex eis fuper eas , vulc 
quod anima prohibuitper naturam naturas,abadionefua. 

Et per hoc inVenit ejuodcomixta Junt comixtione ingrejf/o- 
nis non Vicini tat is. Siguavit quod anima invenit: Commix¬ 
tionis ^autem apud philofophos du<^ funt fpecies : com¬ 
mixtio vicinitatis :& commixtio ingreftionis: Commixtio 
autem vicinitatis cft fient commixtio ficcunae, Scfynapis: 
Commixtio vero ingreftionis eft ficut commixtio aquae &: 
vini, quia quando commifcentur, eft tota aqua in totovino, 
Scrotum vinumin rotaaqua, per ingveflionem.&C partes eo¬ 
rum, fcilicet viui & aquae funt fluxibiles,non prohibentes in- 
greftionem: Siccuna vet6Scfynapis,Scftmilia non recipiunt 
ingteflionem per partium colligationem : Dicit ergo philo- 
fophus : Quod anima invenit elementa commixta per in- 
greftionem. commixtione tali, quod in unoquoque corpore 
funt quatuor elementa*. 

Cumcfe cecidiffet tn hanc magnam afutiam , non elonga- 
t ume fi ab eaVeJhgium ficut penetrat tn fuo mundo , donec 
cecidit in corpus , deficit Vefiigium totaliter. Signac perma¬ 
gnam aftutiam naturam,8cdicit ; Cum cecidiftent animae ia 
naturam, 1 non habuerunt perfe&um veftigium, ficut habue¬ 
runt in mundo fuo propter commixtionem fuam in naturali 
compofitione,& permixta fuiffe cum corpore ftuxibili vide¬ 
licet humidojceflavit ycftigium ab ea totaliter. 


Et cum 


Comment» Liber IV. 

Et cum c effatione %eftigij c cepit tnejfe i Ut cumfua effentix 
quod,nonfintit cum eo. Mauifeftum eft apudfapientes dena- 
tura.quod noa eft elementum ex elementis, magis prohibens 
animam ab a&ufuo quam humiditas : probatio huius eft in 
principio in quo,quia fuperabundat humiditas, ceflat vefti- 
gium animas in eo , & humiditas cftprohibcns , quiavincic 
aerem crrcundantem,lucemfolis a penetratione, Schoc cum 
potentiafolis, & vicit eum,iraquod vides fuper littora ma¬ 
ris^ maxime mare, 'quid & eft locus remotus, qui privatus 
eft luce folis privatione perpetua,& oportet nos cumhis quf 
vidimus,credere verbis fenioris. 

Et hoc corpus cum & quod prohibet %efligium cum diffi¬ 
cultate fep aratur. Vere dixerunc medici, quod vita eft per 
humiditatem, & mors per ficcitatem , quodquamdiueftin 
nobis pars humida temperata, impoflibile t eftanimamfepa- 
rariacorporc, ficut dixit philofophus. Non tamen dicofepa- 
rationemanimas a corpore peridquod vincit humiditas, fed 
poteftefie hoc cum vincit in tantum quod opilat poros , & 
vincit contraria, tunc fubtrahitur anima abeo, in tempore 
attra&ionis fuae, contrariorum Tuorum, & impedimenti Tui 
a retentione. He: 

Cumcfo ligatafuijfet tn corpore fluxibiit , & difficilis fuif- 
fet eius jeparatto, coepit imaginatio. Animae cum feciftet in~ 
gi eflio earum in naturam ceflavit feparatio earum , & adhae- 
fit eis natura, coepit apud hoc per iftasattra&iones ani¬ 
mal. 

Et fafta eft imaginatio,tunc licet anima permixta, curat 
extra temperantiam propter integritatem corruptionis na¬ 
tura. Dicit : quod animal imaginatur prius non permanec 
nili parum. Cumcorreftionaturae non poteft dirigere ipfam, 
licer aedificium non fit Tuper temperantiam. Hebuhabes. 

Et erat exforma imaginat tonis, ut effet tn corporibus ffha» 
ricis, quorum figura una ac ce pta eft ab habente motum unum 
ab altero. Opinantur antiqui, quod imaginatio erat in prin¬ 
cipio corpora fphxrica, nec poterant ftare propter privatio¬ 
nem eorum Tuftinentes ea, ficut Tunt membranutritiva ani¬ 
mata, Stfignantperfaciliter currens fitmamentum partem i 
parte, & eft dieftum probabile inter Graecos, in quorum opi¬ 
nione formatum , quod facilitas firmamdui in revolutione 
eft propter petitionem partis eius ad id quod appetit. Unde 
non omnisinquifitor apprehendit, Sc hoc invenitur in di- 
ttis verfificatorum : Dicit Homerus, Quxftiotuaeftqux- 
M s fti o 


s$<S Quartorum Platonis 

£ho extremi K ^mdalKer extremitatum caeli. Heb. 

Itempul im "fl quod ligatum esi ex anima , ad magnam 
arteriam, ff agpropriatum edi permixtum cumpaflione per- 
petuaiVab quodillud quod ligatam elt exanima. Ut cnun- 
cietquod omnes caufx animae ligatae funt, nec omnes perve¬ 
nerunt ad naturam. 8C lix i in primis , quod converfiooes 
alterariones gradibus coeperunt inefle cuilibet fpeciei, ica 
<q lod pars non totum, & ex animabus ligatis permixtum eft, 
ficur dicitphilofophus, cum natura invenit pafiionemma¬ 
gnam &C dolorem. 

^idhocfupere^enit intel!gentia ad liberandum animam, 
& invenit eam nonpefjr • ibcrari,ntji m magno tempore, pro- 
Itxo cum regimtn,e, quod Aanta&it: Dici’: quod/evar cx col- 
ligariooe animae cu m natura,&C ex e* quod natura apprehen¬ 
dit animam impolTibih tari a cll libri .mocju^nifi cum ma¬ 
gno labore 8c regimine in longo tempore.’ 

J&dificafoitigitur caftrum fibi corpus rot undum , & cir- 
eunde di t tpfum re confirmante , /dem & aperuit fibtfcne- 
firas,adjpaciandum,tu > c aptavit (ibi rc^erfiones. id quod 
tpfum nutriat , & quod nutriat ligatum m eo, ut occupetur 
ab attraftione ipfius , er?o conflitutum cjl animal, primum 
iquodeftgenus gener um&frmaformarum. Corpus rotun¬ 
dum eft membrum capi ri^ & res confervam ipfum , cft tefta 
SCperfeneftras voluntfenfis quinque videlicet Visvs, Au- 
ditvs,OdoR\tvs,Gvstvs,et Tactvs, quorumquilibet 
laetificat animam, Scdilatar : &fignificac per convcrfiones 
corpus ,& quod nucrivit ipfum £k locatio confortavit ani- 
mam,8Cquod nutrit naturam,elicibus ot potus, per quod oc¬ 
cupatur natura ab attradionc animat ti animal forma for¬ 
marum, Egenus generum eil homo. 

Etperduxit tpfampojiea a i mundum fuperiorem , ut fit 
epfeadjugans ailibertatemfuam: • Mundus fu perior habec 
femper efFettum in homine, & perfettainfpiratio eiusfcili- 
cethominisin morte fua, ufque ad firmamentum, nec deeft 
perveatio,donecrevertatur,quod cgreffumcftde mundo lu- 
periori, ad locum fuum , pars poft partem : nec dico quod 
quidquid pervenit ad firmamentum, pervenit ad mundum, 
naundorum , fed pervenit ad. claritatem proptc> acciden¬ 
tia. 

Sei natura fecit in ea membrum generationis , quod /icet 
'sHtiofa naturalis ex ea exerceatur , per illud tamen ge¬ 
nera- 


Commint. Liber IV. 187 

neratur,quodattrahitur : Dicit: quod hoc membrum eft i 
natura, & dicir,quodlicethoc membro vitiofaa&io natura¬ 
lis fiar, per ipfum cum generatur animal a quo attrahuntur 
yires adfuperiora : & erit una caufarum producentium ad 
propofitum. 

Et habitabit loco fuperiorum , & elongau/t animam , de~ 
nec direxit eam in re^erfiontbus ad membrum nobile, fiput 
lucerna^ rettifica^if cumpraparat tone , qua liberatur na* 
turafmtltter ingematur. Locus fu perior eft cerebrum,& 
eftfedes intelligentiap,& cum effetfa<ftumcerebrum,fa<ftum 
eft cor,& eftftdes anim#. Et cor eft ficut dicit philofophus, 
in forma lucernae habens inferius grofliim, & os fupeiius, 8C 
fanguis circundans ipfum, eft fimiliterin tali forma : Et fte- 
titintelligentia in illo membro regens animam, 8cjuvans 
ipfamin fualiberatione. Et quod dicit: quod natura fimili- 
tei ingematur,eft quod natura indiget & appetic animam,8C 
adhaeret ei.&ingematur in eo,per quod habet potentiam fu- 
peream, finde quicumque eft ab homine effedtus allimila- 
tus iqtelligentiae.eftjuvans animam ad liberandum eam. Et 
qnodaflimilatur patur<e,augmentat ad fubftantiatn commu¬ 
nem. 

Et utitur anima natura , quod autem, infirmatur , duci - 
tur. Sicut praeparat intelligentia praeparationes in libera¬ 
tione animae, fimilxter ingematur natura ad adhaerendum ei. 
Quod autem ex anima eft impotens, licet fit prope liberatio¬ 
nem a natura grofla, natura tamen utitur lllafibifimili, ut 
per illam habeat vigorem fuper ligatione. 

Et prxpara^utpraparator animaljta quod fecit attingere 
admundumfuperiorem , utjlt attrahens abeo. AnimalSC 
fpiramen ligatum pervenit ad firmamentum , propter quod 
per motus fuos fcilicet firmamenti habeteffe&um in animali, 
& eft femperhabens effedtus , & attrahit ab animali & aug- 
mentabili , quod eft vegetabile , & ab alijs etiam corpori¬ 
bus. 

Quod autem e FI ex germine , Ji\?e corpore fuperiori conve¬ 
niens corpori fiuxtbih, juSoat naturam m a ft/one fua : quod 
efl conveniens Jicco, facit contrarium. Pratccfllt ex dnftis 
meis, in ifto libro, in alijs de corpore ftuxibili , quod 
fufficit & infinuavi, quod eft fundamentum five infe¬ 
rius natura:, & quod eft fortius corporum in adhaerendo 
$nimae,quod quod fi vincit ficcitas, non juvat naturam in fua 
Ilione, & (juse funi humida , juyant valdd , & ponam 


j88 Qjj^artorum Platonis 

hocinquifitori utmteiligat > & verificetur, apudipfum quod 
Capientes perjudicia ftellarumopinati funt, & quodlibet il¬ 
lorum fecundum arbitrium fuum , fed fecundum probatio¬ 
nem, quodquidam planetarum errantiumfunt fortunati, & 
quidammali: itatamenquodpluresillorum ignorant cau- 
(aminhoc. Fortunatiautemapudeos funt:Iupiter: venus: 
& Luna: Malifaturnus: Mars &fol: &C in veritate non funt 
opinatihoc, cummundusfitcflentianaturae. Stlocus com- 
pofitionis, & fortumum apud illos eft , quod juvat illos in 
aitibusfuis. Seducit eos ad votum fuum. Malum vero eft: 
quod contrariaturhuic. Appropriantur corpora, quibus ap- 
propriaturhumiditasfortunio, &corporaficcainfortunio, 
Se pervenerunt ad cognitionem illorum in veritate, perten- 
tationem 8e auditum , quamvis ignorent caufam. Hoc eft 
quodapparetin planetis errantibus qui habent efFe&us ma- 
nifeftos , 8e totum firmamentum 8e corpora fixa , in eo ha¬ 
bent fimilirerfuos effe&us. Nonne vides quod erae termi- 
*Byag- nataopinioantiquorum, qui* Brahannes, quicompa'ave- 
manm runt illa complexioni feptimae.- Signata vero, non appropri- 
antur , ficutappropriantur feprem , quia in fignis cadit ali¬ 
quid graduum planetarum, diverfas habens naturas , pro¬ 
pter quod neceffe fuit dominisjudiciorumponere terminos, 
& modos, Segradus illuminatos, & tenebrofos & alia quas 
fignanc di verheatem, &quse exaravi in libris meis in hacfpe- 
cie integre, «Stperfedc: Et quaedam ex dominis judiciorum, 
exceperu ntfolem in dnftione fortunatorum, 8choc finecau- 
fa, quia expoliturus fum fi D e u s voluerit: Sol itaque cum 
multiplicat a fit in eofubftantiafimplex illuminans,non per¬ 
venit ad animas ex eo quod aliquid nocumenti ficut perve¬ 
nit a faturno Sc Marte,propter convenientiam illius fubftan- 
tiae, videlicet fimplicis animaerantum , propter hoc deficit 
8Cpeiorat : & maior effeiftus eius corruptione naturae eft , 
cum attra&ione & aliis nocumentis diffolutionis , SC effe- 
£buum malorum , &C fol fimiluer non vacatlftis , fed dimi¬ 
nuuntur effe&us eius in aliis : fed plures fapientum judica¬ 
verunt de pravitate fua , &foleteffe altitudo &C nobilitas in 
filiis malorum, 8c hoc non eft ficut effedlus fortunatorum, 
fed funt potentes fupra naturam, & habent efte&us, qui non 
conveniuntnatmis , & nobilitas eft propter potentiam illo- 
rum,& ille apprehendit cognitionem horum, qui noviteau- 
fas generationis,$C qui no Yiccurfus verborum translatio¬ 

nem 


Commint. Liber IV* 189 

oemdi&ionuminnecefiitate, & quod intelligitur ex didlis 

in nimietate. . .... . - 

Et »uodattraxit fuperior , attraxit prApofitus dis ab tofe¬ 
cundum auod eBpopbile, & referuntur relicuum infersus'. 
liimamcntum cum fit proximum natur*, recipit ab ea mun¬ 
dum & immundum: quod autem recipit de mundo acciden¬ 
tibus vacuo, attrahit illud abeo fimplcx : Quod autem elt 
fordidumautcompofitum reduxit ipfum firmamentum ad 
inferius-Ut curtetfuperilludpraeparationibus , tunc attra¬ 
hit ipfum limiliter cum dimunutum fuerit a fua compoGtro- 
ne 8cclarificatum fueritficwt, facit femper, donec conver- 
tarur totum ad generationem ^rotunditate,ficut fuit prius, 
& ficut attrahit firmamentum, itaattrahitur ab eo, & attra¬ 
hitur limiliter ab attrahente, donec terminetur attradlio us- 
quead intelligentiam.- . _ .. . 

Homo ef? dignior ansmalsum O propinquiorJtmpltci: C 5 
hoc propter intelligentiam : N on eft mihi neccfle probare a- 
dfionem hominis fuper catreris animalibus quod manife- 
fhm eft. Quod autem dicit philofophus : Et hoc eft propter 
intelligentiam: eft modus partisfuae, ingeneratione anima¬ 
li in homine, & faftus eft genus generum §C forma forma- 
rum. > 

Et cstera animalia, nonperfeniunt ad Atherem, ntjicum 
aliis corporibus. Opinatur Piaro: quod pervenit homo , cu¬ 
ius fumma eftjuftitia, adfubftantiam largam fupenorem, 
cum aflimileturlocofummo , ex operatione fua , & negac 
quod aliquid exanimalibus penetret illud prqter folutionem 
eorum vires quae reducunt illa ad aequalitatem: 

Et hoc ei? quod homo eft difeernens & apmulans: Sedu- 
Ziif erfaanimaliafunt bruta repugnantia-. Opinio antiquo- 
rumeft : quod in animalibus lint duo fpiritus brutales: Vnus 
attribuiturirafeibili: & alter concupifcibili : Et timor eft 
fecundum infirmitatem fpiritus italcibilis : Hi autem duo 
fpiritus, cum appropriati funt primo de mundo fimplici; 
Homo non apprehenditur cum his duobus fimilibus geueri- 
bus, videlicec ambobus fpiritibus, genus rationale , &in- 
telleftuale, quibus abundant, &appropinquat limilitudini 
fimplicis: 

Etpraparatio.non folf it cum animali tantum,/ed & cum 
c At eris rebusfimiltter. Genus humditatts necejfarium es? ad 
hoc. Dicittquod redu&io rei ad limplex , non eft cum anima¬ 
li tantum, fed cum omnibus corporibus, limiliter &quod 

dicit. 


Qa A R T O fc tt M P t A T 0 N i f, 
dicir,quod necellariumeft ad hocgenushumidum, figmfi- 
eatanimalitatem, &quicquid in quo dominaturhumiditas, 
«ft aocns, ad formandum animam in co.Hebuh. 

J[t quod eft tu planitie alta, eft \elocius adper^entionein* 

e^nodeft tnfinibus forte caditfuper ipfum prohibens : Si¬ 
gnat per planitiem altamluperficiem terra: & aquae: Quod 
futem eft in hoc loca , eft fac ile ad ptrvenfiortem per attra- 
flionem corporumiuperiorum , qudium efl; attrahere , 8<l 
quod etat in finibus, cadit fuper illud prohibitio . Sicut cor¬ 
pora dura prohibentia a penetratione, &C alia ex accidenti¬ 
bus. Hebunabes. 

propter quod didemus refideri in finibus respropinquas d~ 
quitati: Significatperiefiftenter illud , quodinvemmus in 
finibus terrarum, &inmienris , &fubftantiis lucidis, qui¬ 
bus eft elucentia quod eft fimile fimplici : Dicimus ergo 
quod illud ex eo recedit illuc , quod corpora duras compofi- 
tionis prohibentia aliquid ingredi fuper lpfis prohibuerunt 
illud,apenetrationc : &C manifeftaeft hujus didi veritas, 
quia non polfumus inveniremineras fubftantiarum nili fub 
lapideduro , habente partes confertas , nifi forteconfcin- 
dantur a corpore aquatico perfluxum. Vnde invenitur inter¬ 
dum in ripis, inrer arenas & hoc eft quod fcinditur tempo¬ 
re poftquam coagulatur &C ftringitur , & remota eft ab eo 
diflolutio. Illud vero quod eft vapor , vel in eis partibus 
fubtilitas non retinetur nifi a corpore duio quod prodixi, &C 
quandoque eft lapis qui circundat fubftantias . vclut fpon- 
gia,& infirmus, & genus tale videlicet eft lapis,prohibens 
fubftantias a penetratione. Sed Iapis eft durus qui fuper 
exftat hoslapides, quod illud quod prohibet a penetratio¬ 
ne ex eo prohibet, quod aliud non ingreditur , fuper ipfum 
Iapidofum,SCeft lapis qui circundedit hoc ficut vides quod 
ingreditur. 

Et per motum corporum fupertorumeft , quod fofcuntun 
haccorpora,: Corpora fuperiora efficiunt in re efledus , qui¬ 
bus folvuntur,& fubtiliantur.-Deindeatnahuntilla , & eft 
potens in fuaclarificatione , dum eft infirma , non habens 
partes inferras. Hebuh. 

Et Caperes afeendunt cum terminis quorum pars fi abit 
prohibenti & pars fecibus: Vapores alcendunt per affedum 
cncundantis.quorum pars ftabir ex eo , quod appropinquat 
laminas altar,duabus de caulis. Quarum una eft prohibens, 
quod nofti, hoc plus accidit v »p ori fubtili , multa? cla ita- 


COMMBNT* LlBIR IV.' 192 

ris,& caufa fecunda eft fex qux retinet res, Scpiohibetat ex¬ 
altatione. 

Et retinetur fer fluxum humi ditatis cum Jit inferius: 
Hoc accidit pluribus fubftantiarum 8c video fixionem : He- 
buh. &uon humiditatcm&fu-ioncmfulphuiisj&attramcu- 
torum propter multitudinemfecis. 

Ferrum eft fubflantia terne,potens Vicinitatem fluam* 
Ferrum eft fubftantia tetrx ficut dixit.- nec poteft feparaii, 
&. eft cum hoc multae fecis , &: ficcum &4 nunc ficcum non 
apprehendir,itanon vacat ut non pcimifceatm in tempore, 
quo erat dominans fuper illud pars humiditatis, fedingte- 
drtur fuper ipfum aliud,&feparatur tunc in finibus, 

aiIkien terra,eftalkienanimalis: In finibus terra: in iami- 
naalta , funt vires praeparatione , ficut vires animalis quas 
vocant medici aikien. Hebuh. 

,Uud clarificat flemptr & diVidit Jicut /cis, & nutrit : 
Hoc aikien terreum ciarificac, Scmunuificat, cum matuia- 
tione & praeparationerefta, ficut accipit aikien anima: vires 
nutrimentorum. 

Ex operefluo eft, utconVertat corpus terreum & aquati¬ 
cum corpora diVerfa: Hxcprxparacio eft, ut convertat ter¬ 
reum & aquaticum , cum prxparatione propter qux eftifta 
forma.• cum autem compofitum fuerit iterum compofitione 
diverlaacompofitioneprima , figurabitur figura quxeom- 
popi conveniat. 

Hac comtoflitio fecunda non e fi ficut compcflitioprima ,fed 
per aliud ingrediens, aut prohibens: Compoluio qux fuit ltl 
piincipioeltcompoficio qux translatae!! a termino fimpli- 
cis ad terminum naturx , &hxc fecunda compofitio fecun^ 
dum philofophumeft, quod hoc corpus,cum feparet partem 
compofitionis,taidaverunt ipfum venire ad fuum mundum.* 
Duo quorum unum eft quod permixtumeft, in feparatione 
fua aliud ruibidurum cortumpentium qux refident iufeiius. 
fit fciendum eft quod prohibens de quo locutus fum in eo» 
libi invenit locum & figuram,quod res in id,quod eftfibi co- 
venieus penetrat, & quod eft libi quem prohibentjsoon pe¬ 
netrabit in id , quod aucrit ipfum in fua fbrma. Hebu- 
lubes. 

< ompeflitio qua efl caufa prohibentis , omnibus com- 
pvfincnibus eft durabilior : Non fluit donec reducatur 
ad fandum : Oportet ie fciic quod compofitum reduci¬ 
tur ad xqualuatem , per alteiationcm & mutationem 9 

a IU» 



, 9 t Quartorum Plato%is 

a ftatu Tuo ad aliud-.Corpus vero fimiles habens parres , 85 
fibi convenientes ficut aurum, & rubinum rubeum , noneft 
fufccptivum alicuius, quod permutet ipfum a fua eflentia. 
Cumque iittale, durat inftatufuo, Scnon mutatur a forma 
fua, & ipfum non reducitur ad aequalitatem. 

Cujus autem con^erfts fuerit ex aqua est Lucidum : cujus 
•verodterra est fufcepti^um Ltquefatttonis : Converfiones 
fiunt pro majori parte ex aqua, & terra per aerem &C ignem, 
quod aer ignis funt duo elementa agentia, & aqua & ter¬ 
ra funt elnmenta fuper quae currit plus adio : Dixit ergo phi- 
lofophus.- quod fubftantiae lucidae velut rubinum, & alia er 
fubftantiis lucidis , converfiones earum funt de fubftantiaaf 
quae, quod aqua eflfubftantia lucida, 8tiftae fubftantiae funt 
fimilirer.-fedfubftantiafufceptivaliquefadionis ficut aurum 
& argentum, eft converfio eius de fubftantia terrae & illa eft 
homergenea igni , ex una duarum extremitatum .* Vnde fa- 
£fa magis fufceptiva praeparationis eius , cum una extremi¬ 
tatum ignis fit ficcitas, &: terra fimiliter fe habet, & aqua & 
ignis funt repugnantia ex duabus extremitatibus. Hebu- 
habes. 

Nec eft cor&erfto in elementis ex his fedper dominationem: 
Prae vidit, quod forte inquifitor dubitavit de didis fuis , in 
caufis naturae, quem nonlatent haec verba philofophi; Vnde 
Voluit fignificare nobis, quodeonverfiones non funt ex aqua 
8C terra praeter acrem & ignem. Cum elementorum aliae fu¬ 
per aliis ingrediantur* Quod autem converritur ex uno con¬ 
vertitur exquatuor. Cumergo aliquid convertitur ex aqua 
& terra , fignatur per hoc pars fupet quam mutatur terra , 
& aqua vincit. 

Etnondefinunt elementafimtliter dfoerfifican, & muta~ 
rij & ex eis tn omnibusflatibusfalluntur partes. Corpus 
cum mutatum fuerit d forma ad formam , non vacat quin 
folvatur abeo pars, quae venit in mundum fuperiorem, licet 
quodrefedentfir maius.Hebuh. 

Etexpfejfum & circundatum in eo , & foLutum fuerit ex 
eo parum ipfiim iamen in Longo temporefinietur. Qgsemodo 
praparatiomtotoperpetua: L>icir quod natura terminata SC 
modicas habens partes, verum tamen opertet fieri torum in 
temporelongo ad mundem fnperiorem.&quomodo & prae¬ 
paratio eft de mundafupenoriinredudione , ad aequalita¬ 
tem fempetftabile. Hebuh 

Scientia huius quod 'venitpoft, est fiientia huius , quod 

eft re~ 


COMMINT. LlBKR IV. I 9 j 

ef retrp intelhgentiam , propter quod remoti fumus ab eius 
apprehenfjone^j : Dicit quod cum redu&afuerit res, ficuc 
fuit in principio,quod fcientia quas yenitpoftnon compre¬ 
henditur, cum hoc quod eft retro intelligentiam , non ap¬ 
prehendi cur eius quantitas & qualitas dehderata Hebuh. 

Si ejfet usque ad intelhgentsam, & inferius appetiffemus 
apprehenfionemejus : Dicit quod hoc,quod dividitur per 
praeparationem,non eftpoffibilis apprehendo fcientiae illius 
quod venit poft cum illud qui apprehendit — — apprehen¬ 
dit eiFedlum eius in omni tempore.- fed circundans totum 
praeparans, totum eft praeparator per hoc, quod non appre¬ 
henditur ejus & veritas,&quidditas : Sed contradicunt fta- 
gyrici philofophiin hoc , & locuti funt in impoflibili ex fci¬ 
entia , & fignificatio huius li eft intelligibilis, necefie eft uc 
inquiratur de eo utrum durec, an non ; Sed derefponfionib. 
philofophi eft quod dicit , quodnon difcerniturper prsepa- 
racionem,tamen illa fitintelledfualis, & alia ex caufis demo- 
ftrationibus quae praetermitto cum non habeant in hoc loco 
modum ponendi. Hebuh. 

Quod autem invenimus tn principio in *fine e fi , utJie- 
mus fupcr quidditaiempraparatioms : Dicit propofitum 
meum eft in praeterito & in praefenri, ut faciam te ftare fupcr 
praeparationem, & quidditatem ejus, ut fis in praeparatione 
tua magis induftrius. 

Propter quodnotificamuspartemprater in^efiigationem : 
Dicit quod figuificativa ex caufis radicis , & finis eft fecun¬ 
dum partem,quodfufficiens fit praeparatori operis , & prae¬ 
termitto inveftigationes quibus caufatur in confirmatione 
apud lices.Hebuh. 

Etfi infumaSoenm opuspropter hoc , quod exempitfica^ei : 
Troponam iterum d quo augmentabitur m probatione : Arbi¬ 
tratur philofophusquod infumatione quomodo infumavir, 
fit exemplificatio operis dicit , quod infumam iterum a- 
liquid per quod augmenrabit operanti probationem & dirc^ 
ftionem. 

Oportet ergo tefcire, quodnon fo icitur res .partes habent 
conflriftas >mfiper dommat/onem ignis^el aqua: Cumcon- 
ftn<ftiopercinet,& firmitas compofitionis firper dominatio¬ 
nem fubftantiae terra? rardx &C infirmitatem acris corpora 
tcfolventis. Non potuit aer fubintrare, cum partes fint jam 
conftridre ibi.-NecelTe eft ergo ,utdomincturei pars ignea 
vdaquatica : ignea propter propinquitatem fuam ad fim- 
J*M W plex? 


Quartorum Platonis 
** + A etiiTit fandus natura: , pervenit tamen pe?- 

* "lo„\ in drfeftu , de «ceffitate fecit ftatum quod e, ac- 
ptopeet foliiuonem, quo accedit ad aequitatem: Hebu- 


cidir^ 

habes. 


Et *M* in examinatione , quod non k poter* k pervenire 
«d illud quod<*isnifiper'td quod afignabi. Sepaiatio quam 
oportet te facere inrc, non ent nifipoftquam calcinaveris»- 
pfam veifolvetis* Calciaatio vero fit cum parte ignea, & 
talutio cum parte aquatica: Hebuh. 

C*** dominatu* fuerit ent poftea , aqUatica magis fufetn 
tt&a • Quardam corpora cum calcinata fuerim,facilius loU 
vunrur,8cqu2Cdamfunt quas nonfolvuntur,nm per calorem 
Jkh-imidiiatem. Sed caloreft una extremitatum tgms> li¬ 
enis cum ingreditur proprium eius elV retoivere partes rev 
Vndeeritpoftea magisfafccptivumpams aquarie* , per id 

quod facit ipfum ingredi. . _ . . . 

St autem feceris cum igne ficco , tn^enies laborem n» 
retentione, & infeparattone partiumfuritus : Qutc- 
«uid in quo multiplicatur Sc vincit , fupereo pars ampler 
comparatur fpiricui : Quod autem eft exifta re videlicet 
fuperquo vincitfimplex, intermino quod debet ut iit do¬ 
minans , appropriatur ei nomen fpiricus , &C elt pars qu* 
potefl moveri fine inftrumento, & quicquid clt interius . ell 
hoc praecipue cum permixtum fuerit parte humidiratis com¬ 
paratur anima:, & eft inferius tpiriru : Dicit ergo philolo- 
phusrquod opus fi fuerit cnm igne ficco.cum difficultate re¬ 
tinebitur res ex eo > cum ignis fit iicut vides feparans, petens 
fuperiora, & difficilis erit timilirer acceptio parcis,cuiaj>pro- 
priatur nomenanimae, cum illud non retinetur, mfiperpar* 

tem humiditaris ficut nofti: Hebuh. 

Cumque follens pofl ealcinationem ,fi indiget hoc, pr4s 
paraopus in infirumento, quod apgnaSoitn principio : Dicir: 
cum folvecisfrem poli calcinationcm fi indiget illa, & hoc eft 
quia quaedam operafunt , in quibus fufficit putrefisfliq line 
Calcinatibne : Et cum direxeris partem , licut polhbilis eft 
ineafeparationecuresdecalcinattone cum volitum de cal- 
cinationein hoc gradu eft ut dirigat rem quod lufcipiatdi- 
vifionem : Et vult per inftrumenrum , quod ailignavir ia 
praecedentibus, vas cujus pars ingreditur partem , quod eft 
ad formam duorum cubitorum , quorum interius fit perfo¬ 
ratum in inierius ,& fupet illa debet aptari vas, quod eft ad 
modum alembici, Scfitfaaum dc corpore quodexemplifi- 
«avitplulofQ^hus. Hebuh» Cum 


Comment. Liber IV. 195 

Cum aute folleris cum calore & humtdifate, fenera/?: 
remJclVen tem , & ccep/Jltper extremttaum igni s ff uqua 
!Pavs dividenda , vincitfuperea rcftriiftio pa t um & ipiili- 
;tudo ejusfubftantia terrea , cujuv contrari mefl qu<d mu¬ 
ltat ipfr.m a fotmafua,cum no a j itiu fueris calore & h mi- 
ditare, harc eft fobftanria aeris cotpora rcfolvcnns: Et coc- 
petis excremiiatem ignis & aqua: , quod ana extremitatum, 
aquaehumidicas. St una ex temiia^um ignis calor : Hocto- 
tumjuvat ad imitationempaitis ferres a fua forma. 

Et caVe nepertentas tn putrefattionc adterminum mora. 
Cum tranherit res in lolutione , moia forte augmen a- 
turincompoltcione. Vnde philolophus docet te cavete ab 
hoc. 

Etprapara , & e flo longanimis tn tuo opere , ff ne quarat 
Velocitatem complementi , qu/a hoc ducit ad remotionem 
remotam -. Plures tenrantium hujus operis > propter feftma- 
tionem apprehendendi fortafse praeparaverunt prtepuratio- 
nem fecundam priusquam primanr.-St hoc eft ex his qua: cor¬ 
rumpunt & removent ab appreh rabone. 

Et hacffectes allionis efl, de foetioribus polionibus ant~ 
ma : Ferephilofcphasin hac opinione potefteon ventre, fo- 
phiftis,&hoc quod opinantur , quod defedatio fit paflio a- 
mmae, cum fit appetitus rei ante tempus fuum , tnftitia quo¬ 
que in anima, eft appetitus evafionis ara: ante tempus fuum: 
fed appetitus rei ante rumpus eft ante redlitudincm , & tale 
eft virium anima:.- fed genus gaudij componitur , St eius eft 
fangnis & genus triftiria: componitur,& eius eft cholera ni¬ 
gra, St phlegma falfum, cujus rationem oonfuit conveniens 
ponere in hoc libro : Sed quod phrlofophus duxit in exem¬ 
plum, locutus fum de eo. 

St longanimisfuerispraparatione:fapienter fluere feci fi i 
partem appropnatam anima inferius, £f fublimasti partem 
appropr 1 atamfptritui fupertus> fixiflipartem a;propria - 

tam corpori m loco fuo\ Si mileris opus in cucuibuaiufe- 
rius perforata , & locaveris iftam infra aliam , & aptaveris 
coopertorium, quomodo tibi afbgnavi & praeparaveris cum 
calore leni Sthumido non caloietimi,quiail!e ravdatStnon 
poreft penetrare ad id qued quteiitur , St fimiluer .putre¬ 
facit & turbidam* facit. Sed per aquam.calidam , fluit 
pars fuper quam fubftantia anima: vincit cum Jiumidita- 
te, cum timuerim , quod ipla videlicet humiduas ad- 
N % Jaatxefi' 


-Ifltf QUARTORUM PLATONIS 

animse : fluir igitur id quod appropnatur fpn 


haeret 


tuihumidtimliquidum, itaquoJ non potcll permifceriae 

ri,propterfubiimitatem fuam,Scremanec corpus mlocofuc 


vilibus fooliacum.iutellige hoc. Hebuh. 

Cum feparaVeris [erratione hac erit appropriatum nomi- 
ne anima crmpojitum hurr.tdida.te : & appropriatum ftir,- 
tu 'cor»po/ltum parte convenient/ cum aere : & corpu* Jic- 
cump<per quoVincitfubjlanti a t erra : Dixi in praecedcucib. 
quod impoffibile eft, quod tu dirigas fpiricum vel animam 
in f or o natura: per fe, ut non commifcearur ad formam com. 
pofiti, cumautemnominamus animam vel fpiritum in hoc 
corpore fignamus perhoc partem in qua & fuperquam vin¬ 
cit unum de duobus : Pars vero animae compofita eft humi- 
dicate, propter adhaerendam fuam 8c quod componir, cum 
parte ignea permixtum eft cum eo parsfubtilis fluxibilis pro¬ 
xima generi aeris* 

Adhibe laborem ad conferVationcm , partisjpiritu/ appro- 
priata : Cum anima retinetur ab humiditate , & corpus fit 
fixum propter groflitudincm fuam illud quod oportet con- 
lervariftudiose, eft pars mixta parti aereae, ne commifceatur: 
fuofimili. Hebuh. 

Et oportet te exercerefeparationempropoffc tuo , donec non 
remaneat deViribus , 'juodnonfentiatur :Sicut oportet te di- 
rigererem in qua vincit anima, vel fpiritus ita oportet tc di- 
fcernere corpus ut non participe tum eo aliud , & cum co- 
gnovifiet philofophus quod non pofiumus evacuare corpus 
abhis vilibus , dixit non fenciatur. Hebuh. 

Et cognofcttur hoc per abfcificncm & recefitonem Vapcru : 
Majus figuorum quod res vacuata (it, eo quod erat in ea, elfc 
cum praeparatur praeparatione, qua extrahitur quod erat in 
ea nihil exitabea. Et fimiliter fi res fubtilis aequalis permix- 
tafuerit fpifio , facit in ea albedinem &. pulchritudinem, 
quae cum feparata fuerit privatur toto quod erat in eo. Quod 
vero eratin illo, exeoerat.- Ego vero arbitror non ex opi¬ 
nione philofophi in hac fpecie operis , quod quicquid non 
potuit calor & humiditas extrahere , in tempore quodam 
calor & ficcitas extrahetillud velpartem in modico tempo- 
re - Quiajam fupervenit ei praeparario folutum fubtilians 
^ fecit ipfum conveniensfibi in fubtilitatem .■ Cum autem 
©bvuveritelemenroacuto veloci , quod eft ignis, apparet 
quod eft meo per feparationem projice parum ex ilto cor¬ 
pore fuperigtKna, fifecerit fumum yel videris quod fepare- 


Comment. Liber IV» 

! ftiraliquid exeo, reducasipfumad praeparationem , & ex- 
pefti-s doneeperveniarad hocquodconveniat operi. 

1 Quod autem pofutmus hoc in circuitu & determmaFbi- 
jnus tempore operibus eFtut habeas coniam temporis : Non¬ 
ne memores , quando praecepti ribi , & exemplificavi ia 
praecedentibus ut fit praeparatio tua de folutione in rem- 
porequodeiconveniat .• Etfimiliter dcfeparatione&cal- 
ciuatione, & aliis ex fpcciebus operis : Vnde dedi tibi co¬ 
piam temporis, ur fiat opus tuum cum longanimitate. 

Et oportet uti ingenio tn his partibus , ut Jintrefifien- 
teselementis / Plato.Ho partes divifo indigent in praepara- 
itione fua cura, ut refillant elementis. & prtecipueigni, quas 
▼ero refiftentes refiftant feparantur, & deficiunt / Vnde prae- 
cipitfenior ut utaris ingenio in hoc. Hebuh. 

Quod autem non refiflit res et e Fi propter defettum & Jt- 
militudtnem. Quicquid non refiftit igni , eft duabus de 
caulis , quarum una eft debile , defe&ibilc , diverfum , in 
fua efientia verum de facile accidit ei corruptio ; Secunda 
«fb, quandoeft fimile igni , tunc velociter exuritur : O- 
porretigitur opus exfpoliarihis duobus generibus : Hebu- 
habes. 

Et illudfuper quo magis timeo eFffluxtbile_j : Animafci- 
licet,quiain hrmiduare , quae eft in anima efi: pinguedo * 
cumqua velociteraccenditurignisin anima. Et eft res cu- 

i 'us praeparatio vexavit multum antiquos , quia extrahere 
lancpingucdinemdifficileeft: Intendeigitur quae fequun- 
turexdi&isphilofophi, pofthoc , quia inveniet tibi inge- 
niumin hoc, 

Prapara ergo fecundum per %/ces , ficut fuit praparatio 
donecpraparatioperficiatur. Vult per primum pofitio ope¬ 
ri: in cucurbita & feparatio : Et vultperfecundum , utpro- 
paretur anima Scfpiritus unumquodque per fe , ficut fuic 
praeparatio operis primi , multotiens videlicet , donec per¬ 
veniat in feparationc ad terminum fuum . quia anima fi prae- 
paratafuerit praeparatione prima , non poteft efle quin re¬ 
maneat inloco corporis aliquid , 8c fublimabitur ex ea ali¬ 
quid conveniens fpiritui fimiliter. 

Adhuc(ecjuerc cum tempore,partem cum parte. Praecipit 
ut fequarisid quod fublimatum ex anima cum fpiritu pri¬ 
mo , 8c quod remanet in loco corporis , cum corpore primo, 
donec totum liberetur cibi , & diligatur tibi ia eo prtepa- 


15.8 QgARTORUK FlATOHI* 

Et extrahetur pinguedo cum alicjuo corporis > C_ 3 > extra-' 
hetur Colitum tn corpore , de/nde extrahe tpfumfmilater : 

Anima (1 redn&a fuerit fiper corpus , impcflibile eft quin 
appre hendat aliquid partium fu arum animae * Et ii praepa¬ 
ra veri^. ii»fjm praeparatione quae dimmatiniplo pariem no¬ 
biliorem . & vacuum fueriti magis proprio,j>r£parafti,quh 
potes poftea extrahere partem nobiliorem a corpore. Et fi 
praeparaveris ipfam praeparatione , qua apprehendit magis 
proprium , & vacuum fuerira nobiliori , ptaeparafti. ipfum 
praeparationeperfe<fta> quia coafecutus espropofitum. Et 
facile eiir tibipoftea mundificare corpus, &C Ccias quod il¬ 
lud quod remanet ex annnapoft extrattionem pinguedinis 
eft tindtura amabilis , &. componitur animae in fixione fua 
quas.eftpoft hoc quam praecipit philofophus in hoc dide 
fuo : Heb> h 

Et figes eam tunc cum humi ditat efpiritualt e/uiailla cun. 
cb%iaS?erit elemento .feparatur, & non atirahtt fecum Li 
ga umex ea : Signat per homidiucem 1 •lritualem , quae .ei 
infpiritufublimato, neceftifU humiditas illa q uaecftina 
mma, quod haec humiditas eft: ficuc umbra , quam colligi 
aerfuperfluus ab elementis : humiditas animae ell ficu, 

pinguedo, quae nonpoteft fepavari abrein obviarione ele 
mentorum : Et cumfepavaturab elemento , & elongatur at 
trahit fecum rem fibi admixtam : Et ifta humiditas Ipiri 
tualis retinet animam , lecundum quod eft: necefiarium re 
tineri: cum volueris quod feparatur leviori feparatione : Se 
pinguedo contrario modo fe habet, ficut exemplificavi, d 
exemplificabonunc , ut fit amplius in notitia inquifitoris 
Si pannus aliquis intingarur in aqua : Et obviaverit ei pol 
aliquid calori > ignei vel aerei, recedithumiditas& rema¬ 
net pannus in ftatufuo Sivero mergatur in oleo vel piu 
guedine, nonfeparatur ab eo per calorem igneum vel aer< 
um.nifideftruatur pannus; & talis fimilirudo eft: in anim 
intellige hoc, nec poterit feparari a panno oleum, ni fi per hu 
naiditiitem ohviationem aliquorum elcmentoiu» 
flccorum . & eft lex per id quod praepara- 
tirnus inanima : Hebu- 


INGI 


Libir IV* 




INCIPIT VLTIMA PARS 
Hujus libri : 

D IXIT PUh : Et corpu, cum fipuruUru ipfitm.firrt- 
perlUudcalorem fiuum, mundlficul.it cmm ipfum^l- 

di t Et >ra:cipit ut maturetur incalcmatione coi pus ,po 

feparationem ejus,& mundificabicurSc clar.fnabrtur &‘ 
trahentur divifroues eius.Scquicquid 'ndcfeftu . QH°d ■“ 
(em prtecipit hoc ,oft fepntariooem.cft quod corpus q. an 

do commixtum cft re ptoximafpimuivclarfmatfepa.eutut 
abiene 5: dividantur quod anima & (piritus habent natu 

xamrecedendi&feparandiiundequandopermixtafunt.cor- 

pus etiam fepataturcumfcparatrone fua : Hebuhabes. 

Ttccrpucpcflcnlcnuccnemcfldurum.cu, non udheret u- 

ffitritm fienttrut: Opus rer quam rnCumavrq-hij 

lofophus.in corpore ei diviftonc adhatfioms cftdu umr el 
infirmum, «thocopus eft redudio tel.ad vrres hmul fimplr- 
ces &quando eft tale non remanet m Cuna natuix per com 
pofitumquod componat ipfum. Cumq; P^enent corpus 

«d hunc locum.eftrcaificans rem fine mgrcftione fupacam 

& permixtione & defecftus, & compofttio eft ad plus, per in- 

greflionem& permixtionem : 

Et «uod fattum eft , receptuum iUtue eft quodpr*- 
paratto perduxit ipfum ad manftonem fufeepti^am . Ljre- 
ret infinita : Et quomodo de igne , <S? commutat 
ipfum d compofttione prima , & non eft e g ere " 
Res praeparata propter fubtihratem patrium fuarum eft fa 
-ilis in ea effeftus Ignis autem quando obviae corpori 
»r*p”ra«> efficit in eoetfefta* . qjlibus mutatur a forma 
priori , Sc non poreft tunc cfc de genere .litus quod 
feparatum eft ab eoexlpmtu : Hebuhabe*. Ham. 

it necejfe eft in principio dKtfioni* efeccrput fufeumm- 
Jm-Etammam rubeam lucentem, &ftnitumalbum 

*ut potefl propter Jubtilitatemfuamftolian calore :c umper - 

iZaflstprJratio^uantur: Pumum quod apparet ex 
4efttt feparationis,eft manifeftatio c^ori^ei appropiat* 

Anima awtm i» *«a xmcit jmgiedo & calor , uec^ 




slo® Platonis Qva r t o k r ac 

fuir rubedinem apparerem ea .* fpiritus autem quando exal¬ 
tatus eftab anima, fadtus eft color eius colot lucens,diverfuS 
a coloribus, Sz efk color lucidus : Corpus verd cumfitpon- 
de 1 ofum&eftgenus terrae, neceftefuit apparere io eo 8 i fu¬ 
per co colorem terrae : 6 c inluper oportuit, nigredinem ap¬ 
parere fimiliter in eo,propter aduftionem fuam & fpoliatio- 
nem virtutum ab eo .* Si autem reduxeris illa ad aequalita¬ 
tem aequantur. 

Corpus %ero tn principio calcmationts erit fujet colorts : 
cum autempraparatum fuerit fietfimiliter clarum: Corpus 
quandocalcinatum fuerit calcinarione perfe£ta fpoliabitue 
genere ferreo,fimiliter fier color eius,ficut color proximus 
fimpliciquieft albedo. Hebuhabes. 


Fiet anima fimi Ut erfiititus ^ero erat proximus prius. Re¬ 
ducitur color anima’ fimiliter , in clarificatione ad albedi- 
tiemproximamfimplici. Er quoddixir.-quod fpirituserac 
proximus prius,eft quia colorfpirirus in principio feparatio- 
ni-.,eftpt oximas colori,qui erat omnibus in perfectione o- 
petr.. Hebuhabes. 

Et apud ca!cajationem corporis coque finritum & ani - 
mam Quod autem quaeritur in calcmacione corporis eft 
m.. ndifirario: Spiritus vero 8 c anima cu converfa fuerint in 
illis : h.tcfpecies operisingeminacur in illis per decotftione. 

Cequeba n e is aereis: Et fac durarefup er illud prapara- 
* innem , fl\e dierum criticorum lunaficut oportet durare 
calci nat tonent diebus crtt&cts luna medii* : Balneum aereum, 
eb balneumhumid!im,quod oportet cireadformam balneo¬ 
rum _ E: mquanrirare caloris eorum,&ficut Lampades fu- 
lpenfiin balneis , & finis dierum criticorum & medium eo- 
rum ' Hipocrates pofuit haec in libro eorum fuo , quae in¬ 
terpretatur per hebdomodas expofitionum , 8 c innuitibi, 
quod finis di erum criticorum,in morbis aeutis. t 8 . dierum 
criticorum ,in bis morbis fcilicet acutis, z. vel 7 . dies,curfus 
lunae a quarto in quartum ; Sed dies critici temporalium 
ni orborum funt 90 . dierum, & in communi cum hoc fit 
iumpeumde circuicufolis. Praecipit ergofenior.ut continue- 
tur feparauo in opere deco&ionis. i 8 . diebus, & fuper opere 
calcinatioois. z. vel 7 , diebus. Hebuhabes. 


Et porta fuper corpus & e flo longam inis in de coitione : Et 
‘ n % re diatur fup er eis aliquid,m quo fit aliqua corru - 
^ T T , et C3 ^ c ^ navl cor P lls ignefortillimo,pofuum in va- 
* c>tUwto de luto crucibulfcrum, mutari dc vaft in vas frn- 


COMMINT. LlBBR VI. 201 

gulis t T. horis,quia vas non pofletfuftinere ignem totis dic* 
bvts calcinationis .* Sed decottio fit in vafis vitreis oreclaufo, 
clauftone fapienrem fk eorum luto fadfo de fologjSccathan- 
nae: & habeat tantum caloris quantum poteft fultinere cor¬ 
pus humanum, & evacuatur balneum lingulis quatuorhoris 
ab humiditace,praeter caloremunahora, & tuncaperiantuc 
ora vaforum,ut exeant divifiones ad incenfionem decoctio¬ 
nis in fua exrradlione. Deinde claude adhibita cautione, 
q >am docuit te philofophus quodeft: ne ingrediatur fuperre 
quod ipfwm corrumpat • Et oportet te fcire quod timetur ne 
ingrediatur fuper calcinatione» &C maneat cum xpfo aliquid 
ex eo, cum fit proximum ei,quia calor non ftat poft abfciho- 
nem Cuamab eo: Et oportet caveri ne ingrediatur humiditas, 
(uper id quod decoquitur,intelligehoc .• Hebuhabes. 

Poft calcinatione & decotltonem reduc eaftngulartter ad 
fublimandum unumquodo^perfisumftmile, quaftdefecerint, 
Jcia* quod errafti: Ergo corrige errorem tuum : Qljod dicit 
per fuum fimile, vult quod fublimeturcalcinatum per Alu- 
thel,& deco&um per cucurbitam: Et haec fublimatio eft pro¬ 
batio operis. Et hoc eft corpus, quod fi fablimatum fuerit 
ex eo aliquid in hoc gradu,eft fignum corruptionis operis , 
quia intentioin eo eft.Ht fpolietur ab eo, quod (oblimatur & 
dividitur.• Spiritus vero & anima (Iremanferit ex eis, quod 
non fublimeturvel dividatur pars a parte , eft fignum corru¬ 
ptionis fimilirer:Cuopusmajus eft,ut exiftant vacua abadu- 
ftionibus,8cfecibus,fimilia corporibus unius edentia: Heb. 

Si Rideri* opus m fub limatione altutt quam fimtlc prapa- 

rando quiaetus praparatioprofferior quam alterius : Cum 

fublimaveris calcinatum fk decoCtum , & inveneris aliter 
quam reCVe, reducea ad opus,quod praeparatio eorum eft le- 
uipr,quaminciperein alio.Hebuhabes. 

Verumtamenfttpraparatio tua tn toto pr&p aratio tn(lru¬ 
men tiin corpore circundantt : Significavit per corpus cir¬ 
cumdans firmamentum,&fignat praeparationem ineocon- 
verfionesper quas fic reduCtio rei ad mundum fupenorem. 
Nonne vides vegetabili afk fontes aquarum, & ani mali a quo¬ 
modo convertitur & exaltatur ab eis fimile; Et defeendic ab 
eisgroflttm : Et inducitur adfuum fimile,in tempore fuo : 

Et praeparatio eft hzc videlicet converfatioejusfupern a: Sed 
(i non apparet praeparatio,nifilu corpore fluxibili quodeft a- 
qua,fufficit etiam fuper volitum.quia videmus aquam exire, 
* fortibus & a corporibus terreis : Erefttunciimplex unicu, 
N f Ceparx 


OtlART 0 8. «M Vl ATOK I *. 

cLr aeris lia facie terr*. Scaoimlli & Tegetabi.ii . 8cfugic 
. jftquam fupc.fiuitab ca pais *qo»Uuti«adf«ndttm vcl.n- 
Fenis: Deinde afccodicfimiliteriSf pt*paraturpr*paracio»e 

{ u ,„m: Etqaodverificathocdietumell mate , quia qua 

diuaquaeftquietaineo . &praparatio duratmamaa.one 

*b o fadlaeft vincens fnpenUo, &. n*fi e(Tet, quod infand - 
turin eo ex aquis fontium,&C qaodreduxic aer ad illud , e* 
Kt ad momentu feci* & defedus, quibus non formaretur m 
eo animal, cu praeparatores ex praiparatione fu a eft reduttio 
lobulis fupergrolfoaper quod faciunt facilem redudionem 
£ offi ad aequalitatem : Sapiens ergo reduxit illud ad inltru- 
nencuqi perducens ad volitum in fua ferentia: Hamed. _ 

Et quod/lagyrici opinantur , fepar at tonem multtstfecie- 
but,de quo non cures, quia properabitur in eo quod reducet ad 
squalitatem : no n in eo quod fepar a bis fngu lar iter , ex ele¬ 
mentis naturarum. Quidam antiquorum & etiam noltn 
teporis iiint, qui dividuacrem duabus dnftiombus ; otmni- 
per audivi ab inquilitoribus , quod quidam noftri temporis 
divifit a capillis multas fpecies, & affimilavit.quamlibet Ipe- 
ciemin quibufdamfalibus,8cfubftantns , ficutfal armoma- 
cus,SC mavkafita,&C atramenta,& dicic philofophus quod il¬ 
lud eft inutile, cum volitum ficredudio rei ad aiqualnatem, 

nonfepatadofingulans elementorum. 

Etdifpcile erit tibi reducere rem ad fmplex.quia tn initio 
fecundo natura eft adjugans te : Hocdiftum philofophi a- 
pent hoc in quo ftupefadti funtplures tentantium hanclcie- 
tiam& hoc eft quod permixta eft opinio in eo, quia videtur 
cis,quod praeparatio in initio feciido, fit difficilis,ficut dim- 
cultas operisjin redu&ionead fimilirudinemfimplicis : Sed 

philofopho videturcontrariumhuiusopiDionis , &eft ve¬ 
rum,quia eft opus in foro naturae conrrarium naturae : Ini¬ 
tium aut em fecundum naturam alfimilatur ei , propter pro¬ 
pinquitatem fuam ad illod. 

Cumque direxeris unumquamque Jpeciem ex partibus o“ 
peris fcut oportet te dirigere, reducjpjrtt us ad corpus & fub- 
lima illud,quiafub limabitur: Spiritus fi reduxeris lpfum ai 
corpus, pole praeparationem cupa fublimaveris ipfum > mbli¬ 
mabitur cum illo noti per adfiae(ionem,fed per yimitutnfpi- 
xitus.quiafpiritus tunc portabit, quicquid approximatur ei, 
ergo quomodo quod initium eft ci, hanc fublimationem o- 

porteteffe Cum calore ficco firpulifpiritui. Qu' a fi cum b u " 
' nuditate 


CoMMBNT. L I BU IV- _ 2©5 

midifate feparetur fpiritus cum utilitate fua in opere , & 
remaneret corpus , & hoc eft majus fignorum quia fub- 
limatio , non eft propter adhaerentiam ve\ adhaefionem,- 

jEt quod fublimatur ex hoc , eft clarum lucidum & m- 
permixtibile elementa . Haec duo genera cum redu&um 
fuerit alterum fnperalterum, Stfublimatafuerinr.erit com- 
pofitio eorum non ficut compofitio,8t dirigetur ad formam.' 
Cui permixta aliquo elementorum , nifi poft divifionemvel 
fqblimarionem. 

Et r.educ fuper illa poft hoc appropnatum anima : 
commifcentur: Anima propter fubtilitarem fuam commi- 
fcetur cis, non commixtione per ingreftionem , fed commi¬ 
xtione qua figitur pars cum parte* 

minima eft ^inculumJftiritusftcMt corput eft Vinculum a~ 
nima: Hoc cumreducituradaequalitatem non poreftfigi 
foio naturae : Et hae tres partes videlicet appropriatum no¬ 
mine fpiritus,&appropriacum nomine animae,& appropria- 
tumnominecorporis , licetunumquodquefitredudhum ad 
aequalitatem fubtilius tamen & lenius quodeft inter illa,eft 
fpiritus* Deinde anima,& deinde cordas : Et fpirirus qui 
retinetur abanima,retinet corpus s 

Nec ^ni culum eft ftcut natura % ni culum fed %elut com 
poftum : lnfutnavi in praecedentibus , quod commixtio 
quae contingit poft , non cadit ex ea in adhaerentia, quod 
cadit in compo.fitione natura: , quia compofitio natur» 
eft ingveflio contrariorum: & haec compofitio eft par. P. 

Cumque fteterit per moram temporis , Vincet in eo id 
quod eft fortius , tta ut concertat totum : Admonitio 
eft inquifirori iteratio vel repetitio di&orum meorum, ut 
confideret hoc per alias rationes St hoc quodex enuncia- 
bilibus , intelligibilibus in hoc libro. Et in aliis quifun.t 
unius radicis , quod quicquid vicinatur alicui vel permi- 
fcetur , convertitur infirmum in fortius. Cum autem 
praeparatip fu pervenit corpori , ita quod fubtiliaverit Sc 
fecit ipfum receptivum aequalitatis : Ec fpiritus St ani- 
ma fimiliter fe habeant; Necefte eft animam converti 
in fpiritum,St corpus in aquam quae eft anima : Spiritus 
fimiliter quando intricara fit aequalitas trium, fpiritus & in- 
venit 8$ recipit ipfum <5c aftimilatur ei. 

$tipf§ 


/ 


2C4 Platonis QiArtorvm 

Et tpfe cum potens fueritfuper Vinculo non fi at: Conjunge 
ipfumutgrabetfibtfimile. Spiritus cumfolverit corpus &a- 
nimam.limul ucexiftant ad formam fuam, non permanet ia 
curia natura 2 ,nifi occupaveris ipfum:Et occupario eius eft, ut 
conjungas ipfumcum corpore > de quo prteparalli a princi- 
pio,q rod occupatur in con\ erfione eius, a lua forma ad Tu¬ 
am elfenciam,a receflronefua. Hebuh. 

Et confequentur te cum retentione fufficientia expenfarum 
in reCerfione ad opus. Superfluum eft apud tentan.es hanc 
fcientiam , quia qui praeparaverit femel hoc opes, ditatus eft 
ab iteratione operis. Sed videtur illi qui non elt peritus ia 
fcientijsfuperiorum,&ihoc non eft nili quia modicum con¬ 
vertit multumcorporis, afua forma ad volitum cum brevi¬ 
tate Tua, fecundum quod praeparatio eft rnora temporis fui. 
Ethoc efteontrario modo, & hoc eft,quodinnuitnobis phi- 
lofophus, quod fpiritus cum mutaverit corpus & animam, 
itautexiftant ad formam fuam, &cum conjun&umfuerit 
cum eo & corpore , de quofuit principium operis,non defi¬ 
nit agere in illud, donec convertit afua forma ad fuam eflen- 
tiam,&direxerit ipfum adfuamformam. Ergd operans di¬ 
ves eft per hunc effe&umfpiritas ab iteratione, velut qui at¬ 
trahit ignem a lapide^, dives eft ab igne fu perfluo quamditi 
habet ignem, 

Et tantum multiplicatur quodoportebtt dimittere ex ipfo 
inquolibet tempore. Haec res cum mutaverit fimile fibi aut 
aliud a corpore, de quo fuit, augmentatur eius quantitas,nec 
definit augmentari, & multiplicari frnetermino, ita quod af- 
ficiaturtaediooperans, & oportebit ipfum relinquere par¬ 
tem, quiafufficit eiparum quod remanet ei, praecipuccum 
fit,quod tempus pervenit ei de augmento quod vultquiaeft 
ficut favilla iguis in a£tu. 

Etconiungas eum cum eo quod Cu>ut concertatur adJeni- 
fi cum eo , de quo fuit tn prtncipio nififeceris hoc fiet Exirid 
quod coniungitur : Etfimi liter defecit d pluribus operan¬ 
tium , propofitum fuum , pofi complementum operisper hoc 
quod dubitabit de h»c fecreto . Pars de diditis Philofophi eft 
iecretum maximum fecretorum Philofophorum in hacfpc- 
cie,& eft quod terreatur operans quadjvult , & confideravi in 
libris illorum qui prseceflerunt philofophum Platonem,ex 
fapientibus in hacfpeciefcientix, & inveni omnes dirigere, 
ad omnia opera necelfaria in opere,quod non eft per explana¬ 
tionem, fed per fignificationem , excepto hoc maxime fe¬ 

creto. 


Commhnt. Liber IV. iQf 

crero,& opinor,quod qui defecerit in hoc fecrero, & fi per¬ 
ceperit quicquid praecedit ex didis,& fpeciebus operis huius 
fcientix non eftperceptio lua cum cognitione , nec fcientia 
fua cum certitudine, quia per cognitionem huius fccreti o- 
portet verificariapud illum,&Cquando latet ipfum hocfccre- 
tum : adverfariusfuus improbabit illi ,illudquod tenet: Si 
enim dixerit aliquis : Concedi omnia dida tuaquxpropp- 

fui^i: in principijs rerum & unitate edintix fux, in radice 8C 

alterationefua , poftea propter compoficionem , qux non 
caufarua, poftinconverfionea;gentiinaurum,&auii in ar¬ 
gentum, &a!iaex operibus vilibus apud hominesin hxc duo 
corporapretiofa , apud illo?, & xqualiternonconconcermc 
aurum &C argeurum in hxc corpora vilia, &C aneft aurum 8C 
argentum: efl: aurum &C argentum nifi ex naturis compofi- 
tis,qualiter ergo adimulatus efl eis, propinquum eftfimpli- 
ci. Sed coegerat ipfum caufa, & cedaveiat opinio fua, quod, 
non poterat repellere animx 8c compofito, quoniam innuit 
Philofophus in hoc loco: Et ego ponam rurfum huic adver- 
fario , inquoeritrevelario'didi philofophi: Sthoc efl:quod 
dico,quod nos non appella mus xn opere fimilitudinem intec 
ipfum aurum & argentum.nec contrarietatem, cum res fit fi- 
mul fimplici:Et effectus eius ed convcrfio rerum a fuaforma. 
Quod fi projeceris exeo fuper aurum & argentum , &alia 
corpora,non convertunt corpus ad aliud corpus, fed conver¬ 
tunt ad fuam naturam : Sed fi projc&um fuerit fuper alia 
corpore illud corpus, fupcr.quo proje&um fuerit exir, muta* 
ad fuum genus. Exemplum huius fi projedum fueritparum 
ex operefuoin argentum , non mutat ipfum a fua forma, ex¬ 
cepto quod efficit in ea virtutem , qux poterit convertero 
rem, cumnonfit opus fuper ipfum, alia corpora fimilitu- 

doquam non habet cum alio, fed cum projeceris hoc argen£ 
tum fuper alia corpora,'con vertit illa ad argentum. Eccefa- 
dum eft exir fecundum fimilefttbflantix argenti,&hoceft, 
fi projeceris ipfum videlicet opus fuper xre , fiet convertibile 
aliorum corporum ad fubftanriamxris. Et propterea dicit 
philofophus & prxcipit,ut illud quo occupetur opus a recef- 
fione fit res, de quo prxparatum ed opus, quia propter pro¬ 
pinquitatem operis, ad fuum fimile componitur Scadimi- 
latur ei, cum mutat ipfum totaliter, donec dirigat ipfum ad 
formam.fuam, cumfic illud quo occupatur, arecedione de 
generefuo, nonporeft ad totamconverfionem & mutatio¬ 
nem in eoffed facit illud exir per fe, ficutaes erit res quae con¬ 
verrit 


a«<? ?lATONI s Qvartorvm. 

vertit aro-eotum Scaurum & alia corpora in aes,& fi efl argeh- 
rum eritresquae convertitalia corporain argentum, 8c iimi- 
Irieraliacorpora.hoceft potentia eius. Erhoceft quod fi res 
videlicet opus, ingreditur corpus diverfiim ab eo in principio 
efficit in eo fimilitudinem tuam, quas etl converfio rerum, & 
non poteft fuper termino converfionisfuae, fed tunc corpus 
permixtum opere comprehendit virtutem tranfmutandi & 
convertcndrin tempore corpus fecundum quod innui, & co- 
vertit res virtute, quam induit ipfum opu 1 ;, S< con vertit alia 
ad fe,per virtutem natura; corporalis. Et quod dicit philofo¬ 
phus quodqaidamhominum compleverunt opus, SCcarue- 
runtvolito, cft quod accidit eis per ignoranriam h . ius effe¬ 
rus. Ethocellquodille qui perficit opus cum projicit fuper 
aliquo corpore , non apparet ei in illo quod vult &L ignorat, 
quod oportetilludproijcere fuper corpore, cuius generatio¬ 
nem. quaerit: deinde debetproijcere fuper aliaco* pora : llndc 
earuit poit complementum operisadoptione propofitifui. 

Et fac : quodproijcis ex opereparum fuper multum , ita 
quodnonperbentat per tUud ntfiterminum exir adfeprater 
quod aquatur et^x projeceris multum ex opere, fuper parum 
de corpove,fortafl'e vincit opus per multitudinem fuam fupec 
corpore, Sc mutat ipfum a termino exir.ad fuam fubftantiam 
& fimilitudinem in omnibus modis,& fiet tale,quod non ha¬ 
bebit fimilitudinem cumgenerefuo, & non convertet corpus 
generis fui 

Et quod defuit tibi in probatione: Quem non ducit confi- 
deratioad fuum propolirum, probatio perducet ad illud. 

EtJcito quod adeptu* es rem magnam per id quod ignorajli > 
quia fecundum pofibilitatem ordinabimus opu* tuum £2* 
generans: Magnificavit philofophus hoc opus Schonoravir, 
SCnonefthocexeoquodapprehendit per illud divitias mu- 
di,nifi generatione horum duorum, videlicet auri &Cargen- 
ii: fed ex eoquodapprehenditexopererequali. Deindepo^ 
teft per illud, de generatione membrorum denforum in ani- 
mali,& melioratione fenfuum corruptorum membrorum : fi 
coniungatur cum aliquo membrorum vel fenfuum , quia 
tunc generatin quocumque loco volueris animalis, id quod 
▼olueris. Si praeparaveris ipfum praeparatione quam excm- 
plificavittibi philofophus. He : Ham : 

Si projecerit parum ex eofuper multum corporis ,fiet in ali¬ 
qua mora, temporis , pulbu cuius retentione non indiges : Si 

$uid operis , projeceris fuper aliquo corporum, &hocpa- 


Commeat* Liber IT, 

rum Cuper multam,cum potentiam habuaitfuperillud,con¬ 
vertit corpus in pulverem, cuius color eftveluc corporis fa- 
per quo proieftum eft & hic pulvis exir , & converti: ge»us 
Tuum. Et ego vidi puluerem , tranfmutantcm argentum in 
aurum, &certificatum eft: apud me, quod non eft opus tem¬ 
poris noftrifted de opere difcipulorum 1 J 1 atonis,torre per¬ 
venit parum ex eo ad manus cuiufdam deceptoris, & oftea- 
ditiilud illi,quem vult decipere, afferens,hoc effedcfuoope- 
ic, ita quodperyenit per illud ad propofitumfuum. 

Ex e mplifica&i tibi quod'fufficit habenti intelleftum, (f no» 
prodeft ‘vacuo exinde : P. In hoc quod compi.a/it philofo- 
phusin hoc libroeft, quodlufficit habenti in phyficafcicn- 
tiam aliquam : Ec fi protraheretur fermo multis diebus.&C re¬ 
peteretur, vacuus intelle&u nihil inde caperet, cum impolli- 
bile fit fimile percipi, nifi afuofimili. 

S/e eft ingenium in generatione 'tntelleftus , in Vacuet ille 
cum proprium eius Jit confortare fuumfimile. lntelleftus ve¬ 
nii eft degenere limplicrs,& opus generat in homtne,& con¬ 
fortat lpfum,confortat etiam fpiritum cum praeparacumfuo* 
litficut exir,quia ficutpraedixi attrahit. 

Rubmum & gemmas praparare eft tardum ficut dixit e 
Sed carneumpofttbslttas ,eius eft poftibilitas . 1 hilofophus i® 
hoc libro locutus eft de fpeciebusrubim &C gemmarum : fei 
excepi illud abhoclibro. Etcompilavi in librofuo de lapidi¬ 
bus , er eoquodfcio , quod qui apprehendit opus corporum, 
peneiravit praeparationes eius in illis,non latebit ipfum inge¬ 
nium in gemmis. Erquoddixic : Carneum fignat per hoe 
inaigatitas 8C dicit, quod oportet invenire ingenium, in ge¬ 
neratione lllar-im , ficut in venitur ingenium in generationa 
animalis,cum fit de genere fao. He: Ha: 

Et fato quod diminutum cum reduttum fuerit ad hoc, 
quod eft fortiori* aqua litatu eo: habebit multaa feces . Aurum 
bCargcnrumfunt maioris «qualitatis quam alia corpora , 8C 
funt minoris fecis. Si autem projeceris exir auri Scargenti, 
fuper alif corpora convenit clarum, & facit illudquod plus 
habet fecis , ad modum cineris. 

Et qui cognovit propoftium noftrum & intent 'tonem'ejst* 
religionis-,jam apprehendit & ditatus eft: Foehx eft qui co¬ 
gnovi: hoc, & apprehendi: & ditatus tft-ab eo Et< ft ficut Sa¬ 
nior Plato inYitafqa^ & eft apudhoc quxiensUluie.n 1'u.am, 
Hcbuhabes, 


ft %** 


aog Platonis Qtartorym Li« IV- 

Et aut cogno^tt , cognovit , yuodqutdam dittorum noftro- 
rum fintde laqueis natura. Nifi philofophus occulraflet 
vel abfcondidilferhoc di£tum,necmihi licet adverfarifen;e- 
tix fuae, aperuiflem in hoc quod obviaretlnatura: & repugna¬ 
nt : Sed philofophusinnuit de fuga naturae , Stinvcnic m- 
geniumfapieatuminea , &fa6tas elt in attra&ione eius vi¬ 
ta mifericordium. 

Hac autem e FI Lucerna fapientis in %'ita eius , ficut lumen 
lucens'. Ftltj autem natura tnloco tenebrofo texantur , qui* 
lus non lucebit lucerna.cumftnt %acutea : Modus di£forim 
irtorumqui prqceflerunteft,ut debeantfequi veftigium phi- 
Iofophi in hoc libro: Et novit Deus dator vita: ce ernx\qu od 
intentio mea fuit inhoc libro, inexpofitione ve. boruni phi- 
iofophi eadem cum intentione philofophi , in eo quod ego 
tranfgreflus fum plura verba fuorum in exponendo quod 
fufficit: Et de quacunque opinione locutus eft philofophus» 
inuno libro capitulavitin alio providens inq dicioni : Et 
egoexpofuiabftinens a prolixitate , quae ducit ad errorem, 
nec contrahitur hoc, nili fecundum modum apertionis quam 
diu intellexit,certus eft de apprehenlioneeius : Etnifielfet 
paucitas temporis, locutifuiffemus de operibus, quae con¬ 
vertunt corpora leniora modo quibus generatur confervario 
inquilitoris. Veruntamen cum homines temporis declinave¬ 
runt ad naturam,quod bene evenit eis non emendant: Et re- 
ceflerunt ab appetitu lamtia: fempiternae, & gaudij perfe<£ti, 
non cupit nos juvare mfifuperhoc : Htego deprecor Deum, 
qui regit omnia,ut faciat mihi indulgentiam in eo,quod 
expofui.quicquid comprehendit philofophus 
omnibus diebus vitae fuae. 

Expltcit Quartorum Platonis Liber Quartus: 

Cum Commento Hebuhabes ,&Hamed 3 
Philofophorum. 

VI. LIBER 


V I. 

liber secretorvm 

ALCHIMIAE REGIS CALID EI. 
UI IARIGHI, EX HEBRAICA LIN- 
gna in Arabicam, 8c ex Arabica in Latinam 
translatus. Interprete incerto. 
PRAEFATIO DE DIFFICULTATE 

ARTIS. 

RATlAE fint Deo omnium creatori , quints 
conduxit , recolutt docuit , & inteUeftum & 
fetentiam nobis dedit. Nift dominus nos cuflo- 
dtret & conduceret , e(femusfine cufiodia & fi- 
ne doctore tunquam erronei , imo huius mundi nil fciremtts » 
mfi ipfe nos doceret , qui principium e fi & fet entia omnium , 
fuapotentia & bonitatefisp erpopulum , qut dirigit & eru¬ 
dit quem 'vult , & reducit fisa mtferic ordia ad 'viam tuflitta, 
Mifitenim nunctosfisos ad tenebras, & bias explanabit, & 
fka mtfencordia replebit fisos diligentes. Scias frater,quod 
hoc noflrum magiflerium de lapide fecreto, & officium hono-* 
ratum,efl Secretum Secretorum Det. quod celabit fisopopulo, 
nec boluitbllisrebelare,n*fiillis, qut fideliter tanquam filij 
meruerunt, & qui eius bonitatem & magnitudinem cogno- 
berunt. Qut enimfecretum Deipoflulat ,neceffeefle/hocfe- 
cretum magtfleri] plufquam aliud. Etfaptentes qut illud af. 
fequutifuerunt^ahqua deipfo celaberunt, &ahquarebela- 
berunt. Sicemm tnbeni fapt entes anteceffbres m hoc conbe- 
ntentesin fisis libris honoratis. Vhde fcias quod difcipulue 
meusproprius,Mufa>honorabilior omnibusapudme , in ipfo - 
rum libris multum fluduit, & in opere magiflerij laborabit t 
bnde aggregabit ipfum eiufdem compofitio , & in ea multipli¬ 
citer dubitabit , & ignorabit fimi It ter rerum compofitionis 
natura *. Et fupplex ac humilis pro ipfa, d me explanatio¬ 
nem pe t ijt & directionem «(ufdem, Ego antem e (dem nihil 

% i' V°k 9 h w 






V K A f a T I o. 

inearefbtmdi.necVoluidifiernere.fedpracepte, , uthbrot 

P hilo fophorum legeret , & tn e»,q*oda mepetierat > /»b- 
2aret. ipfeVero abiens legit t plufquam centum libros , prout 
tnVenire potuit: libros Videlicet Mendicos, fecretos nobilium 
j> l ] ilofbphoYums& 'meiscjuodpetijt>nonpoti}ttinvenire,qut 
tuncremanfit ideo fiupefadus & extra mentem pofi 

tus, etiam per annum continue tn eaperfcrutando. Ex qua 
igitur difcipulus meus Mufa , qut inter Plodofophos mgra¬ 
dum & modum faptentia meruerat computari,fic tn commo¬ 
lit tone eius dub itabit , & hoc ei contigit tn ea. Qui faciet t - 
gnausVelinfipiens rerum naturas nonmtelligens, neque re¬ 
rum complexiones cognofcens ? Cum autem hoc Viderem de 
meo dijcipulo praeledo & charifiimo.m&tuspietate fif dtle - 
dione eiufdem , quin etiam nutu&Voluntate diVina.edidi 
hunc meum librum in obitu mea mortis finquopratermifi di¬ 
cer e quadam , qua antecejfores Philofophi retulerunt infuit 
Libris. Et dixi quadam qua ipfi celaverunt, & nullo modo di¬ 
cere aut refer are tn{criptisfutsVoluerunt. 

Et explanari & expofui quadam , qua ipfi cooperuerunt 
fisis didis obfcuris & figuratis • & VocaVi hunc meum li¬ 

brum,Librum Secretorum Alchemia. In quo nominaVt quic- 
quid necejfie e fi. Inquifitori huius fidentia fi ve magi fler ij 
iuxta linguam eius intelledui convenientem, at cfefenfisi in¬ 
quirentis. Et nomtnaVi m hoc libro quatuor magifterta 
magis alta & meliora quam fapientes fecerunt. Quorum 
funt Elixtr unum minerale, & aliud animale ; alia Vero 
duorefiduafiunt mineralia,& non fiunt Elixir. Vnum:quo - 
rumefiartificium laVandi, quod Vocant corpora : alterum 
quidem efl facere aurum ex az^otViVo,cuius faduxa & ge¬ 
neratio efl fecundum generationem fiVe ordinem generat to¬ 
nis tn mineris jn corde & tn interioribus terra exifisnttbus. 
Et hac quatuor magifieriaatcfc artificia explanaVerunt fa¬ 
pientes in libris fu is de compofittone huius mag/flerij. Sed de 
eis defuit multum , & de eius operatione noluerunt tn libris 
fuisponere: VelfimVentt ,n onpotuit inte/l/gere,& nthtlgra- 
Vius inVenit quam illud. Et ideo dicam in hoc libro tpfam, 
eiufquefad uni. Qui ergo hunc meum Li br uni legerit , legat 
ahquidGeometria > &eius menjuras addifcat.ut clibanorum 
fabricam re de componat,nec modum eorum excedat,per au- 
gmentumVeldimmutionem&quantitatemignium : fciat 
& modumfiVe etiam gradum Vafis operis. Similiter Videat 
& eo £n°/catquidfit radix fenifts*&principium magtfierf 

& efi 


P R A F A T I O. ^ 2 IO 

(jf efl etdemtanquam matrix antmaltbus , ejUA in ea gene¬ 
rantur & capiunt creationem pariter ac nutrimentum , 
quod pradtrtum efl. Nifi'res magifierfj inveniat fibi ido - 
neum,deffruetur fartum at q^ opus eius, & ettts operarij qua- 
fitumnon mantent , nec ipfa resprodibtt tn effertum genera - 
ttonu: quia cum non invenerit caufam generationis fiVe ra~ 
dtcem>& i famcaliditatem ,continget tn operationibus ca- 
fus deflrurtionu. Hacidem tn quantitate ponderum efi con¬ 
tingens, qua cum difconVenit m compofito , pattbus quidem 
eiufdemnatura terminum tranfccndentibus per augmen¬ 
tum V eldtmmutionem.deftrutturcum ea proprietas compoff- 
ti,& Jit effertus compofiticaffus atque Vacuus. Et ego o flenda 
tibi unum exemplum : NonneVtdes quod infitpone , cum quo 
panni abluuntur & mundificantur,& fiunt albi,generatur 
in fut rerta compojitione hac propnetas,propter aqualitatem 
ff rerta* cempofitiones & debitas ccmpofiri,qua participant 
inlongttudine & latitudine : Sinde propter hanc participa¬ 
tionem convenerunt ,& tunc apparuit quod erat tn ea de Ve¬ 
ntate ad fartum neta fuit tndeVirtus quaprius latebat, 

quam Vocant proprietatem, & efl Virtus ablutionis tn compo- 
Jitogenerat a. Cum Vero quantitas ipfius compofiti tran flen¬ 
di t fuum terminum, & per additionem Vel dimmutio- 
nem,tranfgreditur ipfa Virtus squalitatis termi - 
num,ffexit adeontrartum, fecundum di- 
Jiemperantiam compofiti, &ita in eom- 
pofitionenofiri magijlertj 
intellige . 


O i 


C aput: 


L l.B K B SbCBETORUIi 


Caput I. 


Ve quartior magiflerijs artis,fcilicetfflutione,conp- 
latione.albificattone & rubificattone . 


T incipio dicereartificiummaius, quod vocant 

Alchimiam, & certificabo di&um meum,&. nihil 
W) celabo,nec tacebo hic dicere de eo,mfiillud quod 
non convenit dicere,nec eft nominare. Dicimus 
igitur quod artificium maius,fune quatuor magifteria ftout 

cUxeruntCapientes,viuelicec : folueLe,congelare,albihcaie &. 
rubificare/ Et in hoc quatuor quantitates lunt participes . 

quarum duae fimiliter fune inter ie participes,fimiliter & ali* 
duae. Et utraque harum dupliciumquantuatum habet aliam 
quantitatem participem, qus eft maior quantitas particeps 
has duas. Et volo dicere pro iis quantitatibus, quanti¬ 
tatem naturarum & pondus medicinarum,quae lolvunrur & 
congelantur per ordinem, nec intrat diminutio nec additio. 
Sedhaeambae , fcilicet folutio & congelatioemnun unao- 
Nota bene » e ratione,&unum fa&um meruerunt, & hoc ante compo- 
qu* d:ot (l c £ on em lpfarum opus erit diverfum. Sed haec folutio Sc 
de compo’ con p e | a tio,quas nominavi.Lunt folutio corporis conge a- 
& mt * tlo ipintus,& funr,Schabent unam operationem. Quiaipi- 

litus non congelatur nifi cum folutione corporis > fimili¬ 
ter corpus non folvitur nifi cum cougelationefpirirus. Ec 
corpus Sc anima quando coniunguntur in fimul, agit uterj 
que eorum in fuum focium,fa<ftumfibi fimilem. Er exemplu 
eft huius,aqua Sc terra: quia aqua cum terra coniungitur,co¬ 
natur ad folvenduro eam curo lua humiditate , Si. fua virtute 
& proprietate,quae in ea funt,Scfaeir eam fubtilioiem quam 
prius erac,&reddit eam fibiconfimilem : nam erat aqua iub- 
tilior terra. Et fimiliter facit anima in corpore .- Sc eodem 
modoinfpiflatur aqua cum terra , & ficconfimtlis terra: in 
denfitare,quia terra fpiflior eft aqua. Et fcias quod inter fo“ 
lutionem corporis & congelationem fpiritus non eft difterc- 
Lapidit tia temporis,neq; opus diverfum,,ira quod ut unum, fine alio, 
timpvftu* fj cut Don inter aquam & terram in fuo coni unctione parf \ 
temporis diverla,quod cognofcatur vel vefpererur una ab a- 
lia in eorum operationibus > fedeorum eft unus terminus & 
nnumfadtum : & una St eadem operatio circuit fu per lpfa 
duo,Scfimuf ante compoftuoneoa. Et ideo dixi ante coru- 

pofitio- 




Rigis C a i i d’ xrr 

politionem,neputet,qui hunc librum legerit, & dfcdierit fo- 
lutionem& congelationem , ut dixi , quod fit compofitio 
quam nominaverunt Philofophi , quia licelTet in errore fui 
fadi&fuatfcientiai. Quia compofitio in hoc artificio leu 
magifterio, eftconiundiofive matrimonium congelati fpi- 
ritus cum corpore foluto,&eorum coniundio,8c eorum pal- 
fio eftfuper ignem. Nam calidita&efteius nutrimentum, Sc' 
animanondimittitcorpus, nec cum eo coniungitur omni¬ 
moda coniundionc , nifi per mutationem utriufquea fua 
virtute & proprietate,& poft converfionem luarum natura¬ 
rum, Ethxceftfolutio 8c congelatio,quam prius Philofo- 
phi vocaverunt Et feras,quod hanc folutionem 8tconge- 

lationemiaaa celavciuntfapiente$,&locutifunt in ea fubti- 
li ratione,& didis obfcuris & coopertis.ut fenfus inquifito- 
ris ab ipforum intelledibus elongaretur. Et hoc efto exem¬ 
plum didi philofophorum cooperti & obfcuriin eis. Vngite 
folium cum toxico, & Cerificabitur m eo Cobis principium of- 
ficijfice magtfieri] etufdem. Et •' Operamini corpora fortta 
cum ture foluto.quoufque utrumqueeorum concertatur ad 
fuamfubtihtatem. Similicer& didumfapiencis in eifdem 
e ft : Nifi conCerter it it corpora tn fubtilitatem, utfint fubtt~ 
foa,& tattu tmpalbabtlia, non dirigetur Cobis quod quarti is. 
JLtfi tnta non fuerint, reCertamim ad operationem quoufque 
terantur,&fiantfubttlia : quod fi hocfecentu.Cobu quod 
cuptttsdingetur. Et hoc modo plura verba talia de eis potue¬ 
runt.Necullus probantium potuit attingere ullatenus hoc 
fadum talis celamenti, quoufque apparuit & bona aperitio 
documenti oftenfiva,remoto dubio praecedenti, fit fimili- 
ter nominaverunt compofitionem , poft lolutionem atque 
congelationem. Pofteaetiam dixerunt, quod compofitio 
non completur nifi cum matrimonio, 8c putrefadione, Ec 
iterum ipforum didum poftea docuit pro folutionc & con- 
gelatione,&: divifione, & pro matrimonio, & putrefadione 
ikcompofitione. Et hoceft.quia compofitio, reieft origo 
&vita, Nificnim eflec compolitio,non produceretur res in 
efle. Et divifioeft fepararepartescompofiti. Etficfepara- 
tio fuit fua coniundio. Et dico quod in corpore non mora¬ 
bitur fpiricus,nec in eo erit,nec cum eo ullatenus re manebit, 
quoufqueipfumcorpus habeat ex fubnjitate&tcnuatione, 
ut habet fpiritus. Et cum iam ipfum «tenuatum fuerit& 
fubciliatum , & exierit a fua denfirate& fpiflitudineadtenui- 
tatem>& agroftitie Sc corporeiratead fpiritualitatem, com- 
Q 3 mifcebi- 


Centuni 
Hio, cont- 
po/itio & 
matrimo* 

tiium id\ 


L IBS*. Shcrbtorum o , 

mifccbitur tuncfpiritibusfabtilibus,'Scimbibetur meis. 85 

fic uterque evadent unam & idenv,8CnQafeparabuntur,fi C ut 
„ecaq am.xtaaqua. Ponatur quod duae quantitates par¬ 
ticipes , quaifunt m folutione&congelatione.maiorto ani- 
ma, Seminor fit corpus : pofteaaddequantitati,qux elt am- 
jrja, quantitatem quae eftin corpore , SCparticipabit quanti-, 
tati primae,& eruntin virtute participesfolumrtiodo , 6Co- 
perare eas,ficut operati fuimus, & inde habebis quod cupis, 
&; velificabitur tibi linea.ficut dixit Euclides. Poftea acci- 
peeius quantitatem,& lcias eius pondus,& addeerde humi- 
ditatequantum pofiit bibere , cuius humiditatisnon habe¬ 
mus hic poudus determinatum. £oftea operare eas opera¬ 
tione diflimili,primo videlicet imbibendo &C fublimando.- &C 
hxc one atio eft illa,quam vocant albificationem, &C vocant 
eam Yhant: id eft,argentum,&: plumbum album. Et cum 
jam aibificabitur hoc compolirum , adde ei de fpiritu quan¬ 
tum eft medium totius,& reduc ad operationem, quoufque 
rubefiat, & erit tunc de colore AlCufit, quod eft nimis rubeu, 
& aftimulaverunt eum lapientes aur ( o. Etefftcftus huius du¬ 
cit te ad dieftum Ariftotelis , qui dixit luo difcipulo Ardae. 
i,utum quando albificatur.nominamusipCum Yharit, id eft» 
atgentum : & quandorubificacur, nominamas lpfum Te- 
jpeynchum, quod eft aurum. Etalbedoeft, quxtingit cu¬ 
prum^ facitipCum Yharit. Etillarubedo eft.quactingitY- 

baric,id eft: argentum,8c Cacit ipCum Temeynchum : id eft, 
aurum. Vndequi poterit folvereilla corpora , & fubtiliare» 
&albificare,&rubificare , Scut tibi dixi, componere imbi¬ 
bendo,& ad idem convertere , confequetur magifterium, &t 
faciet fadum, quod dixi, fine dubio. 


C A P. II. 

De rebus & inftrumentis huic operi neceffa- 
rijs & oportunis.. 

Ccemcte- TC T oportet te Ccire vafa in hoc magifterio,fcilicet aludela, 
& Capientes vocantCeu ceibatoria quiaineis, 
dividuntur partes mundantur,& in exs perficitur 8c com¬ 
pletur, deputatur res magifterii. Et quodlibet horum ha¬ 
beat clibanum Cibi convenientem , & utrumque eorum ha¬ 
beat fimilitudinem & figuram operi competentem. Et iam 
j&mnia nominavit , & modam formam eorum docuu 


Regis Calid. _ 11 % 

Jdezleme, &pluresphilofophorum in libris fuis, Et fcias 
quodfapientes in hoc convenerunt in fuis di&is , & celave¬ 
runt per figna, 8 cfecerunt iidem plures libros & inftrumen- 
ta.qua: funt neceflaria in his quatuor prxdi&is. Et fune 
duo : unum efl: cucurbita cum fuoalembico .* &alterumeft 
aludel quod eft benefadum. Etfimiliter qux fune eis ne- 
ceflaria.funt quatuor. Et funt corpora animx,&fpiritus & 
aqux. Etexhisquatuor,eftmagifl:erium, Scfa&ummine- 
rale, Etfunt explanata in libris fapientum, & abftuliabhoc 
meolibro,& nominavi in eo,quod non nominaverunt phi- 
lofophi. Et qui aliquantulum intelleftus habuerit,fciet quae 
funt illa. Et nonfeci hunc librum ignaro nefeienti, fed 

compofuiipfum prudentibus , & fenfum & fapientiam ha¬ 
bentibus & fcientibus. 

C A P, III. 

De naturis rerum ad boe magifterium 
pertinentium. 

T} T fcias, quodPhilofophi nomioaverunteapluribus no- 
■‘“'minibus. Vnde quidam eorum nominaverunteamine- 
ras, &: quidam animale,quidam autem Jierbale , & quidam, 
per nomen naturarum,hoceft naturale. Aliiquidam voca- 
verunt ea quibufdam nominibus ad libitum , fecundum 
quod eis videbatur. Etiam fcias , quod earum medicina; 
funt naturis propinqua: , prout dixerunt philofophi in li¬ 
bris fuis , quod natura propinquat naturae , & uatura affi- 
mulaturnaturae . & natura coniungitur naturae , 8 c natura 
fubmergitur in natura , & natura de albat naturam,& natu¬ 
ra rubmeat naturam : generatio cum regeneratione reti¬ 

netur,generatio cum generatione vincit. 

C A P. IV. 

De decottione & eius effettu. 

E T fcias quod Philofophi nominaverunt in fuis libris De- 
_^co£tionem.Er dixerunt.quod faciant decoctionem in re- 
Jbus.Et illudeft.quod eas generat, & mutat a fuis fubftantiis 
& coloribus ad alias fubftantias,& ad aliorcolores. Et non 
tran(grpdiaris,quod dico tibi in hoc libro; 8 c procederere£te. 
Refpice frater femen , quod eft in viti* hommuimqualiterin 
O 4 ipfum 


tlBUR SECREtOUM 
ipfum operatur Solis caliditas, quoufque erit ex eo granum. 
Se comedunt homines, 8 c alia animalia. Pofttnodum opera¬ 
tur in ipfum in homine natura cum fua caliditate , Se reddit 
carnem&fanguinem. Et noftra operatio magi fterii eft fic. 
Vndenoftrum femen,quod afapientibus eft fic, quod fuaper- 
fcdiofuufqueproceftus eft ignis, qui eft caufa vitae 8 e raor- 
tis,noncribuitei vitam nificumintermedio Sefua fpiritua- 
litace,quae non commilccntur nifi cum igne. Iam \ erificavi 
nbi vericatem>quam vidi ac feci» 

C a p. V. 

Ve fubtilutione ifolutiont, coagulatione & com¬ 
mixtione lapidis,& eorum cauf i&fine. 

KT fdas, quod nifi (ubtiliaveris corpus, quoufquefiaC 

aqua totum, non rubiginabitur, nec putrefiet,& non po¬ 
terit congelare animas fugaces,cum tetigerit eas ignis: quia 
agnis ellqui eas congelat,cum auxilio ipfius ad ipias Et fi- 
imliterpraeceperunt philofophi folvere corpora,& folvimus, 
wtadhaereat caliditas eorum profunditatibus. Poftea redi¬ 
mus ad folvendum 4 faco pora, & ad congelandum poft e- 
ius folutionem , cum re quae eiappropinquavit , quoufque 
coniungamus omnia commixta bona St loonea commixtio¬ 
ne , quae eft quantitas temperata. Vndc coniunximus i- 
gnem &aquam, 8 cterram &: aerem: & quando commifcuic 
fe fpift um cumfubrili, & fu bule cum fpiflo.remanfit alia cum 
alnsj&converfaefueruntfux naturae pares , cum priuseftenc 
fimplices,quia pars eft generativa.addit 8 c tribuit fuam vir¬ 
tutem in fabtili,quod eft aer: quia adhaelit cum Cuo confimi- 
Ii,Sc eft pars generationis. Vnde accepit poteftatem ad mo- 
•vendum & afccndendum. Et potuit frigiditas in fpifto:quia 
amific caliditatem.Si exivit ab co aqua, & apparuit res fuper 
ipfum. Et exivit humiditas afeendendo, & fubtileaeris, fle 
commifcuit fecum eo: quia eft fuum confimiie.&fuae natu¬ 
rae. Et quando corpus fpiffum amifit calidirarem $c humi- 
«litatem, 8 cpotuitfuper ipfum frigiditas & ficcitas , &cora- 
minuaruqt fe fuae partes,& divifx fuerunr, 8 c non fuir humi- 
<litas,qua£comungeretipfas partes ckvifas, elongaverunrfe 
partes. Etpofteaparsquaeeontrariafrigiditati, quia conti¬ 
nuavit & immifit fuamcalidicatem , Stfuam decodfionem 
ipfis partibus, qua funttb;ra:,8cin eis ipfius poffe valuit, fi ve 

p©cuic. 


Regis Calx». . u* 
potuit, & habuit dominium & vi&oriam fuper frigiditatem, 
Sclatuit frigiditas,qua: prius erat in corpore fpiffo per vi<fto- 
riam caliditatis fuper eam, converfa fuit pars fua: generatio-? 
nis,&facfta fuit fubtilisSc calida, & conata fuit liccarecum 
fuaxali ditate.; Et pofteafubtile,afcetffor naturaru,cumami- 
fit calorem accidentalem, & accedit ei frigiditas, tunc con¬ 
verfa: fuerunt,&infpiffaverunt fe ,&C defcenderutad centru, 
&coniun&a: funt naturae terreftres, qua:fe fubtiliavcruat.Sc 
convesfa: fuerunt in fuam generationem, & imbiberunt fein 
eis:&coniunxit humiditas illas partes divifas , & conata eft 
terra ficcare illam laumiditatem,8t obfedit cam, 8Cprohibuie 
ne exiret ab ea , & apparuit quod erat ablconfum fuper eam. 
Etnonpotuithumiditas feparari retentione ficcitatis. Etfi- 
militerinvemmus, quod tunc quidquid eft inmundo, reti¬ 
netur per fuum contrarium.vel cum luo contrario:fcilicct ca- 
lidiras cum frigiditate, & ficcitas cum humiditate. Poftea 
cum quilibet eorum obfedicfuum focium, comifcuitfefub- 
lime cum fpilfo, & fa£tae fuerunt illa: res una fubftantia,fcili- 
cet fua anima calida & humida, 8 c fuum corpus frigidum 85 
ficcum. Poftea conata fuitfolvere cum fua caliditate &fua 
humiditate,qua:eftfuaanima.Etconatafuie claudere & reti¬ 
nere cum fuo corpore, qucd eft frigidum 8c ficcum. Et fic fu- 
perhoc Circuit & convertitur officium huius. Jam aflerui ti¬ 
bi veritatem, quam vidi & feci: & praecepi tibi.ut converta* 
naturasfuafubtilitate, &fuis fubftantiis cum caliditate & 
hu miditate,quoufque convertantur ad aliam fubftantiam ,85 
ad alios colores. Et non rranfgrediatis quod xn hoc libro di¬ 
citur,procedas re&e in magifterio, prout cupis. 

C a v v t VI. 

De fixione (piritus. 

E Tfcias, quod corpus cumcommifcet fe cumhufniditate, 
8 C ipfum invenit ignis caliditas : convertitur humidi¬ 
tas fupefcorpus, &f©l vir ipfum, & tunc non poteftfpiritus 
ab eo exire: quia imbibit fecum igne. Et fpiritusfunt fuga¬ 
ces, quoufque corpora cum eis commifccntur, 8cconantur 
pugnare cum igne,& eius flamma. Et parum tamen conveni¬ 
unt ifta:partes,nifi cum operatione bona, 8Ccontinuo 8Clo¬ 
go labore: quia natura anima: eft teudensfurfum, ubi centru 
anima: eft. Et quis eft ille.ex probatoribus,qui valeat duo, vel 
diverfaconiungere;quorum centra funt di verfa, nifi poft co- 
Terfionem natutje eSruudem S^mutatioflemfubftantia’, SC 

O s re i 


Lis 'er Secretorvm 
Ifeiafaa n&fur,quod eft grave quasrere. Ergo qui potuit con¬ 
vertere animam in corpus; & corpus in animam, & commi- 
feere cum eo fpiricus fubtiles,tinget omne corpus. 

C a p. VII. 

De decottione,contritione, & ablutione Lapidis. 

'CT Teias illud , quod eft multum necefle in hocfccreto at¬ 
que magifterio,cft decodtio , contritio atque cribrario 8 c 
mundificatio,atque cum aquis dulcibus ablutio. Vnde qui a- 
liquidhuius operatusfuerit , mundificetab eis nigredinem, 
8 C tenebras, quae apparent fuper ipfum in eius operatione. Et 
corpus fubti!iet,quanto plus poterit, poftea mifcebit cum eo 
animas folutas,& Ipiritus mundos, quoufque libi placeat. 

C a p. VIII. 

De quantitate ignis y & eius commodo & 
incommodo. 

j; T cognofcat fimiliter quantitates ignium, & comodum 
rei huius,& incommodum eiufdem,provenit a commodo 
Scincommodo ignis. Vnde dixit Plato infuis fermonibus,in 
libro luo: Ignis addit perfefto commodum/eu perfe dum , & 
corrupto incommodum /eu corruptionem. Vnde cum fuerit 
eius quantitas bona & idonea,perficiet, & curti multiplica¬ 
verit in rebus, ultra modum corrumpit ambo , fcilicec perfe¬ 
ctum atque corruptum. Et hac de caufa oportuit lapientes 
mittere medicinas fuas fupra Elixir, ad prohibendum & re- 

moyendumabeis com^uftionemignium,&eorumcalidita- 

tem. Et dixit Hermes patri fuo : Pater timeo ab mimico in 
mea manfione. E t dixit: Fili, accipe canem mafculum Cora - 
/cenem ,<3 caniculam Armenta, & jungetnfimul, (Sputent 
canem coloris ccelt , & m bibe ipfium una fit i ex aqua maris , 
yutatp/ecufiodiet tuum amicum , & cufiodiet te ab mimico 
tpo,&adtuMit te ubi cunque fis ,/emper tpeum exifiendo in 
hoc mundo , & malio. Et voluit dicere Hermes pro cane <Sc 
.canicula, res qua: confervant corpora a combuftione mnis, 
ixeius caliditate- Etfunt illae res aquae ex calcibus & fal^bus, 
quarum fatura: in veniuntur in libris fapientum dehocma- 
gUie.no. Et aliqui ex lapientibus nominaverunt eas, 
aquas marinas, & lac volatilium, & 
hisfimilia. 

Cap, 


C A v. IX. 

Defeparatione elementorum Lapidi*. 

tfNde oporcec.o frater.quem Deus honoret.ut accipias lapr- 
1 dem honoratum.vel preciofum, quem nominaverunt lapi¬ 
entes & magnificaverunt, & abfconderunr, & celaverunt. Et 

ponas ipfum in cucurttita cum fuoalembico , & fepara eius 

naturas,hoc eft,quatuor elementa,terram,aquam, aciem, $5 
jpnem Etfunt ea,corpus & anima.fpimus 8ctm6tura. Ec 
cum feparaveris aqua a terra,&aerem abigne,ferva utrumqj 
duorum per fe, & accipe quod defcend.t ad fundum vafis , & 
illud efttex,&ablue ipfam cum igne calido, quoufque aule- 
xatur eiusnigredo,&recedat eiusipiffirudo: ^albihcaipsa 
albificatione bona , & fac ab ea evolare additiones humidi- 
tatum, & tunc converretur $C deveniet calxUlba, in qua non 
es it obfcuritas cenebrofa nec immunditia , nec contrarium. 
Poftearedi ad naturas primas , quae afeenderunt ab ea, 8C 
mundifica eas limiliter ab immunditia & nigredine atque 
contra;ictate,&reiterafupereas multotiens, quoufqne tub- 
tilientur, & purificentur & attenuentur. Et cum hoc feceris, 
iam mifertus eft tibi Deus* Etfcias, frater.quodhoc officia 
eft unus lapis , fuper quem non intrat Garib, idelt,aliquid a- 
liud. Cum eo operantur fapientes , &: de eo exit, cum quo 
medicatur. quoufque compleatur. Non commifcetur cum 

eo aliquid,necin eiusparte, necin eiustoto. Et hiclapisin- 
venitur in omni tempore, 8cin omniloco, &apud omnem 
hominem , cuius inventio non aggravat inquirentem ubi¬ 
cunque ht. Et eft lapis vilis, niger & foetens , non emptus 
pretio, 8cfine aliquo, non exiftit levis in pondere:& vocant 
@um >Ort(ro mundi: quia oritur ficut germinantia. Et haec eft 
eius revelatio atque apparitio inquirenti. 

C a p. X. 

Denatura lapidis & eius origine. 

A Ccipe ergo ipfum, & optare ipfum, ut dixit Philofophus 

A i n fuoUbro,quando nominat eum fic : Accipe Lapidem 
non lapident , W qui none&lapv, nece&de natura laptdts. 
Et e& lapis cuius miner a generatur tn capite monttu , oCPhi- 
lofophus voluit dicere montes pro animal. Vnde dixit: Ftls 

$ade ad montes India, & ad fu as cavernas , & accipeex ets 
lafitdes honoratos,qut hquefut tn aqua , quado comtfcetur et. 

illa eft ipfa videlicet, qfuniitur ab aliis momib.SaUorurn 


Liber Secretorvm 
cavernis. Etfunr,fili,lapides,8c nonfuntlapides,fed nomi¬ 
namus eosper fimilitudinem, quam habent ad eos. Et fcias, 
quod radices mineralium lpforumfunt in aere , &eorumca- 
pitain terra.&qnando evelluntur a fuis locis,audietur 8Ceric 
rumor magnus, < 3 c vade fili,cum eis,quiacitoeuanefcunt t 

C a p. XI. 

De commixtione elementorum fep arat orum. 
f Ncipe compofidoncm , qua; eft circuitio totius fa&i : nam 
*compofitio nonerit,nifi cum matrimonio & putrefa&io- 
ae. Et matrimonium eft, commifcere fubtile cum fpifio. Et 
putrefa&io eft affare,terere & rigare, quoufque commifcean- 
tnrinfimul,8c fiant unum : itaquodnonfitineisdiverfiras, 
nec feparatio de aqua mixta aqua;. Et tunr conabitur fpiffum. 
retincrefnbtile,& conabituranima pugnare cum igne, & pa- 
tiipfum. Et conabitur fpiritus fubmergi in corporibus , 8C 
fandiin eis. Et oportuit hoc effe: quia corpus folutum cum 
commifcuitfe curti anima, commifcuitfe cum ea,& cum o- 
mmbusfuis partibus, & aliain aliis intraverunt, cumfuafi- 
militudine,& converfa fuerunt unum Stidem. Etideo opor- 
tuitjquod accidatanimredecomoditate , de durabilitate, 
& permanentia , qua: accidit corpori in loco commixtionis* 
Etj fimiliter fpiritui in hoc ftatu vel permanentia animae 
8Ccor*oris , conveniens fuit accidiffe. Quia fpiritus cum 
commifceturcum ea,cum labore operationis, & commixtae 
luerint partes eius cum omnibus partibus aliorum duorum, 
qua? funt videlicet anima & coipus , tunc converfa fuerunc 
fpmrus & anima ambo, unum quid Scindivifibile fecundum 
Cubftantiam integram,cuiusl'alvaefueiunt fuae natura:, & co- 
venerunt fux partes, unde cum obviaverit iftud compofitum 
corpori foluto,& ipfumconfequuta fuerit caliditas, ficappa¬ 
ruit fuper faciem eius quod erat ineo ex humiditate, & lique- 
fa&um fuerit in corpore foluto,&: cran fi v it in i pium, & com- 
mifcuit fecum eo, quod eft de natura humiditatis, incendit 
fe,& defendit fe ignis cum eo. Unde cum tunc ignis voluerit 
cum eo fufpendi, prohibebit eum apprehendere fe; id eft,ad- 
hzrere cum fpiritu admixto aqua: fuse. Et ignis non adha:re- 
bit ei.quoulquefit purum. Et limiliter aqua,ex fua natura fu¬ 
git abigne,& quando ipfam coofequitui ignis,& vult eam a- 
volate,8c licfuit corpus caufa retinendiaquam, 8Caqua cau- 
fa retinendi oleum, quod non comburetur nt:c confumetur. 
Et fuit oleunacaufa retinendi tincittram:Scfuit tm&ui* cau¬ 
fa fa- 


Ricis C Ati d. * If 

ft facicn di apparere colorem, & caufa demonft randi tu>au- 
iam,inqua non cftlumen nec vita. Unde haec eftvita rc^afe 
rei perfe&io & magifterij. Ethoceftquodquaefivifti. Scias 
igitur & intellig«t,& invenies quod quaeris, fi Deo placucm* 

C A p. XII. 

De folutione lapidis compofiti. 

C Ed poftea Philofophifubtiliaveruntfe ad folvendumea^t 
^ benefe commifcerent corpus &anima. Nam omnia qux 
fimulfuntin contritione & ailauone &rigatione J habeor t£- 
ciniratem & colligatiqnem ad invicem,ldeoquepotefticnis 
affamere naturam a debiliori.quoufque deficiat & e vanefeat: 
Sc fimiliter revertere fiuper partes fortiores, quoufique rema¬ 
neat co; pus fine anima. Unde quaado ficfolvuntur&ccn- 
'gelantur.accipiunt parces ad invicem, partes fiuas magnas vi¬ 
delicet atqueparvas, &fuithocex cis complexio, & eileom 
«ffumptio, & ficconverfia fuerunt illa duo unum & idem. It 

quando ficfuic , alfiumicignis ab anima quantum affumira 
corpore,nec addit nec diminuit.unde fuit per ea perfcaio.Ex 
eo necefleeft ei capitulurapropriuminficienqa Elixiris , fci- 
licet di<ftum,defol vendo corpora & animas fimplices, Quia 
corpora nonintrantfuperanimas,&erunt retinaculacms,&: 

excufiabunt eas ab omni opere fublimandi, figendi atque re¬ 
tinendi, & commifcendi, & his fimilia, nifi cum mundifica^ 
tioneprima. Et fcias,quod fiolutio nontranficcnditlaosduos 
modos . aut enim eft extrahere interius rerum ad fuamfupcr- 
ficiem.&erit pro hoc fiolutio, & eft exemplum ad hoc, quod 
Argentum eft frigidum &ficcum in fua apparentia: Aequan¬ 
do apparer fimm interius, eft folutum : quia eft calidum 8C 
humidum. Aut dnftafolutio eft: corpus acquirerehumidira- 
tem accidentalem,quam non habebat,& additfuam humidi¬ 
tarem cum ea, &ideo fol vunt fe fua; partes, & erit proeofo- 
lutio. 

C a p. XIII. 

De coagulatione lapidis. 

E T dixerunt aliqui exfapientibus : CongeUtn balneo coa* 
gulattone bona , quam tibi dixi, & eft fulgur lumtnofum 
in tenebris, &e& hjaetnth** rubens, & toxicum igneum & 
interficiens , & eft elixtr ejuodfupcr nuUum remanet Et Leo 
Suttormalefaftor, & enfisfeindens , & tirtacafiinatrix W 
[anens omnem infirmitatem. Et dixit Gcbqt filius Hayen : 


t 1BIR SfiCRBTOJlvM 
Quod omnes operationes huiu* magijierijfubjex conttnentu? 
rebus ,quA funt fugare,funder e , 'incerare & dealbare , ut eft 
marmor, &follere & congelare. Et illud fugare,eft fugare Sc 
removere nigredinem a fpiritu Sc anima. Et fundere, eftli- 
quefadtio corporis. Etincerare, eft proprie corporis & eius 
fubtiliatio. Et dealbare eft: fundere cito corpus proprie. 

fit congelare,eft congelare corpus cum anima praeparata. 
Rurfum,fugare caditiuper fpirirUmSc animam : & fundere, 
& dealbare,Sc incerare, Scfolvere,cadit fuper corpus. Et con¬ 
gelare cadit fu per animam. Etinreilige. 

C A P. X I Vv 

Quod Unus tantum fit lapis , & dz eius 
natura. 

TMxicBauza&Philofophas Graecus , cum interrogaverunt 
•^eum: Nunquid germinans poteft fieri lapis ? Dixit fic: 
Duofcilicet primi lapides,lapis alkali, & lapis nofter, qui eft: 
vira illi.qui ipfum fcit & eius fa&um. Et qui nefcivit & non 
fecit,Sc non certificabitur quomodo nafcatur, aut putabit la¬ 
pidem : aut qui non comprehendit fuper omne quod de mo¬ 
dis huius lapidis dixi,iam parav it fe morti 8cpecuniam fuam 
perditioni. Quia nifi hunc lapidem honoratum invenerit, 
non confurget alius fuoloco , Sc non vincent naturae fuper 
ipfwm. . Eiusnaturaeft caliditas multa cum temperamento. 
Vade qui fcivir ipfum, iam docuit ipfum, Sc quiipfumigno- 
rarit.non docuit ipfum.Habet autem proprietates & virtutes 
multas. Nam ipfe mundificat corpora ab additionibus acci¬ 
dentium aegritudinum , & confervat obftantias falvas, ita 
quod non apparent, neque videnturin eo turbationes con¬ 
trariorum, nec fugimencum fui vinculi. Hic eft enim fapo 
■corporum Sc eorum fpiritus , & eorom anima quando com- 
mifcetur cum eis,folvit ea fine detrimento. Hic eft vita mor¬ 
tuorum & eorum refurredtio , medicina conferrans corpus, 
& purgans fuperfluiratem. Et qui ipfum fciverit,fciar, Sc qui 
nefcierir,nefciat. Nam huius officium confurgit pretio, nec 
aftociatar venditioni feu emptioni. Intelligeeius virtutem 
Sc valorem atque honorem,Sc operare. Er dixir quidam fapi- 
ens: Non efl tibi datum d Deo hoc magifierium folum pro tiut 
audacia fortitudine & calliditate Jineomnt labore. Nam la¬ 
borant horni nes, Sc Deus tribuit fortunam hominibus. Ado¬ 
ra ergoDeum creatorem , qui tibi tantam gratiam fuis operi¬ 
bus benediftis voluit exhibere; 


C AP. 


R i « i $ C a i i ®. 

C a p. XV. 




Modus operationis lapidis ad album. 

Vm ergo volueris hoc magifterium facere,accipe Iapidem 
'“'honoratum, &£poneeumin cucurbita, &coopericum 
alembico, & claudeeumbenecumlutofapiennae, &; dimitto 
exficcari; quod fic facies, quotiefcunq; claudes cum luto fa- 
pientise, poftea mitte in ftercore calrdiflimo .• deinde diftilla- 
bis eum,& pones fubeorecipiens,in quoddiftilleturaqua, 8C 
dimittes fic,quoufq; tota aquadiftilletur, & exficcabitur hu- 
miditas,& poterit ficcitasfuper eum.Poftea^xtraheeumfic- 
cum,& fervabis aquam, qua: diftxllaverit exco.quoufque tibi 
fit nccellaria. Accipiesque corpus ficcum, quodjremanfitin 
fundo cucurbita, & teres ipfum,ponesque in vafe Chalcofcv- 
laria, cuius quantitas fit fecundum quantitatem medicina:, 
& fubhumabis eam in ftercore equino humido exccllentiftr- 
mecalido,proutporeft , & fitipfum claufum bene cum pila 
&: luto fapientiae,&: fic dimittas ipfum efle ibi. Et cum nove¬ 
ris quod voluerit infrigidari ftercus , parabis aliud calidifti- 
mum, Siin eopones di&um vas. Sicfacies cum coqu.adra- 
ginta dies.renovandofazpe ftercus calidum, cumneccflc fue¬ 
rit, & folvctur medicina in fe : & fic fiet aqua fpifla alba, 8 Q 
cum fic cam videris, fcias eius pondus, & adde eidem quan¬ 
tum eft medietas ponderis ipfius de aqua, quam prius ferya- 
fti,& claudetuncvas ipfum culato fapi£tia\& iteru reducadi 
ftercus equinucalidu, quia in eo eft humiditas& caliditas,3c 
non omittas (utptius diximus) renovare ftercus,cu infrigi¬ 
dari incocperit.quoufq; copleantur 40.dies. Quitftunc medt- 
cina cogelabiturin fimili quantitate dieru,quibus folutafuic 
yrius. Poftea accipe ea & fcias pondus eius integre, &accip« 
quantitateeiusdeaquaquapriusformafti, & tere corpus &3 
fubtilia,& pone aqua fu per ipfum. Et iteru remitte in ftercor© 
equino cabdo, per unafeptimana & dimidia,& funt 10.dies, 
tuncextrahes 8cinvenies corpusjam bibifle aqua.Pofteater» 
ipfum, Scponefuper.ipfum deipfaaquaquantu prardidueft. 
Et fublima eu in ftercore, & dimitte ibi per alios 10.dies.Poft¬ 
ea extrahe, Scinycuies ipfum corpus quod ja biberit aquam. 
Poftea ut prius tere, & pone fuper ipsu depiardidtaaquajux- 
ta quantitate prsedidta.tCueru fubhumabis in ftercore pra:di- 
<fto,&:dimittes,ibi per dece dies.Sd poftea extrahes. Et fic fa¬ 
cies quarta vice, tunc cumjam quarto complebiturhoc, ex¬ 
trahe Sdcere> ^fubhumabis eum ip ftexcorc, quoufqifolva- 

xuxs 


L ip er SecretoR. Regis Cal id. 

Cur: deinde extrahe,SCreitera adhuc femel, quia tunceft ori¬ 
go perfe£ta,& iam complevifti fuum fa&um. Tunc vero cura 
£c fuerit 8Cadduxeris rem, 6 frater , ad hunc ftatum honora¬ 
tum, accipe ducentas quinquaginta drachmas plumbi vel 
ftanni, & fande ipfum. Deinde cum liquefadtam fuerit, proij- 
cefupcr iplum unam drachmam de Cmabari : ideft, de hac 
inedicina.quam adduxifti ad hunc ftatum honoratum,& huc 
ordinem alcum,& retinebit ipfum ftannum feu plumbum, ne 
cvoletabigne , & albificabit ipfum , & extrahetabeoipfius 
detrimentum & eius nigredinem, &convertct ipfum in tin¬ 
cturam permanentem perpetuo. Deinde accipe unam drach¬ 
mam dciftis ducentis quinquaginta, & proijcefuper ducen¬ 
tas quinquagintaftanni aut latonisfeu cupri, & convertet 
ipfum in argentum melius quam de minera, 8choceft maius 
quodfacere poccft,&! ultimum,ft Deus voluerit. 

Cap. XVI. 


Converfiopraditti lapidis in rubeum . 

*C T fivoluerishocmagifteriumadaurumconvertere,accf- 
■^pe de hac medicina,quam, ut dixi, adduxifti ad hunc fta¬ 
tum honoratum, & adhunc ordinem altum , pondus unius 
‘drachma?, & hoc fecundum modum exempli tui fuperius di- 
#ti. Ecponeeaminvafecalchofolario , Sifublimabis eamm 
Hercore equino per quadraginta dies: quiafolvetur: poftea 
dabis ei adbibendumaquam corporisjfoluti, primo quan¬ 
tum eft medietas fui ponderis : poftea ufquequo congeletur 
fubhumabisin ftercore calidiftimo,ut prius di&umeil. De- 
indeper ordinem facies in hoc capitulo auri, ficut fecifti fu¬ 
perius in capitulo argenti, Scerit aurum, & operabitur au¬ 
rum , fi Deus voluerit Cuftodi fili hunc librum fecretifti- 
S»um,& non ponasipfum in manus ignorantium fecie- 
«njfccretorum Dei: quia perficies quod vo¬ 
lueris. Amcja. 


TINIS. 


LIBER 





VII. 


LIBER TRIVM VERBO- 

RVMKALID REGIS ACV- 
tiflimi. 

MANVS CRlPTO , AB IMPRESSIONE 
Bafilienfi diverfam Lettionem prabente, quam hic 
apponere libuit. 

|Lchim jAcft Ars Artium, Scientia Scien” 
tiaruuiabAlchino inventa : Chimia autem 
Grxcc.mafla dicitur Latind : Per iftam enim, 
arcem Metalla,qux in Mineram imperfe&am 
reducuntur ad perfe&ionem de corruptione 
ad incorruptionem : quod ficut puer in utero matris ex cor¬ 
rupta matrice,qua:habet infirmitatem & corruptionem,non 
fpermafaeritmundum, fitleprofus&corruptus, caufama¬ 
tricis corrupta:.* Sic eft in metallis.qua: corrumpatur natura, 
ex fulphure corrupto,vel in aquafoecida. Quianaturaintedic 
facere folem & lunam,in pundlo fute originis, & non poteft; 
Unde metalla corrumpuntur per adtus ficut fupra didfcuro.-«ft„ 

DE QV, ALITATE LAPIDIS PHD 
lofophici. 

C A P V T I. 

i 

T Apis ifte,dc quo fit hoc opus, habet in fe omnes colo- 
^ res. Eft enim albus,rubcus.rubicundiffimus; citrinus, cu 
triniftimus, coeleftinus, viridis, gravis. In Lapide iftofunc 
quatuor elementa. Eft enim aquaticus, aereus, igneUs 8C ter¬ 
reus. In Lapideifto, in occulto eft caliditasScficcitas: Scia 
manifefto frigiditas & humiditas.- Oportet ergo nos occul- 
taremanifeftum,& idquodeftoccultum,facere manifeftum. 
Illud autem quod eft in occulto, fcilicer caliditas 8 c ficcitas 
eft Oleum: Sciftud «leym eft fiecum, Illa ficcitas tingit,quia 
Q fiesitas * 


1 fAEl TRIVM VbRBORYM 

, k . . . o^nr.ttahud auiaalkalc8Cnon aliud 

fi - Cd 'rWudq™o7eftTnmanif(:ftofrifdam&humia l un.< : fll 

tingit. ^ Oportet ergo quod frigidum & humi- 

fumus corrumpens^, Opoxtet crg^ ^ S crat in occul- 

fo Scfiantunafubftantia. IllaaBtemfrrigiditM & hum.di- 
tas eH:fumus corrumpens & aquofus, de quo dicitur , quo 

humiditas aquok & aduftiva corrumpit corpus fungum 

pigredinem, litas ergo infirmitates oportet dcftruere in i & t»c 
&per gradus ignis» 


De Lapidis ipfius proprietate. 


C A P. II. 

H lceft Liber TriumVerborum, lib?rLapidis precioli, qui 
eit coipus aereum & volatile, frigidum & humidum , a- 
q aof’m & aduftiviim,virtute divina. Et tunc mutatur ipiri- 
tus in nobiliflimum corpus,8c non fugit ab jgne, & currit ut 
oleum, quodefttin&uravivamultiplicativa,pondcrativa, 
colorativa, declarati va,confolidativa, pulcherrima, icgtclu- 
T?a,pra£fervativa» 


De occulta caiiditate & ficcitate in humido & 
frigido exijlentibut . 

C a p. III. 


O Pus mirabile Trium Verborum,eft opus illud , quod di 
tribus verbis legitur, & aliter aquibuldam intelligirur, 
ut omnes clare & aperte nou intelhgant caufam in tribus 
\erbis. Hocinquiritur inhumido &thgido, in quoeftoc¬ 
culta caliditas & ficcitas , & hoc fcire nos oportet, utfacia-j 
mus de manifefto occultum, & de occulto manifeltum .* & 
illud occultam eft de natura folis& ignis, & eft pretiofiffi- 
mum oleum omnium occultorum, tindlura viva, &aqua 
permanens,quaefempet vivit,& permanet, & acetum Philo-' 
fophorum,Scfpirituspenetrativus: &eftoccultumtingiti- 
vum,aggregativuum8c revivificatiYum , quod reflificat & 
illuminat omncsmortuos.&furgerceos facit, poftquam 
uou fugit ab igne eius caliditas & 


2lf 


kittsis C At l b. 

&e converfwnejfiritus in eorpus & torporis 
in Jp tritum. 

Gap. IIII. 

CP intus ifte vertatur in corptis, & koc corpus in fp iri tum, 
^ Sciterum fpiritus ifte Hat corpus , & runcfaiftadtamici- 
lia,inter frigiditatem & humiditatem, cahditatem & ficcita- 
tem. Sed virtute Dei fieri potefl: cum molli temperamento, &r 
'moderativo termino ignis. Efhuius longitudinis duorum 8C 
unum,a tribus duo intelliguntur , a duobus vero tria non in¬ 
telliguntur. Et liate funt verba predofa,occulta &C aperta,da- 
tanonpravis,nonjimpiis, non infidelibus, fed fidelibus 8 c 
£aupe'ribusa primo homine ufqu e ad ultimum. 


®e Planetarum & eorum imagine, operibus in Mer- 
curio exi flentibus. 

C a p v t V. 

T\ Ico ergo,quod in MercunofuntoperaPlanetarum,&e6s? 
■^"rum imaginationes In fuis locis , ficut in foetufuis parti, 
feus 8c temporibus operantur. Nam infectu primo menfe 
cum femen a matrice acceptum eft, Saturnus operatur con¬ 
gelando, &conftringendo fua frigiditate & ficcitateipfam 
materiam in unam m a fiam. Secundo menfe operatur Jupuer 
fuacalidirate,digerendo in quandammalfam carneam , qua; 
embrio vocatur. Tertio menfe operatur Mars .agens in ma¬ 
teriam. &fuacaliditate&ficcitate diviaic & fequeftrat il¬ 
lam maflam,& membra difponir. Quarto menfe Sol,ut Do¬ 
minus, immittit Spiritum,&fic incipit vivere. Quinto men¬ 
fe operatur Mercurius,quiForamina dcfpiraculafacit. Scato 
menfe Venus difponit 8c ordinat fupercilia8£ oculos , tefti- 
«ulos,&;fimilxa. Septimo menfeLunafua frigiditate & hu- 
rnidirate laborat ad expellendum foetum : &fitunc nafce- 
Fetur, vivere pollet. Si vero non nafeitur , tunc debili¬ 
tatur. Et iterum Saturnus odtavo Vnenfe fua frigiditarc 
& ficcitate incipit operari, tunc tonftridgendo iphus foe¬ 
tus acceptionem in matrice > & fi tunc nafceretur , vi¬ 
vere non pofler. Nond menfe Jupiter iterum opera¬ 
tur, $$ fua caliditate humiditare iterum nutriendo 
O % aeducit 


LiBBR Trivm Verioivm 
reducif vires ipfifactui. Etficcompletononp menfenafcitur 
& bene vivit. Et hxc Cunt verba veta. Aqua foetum tribus 
menfibus in matrice confervat, Igms totidemcuitodit. Aer 
quoque tribus mentibus fovet. Infanti verd nunquam pa¬ 
tebit egreflus,quoufq; aereos flatus exhauriat. EgtcttUS tan¬ 
dem os aperit,&la£tatur*. 


Ve obfervatione Planetarum m 
opere. 


C a p. V X. 


A B iftis tribus menfibus oportet nos intelligere , te 
cum acuto ingenio fcire, SCcomponere & extrahere duo, 
quia ab iftis verbis intelliguntur duo. Unde omnes qui cu¬ 
piunt fare hanc rem, acuant ingenium fuum adaperiendum 
thefaurum ex tribus verbis, inquibus occultatur tota praepa¬ 
ratio & virtus lapidis,in quoeft caliditas &, ficcitas, quae ic- 
citas eft oleum vivum. & tinctura viva. Hxc eft expolitio : 
Ouialic a principio conceptionisufque ad nativitatem in¬ 
fantis, quilibet Planetafuo loco dat imaginem virtute divi¬ 
na fic creante. Ita in omnibus operibus Alchimicis quilibet 
Planeta fuo loco facit imaginem ufque ad complementum 
operis,& tunenafeitur Alchrmia artificiofe. Erinhoc opere 
Alchimire multi errant, & pauci perveniunt ad finem. Nam 
inhocopereeftfaltus Lunae,&circulus Solis, ad gradus tres. 
Primus debilis : fecundus firmus : tertius perfe&us : & ier- 
mini tres. Primus, quando Sol intrat in arietem, & eft in»aa 
exaltatione. Secundus, quando Sol eft in Leone. TL erciu , 
quando Soleftinfagittario. Intelligeergo, quia fecundum 
iftos gradus complecur opus Alchimiae, 


Expojitio Trium Verborum. 


C a p. VXI. 


T) Edeamus nunc ad expolitionem Trium Verborum . ia 
quibus rora Ars confidit. Aqua enim dicitur tribus rnen- 
fibus foetum.in matrice confervere. Aer tribus menfibus fo¬ 
vet: Ignis totidem cuftodir. Hoc totum duftum eft de Mer- 
curio,perfimilitudinem. EtVerbumiftud&fermoifte, SC 


termi* 


Kif is Cliu. ' 219 

terminus obfcurus cft apertus ad intclligendumverum.Nam 
& alia natura eft in muliere praegnante, alia in Mercurio. 
Tamen per fimilitudinem caloris, qui in matrice inventus 
eft , aeftimatus eft ignis, qui eft triginta duorum graduum, 
Uudeiftud tertium verbum de quo dicitur, Ignis totidem 
cuftodir,obfcurumeft,& multi errant in eo,& intrant terram 
ifgipnern neftientem, quia a tribus accipiunt duos gradus, 
&"ab iftis duobus gradibus extrahuntur reliqui gradus , &C in 
52. particulis craticula: partitur libellus : & in lftisgradibus 
expletum eft verbum tcrtiumtotum,de quo dicitur totidem. 
Primus gradus complet aquam 8c aerem. Secundus gradus 
complet totum hoc quod diximus 8c totidem, Sc hoc eft do¬ 
num Dei. 

De gradibus Ignis , • • 

C a p* VIII. 

S Permaergo Lapidis eft frigidum &humidum, & liqui¬ 
dum. Liquor vero facit globum , &C recipit carnem & ian- 

guinem,&membra,&: imaginem,deinde a Deo altiflimo, &C 

venit ad ortum &C interitum. Et ifti funt duogradus & 7. Se¬ 
cundum fperma cft lapis folus , nec eft ei alius fimilis in h oc 

tnundo, qui feipfum impraegnat, & de feipfo concipit,8t iei- 

pfum parturit 5 & poftquam hoc vi vum moritur, a tubea, i 
morte mortuum caula eft tum per calidum & ficcum, SCnon 
fugit ignem,pec emittit fumum : nec faltum faciet, &. fundi¬ 
tur ficut cera, & eft ficut ele&rum, bCeft ficcum,quae ficcnas 
tingit. Etcum haqncuftura vivificantur omnes mortui, &C 

femper vivent. Et eft tiniftura vera,viva,rubea,8c alba.Nota 
quod in fola aqua fine aliqua feparatione poflint fieri omnes 
diftillationas.fublimationes, & calcinationes,Scrubificatio- 
nes,&mortificationes ipfius mercurij mortui : Et infuiio- 
ces cum omnibus refolutionibus &C congelationibus. Sic de- 
bentergoingeniaexcogitarequandofiar. Vndecumiamfa- 
<ftaeftamicitia iqter illum Sc ignem,tuncineurrit ut oleum, 
inunoiftu. Oleum eft; ingrefli vum,penctratiyum,permixtu, 
coagulatum 8c genetivum. Vincit enim omnem rem fub- 
tilem.folidum penetrat.unde omnes qui quaerunt hape feien- 
tiam,acuantingeniumfuum,quandoiftafiant. & quxfinc 
fpeciesiftius artis. Probationes autem lapidis funt h ae , ut 
quando iam eft firmiKTut ponatur aliquantulum deill o Iu per 

. Qr—j fetium 





i Trivm V e r' b cC R vm* 

ferrum candens, vel «s.vcUtgcatam candeas, fi fiultficut 
cerTnon f., m ig»r,«c coW firmiter mctallo.t^c cft per- 

' fc^as quia fi h«cc no apparenr,tunc tamdiu coquendu donec 

'irxfiac* Eft hxc probatiofuper omnes probationes , Sc bxo 
probatio debet fieri inter primam & fecundam congelatio- 
pem & refolutionem. Etfciendumeft . qltodpnmus«mu¬ 
nus mortificat frigidum Schumidum. Secundus c*qua«l 
complet mortem primi mortui, & augmentatrubedineria, & 
facit maffam falfuginofam ( alias; ftal.ginofam ) ^ 
ficjcprimifcuftuspinUlucidam,fulgentem, ut foliaauri,_ & 

fc^rfeftificitio mortis, quod eft oleum fixu m , quod rub.fi- 
*at omnia metalla corrupta, perducit acLfummitatem ,$C na¬ 
turam meliorem. Laudetur ergo Deus»& fanftum nomea 

siuijQUod eft benedi&.umfupec omnenaxnea 

dehocfanfto dono. 


F I N l 3» 


YIII. Pfll- 


VIII* 

PHILOSOPHIAE CHIMI- 

CM DUO VETUSTISSIMA 

SCRIPTA. 

i. SENIORIS Z4DITH, FILII UAMVEUS 
Tabula chimica » 

II. AN O N X MI VETERIS PHILOSOPHI 
Confilium conjugii, ftu de mafa Solis & Lutu, 
libri tres,vere aurei. 

fje Arabico Sermone Latinafatta, cum diverfis manti* 
' fcnptis poliat a, & marginalibus ornata. 

EDITOR AD LECTOREM. 

Qujd Soles ,Luna fignent,pittave tabelL», 

Quid venerandi etiam proflua barba feriis ; 

Turba quidaftantum , vojucrum quid turba volantum > 
Antra quid,armati quid pedes us% volent ; 
yiiraris ? veterum funt hae monumenta fop horum. 
Omntitionfignansibicae libellus habet. 


O 4 


SENIO- 







SENIO, 



























219 



SENIORIS ANTIQVISSI- 


M I PHILOSOPHI LIBELLVS, VT 
Brevis ita artem difcentibus &c exercentibus 
utiliffimus & vere aureus. 

Dixit Senior ZadithfilmHamttel, 

Ntravi ego & Oboel chariflima barba in do- 
mumquandamfubterraneam&pofteaincuicgo 
ffimlPIrSr ^ Elhafam univerfos carceres Iofeph ignitos, 6c 
ridi in tedo imagines novem aquilarumpihas * 
habentes alas expanfas,ac fi volarent, pedes veri 
extentos 8 c apertos,&in pedeunius cuiusq; aquilar,fimilitu- 
do arcus ampli, quam folent ferre fagittari i, &in pariete do¬ 
mus a dextris 8c a finiftris intrantis, imagines hominum fta- 
tium,pro ut poffenc efle perfe&iores &C pulchriores induti 
diverfis veftimentis & coloribus,habentes manus exrenfas, 
ad interiorem thalamum imminentes ad quandam ftatuan» 
fedentem intus in domo, in laterejuxta parietem thalami in¬ 
terioris , a finiftris intrantis thalamum enntrafaciem fuam» 
Et fedebat fub cathedram fimili cathedra: Medicorum ex¬ 
traham a ftatuailla & habebat in gremio fuofuper brachiis 
fuis , & in manibus extentis fuper genua fua , tabulammar- 
moream«xrra£fcamabea,cujus longitudo brachii unius, 8C 
latitudo unius palmae, & digiti manuum eiufdem fub tabula 
reflexi de fuper,aefi reneret eam , &erat tabula ficut libera- 
pertus cuilibet intranti,veluti fi innuerctrefpicerein eam> Sc 
in parte thalami in qua fedebat, erant imagines diverfarum 
rerum infinita:, & littera: de barbaria. Et erat in tabula quam 
habebat in gremio in una eius medietate divifa. Erat enim 
qua:dam linea per medium , imago duarumavium in infe¬ 
riore parte ejuspehorc inclinato, quarum avium una habe- 
bat alas abfciflas,8c altera habens alas duas, & utraque fene- 
batroftro caudam alterius, ac fi volans vellet volare cuiUsal- 
5 $»*&illa veller retinere volantem fecum. Erant autem illas 
O j due 




Senior de Chemia. 

duae aves colligatae, hopnogeneae,depidae in una fphaera,qua- 
fi imago duarum in uno, fcCcratjuxta caput volantis cx duo, 
bus fph*ra,& fupra has duas aves juxta caput tabulae, proxi¬ 
me digiris ftatuae imago Lunae lucentis. Et ex altera parte, 
tabui* ahafjjhaera, refpiciensad aves inferius» Erant autem 
uni verfa tempora quinque.inferius videlicet aves duae, fcili-r 
cet imago Lunae ,&c alia fphaera» 

In alia autem medietace m capite tabui* declinante ad di- 
gitosUatuae, erat imagoSolis emittens radios, velut imago 
duorum in uno. Et in altera parte alia imago Solis, cumuno 
radio defcendente.Et haec funt tria,fciHcct duo lumina 8 C ra¬ 
dius duorum in uno, &C radius unius defeendens, porrectus 
ad inferius tabulae.circundans fphaeram nigram divifamper 
«ircuitumeius,8tfadumeft duo tertia & tertium. . 

Tertium vero eius habet formam Lunae crefcentis,,8Cpars 
interior alba fine nigredine, Sc fphsera nigra circumdat eam, 
& formaearumqualiformaduoruminuno , & Solfimplex. 
Ethaec eft imago unius in uno,8c haec funt fimiliter quinque, 
&'fiunt omnia decem, fecundum numerum illarum aquila¬ 
rum & terrae nigrae. 

Expofuicibiomniaift:a,&compofui in carmine, & hoc 
non habemus nifi a gratia Dei, cuius nomen fit benedidum, 
ut intelligas &C cogites bene in eo,8cfuper eo, & depinxi tibi 
imagines lingulas illius tabuIae,8Cquae in ea funt imagines & 
figura* in locis fuis in iffco carmine, quod poteris perpendero 
capitulis,quae fignificant has figuras. 

Mxplied- Expofui etiam & explanavi has decem figuras, & demon- 
twntm ftravi pollea finepi carminis mei, quod plane non potuit fieri 
fromitit fine carmine, & aperiam tibi manfefte quae celavit ille Tapi- 
M&v? ens, qui fecir ftatuam illam in domo illa,’in qua defcripfic 
totamillam fcientiam, quafiin figura fua, & docuitfapienti- 
amfuam in lapide fu o,& manifeftaviteamintelligentibus.^ 
Sciviquodiftaftatuaeftinfigurafapientis, &quodeftia 
rabulaeriftente fuper brachiis & genibus fuis in gremio fuo, 
^ftfcientiafua occulta, quam defcripfitper figuras.ut diriga¬ 
tur ad illum qui cognpverit Scintellexerit, quod voluerit fa- 
piens per illud propinquius. Eft enim illud interius fubtilitec 
perfpicientis&Icognolcenris terminosfapientiae.exfermoni- 
Ibusobfcuris typicis, cum contulerit illos fermones illic 
Imaginibus & figuris, unum aperiet reliquum, necregetut 
jttpex Iapide occulto, 

EptftoU i 


S E N I © R DE CHIMIAI SI? 

xpijlold Solis ad Lunam crefcentem '. 

In tenuitate nimia dabo tibi de pulchritudine mea lumen, 
quo pervenicur ad perfectionem, fi saltatur enim per hoc ad 
©mnealtum. Dixit primo luna foli, Tu mei indiges, ficue 
Gallus Gallinaeindiger, & ego indigeo operauonetuao Sol, 
fine ceflatione.cum iu lispededtis moribus , pater lumina- 
iium,tu es lumen execlfum,dominus & magnus, figo luna Lunaf»!» 
crefcens frigida & humida,&tu fol calidus Seficcus. quando> 
copulati fuerimus jequitate (latus in man(ione,in qua non fit A JJ <e ] aitlif 
aliud,uili leve habens fecum grave,in quo vacabimus,& eri¬ 
mus ficut vacat mulier 8C vir eius, & hoc eft verum ex locu¬ 
tione. fir erimus 6 fol.cum coniundti fuerimus vacaturi in 
ventre domus claufae,recipiamateanimam adulando , & fi 
abftuleris pulchritudinem meam , 8c fiam ex propinquitate * 
tua tenuis, exalrabimur exaltatione fpirituum, quando afcc- 
dimusorcinemfeniorum. Lucemalucis infundetur lucer¬ 
nae me<e,& ce £Sc me.licuc commixtio vini 8c aqua; dulcis, 5 c 
prohibebo fluxum meum, poftquam induta fuero nigredine 
tua, colore qui fit velut atramentum poft folurionem tuam, 
coagulationem meam. Cum intraverimus domum amo- 
ris->coagulabicur corpus meum,8c ero in vacuitare mea. 

JR.efpondic fol, fi feceris hoc 8t non intuleris mihi nocu¬ 
mentum 6 luna, 8< revertetur corpus meum , poftea novam 
dabo tibi virtutem penetrationis , poftquam potens erit in 
praftio ignis liquefaftionisSC purgationis,ex qua ibis fine di- 
minutione & tenebris, ficutses 8c plumbum , &nonimpu- 
gnaberiS)Cum non fis rebellis. 

Beatus qui cogitat in eloquio meo , nec dignitas me a ipft 
negabitur,nec vftefcetper carnem infirmatus Leo. Qii°d 
autemfucceftifti mihi,non nego aptum augmentum plumbi. 

Igitur definetluxmca,extin<ftus elVdecormeus,quoniam ca¬ 
pient de aere mei mundi corporis, 8Capinguedine.de plumbo 

verificato,in fyllogifmo ptmduseorum absque fanguinehir- 
corum,8cdifcernitveruma falfo. Ego ferrum durum fic-r 
cum. ego fortis piftans,omne bonum per me eft, 8f lux fecre- 
tum feereto.rum per me generatur,nec res eft agens a&iouem 
mearo. 

Quod habet lucem , faftum eftin luminis obfcurnatem, 
poftquam vero dedudu eft ad perfedione.convalcfcit a lan¬ 
guoribus, & a tenuitate, 8C apparebit illud magnufluxibfte 
capitis & cauds.Ethse dux proprietates, &; fepte ordines po.- 

derums, 


Q Finii 

wmnti #* 
ftru» 


uum% 


/r»'s Ge- 


Prepara 
tto difft' 

mbi t 


Irrores tn 
ttbus 

fitfdu* 


Senior de Chemia. 

<!erum,quinq; eorum fcilicet absque obfcurirate>&quinque 
lucentiumeft pulchritudo. 

jE xpojtfio Horum dabitur tibi de virtute mea, & proprie¬ 
tate [olit de computatione mea, &c. 

Solis perfettio. 

Sol eftclavis cuiuslibet Janus, & quodreftat fine dubie¬ 
tate, eft in firmamento diredo dererminante. Haec eft di- 
ftindio feptem partium,haec di vifio eft diredionis 8 c fpolia- 
tionis,qux has res fotdium jubet revertere in dccodione,& 
infirmatione ad temperantiam fuam reverforum pullorum, 
haec eftcoagulatioabsq; divifione. Pofleaquam feceris illa 
feptem,quae divififti per feptem ftellas, purgafti, & hoc triru 
minute,donec videantur ficut magaritx in limitudine', Hxc 
eft dealbatio,detegens dubiumfocietatis ad aquam nubium. 
In hoc oftendit tibi flores aureos, extremitatem omnis cala¬ 
ris,converfiin fimilitudinempavouis, quodiatroitu refia&i 
numerorum ftellarum remanentium in corpore decodu eft,a 
qualibetftella fingulamer. Hxc eft perfedio coagulationi* 
fine fallaeia,SC fadus eft Sol perfc&us, 

Tinftura. 

Pater eiasigniseft,&in ignecrevit, nec timet terminum 
ignis,fed fixus eft.&non fugitiuus. Pingitur in corpore-uf- 
quead cor.hoc eft vilisfilius,inter filios cnarior, prxparati» 
eius eft difficilis & occulca.Et homines in vanum ambierunt 
eam,&hoceftfimileei,non poflederunc.cum nunquam no* 
▼crintin aeftimatione* Sed cum fit difficilis,delicabilis, fa¬ 
cilis,modica , levis, propinqua, intelligit ipfam ingeniofus. 
fubtiliter arbitrando,qui fuerint clarificati animi ex libris re¬ 
lidis,quos occultaverunt philofophi,propter praeparatione, 
quae eft difficilium rerum. Hoc eft quod corrufcatin Eli- 
xir,8cquod habet de tinduraimpreffionem, & incipit apo- 
tente.Sc peiducit ad adionem 

Omnis prseparatio vana eft proprer hanc, illius rei quam 
compofuetunt prohibitione eius ab adu fuo infirmata eft. 
Fada ignora,propter hoc ne cognofcat omnis animus cocu- 
pifcenriam fuam. Fluit,quod v identes dicant. 

Praeparamus eam cum omni praeparatione, nec adepti fu¬ 
mus eam,& cumfeientia fecimus illam, & enn praeparatio¬ 
nibus fapiemtr operati fumus. Et per hoc ftulus funt ftql- 

tiores. 


Senior de Chemia. 211 

riores.qui praeparaverunt i!lud,quod iron habe: tinAuram io 
fe,ex omni re quae tendit ad nihilum>& credunt bene facere > 
fed nihilacq urunt, praeter laborem, &funt perhocinflati, 
quiain impoflibilitateexcrecarifunca Ycrirate,&praeparate» 
ab opinionelua cadunt. 

Dixerunt fapientes antiqui. Hircus eft nec cognofcif, 
convenitapudconfiderantem, 8Cvideotcmad arandum five 
pafcendum cum camelis. Supeibitenim ex co quidam fa- 
piens & feiens , & quod omnis fciens novit, quomedo et¬ 
iam erret vulgus.habens oculos claufos, dormit,cuius barba 
convenit pueris. Si habuerint eam,non inveniunt cius prae¬ 
parationem. Etresnonperficicur,niiicumpratparationc, & 
rioceftqusefitum. Omnis opinioipforumeftfallax > quod 
attraxerunc ignorantes in Cuis fermociunculis. 

Ignoransferic ignoranter colocynthiden , & fperat inde 
melius commedere,fed quando quod fperabat non invenerit, 
redit ad cogitationem fuam,& extendit eam, Stdicithoceft 
cx infortunio. Et hirci deinde quaerunt in teftis capitum, 
&in nervis, 8cin ventribus, cum vita fit fineipiis. Nonne 
hoceftex paucitate diftin&ionum ignorantium & vitupe¬ 
rantium ? Sidicerem , avishomines, autfunc gratia tri¬ 
tici, fruAificant galbanos. Aut palmaportavit mala etiam 

t ranata.aut volatilia portaverunt pilees. Refpondetur fa- 
ulam dixifti,Non generantrcs,nififibi fimilia, aut fru tftifi- 
cantres , nififru&us fuos, nonne converrenturafuaigno- 
rantia ? Oves mala:, Sc a viruperio aftus earum ipfis ve¬ 
niunt,fed prius a dubitatione. Dixerunt patrem argenti Sc 
auti elfc in terra & mari. Quidem dixerunt eftein arboribus, 
alii dixerunt in lapidibus,8cabbreviati funt in his fuper erro¬ 
ribus ex credalicatcrerum inventam, 8c removerunt lauda¬ 
bilia, veram fignificationemfcientiae,ex mafculis , hircibus 
oculis videre,res manifeftas ex oculis virorum & mulierum. 
Perdidafi confideramusftellasnoneft inter nos diverfiras, 
inhoc,quod opinamur. 

Ex his & per hoc 'praeparat'fapiens,Sc perhoc operatio no- 
ftrafurgit,per feraci vel per aperientes feracuras. Per Deum ft 
porre&a fuerit ad eum palma,nonreverretur vacua , &hoc 
adolteratoccupationemeiusineo,necfcic . qua: fit perven» 
tio,necciavis,ncc murat feras, coagula cindtorum , pro- 
pterea non per venit ad artem. 


K 


Prtpard* 
tie eft ne- 

tejfar ut» 


Nen «*• 

Jundend* 
rerum 
fpeciet . 


Fixatio* 


, Senior Chemia. 

Tixatio. 

Rt cuicquid figi tur d e duobus,ex uno Cmiliter poteftlSgJ* 

.fumenda eft pars alia in fcientia,absque partibus , & 

eft torum totius oculi. Accipiantur autem cum fcienua & n- 
Ifa/fr curis, fcilicctfolis&J.refpicias ad radices cum ramis lepa-- 
voUnU. gtinj duplicataskcbiiiunftibne & ligatura duarum aviunH 
in ckuda,quab ter prohibetur unaab atcenfu eius, quae e it IU 
ce plumis proptci paucitatem humoris , quieft Intphur ru¬ 
beum verum. Et nomina & cognomina exctecaverunt in li¬ 
bris fuis.& videnresbcneprobaveturitfcientias eorum , hoc 
efttin&umSc tingens, quodfuper quolibet igne durat. Ee 
cum vicinatur igni, eft venenum,quia omne venenum eitltt 
cojvelut in luminaribus . & fidum eft habensfplendorem* 
AbfcifiaTuntab eo ala’,& pennae,& eft manens , nomec^ 
dens ad fhperiora, anima cius volat propter firmlitudinen*! 
fuam.tunclucerna cum habente alasafcenditinftatu , afeen- 
ditabeo anima eius,8c exaltatur adcoclum , utcftfol.utcif: 
oriens in Luna credente,tuncadipfum revertetur &vileLciC 
animari eum,& humiliatur. 

StiUimatio. 

Defponfavi ego duoluminaiiainadu , & fa&um eft illi 

f%niun- quafi aqua in adu habens duo lumina , ficut videmus folct» 
Siitduf habentem duos radios Cuper cinere mbrtuopluenres ; SC vivi- 
rwt* f c j t quod fuerat morti deditum , ficut mortuus polt inopiam 
magnam. Iixceftioror Schic eft frater eius , per quemitt 
duraverunt & deiponfaverunt fubtilitate praeparationis , fi- 
gebteseos. Sedpoftquam fadaeft conceptio, volare fece- 
runt,& fuerunt in domibus montium.hocfigmficat crefcenti 
luminari,lunam crefcentem.Sc avesduas ex ea. 

Refpice igitur praeparationem eius primam & cogira hoc 
Bcfolem Scfoles duos, hoc eft vtilia ex tribus, & tres compa¬ 
rationes rubeum habentes fpiendorena. Quatiior f (i funt ex 
quinque qua: non impellunt,&C tria exduobusfumuntur, & 
fol& foles Juo,nonafcendunt. , 

Triplex eft anima huius projedionis,vircus fuperions & 

inferioris eftfimilis. Dixit vero Hermes Coronafapientum, 
faiftaeft refiduum huius aqu* , qurc non permittit rem in a- 
d<iam,ficuc tenebra:, fed vivificat terram ficut accidens plii- 
tUvisre- >ia8cterr*,£cutdu<?tcrtia,8ct,erciumcombuftum , & con- 
tjm* gregata eft in illa pnma,ficil£^id?S im&giuemae piCtS» 


SkNIORBE CfflMli. 21 ir 

nec eftin aperto quodremahfir,. Sera & fera>infra feram,cla¬ 
vis ei una cxiftit,vilis radicis & id quod in operatione proii- 
cirurignotando.minus eft vilius. Cooperte figuras expoli¬ 
tioni, non enim habemus imaginem pratterpifturam.Videns 
hanchabetconfiderationem&dilcretionem clavis , nempe 
folem radiantem cumjuftiria,& non cum iniuftuia. 

Coagulatio. 

Hoccarmenfequiturexpofitionem figurarum eius &ima*‘ 
ginum verbisplanis & manifeftis.licet prolongetur ex repe¬ 
titione didorum. Alterum eftignis quietus,& eft terribilis» 
forma eius gloriofa. Congelatum autem efteadem aqua,ta¬ 
men eft congelata,& aqua currens eft mater congelati, &c ex 
eaeft&fuitfocmina,&lfte mafculus. 

Dixit iterum Maria. Aqua quamjam mcmoravi.eft rex dc 
coelo defcendens,& terra cum humore fuofufcepit eum , 6c 
retinetur aqua cocli cum aqua terra: propter fervitium fuum, 

& propterarenamfuam honorat eam & congregatur aqua ia 
in aquam, Alkiain Alkiam, & dealbatur alkia cutn Aftuam. 

Sunt verba adoris qui voluit diredionem anima: in fpiri- 
tum, donec commifceaturiid eft.conveniat.Scfiat res una,ve- 
lut marmor. Etfcito fimiliter quod didum eft de aqua qua 
memoravi,qua: eft rex qui de calo defeenditin terram, eunt 
humore fuofufcepit eum,& retinetur aqua caliab aqua ter¬ 
rae. Voluit per hoc aquam divinam , quae eft anima , &S 
nominaviteumregem , quia fpiritualis , & ex terra extra- 
duseft, & afeendic ad calum. Et quod dixit de cal» 

•venit, voluit per hoc redudionem ad terram fuam. Et 
hunc regem quem nominavimus, exponam tibi per illum 
genitum quem memoraverunt , gignitur in aere , & fuit 
conceptus eius in terra , vel inferius , & ha:c eft virtus 
fuperior caleftis quam acquifivit aqua , quae extrahit aS- •?"**"* 
rcmdeaqua. 

Dixit Hermes.Perficiturinea virttis fupetior & inferior. 

Et de illa d ixit Marcos, Non cognovit eam neque con- 
cepiteam mater eius. Etdixitdecaaliusfapiens. Hocefto- 
vum generatum in aere,ex fubtilitate atris terrae. Et de ea 
dixit Calid filius feid. Accipe ovuruffum de meliori miner» 
quam poterisreperire , qua: neq; in aere,neq; in terra exiftit. 
Nominavit eam ovumruffum,quoniam exaltatur, & fit acr* 
quia color aeris eftruffus , per cp vultintelligi anima quxeft 
aqua. Et in hoc quod tibi expofui,di verficas.eft in didionib 9 * 
fcd inielledus eft ide.Sermo eoru eft ide, verus, non diverfua 

umen 3 


Senior d e Chemia. 

fam?n,diverfi turpiter ufifunt exemplis. Item quod dira* 
runt in divevfis locis: Afralienus incorporatus,fignificat pec 
hoc folamen ex tractum exoppoficopoil folationem & de* 
ftillationem. Et hoc fere Colum manifeftumeft, & eft cinis 
extraftus ex cinere,& hic eft cinis de quo dixir Alhomianes. 

Quis quaerit ovum ? an invenietin eo diem pulchrum ? Id 
eft non exibit eis de cinere ovorum, linis, fuavem faciens il¬ 
lorum praeparationem Sc pulchram & coagulantem aquai» 
eorum,ficut ille dixit poftea. Et retinebitur aqua coeli cum 
fnfyar*- aquaterrae,& eft idem interius. Deindedixit. Et congrega¬ 
nto ww, mr aqua & aqua retinebit aquam , &: amaritudo amaricudi- 
ncm.cinis cinerem,& albriam retincbitalbnam. £t hoccft 
illudidem.nec eft qui inveniat aliam operationem. 

Dixit Capiens. Invenit proximus proximum fuum. Iterft 
alius. Aqua retinet aquam, videt fpiritus 8c anima quando 
deco&i Fuerint in iteratione deftillationis,&tunepermifeen- 
tur permixtione univerfali, 8cunus retinebit alterum & fient 
unum. Vnumin fub..ilitate&fpiritualitate , & hoc totum 
•ft illud quod vidifti pi&um. 

Verum duofoles qui funtm uno , & fol fimplex, eft terra 
exiftensfubipfaaquafplendcnte. Et radix huius aqua: fune 
ambae aves colligatre , quarum utraque retinet caudam alte- 
rius,& radix harum avium eltluna plena,&haeccft Magnefia 
fc Abarnahaspetfc£tum. 

Quicquidaure rervenitadte exparabolis fimilitudinibus, 
nomiuiLms,gcmis,floribus,fulphure,arfenico& argento vi- 
uo,deCambar,& omne nigru,rubeil & albu , Etomniahu- 
midaex acetis,latftibus fanguinibus, vrims,fpermate, Cellib* 
& his fimilibus.Hxc omnia fignificat hanc aq uadi vina.Kt o- 
mnisaqua ei fimilis,quiaallimiIaveruot eam omni fubtiliex 
humidis & aliis ovo compofito ex rebus. 

EXPLANATIO TABVLAE * 

Dixit filius Hamuel.authorhuiiisoperis. Eeci inimicos 
in carmine figurarum &. imaginum , quas pra:dixi fuiftede- 
feriptasin marmorein gremiofapientis, exiftentis vel Ceden¬ 
tis iuxtahoftinmThalami.in domo quamfibi aedificaverat» 
cjuibusimminebatadfapientiam {uam,ficutprsecellit in di- 
itismeisin initio carminis mei. Deinde cognovi exp’anan- 
daefiepracdfttaru figuratu fignificacione,& quide modopfe- 
£iore quo poffum exponere ad denarranda huius rei virruce, 
tcftimoDioauthoritatu fopientw antiquorum. Yndeintendo 

iermonein 


Senior ds Chemia. 11$ 

Termonem dirigere ad omnia quibus indigent illa* figura; &C 
imagines explananda:,&: radix earum &faciiiras praeparatio¬ 
nis primae &.alia quxdam. 

Figura’ autem illae quas ordinavit fapiens,funr ficut radix 
! fapientia &prrepararionis, &Clum fcientia lapientia’ totius. 

Et cuipfe non explanaverit torum,Sciudiget explanari mul¬ 
tis expolitionibus,affignationibus &. luniubus coloribus , & 
ijrfominibus quibus nominaiurin ordinibus praeparationis,&C 
jfecihoc apud finem carminis,exponens manifefte& explica¬ 
vi ternionem ficut mos eft fapietunr antiquorum, vt addatur 
intelle&usinterius SCcertitudo,&revelerur, quod in aliis eft ^ 
coopertum Et figuratur ineo ^quafoliatai puri coloris, &C variano- 
illa eft quam nominaverunt Capientes illis nominibus. No- mina oc- 
minaveruntctiam ipfam aquam divinam, & terram ftellata. cultatur* 
iFeciautemhocproptermulriplicateseorum quarmemoiavi 
•tc multiplicavi ex ailignatiombus in ea. & eam demonftravi 
ex nominibus eorum cum coloribus. 

DixitSapiens. Haec explanatio, demonftrario eftfinein- 
vidia, nec aliquid typicireci, fed eam plenam & manireftam 
indicavi. 

Tabula ad dextram fignifi.catio gener alis. F : ^ 

Scias ergoquaefunt quas delcriplit fapiens dccemfigurtr. cim ex p,* 
Quinqj ad dextram tabulae vfquead medium, quae funi luna canture 
Ifemi yjena&liinaplena ex altera parte fupra in margine tabu¬ 
la:. Er ti ia alia inferius IcH. dua:aves,&Cluna plena,ik illa funt 
jqiunq^&hac eft medietas primi temporis,quam non praece- 
Idit alia pras paratio Hic medietas initii operiseftjdeftillatio, 

(tenuatio,$Cextra<ftio Animae a corporem aqua fpirituali, &C 
jhoccnrpus,eft lapis eorum compofitus. Deinde deftillatio 
\acju&foltus. Hoc e fi no^ifttmum fumi oferu , & eft .aqua 
munda. 

TabuU ad ftniftramgeneralis demonftrario. 

In alia vero mediecatetabula; ufq; ad extremitatem ejus 
declinantem ad finiftram,erant quinq»licut vidifti deferiptas 
i'n carmine .quae luntri «sfupetiores,una Iimplex , & una ex 
duabus,Sthacc eft duorum in uno , &.hazc ell figura folis,ha¬ 
bentis duos radios deCcendentes,& fol limplex habens unum 
radium,& eft figura unius in una. Et lubrus in inferiore par¬ 
te tabulae figura,fimihter duorum in uno, & hoc eft quod no¬ 
minavit mundum inferiorem. 

Tria vcidfuperiora,imago eft divina: fpiritualitatis,in qua 
j.fV* P eft aqua 



acjuafyin- 
ZUdtlS v&- 

rta„ 


+Acj. tjut» 
modofim- 
flex. 


Dtfficttl - 
tas inter 
Dpus prt- 
mu & fi- 
tundum. 


ll4 Senior »E Chemia. > 

eft aqua portata , qoam vocauit»uruofl,& nominantkanc» 
quam divinam natur* omnis humidi.ex acetis.vnnis.& la- 

£tibus, pinguedinibus, fanguinibus.&Apermatibus. Etvo- 

cant iftam aquam nominibus omnium tiadurarum, 
i um Et intendunt per hoc animam lapidis, quam exaltave¬ 
runt in aquam iftam fuam, & hoc eft propter generationem 
fuam in praeparatione fecunda. 

Similiter nominant hanc aquam Nubem vivificantem, 
mundam inferiorem , Scperhsec omnia intelligunt Aquam 
foliatam,quae eft aurum Philofophorum,quod vocavit Do¬ 
minus Hermes Ouum,habens multa nomina. Mundusin- 

ferior eft corpus & cinis combuftus,ad quem reducunt Ani¬ 
mam honoratam . It cinis combuftus & anima fant aurum 
fapientu,quod feminant in terra fua alba,SCterra margarita¬ 
rum ftellata,foliata,benedi<fta,fitiente, quam nominavit ter¬ 
ram foliorum.Sc terram argenti,St terram auri. Per omni* 
illa intendunt corpus fuum calcinatum 8t dealbatum,. 

Ifta aqua triplex eft,fol deferiptus cum duobus radiis , & 
eft figura duorum in uno.&fol fimplex habens radium unu, 
Sthaecefl figura unius in uno.quaefunt terra. Et haec eft aqua 
ex duabus naturis,8tvocat hanc aquam triplicem , quia elt 
unum in quo funt tria,videlicetaqua, aer & ignis. Et terra 
nigraexiftens inferius,eft mundus inferior , ex duobus per¬ 
mixtis & temperatis, 8t eft figura duoru m in uno, & haec elt 
terra ex duobus corporibus, & ifta fimiliter funt q«inq;,qux 
funtfcilicetfphaeraficuc luna plena, & in ventre eius eft figu- 
xalun*,&tduo radii St tertius radius defcendensdeccclo in¬ 
ferius fcilicct ab extremitate tabulae (uperioris ad extremita¬ 
tem inferioris.circumdans terram.Haec eft tertia terra.Prima 
quae intrat in corpora eorum, Secunda quae eft terra eorum 
ex#pere Lunari quodeftiaitium operisfecundi. 

Secundum quod fequirur eft rubifteatio , quamvocanto- 
pus fecundum dC opus folis. Et haec tertia pars aquae divi- 
faein novem partes,&hoc tertium eft dealbatio fecundae,quq 
eft initium operis fecundi, praeter fecundam denigrationem 
quae eft de nigratioprima fecudi operis, quae denigrat terram 
eorum albam quandointrat fuper eam, deiude dealbat eam, 
&hanc dealbationem fecundam, vocant Philofophifapien- 
tes.dealbationem primam, quia eft initium fecundi operis, 
poftquam fitrubificatio cum refiduo novem partium aquae, 
quia proliciunt praeparationem primam totam, quae eft diflo- 
lucio.deftillatiQ 8c extraftio fpirituum dc lapide fuo,poft di- 

(pofitio- 


Senior.: de Chemia. i 2 y 

fpofitionem fuam,& temperationemprimam,quo non pro¬ 
cedit operationem, & nominaverunt opus fecundum q>jod 
cft dealbatio fecunda,8c initium fecundi operis. Et nomi¬ 
naverunt opus fecundum rubificationem folarem,& dealba¬ 
tionem Lunarem. Intelligehoc fophifmata, infermonibu* 
fapienrum. 

Et hoc quodante afccnderefeciftifuprahas tres partes a- 
quoproparato , fupra terram eorum albam foliatam.folve- 
tur totum, & fiet terra vna, &C aqua fuper eam calore picis li¬ 
quido. Vndenecefiariaeratproparatioprima.Sicut confue- 
tudoeft. Et hoc eftputrefaftio corporis, cum igne beftia- Di e .. 
rum fubtili,lcvi 150.diebus,&fortc apparebirin 50. Ecqui- »,/ ^trn- 
dam dixerant 120. diebus , Scfoifan apparebit albedo 70. pu 
Nec approbatur hoc apud eos.quia forte albo fignificaut ca¬ 
lorem ignis,& bonitatem proparationis, quo apparetprius, 
quia hoc fignificatmtenfionem caloris ignis. 

Refiduum tero aquo funt fex partes quas nominant 
tin&uras,& aquam rubeam,& fanguincam.&nomineomuis 
rubei.Sclunt albo in manifefio,colorantia rubeum. Ec o- 
pus fecundam eftalbificatio , & fapientes hoc duo opera ia 
unu cotraierunc. Nam quando loquiltur de uno, loquuntur 
ctiam& dealio.unde diverfificantur legentibuseoru feripta. 

Cum ergo mundata fuerit nigred#, & redu&a fuerit albe- 
do,imbibunt terram fuam illis partibus, quofunt fex partes, c »l tre * 
di vifo i a fex filias , &£ habent decem colores apparentes in a ti 
compofito , fcilicet fecundum numerum novem aquilarum definbun - 
& decima eft fex, de qua exrra&o funt , quas memoravi m rM/ * 
prologo carminis procedentis , quas^vidi depilas in toto 
Elbarbalcilicet domus,Scquodin pedibus de potentiis quas 
ibi memoravi» 

Hoc funt omnia quo ibi erant depi&a in tabula , quode- 
fcripli,ficut tunc teperi, & contuli fcientiis, ex hisquoin e- ^ utor ‘n- 
piftolis fuisfunt. Et noviintelledlum quem indicavit ille fi o del,ter 
fapiens, ex eo quodrdiqim nobisopus fuum velatum, quod 
defcripfit per figuras. Hoc fecit ut eflec propinquum lnqui- 
ficoribus huius fcienrio. 

Etradix horum decem quo funt petfe&io operis , funt 
quinq; , fcilicet mafculus & foemina , & tres forores eorum, 
ingredieutes fuper eis,quo funt falfatura, ingredientesfupee 
mafculumScfoeminam. Prima aurem falUturalecundum 
ipfos.eft fimilirermafculusScfoemina. 

Secunda quam y ocant hic aerem,quia j am pervenit in prq- 
V a p arati on^ 


Denarius 

quomodo 

eonftitua- 


v 4 er de *" 

<ne & a- 
qua. par¬ 
ticipat. 
Spiritus 
aeri com¬ 
parantur. 


Quatit, 
Seri < & 
^Aq. Chi- 
mttorum. 


, Sen ior t>e Chemia,, 

paratione,qaam ptscedatfalfatura , fecunda quam memora^ 

vimus.&fadi duo mafculi Caper unam foemtnam. Dcmdi 

iD£ted.rurfa!facurafecund6ineor e cens,quxeftfcxminafe- 

cunda,SCfada fune univeifa quataor,fcil.duo rnafculi8c duas 
foeminx.exquibusexierutquatuorcolores,& hifuntnume¬ 
rus eius. Intellige hoc principium numen, primum & iecu- 
dum , & dicis duo , & illafunt tria in numero,deinde dicis 
tria q uar funt in numero fex,deinde dicis quatuor, & nunt m 

numero decem , numeri manifefti, occulti autem lpforum 
quatuor. His autem numeris,perficis Magneua, quaeAbar- 

nahas exiftens ex quatuor. Decem vero fuqt quatuor,& ex 

eisextrahuntur,& quatuorcxeisfuntdecem.Haecfunt qua¬ 
tuor naturae.fcilicet terra, aqua, aer,£? t ? nts,ex qutbus conjt - 
(Iit omnis creatura. Intedige autem hoc. 

Aer autem germinare facit fegetes, & afeendunt per eum 

ad aera,&propter extenduntur SCcrefcunt,propter quod di¬ 
xerunt. Cum fit aer mediator inter ignem & aquam, per 
calorem & humiditatemfuam, propterea fufeepit ignem & 
aqua.eftenim vicinus igni per calore,&aqux p humiditate. 

Significant eig bper mediatorem aerem , quta omnisJptrt- 
tusfubjifiit fubultt at efumojic at is aer u , propter quod dixi¬ 
mus,quod toatus {aptent i* m aere nafettur , quando JubUma- 
turadAlembtcu. Propterquodfitaqua^titficas terrallloiu, 
&embrione qui eft in terra,qui eft: anima ex corpore eorum. 

Secundo qunndoreducitur ad id circa finem operis Et Ici¬ 
to quod a er exi fi es inter caelu & terra, per que exiftit vita u- 
nius cuiusq; rei,& currit fupei veftvas quatuor naturas in oc¬ 
culto, quxrut terra, aqua, ignis, a er & currit fu per illas in fla¬ 
tu re£titudinis,8cme!iorationis,8teft calidus & humidus. . 
Similiter eft anima extrada ex lapide eorum,quando exi- 

flic vita eius.poft mortem eius. Et ficut aer eft vita unius cu¬ 
iusq; rei,fimiliter aqua eorum eft caput operis eorum & cla¬ 
vis & vita corporis defundli eorum.qua: eft terra eorum be- 
nedicta fitiens. Et ficut aer eft c ah dtu C 'j? humidusJimtltter 
aquaeorum efl calida & humida,& eft: igm s lapidis» 6 C eft: 1- 
ernis circundans,& humidiras aqua: eorum eft aqua. Et cum 
*aer diutius coqueretur,faclus efligni*. f orma aeris habens 
adhone ignis. Nampofl *uam labor tfisfuper aerem reitera - 
tuseft>& iteratiss efl calorfitf er ipfum , fadftus efl fortioris 
caloris , quo comburunt i es fu as denigrant,& dea bant,quia 
tadduseft operans operafionis ignis , non in veticace»fedfe- 


cir ODcran> ope i a’** ■ - ' v **• 
eundum fimthtudtn sm vocabuli operat tonis trnis. 


Dixit 


Senior de Chemia. 227 

DixitHermesrexGraecorum.in illo aere eft aer, & non aer. 

Item dixit Ignis eorum quem tibi monftrav imus eft aqua, 8C 
ignis noftercft ignis &C non iguis. Etficucdixerunt Capien¬ 
tes. Homines attrahuntfpiritum ex aere ex quo nutu Dii 
1 confiftirfpiritus eorum. Similiter as Japtentum attrahit 
I Jpiritus exhumtditate eorum , Virtutem acquirit ,& 
i crsfcit, illud aes,&lnutritur,ficutcastcrae res augmentum re- 
1 «ipientes. Etfcito quod per atcradtionem aeris uigetfpirit*, 

& .peripfum eft vita eius. Significaturper hoc anima lapidi», 
quafa&aefi tenuis per cxtenfionem fp intus tnfixione. Et per 
1 tllud quo induta eft,fafta eft tenuis & Jubtilts ad multipli¬ 
cationem r^/sr^in fixione ignis,fcil.m virtuteignis & com- 
I bullioneeius. Cum autem accepit vitam ex aete,quae eft vi- 
rauniuscuiusq; rei,exanimalibus,&vegetabilibus. Inqui- 
buseftaugmentum,fietaer& vira illius quod ingreditur &C 
vivificat illud mortuum ,pofl mortem fuam , propter quod 
dixerunt fapientes. Conferte aquam in aerem , ut fiat^ita 
quod intpfoeft , & fpiritus iftius qui ingreditur cum eo, ex 
quo fit vita uniuscuiusq; rei. Et aerfimiliter vivificans una- 
quamq;rcm. Aer verb ex aquaeft.nec feparatunab ea,&ex 
ambobus confiftit vita uniuscuiusq; rei. InvtilU 

Scias ergo hanc praeparationem, &hunc intelle&um , Sc marte* 
dimitte alia,nec eft ex animalibus,nec ex vegetabilibus, & la¬ 
pidibus,inanimatis, adufhbiHbus,corruptibilibus , aliquid 
fimile huic praspaiationi,quibus omnibus inaniter homines 
occupantur. 

Haec eft enim aqua calida,&aer quietus & terra Iiquefces Cl,ir *i c »‘ 
&igais circumdans.Et hoceftquod infecerunt aquafuam riim ' A ' 
corpus,a*mad ignem figeretur, in quo virtute caloris fpolia- 

veruc cumlua fuperfluahumiditate,deinde uniusin aquam cius"™' 
folverunc , pofteampraspatationeutignisiplumexalcave- 
runtinaercm. 

Hunc deinde addiderunt praeparationi fux , haecfa&aeft 
calida,ignea.adurens,potens,Quam vocaverunt ignem ope¬ 
ratione iua,& eranthas quatuor natura: in ea, ex ea , & per 
eam generatas funt,& convenerunt repugnantia in hoc uni¬ 
co. Propter quod hasc Anima quae ingreditur , fit ‘sntalum S^blim* - 
fi>intu,perattraftionem aeris,ex reiteratione fubhmationis uontseffe- 
c/ifcj.ideftjdeftillationiSjex <\xizreiterationefit ignis Jedfor- 8**, 
ttorts caloris & adufitonis quam ignis. 

Haec eft: praeparacio.qua excaecati funt homines & errave- 
tUnt errore longo.cum ignorent hunc lapidemhac praepara- 
P 3 rioue 


Ce’ores 

fubfeque • 


Terra. aU 
ba aurum 


IdeJlMa- 

g*efia. 


Z2 % Senior de Chemia. 

tiorie pra?paratum. Et pervenit in hanc aquam praeparatio- 
rte prima, virus fu perior Scinferio^. Sicut dixitfapiens ftu- 
dions.qui eft mare fapienrum, Hermes. Et fa£fa eft domi- 
nao' C.peno;ibus & inferioribus , 8t faciens mirabilia in re, 
&: eiu- <:onusuia,quiadenigrar,dealbat, & rubificat, indurac 
molle,& modificar durum, & frater eius eft cinisexrra&usa 
cinere,cum corde eorum albo. 

Secundo quod vocat terrambenedi<ftam,fitientem> &ci- 
neierr qui eltfermentum. Auri aqua eft fermentum,cor¬ 
pora fant terra eorum, Stfermenturr huius aqua: divini, eft 
cinis,qui eft fermentum fermenti. Quod vocavit Maria fa- 
piens,in quodam loco librorum luorum, Coagulum,cum ftc 
coagulans aq, am illorum, in terra eorum,qqa; eft corpus fe* 
cun<iv.m. Et ha?c eft Corona vidforia?, 8c vocaverunt ipfum 
argencum,propterintenfionem albedinis ipfius, & hocin a- 
qua illorumfoliaca.fignificaverUDtperdi&urnfuum. Com- 
mifcete aurum cum auro, id eft, commi Icere aquam & cine¬ 
rem. Ec deboc cinf*re,&dehoc corporeeorum fecundo de 
albato dixit Hermes filio fuo. Seminaaurum in terra alba 
foliata. Nominavit ergo hic Hermes aquam illorum albam, 
aurum,ideo quod Anima tingens latet in aqua illorumalba, 
cumdominetureifpirituscalorefuo& albedine. Vocavit 
corpus eorurq terram albam foliatam. Lun a plena eft; aqua 
Philofophorum 8cradix fcienti^. fiftenim Luna domina- 
trix humorum,& Lunacrefcens fuperius, ScLuna duplex fu- 
j>erius,funt tres partes aqua?. 

Et innotefeo tibi 6 fili, quod inveftigavi fuper communi¬ 
cationem Luna? plena?,per figuram Lunae quam defcripfit fa- 
piens,iuxra Lunam plenam,qua? eft vicinailli, & fecit figni- 
ficationem ejus &C mfi eflet bona illafphaera , qua? eft figura 
luna? plena:,ignoraretur quid eflet, Etha?c fempet eft Luna 
apud perfetftionem,& plenitudinem fui luminis. 

Et per omnia illa intendit fapiens opus inventum , appro¬ 
ximare inventis. 

EtLunaplenaeftMagnefia,quaceft Abarnabas perfe&u, 
& eft lapis perfecftus& rotundus > & eft mare , uude intel¬ 
lexi , quodrharceft radixfcientia?hujus occulta?. Intellexi 
etiam quod duce avesfunt ex Lunaplena.quia fapiens depin¬ 
xit eas juxta , ficut defcripfi tibi in loco fuo inter carmen me¬ 
um, ut fcias 8cintelligas illud. Cum autem depinxiflet eas,& 
f tiam depinxiflet ex alceraparteLunam femif lena, quod ipfij 


Senior bi Chemia. 

effentex ea, & idem funt rami eius, &illaeft radix earum e 

quafunt.&quod illa efttorum.&pars totius. Etquodexi- 

la egrediuntur duo fumi,quorum caput unius eft ad caudam 
alterius,ficut vidifti. Et hoc eft quod fapiens fecit fermonem 
harum > ficut fecit plena Luna. utfigmficaretperfuamLu¬ 
nam plenam,quod duae aves eflent colligatae ex ea, & ego co¬ 
gnovi rem ad quam intendit, per Lunae plenae figuram, quid 

fit. QuiaLunaeftdominahumiditatis. 

$ PE CI A L I S INVESTIGATIO TABVLAE 

ad dextram pofita , qua continet operationem & 
matenamprimam Lapidis benedifti. 

Et I. 

De duabus avibus invicem iunttis. 

■CTfcito, quod ifta aves funt mafculus&faemina, quos E* 
& indicant lapientes,SCipfi funt Lapii! eorum, cum defpon- 
fati fuerint 8 C coagulati, ficut vidifti figuram eorum, quod 
coagulati erant &coniun<fti,8£fadH una res. Apparettamen 
ou<k! fine duo , & illa res una ex duabus quae coadae , tatt* 
funt una rps.idex quo fuit, & hoc eft Luna plena. Et in itam 
diminutionis, 8C plenitudinis eius afpe&us plena Luna. hz 
unaquaq; illarumavium retinet alteram. Coagulatu autem 

retinet Kaled.ideft.qui mafculus retinet volantem, cx volans 

eftfoemina, quae habet alas integras, 8£ volans vult volare cu 
alia,fed avis qua non habet alas,retinet illam. Et hoc princi¬ 
pium primi operis eft. Prohibet autem v plantem a volatu.K 
iafum facit ftare fecum , & colligata funt 8C retenta oCin- 
carcerata. Mafculus autem eft,qui fine alioexiftitfubfoemi- 
na,faemina vero habet alas. Propterea dixerunt: Proijcitc 
foeminam fuper jnafculum,§Cafcendit mafculus fuper fatim- 
«m. u 

DE TRIBVS LVNAE IMAGINIBVS* 
circabas duas aves conficiuntur. 
l^vVandoautem ingredi feceris fuper eistinaalia, videlices 
^CLunam duplicem SCcrefcentem, fiet totum aliquid, fed 
non ingreditur fuper eos unqquaq; parstriu, nifiinvafefuo, 
in ordioelupex prapatatiene,; nec ingrediuntur fimiUter. 

P 4 Cui» 


Materia 

dealbata 

fecundum 



Wtrredijie 
f* Pr,m* 


apparete» 


Dealbatio 


230 SfH.ion db Chemia» 

Cum vero dua: fuerint pcrfonae, Sc tres fuerint perfc&ae, caa - 
putabitur totum,& fiet unum. Duo vero prima erant Abar- 
naha . impe.icdtuxn. Sed quando ingreflse funt tindtura:, Sc 
pluerunt plu viae de cocio, tunc eft Abafnahas perfectum , 8c 
hoc eft ovum ruffum , quod habetin fetorum, quod eis eft 
neceftarium,& etl mare eorum, & pater auri, & mater coelo¬ 
rum., & propter hocnominaverunt lapidem hunc, pofi deal~, 
bap/onem eius fecundum aurum. Er dixerunt , aurum no- 
ftrum non eft au,rumvu ! gi, & illud fignificayerunt in difto 
(do,an te fa'faruram,qua; eft dealbatio. 

Po^quam denjgratiflmt mafeulus &fasmina, dealbave- 
run> aurum,& haec ratio habectriplicem intentionem. Primo 
dixerunt dealbata avis,hoc eft compofitum pdmum,quod eft: 
mafeulus & fosmina/quia denigratum eft, poftquam dealba¬ 
vit idfaemina, &C vicit colore fuo. Deinde denigrati funt 
duo,quia ignis denigravit id cum pra?paratione,8c nomina- 
veruntiHam denigrationcm primam coniun&aonem , quia 
coniun&us mafeulus eftfocminje. Eteftfignumpeifedlrarco- 
juncfionis.&f'fcepdonis unius alterius. Er hoc nominave- 
rantopus nomine omnis nigredinis, ficut in denigrationefe- 
cun ia, videlicer ca. bonem monris,& picem,8can r imonium, 
$£a'kali, &marra!i,&a'ijs nominibus. Et hoc eft argentum 
'vftum extrattum de Cambar,{\nztyyo &£ ftmilitudine, &eft 
anima: extra<ftio a cinere, & cinis qui eft mundatus pofteafic 
fex,quia vlrenus non indigemus ipfo. 

Nominaverunt fimiiiter cinerem fuym calcem,8cvitrum, 
8 c Lithargiriumf ium,8i aquam mundam, quia mundata eft 
a tenebris animae,a materia nigredinis» Sep iratur enim ab ea 
maliria eius, quae eft terreftritas mala. Et haec funt folia Sc 
flores eius,fcilicet anima & fpiricus eius qui funt in ea, & vo¬ 
caverunt aquam coloratam a coloribus fuis. 

AHus autem imelle&us huius orationiseft dealbare auru, 
prAparatio animet cum acyuajfirituali, douec dealbe¬ 
tur, dedominetur ei cum colore fuo, &fient antbae albae re- 
fplendentes, habentes lucem Svfplendorem, den.de colorat 
anima. Cumque pervenerit ad hunccerminum dealbationis 
Sr praepa rationis ,fattus eftfeubtt literfpiritus, cumqua prae¬ 
parata eft, & vocatus eft tunc ipfe fpiritus, aqua purificata* 
aquadivina. 

Tertius huius orationis inte’le£lus eft dealbare aurum, II- 
gnificat dealbarioncm corporis eorum , quia eft terra eorum 
a! ba,p oft ingteflionem trium partium primarum fuper eo, ex 

novem 


Senior db Chemia, 131 

1 novem partibus, & manifeftationem nigredinis in eo. Unde &**&*»>• 
dixerunt dealbate.aurum, fignificaverunthocdi&otertium aitrt ' 
iotellcdum. Cum ergo dicunt dealbate aurum, comprehen¬ 
dunt hos tres intelledtus in hac orat ione una. Et nominant 
h.cc tria, de primo mafculo auri, & vocant animam cxtradta 
ab eo poft complementum lapidis , cum fuis permixtionibus 
auri, &C eft aurum fapientum in virtuxe. In quo dixit Her¬ 
mes. Seminate aurum in terram albam foliatam. Terra alba 
foliata, eft corona vidtoria:, quae eft cinis cxtratftus a cinere, 

& corpus eorum fecundum. Nominant autem corpus cor^, 
in quo feminanr aurum fuum. Cum autem dixerunt in libris 
ftm fecundum (imilitudincm exemplorum : Extrahe falem 
Alkali.fcilicet per nigredinem, tntelligit corpus fuum, & pet 
falem fuum cinerem,&animam,quam extrahunt ab eo. Ho¬ 
mines verti qui legunt in libris modernorum , dicunt & ex¬ 
trahunt falem alkali tin<ftorum,&: operantur cum eo, & non 
profpcrancurin aliquo, & per hoc & fimilia deviarunt ho- 
n.ines a cognitione lapidis eorum. 

Et [c\\.o.cjucdh&c demgratio eft ttnfturatottus , qua: redit Denigra* 
poftquam cooperitalbedinem tin<ftura,& hoc eft in finepr£- f,<l » 
parationis,& poft complementum deftillationis8Credu<ftio- 
rvs aquae fupet terram. Solvunt enim hanc tinrfturacum hu- 
miditate,qua: eft ex ipfo in pvincipio,& in fine cum igne, fic- 
utvidesgrame Hofpho feu offbtoin gramine fuo cumaqua 
& igne naturaliter augmencari &c nutriri, Scgeneraturineo 
rin£tura,ex eo,& in eo. Unde oftendic nobis Heffor, in quo 
eft tindfurain cacumine cius* Et propterhocdixerunt: Ver- 
tireaurum in folia,id eft,facite uthabeant colorem folioru, 
ut fint folia noftra color.Voluerunt enim per hoc, dealbatio¬ 
nem eius primam quam nominaveruntfalfaturam,&;coagu- 
lation nrotiusin album. 

I ro)icite folia, id eft folvite ut fiant aqua , S-Ccumcorpus Salis fu 
fuerir album,tuqc exrrahe anima.eius,qua? eft fulphuripfius, 

&; tinctura eius, quam vocant gemmam 8C gluten auri, & 
extrahitur poftputrefafttonem & 1 folutionem tn aqua eorum 
Jpirttuali , cum fublimat torte &dejitllatione , Er hoc nomi¬ 
naverunt cribrationem. Unde dixerunt, Cribraillud cribro, 

& filoideft cucurbita,SCalembico.Unde occultaverunt hoc 
nomen cucurbitae,& alembici>8cdixerunt cribro & filo-Nam 
quidam fapientes ( quos vocant avos mundi ) dixerunt vas 
fupravas. ^Anim* 

Cum autem extraxerunt illam Animam . St ipfa perfc&a 

P s ' 


4? i Senior m Chemia. 

fiu pe-tius e ft,ia aqua ipforumfpitituali,qaae eft fpiritus humidus, prr- 
flBuatio* «arans illam folamcum aqua fua in fttblimatione, donec at¬ 
tenuetur in deftillatione per redificationem, 8cclarificetur 

& convertatur in fpiritum , cum fpirituhumido, quo made- 
fecerunteam & diflolverunt.Etpoftquam erat corptufixum 
&ftccum, accommodaverunt ei animam perputrefaft tonem 
foluttonem, deinde cum ingenio eam a cor¬ 

pore fuo.illam retinente. Diftradioneautem & diflolutione 
corporisfic fada, mznktiphinacjuajibifimili, qua:eft pa- 
tejieiusin praeparatione, donec convertat ipfumin fpiritum, 
tunc penetrat 8 c extenditur in corporibus cum fpintu hu- 

mid&.quem nominant lapientes avem Hermetis , qmapra:- 
parator eflrfive ftdor corporis eius &extrador. Itipleeft 
redudor adeorpusfuum, quod vivificabit poft mortem Tu¬ 
am , per hanc v itam poftea rvalla erit mors, Propterea quod Vi¬ 
ta infundit urficutjpintui co rpori. 

Deinde fecerunt hoc corpus , quod nominaverunt ignem 
cum difldhitione animarum, & mutaverunt ipfum ab anima 
®o 7 lr* eumhnmiditate, &fadum eft calidam humidum, & tunc 
hmmau, nominaveruntanimam , &fangninem aeris, & aurum, 6C 
tinduram,8c nomineuniufcuiufquereifibi fimili. 

'Digefln Nominaverunt fimiliter ipfam Embrionem, SCgenitum. 
eunda Goipit autemefle Embrio per multiplicationem adfcendens 
preduef. a d aera, & defeendens caipitefle in hac aqua praeparata pro- 
longatione praeparationis , res non exiftensinea. Propter 
quod dixerunt fapientes : Facite res efle rem, & propterea fa- 
£tus eft lapis eorum agens res. Et quicqnid eft in manibus 
hominum,eft vacuum 8c vanum. Quia virtus, quam vocant 
Embrionem&genitum, non generatur nili in lapide eorum 
tingente, alicer quam uni verfi lapides, fivcficci,five humidi 
nerputrefadionem, &coloremalarum, ficut formatur pul¬ 
lus. Et ficut formatur homo ex fpermate,&alia animalia. Ef 
fic formatur res perputrefa&ionem >Sf calorem alarum. 
pj . Deinde fecerunt hanc animam per attenuationem & fub- 
JefiTmul filiationem ,in converlionefpnituum, ut tingat Stimprima- 
U&v» . tur corporibus. Propterea dicunt fapientes: ./Esnoltmnieft 
ficut homo habens fpiritum, animam & corpus. Propterea 
dicunt fapientes, TriaSC tria funt unum. Deinde dixerunt, 
in uno funt tria, & fpiritus, anima & corpus funt unum, &C 
©mniafunt ex uno. Et haec praeparatio eft,quam vocant con- 
verfionem fuarn, in praeparatione deftatu in ftatum,deread 
jC£m,de infirmitate ad ppten;iam , de gtqflitie afi teguit^tem 


Senior de Chemia. 25$ 

&fubtilitatem,ficut praeparatur femen lolum in matrice prq- 
paratione naturali.de re ad rem. donec fonnewr inde homo 
perfe<ftus,ex quofuitradixeius&principium, nec mutatur 
ad hoc, nec exit a radice fua de re ad rem, fine lngrefllone al¬ 
terius reifuper ipfum , nifi fanguis menftruofus,exquofuic 
femen, id eft, ex fanguineei fimi 1 i, & ex ipfo fuit nutrimen^ 
tum. Ethmiliter ovum fineingreftione alterius rei, quaein- 
grediturfuper eo,convertitur deftatu inflatum, & dividitur 
de re ad rem, &C fit pullus volans, ficut illud a quo habet radi¬ 
cem^ principium. 

Etfirniliterfeminaomnia, & nafcentiaterrae,putrefiunt, 

& mundantur, & ingreditur fuper eis putrefa&io vclcorru- 
ptio,deinde germinat & augmentatur, (icutcaex quibus ha- ™” r ‘t«ncefl 
huerunt radicem Scpiinciprum. fit propterhoc mineralia no neee jjarU 
mutantur,vt exeant a fua radice, Ced redeantadillud , exquo 
func,nec con vertuntur ex hoc ad aliud, 8 c qui dicit aliud, fal- 
fum dicit, 

Ha:c eft ergo converfio 8£divifio, quam audis in libro fa- Mdt* 
pientum. Ne intendas ad multas aquas,habentes colores,fa- errtma . 
ciuntmulti in capillis,infollibus,8Covis,cum non intelligat 
veram fapientiam. Illi autem numeralibus nominaverunt 
Kibrickficcum8Ccombuftum,& comburens,& vocaverunt 
Abmitam animam, & dixerunt in manifefto fermonis eorum 
fulphura & animam. Volunt tamenfapiemes illam animam, 
quam tibi afftgnavi ex lapide eorum,qui convertitur de ftatu 
inflatum in praeparatione , quam animam vocayerunt, ful¬ 
phura & corpora. Similiter vocaverunt eorum corpora ful- 
phures,& fulphur rubeum, & eft anima. Et occupaverunt fe 
homines fulphuribus qua: novit vulgus,8c deno minaverunt Sulphu\ 
acogqitione aniin* , quum vocaverunt fulphur album por- p j ” 1 *^*, 
tare in aqua eorum. Non tamen eft fulphur, fed facit opera- ^ rww * 
tiones fulphuris. Unde.fatisfecerunt fapientes hominibus, 
qui dixerunt fulphur noftrum non eft fulphur vulgi, quia 
fqlphur vulgi comburitur , Hcut fulphur fapientum album 
combuftioncalbedinis Scmeliorationis. Et combuftiofa- 
pientum^eft dealbatio tota. It de hoc locatus fum diffusi ia 
libro meo,qui dicitur Clavis Sapientia: maioris. 

Nominant aute haec tria, argentum vivum ingrediens fu¬ 
per mafculum & foeminam , quo dealbant compofitum SC 
tiBgunt,& tinguntur ab eo. 


41$ WA 


*34 


Senior de Chemia» 


ALTERA TABVLA a SINISTRIS POSITA, 
continens operationem lapidis Philofophici» 
multis in Jp e cie illumina- 

tur. 

E T propter hoc dixeruntfapientes > quod lapis eorum con¬ 
fidit in quinque Severum dixerunt,qpiaintendunt per hoc 
Lap i s mafculum & feminam > &haecukrargenta viva. Ec quando 
unu <3f dixerunt de uno , verum dixerunt, quia omnia illa Lunt ex 
multa, uno. Et fimiiiter dixerunt ex feptem, & quod addunt tuper 
his eft ex eo,quodingrejilturfupereo, ex additionibus qux 
funt ex eo & in eo > & id ordinibus praeparationis , in pUtre- 

faftione.cqaverrione.&dLflolutionc, & mpluribus exhis. 

&Cverum dicunr. Etquodin eo eftex coloribus & virtuti¬ 
bus & naturis & faporibus eft. Etpropterea dixerunt de¬ 
cem» iicutex uno, &in uoo decem funt , & illa lunt partef 
fuperiores, casleftesfcili cet, lolduplex habens duosradios, 
& fol fimplex, & funt flores quos nominaverunt fecundurn 
multitudinemflores lignorum, videlketflores lapidis, qui 
funt anima , & animas tineftura , & timfturaefulfhuris, & ful- 
phura qua; deknlmbanmr in hac permixtione, quxeftMa- 
gnefiapoft putufaitionem , & poftdeftillationem , aliquid 
poftaliquid,paula-:im&paulatim. Necegreditur hac anima. 

Jt lapide unaS>tce,fedegreditur multts^icibus .pauiattm & 
paulatim.ahquidpofl aliquid. 

DIGRESSIO AVTHORIS AD ALIA QV AE 
tamen huic operationi convenientia 
apparent. 

P Ostea nuncupatumeft hoc,anima8Canima;, Scflos Sc 
flores, &Cnn<ftura & tin&ura;, fanguis Scfangutnes, pin¬ 
guedo & pinguedines propter egreflionem eius cum fpiritu 
paulatim aliquid poft aliquidafcedens ad aera,propter quod 
dixerunt animas , & dixerunt &C nominaverunt eum fpiri- 
tijm , & fpiritus > quontatn ejus natura, fubtiltata cfl , &, ta- 
tta eft tenuis & fubtiltspoflquamfatta esi Anima. I deo- 
que dixerunt Spiritum cum quo extraxerunt a corpore fuo> 
& cvlnlipfoprxparaverunteam > & redegerunc in lpiritus, 


Senior de Chemia. 

& eft fpiritus vnus , & anima unapa egreffionem fpiritus a 
corpore, & eft Abarnahas perfe&um,. 

Nominaverunt etiam Magnejiam aliquid pofl aliquid, Magnefi* 
•propter ingrejltonem ejun tnipfum fuperanimat ,aliquid poft 
aliquid in ordinibusprazparationum , & tu nc nominatur fpi r 
ricus, &eftfpiritus vnus. Similiter vocaverunt corpus , &C 
corpora eodem modo , quia corpora fu r t mafculus Scfacmi- 
na, colligatae 8c coagulata*, & tresimbitiones , quas voca¬ 
verunt nutrimentum ,. & falfaturas , & vitrum , & alu¬ 
men calci natum, &C cinerem &; ligamentum album ^are¬ 
nam , & nomine cujuslibet rei ficca: &firrnlium. 

Quando %er'o coagulata, efl anima , cum mafculo aut ^ mm* 
foemina, quae funt ex cis , & de radice eorum , & una illa- C 0 *guUt* 
rum trium imbibitionum eft mafculus , quem vocaverunt Un ‘ m <^ 
aerem , addendaenc, quiaeffe&us eft: malculus., & cfFe£H ' 

funt duo mafculi & duje foeminjc, & inter eos eft una faa- 
mina. Et fadifunt omnesquatuor, duo mafcult & duze fos- 
minaj. Et perfeda eft domus quatuor partibus luis, SCtedo. 

Et hic eft lapis perfedus exquinque,& fada funt quinque 
corpora, &. funt unum, quia funt eadem. Propterea dixit 
fapiens. 

Tres compafliones funt, quarlibet compaftio eft coagu¬ 
latio , unde funt tres coagulationes.Significavit perhoc haec 
tria alia, quae coagulata fuerunt cum mafculo primo & foc- 
mina, Schxc eftun&ura qutefita, 6 C res perfeda» 

Quidam vero coru^n nomina variant , ut hoc. Et tribus Varmti» 
terris, Quam in prima eft margaritarum , fecunda terra fo- naminu , 
liorum , teitia terra,eft terra auri. Ideo nominaveruntfi- 
militer Animam & (piritum, ex hac permixtione egredien- 
tes , Arfenicum citrinum , 8c arfenicum rubeum, Per ru¬ 
beum volunt animam tingentem. Similiter vocant hanc<«- 
ntmam tingentem fttlphur rubeum , (piritum , arfenicum 
citrinum.- quiafpiritus dealbat animas dominaturco- 
lorefuo. Er nominant Animam a?s , & ipia eft fumus gra¬ 
vis ,x& ideo nomina veruntfpiritumlermic k , A: argentum, 
quia dealbat aes eorum. Er quia dom-natur Jpiritus colore 
Juo huic AntmpU& dealbat eam In uarge atuni dealbatas 
eorum, ldeoque poftibdc fuc ) *.•'(< itibus dicere , corpus 
& corpora , anima & animas, fi imum & fpiritus. Etft 
exiret haec Animaafpimu fuo u na , dicerent animam & a- 
nimas , fpirirum &: fpiritus corpm & corpora, nec dice¬ 
rent hoc, nrfi propter hoc, quod tibi demonftravi de egref* 


kA proprie 
tute mulo 
trplieata 
fiintnomt- 

04 . 


Hei unius. 


Muemplh 
ab agritul 
tura fum- 
fptwn. 


%tphifhts 


i $ f> Smnior di Chem,i a. 

/Ione eius paulatim. Nec mentiuntur quia egredientur ex 
partibus, & una qua jue pars habetjpiritum, & animam 
& corpus. Hxc autem res eli una , & alia quae partitus eft 
in plura, per iiigreffionem ejus, (aper illa in gradibus fais, 
ex ordinibus praeparationis, Scdicitur Spiritus, & fpiriuis 
aoima, & animae corpus Sc corpora, ficut ordinavi & de- 
monftravi per di£tum eorum ex pluribus, &uno, &diver- 
fisrebus* Et hoc eft quando congregatur radix , & iftud 
quod ingreditur fuper eo , ex partibus quas partitus eft ex 
eo, in una praeparatione, quae convertit ipfum de re in rem, 
de colore in colorem, & de fapore in faporem & de natura 
innaturam. Et propter hoc multiplicaverunt ejus nomi¬ 
na , cC a dignationes» Vnde p odi bile eis dicere ex pluribus » 
ex uno . & dtierfis rebus. Sed tRa plura/untunum , nec 
lunt ex alio , & di dum illorum eft , quod tibi expofui ex 
pluribus , & uno , &ex rebus diverfis , e& idem & unum > 
non habens fecundufti, Et fi dixerunt plura, verum dixe¬ 
runt, propterquod ingreditur fuper eo, & ex his quse divi- 
ferunt ex eo, Scipfam eft ex eis ,& propter quod habet in fe, 
illa habent in fe externa, in coloribu s, fap ori bus, & dati¬ 
bus, in quse commutantur in praeparatione , & funt diver¬ 
teres & numeri nocftium & dierum, in prteparadone lon¬ 
ginqua. Quia non perficitur medicinahaec , quae eft Eli- 
xir eorum, nili exdiverfis rebus , &h»hclaboremnonni^£tn 
multis diebus abfbfount Et hoc voluerunt quod typice pro¬ 
tulerunt, memoraudo Planetas feprem , Sc figna 12. &c na¬ 
turas eorum &C colores & quicquid in eis eft. Cuius eiem- 
plum eft granum humenti, quod non fit in germine fuo gra¬ 
num, nili ex diverfis rebus , cumfit res una , & diuerteres 
fint praeparationes eius, in multis diebus & nodibus , per 
humorem terras calorem folis. Quia prius terra aratur 
& fantur, poltea metitur, deinde trituratur & ventilatur, 
& alia multa quae operantur homines , donec extrahantur 
grana, deinde purgantur &C moluntur & tartarifantur , & 
maflautur, fermentantur, & coquuntur , & fit panis& 
hocnoa fit, mfi ex diverfis rebus, inmultisdiebus & nodi- 
bus& horis, & ex hoc confequitur hoc quod condonavi¬ 
mus prius. Et multitudo praeparationis tam vana eft, 
ut comprehendi vix poffit. Deinde & So ( hifmata fapi- 
entam accedunt, veluti cum dicunt, quodres noftra eft ex 
una re , no» opinetur aliquis , quod fit ex una re , fed 

ex di- 


Senior, de Chemia. 

exdiverfis , qux praeparata: , fatt*. funt unum. Et hoc di- 
I ftum tibi monftravit intelledum ipfo non in illo. 

Quando enim congregata fuerint h* res cxjimiltbusl*- 
\ fidibus. & nomina eorum, & naturae, &fapores& odores, 

& operationes, &. numeri plures & diverfi funt. Licet cum 
I redudi fuerint ad illud ex quo funt , unum interstate e&. 

Vnde verum dixerunt per omnia. Homines vero non intel- 
ligunt verba eorum, nec percipiunt quid intenditur. unde Erroris-'' 
falli ficant veridicos, & verificantfalhdicos opinionibusfuis, b °rant,n 9 
&: fibi debent imponere culpam, non fapientibus. Error c- 
nim eorum eft ex ignorantia intentionis eorum, quando au- J 
diuntdiverfaverba,fed ignota intelledureorum , cumfinc 
in intelledu occulto. Ipfi vero faltem pro ut eft litera & af- 
fignatio, mtelligunt & fic falluntur cum fit fepultum tnoc- 
culto, ^uodmansfeftandumejfet. Nam qui dicit ex fapien- Safienub. 
tibus Animam, intendit tinduram totaliter ab ipfo lapide eft tiniis* 
extradam. Et qui dixerunt tinduras, flores & animas, & r4 * 
pinguedines, Schisfimilia , ut in pluribus de fanguine, de 
lan^uinibus, de aceto, 8>C acetis, Yolunt per hanc tinduram 
de anima quam diximus efle animas. Et fecuadumhunc 
modum & praeparationem dicitur in fpiritibus. 

Et fi quis ftudercf in venire aliam rem, qua: facetet hafca 
operationes,non inveniret. Et haec eft huius lapientis inten- 
tio.Similiter & inlapideeorum intellige. quia non inveni» 
unt rem quae faciat operationes , fuper intentionem inquifi- 
tionis&ftudii. 


Per hoc etiam quod dixit. Studuerunt inquirere aliud 
quod faciat operationes fuas non potuerunt invenire. Et ”* 

ipfi quaerunt tinduras , quae faciant eis argentum & aurum 
ex alio lapide, &fapientes non poliunt extrahere tinduram 
cx.alia re , nec potuerunt invenire , nifi ex hoc lapide im¬ 
pari. Et ipfi dicunt quod feientia fit in : omni re creata* 
ex lapidibus terrenis , & aliis , & ipfi femper praeparaur, 

& non profperantur , & ab ignorantia non exterminan- 


Dixit iterum Marchos. Medius lapis fapientum fine du¬ 
bio eft lapis citrinus, &; funditur in igne fufione plumbi;, & 
tuber talirubore , quod nunquam de carrero erit citrinus , & 
habet oleum lucens, & rnbens,ficutrub us. Ec oleum ems 
velocioris egreflionis in aquam,quia eft de genere aquae,licce 
fitlapis.Nam qui dicit fpiritus intendit totum fpiritu6c ani¬ 
mas £» 


X*tr. 

nim •*. 


Converfo 

ahtjpe*. 


*Ab alte* 
tarum di- 
Tjerfifica- > 
iiene va. 
na fini, 
tur namt. 
na* 


VifeXabi - 
U« exclu¬ 
duntur* 


»3» SiNIOR BSCHBK tA.' 

mas fimilireringredientes fupcr corpus xd gradibus prxpz* 
rationis, paulatim & paulatimpartempoftpartem. Et tin- 
&uraett tofo, aqua tingens. Ettin&uraefuntiex partes refer- 
vataeinfex violis, quibas tinguntur , cum ingrediuntur fu- 
per corpus eorumatbum , quod vocant tetram (uam. Et 
illre fune quas aflxmilant frudibus arborum,&nominant eas 
alumina , & aquam rubeam , qua tamen non funtrubea , fed 
nomtnaVerunt fic ab operationefua. 

Similiter eftextraftioanima deorporepio cum Jpiritui - 
pfum exigente-j , quandoalteratum fuerit corpus, &Cdifbl 
lutum paulatim & paulatim aliquidpofl aliquid, non enim 
ingrediturViceuna. Et ha? pattes funt deJpiritu unoprater 
quem non efl altus. Spiritusautem eft ex eo , fed diveriifi- 
carur anima ab iftofpiiitu , qui eft radix eius , ex eo quod 
acquifivit fibi d calore ignis , & fafla calida & humida in na ■ 
tura fanguinis &£ ae;is, qui prius erat corpus ficcum, cali¬ 
dum &igneum , & hoc fimiiiter , poftquam exritit calida 
& ignea. Intelligehunc modum , cum conVerttfti ipfum a 
frigido , humi do ad calidum humi dum. 

Similiter cum dicunt aquam &: aquas, intend antur per 
hoc didurnaquam unam, qure eftfpiritus , ex qua patiun- 
turaquae. Inteilige & cogita bene , quia jnvenies e fle ve¬ 
rum. 

Modus alius animalibus &fpeciebus , quod mafculus 8 c 
fac mina, &c quodlibet per fe ingredi ens fu per eis, habet i pi¬ 
neum , corpus & animam. Propter quod dixeruor. Sl" 1 us, 
animas,&:corpora: Et hoc plane , non obi ure & \eic di¬ 
cunt. Et propter multiplicationem cou ve (Ionum &c fla¬ 
tuum ex alieratiombas ,,morte & vita,generatione, ladla- 
tione, balneis & n unitione, nominata eft lapientia. Quia 
lapis ifte eft diverfus ab omnibus lapidibus in nacuns fms, 
&Cin perfectione fua , & fufeeptione nutrimen'i , &£aug¬ 
menti in praeparationibus fuis, quibus nihil noftramm prae¬ 
parationum aflimilatur. Quiaeft defemine mundo , ha¬ 
beas multam benediflionem. Etfiefletur opinantur, de 
lapidibus fuis terrenis, aut vegetabilibus , aut terrenis, non 
nominareturfapientia.cumnecrnors , aut vita in ipfis fir, 
necdefponfatio , nec conceptio nec generatio prolis , nec 
nutritio , cum noftrx praeparationes quas nominaVimus , 
ex animalibus nojlris & lapidibus , quos vidimus & feci¬ 
mus fupcr eis , non ex vanitatibus praeparationibus illo¬ 
rum fine. 


Senior de Chem ia. 

Ageergo femper gratias DEogloriofo, 8cfubhmi, & ab¬ 
horre conventum hominum , & apprehende folitariam 
vitam, & diutius cogita in omnibus qua: habes, & qua: per 
cepifti per expofitionem meam, quam tibi expofui in lns tri¬ 
bus libns, quibus potens eris fuper libatione verborum fa- 
pientum , Stexpofirione, & omnium qua: typice protule¬ 
runt, infiguriscriam, imaginibus, & parabolis, &cogno- 
fces lapidem eorum, & praeparationem , non ficut ille , qui 
obfcuravit librum fuum ,& modum adeundi. Quidam e- 
nimdixerunt. Accipetaliter& taliter 8cc. fedinjufte 8 c a- 
vare, & non afpiciaslibros ipforum , nec dubites dc his quae 
pervenerunt ad te a nobis. Et fi contradixerint tibi ignoram- 
tes, aut humiliaci fuerint pro poflTe fuo,non proferas eis ali¬ 
quid ex his quae habes, nec improbes vanitatem illorum fi» 
militudinibus veritatis,quacfa&a eft: tibi & efto cum vero 
ubicunque fuerit, 8cdimitte eos, quia non invenio aliquem 
quaerentem illud, quod inveniunt Capientes, fed funt omnes 
involuti vanitate, incidentesadillud quod non eft dignum 
refpici, propter maguam ignorantiam fuam , 8cdefe£fum 
interitus. 

Sed ego feci tibi per hoc'quod expofui'hoc Capientia: in- 
telle&us. Sapientia cor eft in conflant/a. Vnde videri tibi 
pprerunt omnes rnquifitores hujus artis ipfam ignorantes 
beftiis fimiles, ex eo quod ignorant, quodtu nofti. Cumau- 
tem intelligis hos tres libros meos , librum cla&is Capientia* 
majoris & hunc librum cum his quae pervenerunt ad te ex 
carminibusmtis in arte, & verabahaid eft , figuris fuis & fi- 
militudinibus , & imaginibus & fignificatiombusillatum 
imaginum, fa£tus es fapientior omnibus iftis. 

Exterior homo vero habens rationem bene difpofitam» 
fubtilis ingenii , percepit ex paucis fignificationemmulto- 
rum.Iraquc ex do£trina illa multa tibi aperientur , SCexver- 
bis eorum verba manifefta Longinquum eft , uc conclu- 
datipfe aliud, qui proditexunolibrofapientum, velex mul¬ 
tis libris, ficut ego prodi. Er quomodo eft hoc, cum ipfi nori 
intelligant a me , quodego legi &fiudui die acnofte>&la~ 
boraStt multis annis. 

Deinde expofui cis , &C cogitavi in eo per infpirationem 
Stfulpenfionem, &Cpropterhoc propiciatus fum huic fci- 
cnria:,8cfemoreseorum'apud quos eft judicium , non in- 
scllexerunt a me litteram unam , ejtbis quae explanavi eis, 

* Ql_ 


^ Adlmta ■ 

Ut. 


ubertati - 
tes. 


Libri «Mr 
thtru *. 


14 o Senior, de Chemia» 

& approximavi intelle£tum eorum , fed ipfi poftea nitebant 
fuper praeparatione ciborum,&gallinarumearum,& capillo- 
jn falfa r um,StlapidumeorumcarentiumhumoTe, ficcorum, com- 
tnttieria buftorum, corruptibilium,frigidorum.malorum, ex quibus 

Uborateu runt q ua m non habent tinduram , quo tingunt aurum 
Stargentum.Sicergo erraverunt, & damnificarifuntdamno 
apparente. 

REVERTIT VR AVTjlOR AD OPERATIO - 
nis continuationem. 

•p Evertamur ergo ad illud de quo digrefli fumus in extra- 
K&ione Anim* paulatim,& paulatim a corporcfuo. 

TtPVS OPERATIONIS. 

D Ixit rex Marchos, &eft typicum in eo & parabola, 
invenarione Leonis , fecundum quod ipfe ordinavit, 
quia retinet in fimilitudinibus modos typicos, St in parabo¬ 
lis , utannuncietpoftcrisperhoc » quanta fciebant philofo- 
phi, & quanta malitia erat, 8t eft in hominibus,& contuma¬ 
cia , ut deveniant homines infipientes ab iftafcientia , St ta¬ 
men eft propinqua habentibus intelledtum. Dixit ergo Mar¬ 
chos matri fuse. Quomodo venaris Leonem /Stadmirata eft 
mater eius,St dixit. Ego refpicio in eum > cum vult arripere 
iterfuum,St exiensprxcedo eum, St fedeo in via,Stfodioi- 
pfi foveam in medio viae, per quod intendit cucurbitam, & 
xdifico fuper foveam te&um vitreum , quod cum ingreflus 
fuerit, videoquo modo moritur, St alteratur color eius poft 
Captura mortem a colore in colorem* Et cum appropinquatus fue- 
Zeenu. rit Thalamo, accendo ignem fine fumo in iftafovea, haben¬ 

tem flammam egredientem fuper ftakonos i.e. fuper nigros 

carbones,flcutgredirurmaterpiafuperventremfilii fui. Et 
aflimilavir fubtiliratem caloris ignis, greflui pi* matris fu- 
Ignisgra - per ventrem filii fui. Dixitenim ei mater fua. OMarchos, 

oportetnehuncignemeflelevioremcalorefebris ? Dixit ei 

Marchos, 6 mater fiat injfatu febris. Deinde: ornarer. Re- 
vertor& accendoillumignem, ficut tibi aflignavi, &pono 
ad illam lapidem,quem qui cognofcitponit illum fuper ocu¬ 
los fuos,St qui non cognofcit proijcit illum. 

Cum aurem apportavero illum fuper ignem,facit odorem 
quem diligit Leo. Cum ver© Leo odorat lapidem illum, ve 

ai©t 


Senior de Chemia. 141 

niet velox ut intret thalamum illum vitreum ,&caditiD fo¬ 
veam quem transglurit lapis ille, ita quod non porero videre 
aliquid de eo. &: hic lapis quem diligit Leo. eft: focmina,quia 
ipfa cooperit ipfurn eolorefuo, propter quod dixit, non vi¬ 
debo ex eo aliquid.. Cum vero vigoratus fuerit per dies ali¬ 
quot! vult perhocftacionemluam in prxparatione) & quot F/x/tti» 
iogrediturin ipfurn de nutrimento,emitxitmanum eius dex- P erd, g* a 
tram, quam cum emifeiit,abfcindo eam. Deindeliat rurfus 
per aliquot dies,&C emittit manum eius finiftram,quam cum 
emiferit, abfcindo eam. Deinde flat & emittit pedem eius 
dextrum, quem cum emiferit,abfcindo illum. Deinde emit¬ 
tit pedem eius finiftrum. SCeundem etiam abfcindo , tunc 
interfe&us eft. Deinde caput,manus , & pedes alligo, & ca¬ 
lefacio eis aquam extraftam a cordibus ftatuarum ex lapidi¬ 
bus albis & cirrinis, qua: cadit de coelo tempore pluvia; , &C 
colligimus eam , & refervamus ad decoctionem capitis, ma¬ 
nuum &pedum Leonis huius. Quod poftquam decoxeri¬ 
mus, recipimusjus eorum,&nutrimus in vafe vitreo^einde 
reducimus ad corpus Leonis iflius & decoquimus cum illo 
jure. Innuit per illam decodtionem . permixtionem & redu- Dtre ^ t * 
Ctionem,donec liberetur Anima paulatim & paulatim , vi- 
delicet reducatur totum fuper Leonem, & coquatur cum eo 
&deftilleturquousque non remaneathumiditasiaillo cor¬ 
pore,quas non egrediatur cum aqua,fcil.anima. 

explicat avthor parabolam 

pracedentem. 

quod dicit, Quando decoCtus fuerit illeLeo.colamus Fxplkl 

- t “'jus,& proliciamus carnes eius, intendit per hoc quod di- T yP L 

cit carnes,feces Lapidis. Ecquod dicit. Calefaciamus eis a— 
quam extra£fcam a corporibus ftatuarum ex Iapidibus , vult 

percorda Animas lapidis in Magnefia colleClas . qux fune 
mafculus& focmina & patres eorum, qui funt albi & cicrini, 
verum mafculusprimus,cuius color eft obfcurus , &. mafeu- 
lusfecundus,quem diximus fieri mafculum, & eft in natura 
aeris,color eftapudeos rubeus.Perhoc eriam quod dicit Ca¬ 
dit de cocio tempore pluvi», Pluvia eft deftillatio aquae eo¬ 
rum . 

Deinde recipimus illud jus, & decoquimus in vafe vitreo, 

& tenui & integro, donec rubefcit&coagulatur & fiat lapis dmem!*' 
fivcrubinus,§Cpommus in barbain aquam , ubi quam diu 
_QL- 2 fuerit 


242 Senior db Chemia. 

fuerit lapis ille, lucer.Intendit per hace verba deco&ionem a- 
CoaguU- quarcum Anima, poftextradionema fecibus fuis , donec 
coquitur, & permifceantur permixtione univerfali, quam 
to mmtxtionem nominant coagulationum . 

Et quod dixit Rubinus, pei hoc vult Animam tingentem, 
propter quod acquifiVitVirtutemex igne , quia ipfa licet fit 
alba,ex eo quodfpiritus dominatur ei colore fuo,novit ipfe, 
quodipfa lit ficut rubinus rubeus, quodvis lateat in aqua non 
ube 4 * bed ' a FP arenS > &quodipfe deduxit ipfam adiftampraeparatio¬ 
nem decodionis,& fic ex certitudine pervenifle ad illum ter¬ 
minum, perquem eft tingens & penetrans , undedixitficut 
rubinusincolore.Notificavi piius, quodnominaveiunta- 
quamfuam iftam Animam lapidis , &£ ideo dixit in eolapi- 
de, nec eft lapis, eft tamen aqua eorum divifa. Et ubi dicit 
ponimus inbarbaid eft, indomo , fignatper hoc locum in 
quem ponitur corpus eorum, fcilicet quod eft terra eorum 
alba, in quem ponunt aurum eorum in quo coagulant aqua 
fuam. Et quod dixit lucet: vult per hanc manifeftationem 
lucistindurae in eo , ficut barbainalio loco eft cucurbita 
congregans totum opus fuum. 

Concordia Sapientes vero ufi funt diverfis rropis in aftimilatione , &C 
aurorum, funt diverfi in hoc in nominibus, fed intelledus in quem in¬ 
nuunt eft idem. Et ex dido fuo fimiliter eft in extradionc 
animae a lapide hoc. Scilicet ablutio cum aqua , & igne: hoc 
autem non eft currente per fe. Propierea quicunque volue¬ 
rit abluere rem,cum ipfo abluit.ficut ego aflignabotibi quid 
fit, ut fcias illud- 

Brevis deo Ed/taque lapis aquaeorum congelata, Sctalis zdformae- 

fcrtpao& ‘ ttts ^ uA cum ingrejjkfuerit aliquid, imprimitur coagu¬ 

labitur tn eo^cumque Colunt illa extrahere , calefaciunt eunt 
igne fuo, quem mtnfurattfunt illi , & occultaverunt , & 
cum invenit illam calor illius ignis,foluitur,&fit aqua cur— 
retis. Cum autempraparatafuerit , revertitur ad formam 
fuam priorem , & congelatur & extenditur albedo eius. 

Solutio fit Similiter cum lolvuur , nonfolvirur totum , fedfolvitur 
patu*- ex eo parum, & continuant in eo paientiam, Stredudio- 
tim. nem in praeparatione , & hoc quod extiahitur qualibet die 

parum, eft illud quod dixir Marchos matri fure in venatio¬ 
ne Leonis, &; extradione manus eius dextrre,quam abfcidit, 
deinde extraxit finiftram etiam, donec perycniat ad id q uod 
audifti. ^ 


Vires la¬ 
pidis rt- 


Deinde ad fecundum modum quem aflignaYit,& pervenit 

hac 


Senior de Chemia. 445 

JiliC usque ad hanc aliam alfignationem. Et hoc eft quod di- r» 
xit congelatur &folvirur,abluicomnem rem, auferr omnem 
nigredinem,&tingitomnenigrum, & facit album , &tin- 
gic omnealbum & facicrtibeum Et ideo res magnificatur & 
exaltatur,8cfa<fta eft domina omnium rerum , quia non in- 
venicresagens operationesfuas. 

TIN CTVRAE OPERATIO. 

Di**, t iterum Marchos.Medius lapis fapientum fine du- 
bioeftcitrinuslapis, &funduur inignefufioneplumbi, 

& rubet tali rubore, ut de caerero nunquam citrintiserir. Ec 
habet oleum rubens &; lucens ficut rubinus , &C oleum eius 
velociore egrefiione aqua: , quia eft de genere aqua:, licet 
nonfitlapis. Vultper oleumAnimam, de qua praecellit fer- 
mo, qua: non ingreditur per ignem , fed aqua extrahit eam 
perprarparattonem, ficut oftcndimus tibi. Et ideo dixit Mar¬ 
chos regi Theodoro. Notumfaciettibi D eu s , quodhoc 
quod egreditur ab oppofico tenui, eft caput mundi. Nonne 
vides aquam qua: eft vilius illa, &ex ipfa formatur margari¬ 
ta fubtilis. Aut non confideras creatorem noftrum, quifor- 
mavitnos delimo terra:,& hocporeftateDE 1 gloriofi &.fub- 
limis, per omnia ifta, fignificant, lapidem eorum de quo 
eft, & de quo fecerunt ipfum. Et ipfe eft deacfua^oi^a , cjua Materta 
%faific<tt resipfe eft^&us & smmortalts , ejuempotesh La P' tJ * 
tgnn comburere,&L propter hoc extrahit nr tinftura vera, Ka- 
lid. id eft fixa, incombuftibilis cum granum eius prius fuerat 
combuftibile. 

Ecquicqaid eft ex aliquo fuperquod ingreditur corruptio, ^ incgr 
combuftio & annulatio non habec in Ce tin&uram. Quod fi rupt b ,/ t _ 
eftet in aliquo combuftibili8Ccorruptilitin£fura, eflec nn- bmmultx 
«ftura non fixa,fed combuftibilis 8c corruptibilis, ficut radix Clnmtca » 
eius ex quo eft. 

Er piopter hoc dixerunt Capientes , <juod fixum facit res 
fixas. Et dixit Hermes , quod fccrctum <$c Vita cuiuslibet rei 
eftaqua,&aquafufcipitnutrimenrumhominum SCalioru, tmntaA 
%£inacjuaeTimaximumfcretum Hoc modo autem fit, ut 
ia fermento fermentum, & oliva oliva:, Scin quibusdam ar¬ 
boribus gummi,8c in perficis oleum. Er omne genitum ha¬ 
bet principium ab aqua, Es dixit Dominus , cujus nomina 
i*n(X\h.czntux,fectmus ex aqua omnem rem. Illo autem qui 
fecit in eis fermentum, oleum & gummi&; pinguedines,re- 
cit voluntatemfuam, firgonoaquxratur vira 9 c tindturaex 

mor- 


244 Senior de Chemia.' 

mortuis,combuftibilibus,quaenonhabent tin&uram& vi¬ 
tam. Aqua veto recipit un&uram. 

Cenfuft fntelligo excaecatafunt corda & oculi, & furdaefa&aefunt 

aures ab nis fimilitudinibus , &C indiciis in omnibus homi- 
cx[criptis n ,[5 US , Legunt & non intelligunt, ftudent , &C non pe.cipi- 
unt, ignoverunt veritatem &C projecerunt cqm.Qui enim er¬ 
raverit a veri rate,praecipi tabiturin vanitate. 

Marchos etiam affignavit aquam cotum, cum dixit elSe¬ 
neca Nominafti mihi 6 Rex mirabile mirabilium , cum dixi- 
fti.Vivificabit eam poft morremfuam , &; tingit eam colore 
poft colorem id eft, terram fuam tindlam cum aqua illorum 
•viva. Dixit Marchos. Talis eft natura illius aqua; , & pro- 
pterea nominaverunt eam,dominam barbq.ideft d.omorum, 
fuper omnibus nominibus &C fecerunt eam caput mundi. 
Mundusaute eft Magnefia, quo nominenominateam Her¬ 
mes, &; dixit. Eft mundus minor. Item : eft unum quod non 
moritur q.iam diu fuerit mundus, & vivificat quodlibet mor¬ 
tuum , & manifeftat colores occultos, 8 c celat manifeftos. 
DixitSohalta. Quomodopotefthoceffe ? 6Rex, Marchos 
(olorum * lt in hoc eftmirabile, quia fi miferis ifta fuper illa tria com- 
mutatto. mixta, Scdimiferis , & in illis vivet album fuper citrinum 
& rubeum&albificabit ea , ita quod facit ea in albedine ni¬ 
gra. Deinde juvat citrinum fuper album , & rubeum , ita 
quodfacit emina citrinitare auri. Deinde juvat citrinum 

rubeum fuper citrinum & album itaquod reftificat , & fa¬ 
cit in rubedine Chermetina. Cumque videris hoc , tunc 
gaude, fi vero remanferitin illa nigredine poft rubificatio- 
Errortsft,- nem eius,peccaftiin praeparatione eius, & corrupifli quid- 
gmm, quid antea operatus fueras,& morieris prse dolore peccati 8C 
inopiae. Et hae funt divitiae incomparabiles, ut hujus expla¬ 
nationem memoravi tibiin libro meo, qui dicitur clavis fapi- 
cntiaein inventione aqua: , quae egreditura muliere, antee- 
greffionem prolis,quam vocanr mulieres alhedi, propter e- 
greflionem ejus ante infantem, &eftibiperfecfe.Irerum in¬ 
terrogavit fcilicet regem Marchos,decognitionelapidis. O- 
mnishomocognofcit illum, 8C apud unum quemquceft de 
cognitione ejus militas,qua: non eft apud alium.Vrilitas ve- 
L*pis cur ro quam qua:ris non eft nifi apud dominos barbi, id eftdo- 
‘tutui** «ftiores. Et dixitfcilicct dominemiRex, invenitur quan- 
n ° U1 * do quaeritur? Refponditetiam Marchos,non eft res in mun¬ 
do quae cognqfcitur quam illa. Vnusquisque 8c omnis homo 
indiget ea, eft apud illum, Nec poteft etiam effe fine illo, 

lnten- 


Senior db ChimiA. 14y 

Intendit Philofophus omnia qua: dicic , Aquam. Invenitur 
enim aqua in ommloco,in vallibus,in montibus,& apud di¬ 
vitem,& pauperem, robuftum & debilem. Ettalibus fimili- 
tudinibus utuntur omnes fapientesin lapide fuo, quieftfpi, 
ritus h umidus. Dixit Hermes, fcito quod non convenit calor 
& fanguis,humidiras & ficcitas, nilipoftextcnfionem , nec 
conveniunthabentiafrigiditatem cum calore quia vita ho¬ 
minum per animas eft continua aquae, quae fi perhibetur, ab 
eis non invenitur. Ideo non convenir nec erit fiuegenitum 
fiue femen. Oportet ergo te fcire quod humores lignificavit 
per has fimilitudincs,& fic alii Capientes lapidem fuum com¬ 
paraverunt, commixtiones autem eius , St rami & parces, 8c 
commixtio St nutrimentum , 8t id quod componit i- 
pfum & nonrepugnar.eftereoStpereumStad eum,& noa 
ex alio, 8tipfe operatur cum humidirate aquae maris. 

Lapides vero noftri generantur ex terra & comparantur 
terra:, mineralia terra:. Convenit ergo nobis incelligere 
dida hujus Capientis & aliorum fapicntum. Ecfciantomnes 
habentes rationem,& mrelligentes quodlapidesnoftri terret 
aridi,non conveniunt lapidi Capienrum,nec exiret ex illis le- 
men unquam.Sunt enim rerrei8c mortui, fit incendit pec 
hoc quod dicitfemen gummam. Imo dixerunt omnes Ca¬ 
pientes ne facias ingredifu per eo aliquid alienum,corrumpit 
enim ipfum. Quod fi intraverit & deftruet, & hoc non con¬ 
cludetur cum lapidibus nolitis 8c corporibus noftris un¬ 
quam. Dixit Hermes.non convenit rei, nifiquod propin¬ 
quius eft ei ex naturafua,&.generabitur inter ea proles fimi- 
lis illi,humiditas autem eft de dominio Luna: & pinguedo 
de dominio Colis. Ideo fecerunt pinguedinem fupcr aquam, 
Sc omnis calidi elementum eins eft pinguedo & omnis frigi¬ 
di elementum eius eftfcilicet humiditas. Res autem con- 
fiftit exfubrilitate elementi fui. Deinde ingroflatur & in¬ 
duratur fecundum temperantiam naturae fuae. fit poft- 
quam fecit Deus 8c ei attribuit & eft quietiva. Et qux- 
dam funt motum habentia , & quaedam limpidificantur , 
&C qua:dam funt fluentia , & hoc fimile eius eft , qupd 
dixit Aros regi , quod aqua; non conglurinatur, nifi cum 
firnilifuifulphuris, nec invenit in re aliqua , aliquid fimils 
fulphurisfuinifiinhocquodex eoeflt. Quod autem dixit 
Hermes,convenit reiidquodpropinquius ei eft. Dein- 
deadjunxir,ex natura fua, Sc non dixit de alia natura, & hoc 
«ftplanum &n^anifeftum ex verbis Hermetis , lapis igitur 
Q 4 Capientur» 


14^ Senior t>e Chemia, 

fapientuminipfo^ & extpfo perficitur radix & r ani & f 0 ~ 
ha&flores &fruttws. Efl enim ficut arbor,unms rami &| 
folia &:flores Scfrucflusfun: ex ea, &peream& adeam, & 
ipfeeft cocum & ex iplo efl: cocum. fitfimiliterdico vobis, 
Quoi nnumquodq; alias nongeneratr es,nificarneo , quod 
efl exipecie fua,quod hic dici poteft homogeneumipfu Si- 
& mile pro militet' ex Adam & E va omne hominum genus, ergo omnis 
‘‘Tum 1 i reS convea:ct cum Cuo fimili &c piopinquo,8>C fecundum fpe- 
^ cicmluam. Similiter dicunt, carnes excarnibas generantur,. 
Et incipein nomine domini & cognofce materiam eius. Efl: 
enirn a radice materiae faae totum quod eft in eodem , & de 
eodem, nec ingreditur aliud fuper eo,nifi id quod ex eoelt, & 
etiam ab eo,& efl radix eius, Similiter fecerunt cafeos abeo 
& hoc efl: ex quo extrahitur & efl in eo,St ex eo,& per omnia 
fignificavit lapidem fuum,qui efl unus lapis,St permixtiones 
eius fant ex eo,non ex alio , & quapropter appropinquave- 
Bxempla runt illum intelle&um pro pofle fuoper fimiluudines & afli- 
Jimdnu- gnationes. Veruntamen noneft interius potens nec auram 
dtni f capiens,necratioquxperducateosad qusfitum fuum. Et 
dixit Auerroisfapiens, Refpice Carpentarium an coniungat 
lignum cum ligno nili libi (imili, & Tutorem vel fartorem an 
luatpannum mii cum panno libi hmiliflineum cum lineo, & 
laneum cum laneo. Item lapientes dederunt datfrinam 
plenam & appropinquaverunt intelletflum pro polle fuoSt 
tunc non intelliguncur ab eis. Dixit Hermes recipe con- 
jun&iones in principio operis recentes permifceancur tequa- 
literSt terantur. Deinde defponfentur.deinde triturentur. 
Conceptio * D a ^ S)Ut ^ at conceptio,deinde extrahantur Stnutriua- 
ft m fi, tur ' lc fiat georum. Scias quod haec conceptio & deffonfa- 
vafe, ‘nputrefaftione tnfundo %ajhgeniti eorum. Et fltin 

aere videlicet in capite eorum vahs.St caput valiseftfuperior 
pars thalami,St thalamus efl alembicus*, in quo efl illud ge¬ 
nuum. Dixit Marchos genitum earum efl inbatba, ideftin 
domo eius terrea,& c^lum eius fecundum quod oritur fuper 
eo Luna certae & fol eius,8t ftellae eius 8t Ventus eius, &di- 
verfi colores tertie eius. Item dixit Marchos & efl,tempus in 
lflogenito quod naTcirur de quo facit talem fimilitudinem* 
Tunc aedificabimus libi calem domum, quee dicitur/,nonu- 
mentum Sihofyt* Dixit, terra efl: apud nos quae dicitur tor- 
mos > * n f UQt reptilia comedentes opera ex lapidibus adu¬ 

rentibus St bibunt fuper eis fanguinem hircorum nigrorum, 

manentes in umbra,concipiunt in balneis,Sc pereunt in aere, 

Sigra- 


Senior r »b Chemia. 247 

Egradiuntur fupra marc,E manent in monumentis Eetiam 
manent in fepulchris , & pugnat reptile contra mafculum 
fuum.Ein fepulchro manet mafculuseius 4o.no<ftibus , erit 
vacans ficur columba: albae & profperabitur greflusEproii- 
cier femen fuum fupra marmorem in limulachrum , Eve¬ 
nient corvi volantes & cadunt fupra illud & colligunt, dein¬ 
de volabunt ad cacumina montium , ad qua: nemo poretl 
afcendere,Edealbantur & ibi pululant , & hatc eft parabola 
di<5h fui. Similiter non novit hoc nili qua concepit mtrafe 
*n capi te fuo. Quod autem dicit , Reptilia comedentia o- 
paca. Intendit perhoc lapidem adurentium , & bibentium 
fuper eisfanguinembircorum nigrornm. Intendit per re¬ 
ptilia imbibuiones. Et quod dicit comedere opaca, quod 
transglutiencunum cingens. Ad hoc congregati funt focii 
fui > qui latentin illis imbibitionibus,EnonapparentEre- 
cipiunt fubtilitatem eius, per fanguinem hircorum nigro¬ 
rum &c. Vult animam fluentem lapidis abeo. Et hirci ni¬ 
gri, per hoc vultlapidem quando ingreditur non focminaia 
praeparatione > & denigratur pojl dealbationem eius prapa- 
ratione ignis. 

Etper hocquoddicitconcipitinbalneis E paricinaere, 
intendit cucurbitas , E etiam fepulchra , quia in eis fir 
mors , aflimulavit calorem ignis calore balneorum, in qui¬ 
bus Iapis fudat in principio diflolutionis fuq paulatim&pau- 
latim. Et perhoc quod dicit parinnt in aere , Cgnificat fu- 
periorem thalamum alembici.quia aer eft inter coelum Eter- 
ram. Et fimiliter eft generatio huius tincftura: a fuperiori 
ccclo , id eft barba, quod eftfuperius alembici, & fundo cu- 
curbitx. 

Et liocefl: quod dixic Hermes. Leniter & prudenter , 
fublimatur dt erra ufq s ad ccelum,& acquirit %imdfuperto- 
rtbus & defcendit tnterram&habet in /e ‘virtutemfuperio- 
rts& inferioris'dominans inferiori & fuperiori , & habet 
lumen Luminum propter hoc fugiunt ab eo tenebra. Et il¬ 

lud eft quod nomiaaat Regem de terra prodeunrem. , E 6c 
cociodefeendentem. Etlimileefthuic quod dicit quidam 
iniftaaqua. Accipiteresa minera(ua,fublimaceeas adal- 
tioraloca, & mittite a cacumine montium eorum,in quibus 
invenitur,& reducite ad radices. Et in hocdixit quidam a- 
lius fapiens,hoc ouum vagit in terra tota, per quod vult ae- 
rem.qui defcendit de coelo & terra E Iceto.Et hoc dixit alius» 
E ego dico ouum generatum tn aere dfiritualetateterra. E c 
Q_ 5 disic 


Digefli» 

circularts 


Digejlt* 
lenta » 


248 Senior de Chemia. 

dixitinhoc Calici filius Ifid, Significans.genitumhocpro- 
ftominaveruat cinduram & (anguinem & ovum. Accipe 
Kutrimt» OUUm ruffum a meliori minera quam invenire poteris,nec m 
tum aer CQ2 *° nec in terra. Dixit etiam Avicenna , non eft in coelo 
jjll, nec in cerra nutrimentum eius,fed in umbra aeris. Confi- 

deradiverfitarem eorum in didis,parabolis,& aflignationi- 
bus & fimilimdinibus & convenientia eorum in intelledu, 
quodCapientes nonfuncdiverfiinintelledu , fed in nomini¬ 
bus & fimilitudinibu$,&per omniqdftafoleinrelligunt lapi¬ 
dem fuumpraedidum , fcilicet animam. Calid autem fi- 
tmeordU g n ifi cat per ouum. ruffum genitum , quod generatur cxeis 
luterum m aere Et hoceft nec in cocio nec in terra. Et hoc trotum di- 
dum eft a Capientibus per fimilitudinem,& omnia dida fune 
idem de eodem,licet finr.diverfiin nominibus & fimilitudi- 
nibus,opinatur quod fiut djverfi, & quod res fint diverfaeSC 
ftupect ptoptet hoc» Et recipit res quibus nominaverunt 
lapidemfuumfophiftice , & hoc credit efle calidum eorum 
&lapidemeorum,quemnonnovitinfipiens , &nihilinve- 
nit,fed cum percipit verba eorum, & interius invenit verita- 
temmanifeftam,& quicquid praecellit de didis eorum, fcili¬ 
cet quod tibi oftendi. Conferva igitur hoc 8c apprehen- 
de,&eriscum veritate. Omnis enim typica 8Ctro»ica clo- 
cutioeorum , eft tuperhac tindura quamextraxeruntin fua 
aqua,quam nominaverunt animam Sc regem* 

Ethocgenitum , eft pinguedo quam vocant animam & 
ovum, quia hxc anima rubea latet inipfa aqua alba fp i rituali, 
quam extraxerant de lapide , quam dixerunt in per¬ 
mixtione fua magnefiam .* Ideo vocaverunt hanc a- 
quam ouum maris, quia radix eius eft: aqua , & vocaverunt 
a£rem,& etiam multis aliis nominibus. Ethoceft quod i- 
pfamrubeam aftimiiaverunt eam vitello,aquamalbam in 
quaportaturalbum ovi. Cumq; apparuerint colores, vel tin- 
durae.crit ficut cum apparet ex ovo pullus. Nominaverunt 
etiamlapidemfuumjquieftmagnefia , mare , quiaexeoa- 
fcendit nubes eorum 8c pluvia Dixit Plato natura coquit na- 
iet Vaa* turas & natura congaudet natura? & non eft nifi vnica natu- 
ra,& genus unum & fubftantia una & unaeftentia. Hoceft. 
ovum in quo eft calidum & frigidum , humidum &C iiccum 
Propter quod vocat Hermes hunc lapidem mundum mino- 
tem. Et haec res eorum eft una,quam nominaveruqt pomi ne 
ffliDnis rei,8c omnis corporis, &C omnisf|>eciei, quam habent 

homines 


Senior di Chemia. 249 

homines in manibus & omnium illorum exponenda , audi- 
flisaute, & adduxiftisfuper his teftimoniafapientum. Er di¬ 
xit alius panem afperum&. alius panem de fimila.&alius tor¬ 
tum panis Non poliunt refte dici diverfa. quat non diverfi- 
ficaverunt a Carina,nec declinaverunt atriticoad aliud, fcili- 
cet omnes convenerunt , quiaomnia illafint una res,de 
eadem re,cuius nomina funtdiverfa,& adignationes eius, & 
quod fit ex eo,reducitur ad farinam & triticum > 8>C eft radix 
illorum. Er ex quo funt.divcrfi tamen funt in nominibus ,&C 
quod diverfa fint nomioa harum rerum propter diverfas fpe- 
cies praeparationum earum & omnes illae res funt ex tritico, 

& mareriaeius eft eadem,fimiliter verba fapientum licetfint ntunU 
diverfa.idemramen (ignificanr,nec differunc nifi in nomini¬ 
bus & adignationibus propter mutationes eius in gradibus 
praeparationis ex re in rem & de flatu in flatum. Idcoque 
muhiplicaveruntnominaeius & adignationes- Item dabo 
tibi exemplum eius in panno. Pannus fiverelaefl una& ea¬ 
dem res quando fcinditur.utinde fiat aliquod indumentum, 

& dividitur in multas partes, & afluitur & fit una resunono- 
miue nominata, fcilicet tunica velcamifia, & omnesillaedi- 
vifae partes funt a tela,&funt in divifione & nominibus plu- 
res,fed funt fecundum materiam & intentionem unum Sci* 
dem. Dixit Salomonrex. Recipe lapidem quidicitur Thi- 
tarios,& efl lapis rubeus albus,citrinus, niger, habens multa 
nomina & diverfos colores. 

Dixit etiam naturam unam & fpiritualem fepultamina- 
rena,& a dignavit lapidem coloribus propriis qui apparent in 
pratparatione. Dixit Capiens adigna mihi illum. p.ixit,&eft 
corpus magnefise nobile, quod commendarunt omnes Phi- 
lofophi. Dixit, Quid eft magnetia? Rcfpondit magqefia eft 
aqua compofita congelata,quserepugnatigni.Hocmarela- 
turo,magnum bonum , cuius bonitatem commendavit Her¬ 
mes. Fecit enim raagnefiam hic fpiritum8canimam, & cor- 
puscinerem,qui eftintus incinere. Etdixit Plato, unum- 
quodq; eft unum,quia omnishomoeft animatus,fed non o- 
mneanimatumefthomo.fed quoddam animatum eft homo, 

& in natura hominis eft illud , quod eft innatura animati. 

Nec potcftre&e dici,quod omne animatum eft homo, cum 
enim dicis,animatum , comprehendis in eo beftias terra? &: 
volucres coeli,8c homines,& arbores,& vegetabilia, fed cum 
dicishomines,non comprehendis aliquid ex illis. 

Intelligf 


Senior db Chemia. 

Incelligehoc di&umPlatonis,&quid nyendit.Item,Dixit 
Placo,Omneauru efta.’s,&non ereverfo.Nonne vides quod 
ia aatura auri nihil eftquod aflimilaturxri in tanto motu & 
colore, nec aliquid in natura acris eft, quod fitin natura auri 
ex corruptione io terra, Scpacienriain igne , & rnanfione in 
mari. Dixit etiam, Omneargentum^faumcflfulphur, fed 
non omne fuiphur eft argentum vivum, fecit exfulpkurehic 
magneGam. Ha: dux orationes fune plana; , propter quod 
non eft in lapidibus aliud quod fit in lapide eorum, & pro- 
pterhoc, hxc omnia (ignificant lapidem Tuum, qui eft unus, 
non habens fimilem fibi, quem fi nominaverunt lapidem, ta¬ 
men eft fpiritus , & habet nomen fpiritus. Et fi. dicarur aqua, 
non ell ficut cxcerx aquas,nec habet intelle&um diftindlum. 
Et fi congregata fuerint, impofitum eft ei nomen impar, nec 
perficiturinfe , nec ex fe, nec perfe. Et fecretum quod eftin 
eo.noneft in alio. Intellige hxc qux prseceflerunt, in quibus 
fa&aeft mentio eius, & adhuc a igebotibi intelle&um, & 
cogitafemperhoc quod dixit Hermes in prarparacione lapi¬ 
dis occulti. 

LAPIDIS PHILO SO PHl Cl CON F E CTI 0~ 
nis demonftratio, d natura, humana de- 
Jumpta. 

I x i T Hermes , quod fecretum uniufcuiufque refnt 
Exaqua »»**&*q»*i eSchxcaquaeft fufcepcibihsnutrimentim 
omnia, hominibus,&: in alijs,&in hac aquaeft maximum fecretum. 
Aqua enim eft,quxfirm tritico frumentum, & in oliva oleu, 
& in quibufdam arboribus gummi,& m perfers pinguedo,& 
in omnibus arboribus fructus di verfi. Er principium genera- 
^ tioms hominis e fi aejua. Semen enim viri projeftum in ma¬ 

tricem mulieris,adhaeret feptem diebus,& fit humor fubtilis, 
& manetfeptem diebus, donec coaguletur in omnibus mem- 
Formeu» venrre mulieris, per tenuitatem eius, &C fubtiluatem, 

fatu,, & pervenit ad carnem,&fit caro,&fuperofta,& fit os , &fu- 

?er pilos,nervos,& fimile fit in eis. 

Deinde coagulatur in io.die, 8cfic tanquamcafeus. Dein¬ 
de rubificatur 10 1 6 . die, v elue color carnis. Deinde incipit in 
die X4.difcerni,&habeve membrafimilia filis,& in 31 forma¬ 
tur m forma hominis, ficut dicit liber, & in die 40 apparer in 
ea anima, &C a 40 die incipit nutari fanguine menftruali, per 

furfumeius, pervmbilicum , 8c induratur etiam infans, & 
«efcicpaulatim&paulatim, $c YigoratUr. Et Icito quod 

aqua 


Senior de Chemia. ifS 

aqua famulatur ei in ventre tribus menfibus primis. Demde 
aer tribus menfibus fecundis. Deinde famulatur ei ignis tri¬ 
bus menfibus tertijs,Se dccoquiteum, &perficir, & cu com¬ 
pleri fune 9 menfes, abfeinditur fanguis quo nutriebatur, 
afeendit ad pedtus mulieris,fit ibi ficui corona, Sc fit a.iud 
nutrimentum eius poft egreflionem eius ab utero, ad hunc 
modum. Et ha:c tota eft affignatio praeparationis lapidis eo¬ 
rum, & fecundum hoc praeparaverunt. Intelligeetgo hanc 
praeparationem&modum. Per matricem inteliigit fundum 
cucurbitae ,& quod intus eft,& obturationem ons eius, 8c 4r 

firmationem coniundiionis, vc quod intus cft , non recipiat 
tnjptrat tonem ab aere , & coagulabitfe , heut dicit Calid. 

Cum vidiaquamcoagulare feipfam, tunc certificatus fum, 
quod res veraeft, ficut affignatur. Et dixit Rofinus fimile 
huic, & memorabilis eft coagulationem corporis fui 47 die¬ 
bus,& vocaverunt corpu*igneum , ScAlkambar, 
firgentum , & fulphur rubeum. Et his nominibus vocave- 
runt.& nominaverunt animam ab ipfocgredientem.Et dixic 
Rofen, quodaffaliaeft virrusfocminae , quam fecimus in 9. 
diebus,& nominavimus eam affalia,propter folutionem eius 
adaera,iScfaporem eius abeo, in quo erat de corporibus fuis, 

& propter fugam eius, & propter intenfionem caloris ignis 
fuper eo, & mopterdebilitatem eius ex eo, quod invenit ini¬ 
micis fuis. Ergo coquite eam cum corpore fuo, donec ficce- 
turhumiditaseiusabigne, & ficficcatur,donec videris eam 
xelegiflTe fpiritus eius ab ea, &daftidiflemanfionem in radice 
elementifui, &hoceftcummonificaverunt corpusalbum, 

& decoxeris,8c triveris, Sc fuerit aqua fpiritualis, potens co- 
vertere naturas ad alias naturas, tunc vivificabit corpora. 

Quod autem dixit Affalia, vult intelligcre duo humida afee- 
dentia adaera, &ihaecfuntfpiritu* &Canima, Scquod dicir, 
haec eft virtus facmina :, quam faeminam fecerat in 9 diebus, 
fignificar animam quae eilvirtus fccminae, quam fccerun* 
mafculum , cum coagulatur & figitur in igne, Stfic mafeu- 
lus calidus &ficcus ,{ peridem quodacquifivit a parte ignis, 

& nominatur tunc mafculus, & nominanrhanc aquamcoa- 
gulatam,nomine cuiuslibet mafculi. Deinde defponfaverunc 
cum fccmina,&ipfe eft ex ea, Scipla eft radix eius, 8c coagu¬ 
latio eius. 

Sicut dixit HeVmes,fecundum proportionemfpevmatis ia 
matrice, & ex his judiciis manifeftis & occultis planis fkob- 
fcuris,ad quae petejft vix dirigi aliquis, intellegi SCnovi ycti- 

tateia 


'9uuttitn- 
dt medus. 


Senior de Chemia. 

tatem didi e®rum,cum dicerent fcilicet, quod lapis nofter res 
eft,qu&m habent, & non participat cum eis alia. Quoniam in 
eOjquodeiKulphur.arfenicum.autferrum.aut aes,autovum, 
aut capilli, aut aliud ab aliquibus vegetabilibus, aut lapidi - 
bus mortuismon dixiflet lapis nofter, & non appropriaffet li¬ 
bitum omnes homines participarent fecum in illis. 

De omnibus tftis modis licut nos prasparavimus ante in- 
telle&um & cognitionem operis, 6c praeparationem qua co¬ 
gnovimus ex omnib. prxmillis, & vidimus quod omnia erae 
vana.unde proiecimus vana & laudamus Deum,qui notifica- 
vit nobis vanitatem omnium talium, & egimus ej gratias, 8C 
fcivi cum dixerunt lapis nofter, quod eft res, appropriata eis 
praeter homines. Igitur necelfe erit nobis inveftigare illu. Ec 
quod dixerunt verba noftra in manifefto funt coiporalia, Sc 
in occultofpiritualia,quae cu audivimus, quaeli vimus cogni¬ 
tionem huius occulti. Spiritualequidem occultaverunt, & 
manifeftaverunt per aliud.ad res corporales. Hocnonpoteft 
intclligi niliperfenfus interiores, 8c vera ratione & intelle¬ 
ctum, &non apprehendimus ab eis, quae percepimus in ma¬ 
nifefto auditu. Veruntamen inquirimus occulrum,quod oc¬ 
cultu occultaverunt fenfu noft ro, quod li non eflet, non ex¬ 
traheretur,quod cogitaverunt in cordibusfuis. Egoautede- 
claravi vobisquod occulcaverunt,8c non abfeondi abeo ali¬ 
quid^ hoc ena eft ex didis eorum Aurum noftrum non eft 
aurum vulgi. Aurum vero noftrum eft,quod eft ex opere ho- 
ftro.Dequodixit Rofinus: Cum defpoufatus eft cum foi ore 
fua , &fa<fta eft conceptio, &£ prodii; genitum, quodeft ani¬ 
ma. AfFaliaeft,inquit, virtus faeminar, qua perfecimus 9 dieb. 
Significavit nobis,quodeum viderimus virtutehuius aquar, 
& magnum effe&u eius, & flores eius in terracorfi, & quod 
erit poftea in projedionefuper folia vulgi Et harc eft minima 
res,fedlux luper rubeum tingit illud in melius aurum, quam 
fit aurum vulgi, oportuit fignificare vobis, quod hocrnaauu 
periculu eft,virtus feu potentia illius rei,qua tinxerunt prius, 
& hoc eft fecretum, fuper quojuraverunr, quod non indica¬ 
rent in aliquo libro.Nec aliquis eorum declaravit hoc, & at¬ 
tribuerunt illud Deo gloriofo,ut inlpiraret illud cui vellet, 
prohibeaturaquo vellet. Eftenim radixfioequanullujuva- 
bit xs, & quod occultaverunt, eftpraparatio illius rei, donec 
Egeretur in igne, &tunc fitresmagna, & homines ignorant 
hoc, nec habent illam afFaliam, nec illam virrutCqua? habeat 
£*lem effedum, Et dicit filius Hamuel : Laudate D ominum, 

cujus 


Senior dk Chemia. xjj * 

cuius nomina Candificentur, fuper hoc quod dignatur ei tri¬ 
buere, &infpiravit ei coniun&ioncm huius rei occulta:, Sc 
fic poft multas inveftigatioues 8c vigilias continuas huius 
rei occultae, &: revelationis occultorum di&orum , adeptus 
fum lapidem. 

XJflD PHILOSOPHIS PLVMBVM. SlT, 

&quid Az^oth. 

J Ntravi die quadam domum fenioris Abielhafam, caufa vi- 
x fitandi ipfum,& Cedi ad dextram eius, Sc erant ibi duo viri, 
quorumunum cognoCcebam, alium vero non, & collocati 
fuerant ante prarientiam meam de arte, &; ut percepi per illud 
quod quaefivit a me,quod indurata fuerat fuper eis res,&: ob- 
fcuratum verbum,nefcicutes id quod confiderabant in didis 
fapientum , fiCcrantinftupore, & convertit ad mc Senior fa¬ 
ciem fuam fecurus amicitia,quam compledebamur, & dixic Exptie«: 
mihi : Qualiseftintelledusfermonis fapientum. Recipe 
plumbum, Sc quodaflimilatur plumbo, & recipe Azoth, & 
quod aflimilatur Azoth,ha:c funt quatuor, quorum duo ma- 
nifefla funt,nomi nant enim plumbum, 8c nominant quod af. 
fimilatur ei,& obfcurantiftud, & nominant Azoth,& celaur 
nomen illius quod aflimilatur ei. Qua: funt ergo ifta qua¬ 
tuor ? Et dixi ei: Ha:c verba fapientum habent in fe obfcuri- 
ratem, 8 c funt ex fophifmatibus eorum. Dixit quomodo eft 
hoc ? Dixi: voluit per hoc Capiens duo tantum, quze funt eo¬ 
rum occultorum occultum fignificantia, & adinvenit verba 
quatuor, & non intendit nili duo. Dixit, & quomodoeft 
hoc? & ipfenominavit, quatuoretiamreperit vctbafapien- 
tum fecunda vice? Et dixi, non intendit per hoc didumnifi 
duo tatum. Et llleaic: Sapiens dixit quatuor,&tu dicis duo. 

Et dixi ei: In his tribus ficut praedixi,eft obfcuruas Scfophif- 
ma fapien tuin , in hoc loco, & fi volui flet quatuor partes, cx 
quibus componunturmafculus & facmina, dixiflec, Recipe 
ignem &aqua,& comifce,& cofiftetunuquodq; ex duobus. 

Deinde fac quatuor unu,vcruntamen Capiens dixit: Recipite 
plumbum,8c quod aflimilatur ei.Deinderepetit,dices: Reci¬ 
pite Azoth,&quod aflimilatur Azoth.unde exiliis &in fimi- 
libus celantfcientiaab omnibus. Intellige& confide in Do¬ 
mino meo,& intelligashoc didumfipiencis huius, Sc exem¬ 
pla, Dixit enim, accipe plumbum, plumbu vero apud cos eft 


fintihtx- 

flkatur» 


*4Uufl 

4i5tnw. 


2f4 Seniok. db Chemia; 

nomen mafculi,nominavit enim mafculum,& tacuit nomen 
facminae,&C dixit, quod aflimrlatur plumbo, quia ipfa eft: 

exeo, &ipfumeftex ea. Deinde dixit fecundo : Recipite 
Azoth,& quodaflimilatur Azoth. Azoth autem eftfosmina, 
&;nominavithicfoeminam, & tacuit nomen mafculi.. Et di¬ 
xit, &quod aftimilatur Azoth, & non nominavit hic mafcu- 
lum, quia non nominat illum in principio fermonis plane, vt 
defit dubitatio, & tantum valent hxc verba ac fi diceres : Re- 
cipiteAdam &C quoddifiimulatur Adam. Nominaftihic 
Adam&tacuiftinomen Evse,quae eftfccmina, &nonnomi¬ 
nas eam, quia fcis quodhomines qui fiunt tui fimilesin hoc 
mundo, fciunt, quodllludquod afiimilatur Ada:, eftEva. 
Deinde repetens fecundo , dicis ut res obfcuretur, & minus 
intelligenr.RecipiteEvam&quodalfimilatur E vaz, Nomi¬ 
naftihic focminam qux eft E va , & tacuifti nomen maficuli 
qui eft Adam. Quia nominafti eum, femel abipfo incaepiftn 
Et hoc non poteft efte cavillanti dubium. At illi coeperunt 
relpicere unius in alterum, & ftupor reprehendit eos fupcr 
hoc, quodeis explanavi Et fimile huic eft, quod dixerunt, 
commifce calidum cum frigido,& fiet temperatum,nec cali¬ 
dum,nec frigidum. Et commifcehuniidum cum ficco,& fiet 
temperatum, nechumidum necficcum. Manifeftumhuius 
didti eft fupcr quatuor, &Cgeneraverunt ex his duo tantum, 
videlicet mafculus Scfaemina, mafculus eft calidus Seficcus, 
fccmina autem eft frigida & humida , qute cum commixti 
fuerint, jam commixtum eft calidum cum frigido, tkhumi- 
dumcumficco, Schoc non eftdubiumintelligenti, Scfufti- 
net hic intelleftus verba fapientum , quod habet alium mo¬ 
dum quam tibi monftravidc aqua Sc igne, & aqua ac aere, & 
terra,oSaliusmoduseft ex praeparationibus. Et eft hoc di¬ 
tium, ficut dixit Jofeph:Commifce aquam &C ignem,&erunt 
duo. Commifceaerem cum terra, & erunr quaruor. Deinde 
fac quatuor unum>& perseni Jit adtdquoda udi fit autquod 
vis.Et runcfit corpus non corpus,& debilefuperignem non 
debil*,SCapprehendiftifapientiam.Fac ergo fecundum quod 
dixit fapiensfuper eo, parum poft parum , & prirparario ha- 
irum rerum a principio vfque ad finem , & eft aqua calida, id 
eft fixa , honorata, & eft illa quae manifeftat tJn<fturam , in 
projeftione , SCnifiillaeflet, non efiet intentio aliquorum 
fapientum in aliqua radice fapientite , & ipfa eft media- 
ttix inter contraria, & ipfa eadem primum , medium & ul¬ 
timum. 


Intel- 


Senior de Chemia. 2.^ 

IntelligeSc quod tibi demonftravi , frico modum verbi 
mei, Scipfamanifeftattinfturam. Talis euitnfolec efle im¬ 
probitas fapientum,&eorumfophifmara.Etipfiforte addu¬ 
xerunt in vero fenfu,&:fubeo eft alius, & ego fpero quod ap¬ 
parebunt vobis per verba qux innui vobis deferretis illorum 
& fophifmaribus, Dominus tribuat vobis proiperitatem. 

Si vero aptus fuerit die aliqua ex fophifmatibusfapientum utor a . 
modus alicui hominum, non aperietur nili legenti librum &C P enu ' 
carmina mea. Explicavi enim tibi & omnibus fratribus meis, 
quicqaidobfcuraretura plnlofophis pro poifefuo , & quod carmtnib * 
celaverunt a patribus & filiis, St comprehendi in paucis pa¬ 
ginis, quod ipfi expanderunt in millibus paginarum, fepuf- 
tum in tropicis St typicis locutionibus , St magnis obfcuri- 
taribus involutum, quodintelleclus inrelligcntium appreheu- 
dere nunquamvaler. 

Ego autem vt portaretur memoria mea a porteris in arte 
illa,fedi folitarius, confiderans libros antiquorii, & quterens 
aquohbetnobifcumfedentibus fcientiahancinquirentibus, 
quos cum alloquerer,non intelligebaut me , habebant enim 
prae manib.libros,quidefcribut eis Alkakir,ideft,fpecies vel 
res vanas,quas nefciuntquib. occupantur,Sthxfuntres quse 
deterietancipfos occupatos,'& ipfi incendunt fuiscomixtio- 

nibus deviantes a veritate,ignorantia excascaci. Cum autem 
vidi te, & vultum tuum illuftratum per id quod innui & ex- 
pofuiexfecundaapprehenfione tui interius, converti faciem 
meam ad tc,8t explicavi tibi ex eo, quod concluferat fcientia 
meainpeftore meo, ut cognofcasintentumfcientia:, & locu 
fecreti, & dividas inter te St homines, errores incidentes his, 
quaelegifti in libris aliorum, & quod locuti funt, & adduxe¬ 
runt ex verbisfapientum antiquorum & modernorum, quo¬ 
rum libri appetuntur.quorum etiam nullus aufus eft expone¬ 
re unicamliteram exdnftisPhilofophorum,fed tantum illudi 
protulerunt,quod pofuerunt lu libris fuis fiipie tum, nec ape- 
rierunt ex eis aliquem fenfum. Eft autem opus mihi ut fapies 
fim,utapertaincerta finr,& noverim occulta, &expona vera 
fapientiam, & perveniam per illam expofitionem ad veritate 
Stmanifeftationemeorum, utpoft manifeftationernmanife- 
fteturftudentibus in illis , Stapeiiatur faftidientibus&im- ^ 
putientibus Stfufficienriam habentibus inhis quajprxma- 
nibus habent ex ignorantia. Sed quando non exponoexeis iUujirat 
aliquid, eritlibermeusidemquafiliberillius fapientis , & 'non de- 
verba mea verbafua, & ego relue accepi verbaeoru , & mihi firtbiti. 

S-VoL R attri- 


Senio», di Chemia. 

attribui Schoc eft inconveniens, Sc dedecus illi quificfacif. 
Qmx enim utilitas eft legenti librum meum > quando res eft 
utaftignavifcientiam? talis qui fic facit appetit jattanuam. 
Compofuit enimlibrum fuum, opinans,quod intellexerit il¬ 
lud occultum myfticum, & iple nefeit, nec intelligithteram 
unam ex his,quaecompofuit in librofuo, & fi quaeratur ab eo 
aliquid ex ipfis,refpondet per falfitatem. Et fi comprobetur 
ei,defendit per cayillationem Scfimilitudines vanas. Verun- 
tamen fi fit magnae rationis in fcientia , &C aperti fucriDt tropi 
mihi eorum occulti,& manifeftum eft mihiquod occultave- 
runr,8C hoc apprehendi per fcientiam, debeo retfte hocaporo- 
pinquareintelledui fuccefforum meorum, fermonibusm a- 
perto velatis , fignificantibus intelledtum occultum &C vela¬ 
tum,ut hoc-fit apertum & celatum. 1 Eft autem apertum ftu- 
diofis Capientibus intelligentibus,&inveftigantibus,cela- 
tum autem minus intelligentibus, quod nifi fecero, non ma- 
rifeftabo induftiiam meam prae caeteris, & erunt di&a mea 
tanquam propofita funt,ficut proponuntignorantes, propter 
quod feci fic, & Deus aperiat tibi quod reftatex meis carmi¬ 
nibus,8c verifimilibus , & libris meis.fcilicer libro Clavis Sa¬ 
pientiae maioris,& hoc magna fua gratia & largitate. Rever¬ 
tar igitur ad complementum intentionis noftrae in verbis fu- 
per his figuris,& non praetermittam exponereimagines, qua9 
defcripfi in carmine meo, licetilludmodicum comprehendit 
modos, quos intendit fapieus, & imagines illas ^figuras. 
Iterum converfus,quia fcio quod fufficu tibi id,quod aperui 
in ifto, & appropriavi hanc partem lftius libri mei in expofi- 
tione aquae di vi nae foliatae, mundae , & terrae ftellatae, 6c ab- 
breviaviexpofitionem paucis verbis, & fufficientibus. Ec 
hoc ficut praecellit mentio eius in expofitione figurarum car¬ 
minis mei, quod fic ^incipit : Epiftola' Solis ad Lunam cre- 
fcentcnu Et funt multi veifus. Feci tamen-illud carmen de¬ 
terminatum habens minores inventiones imaginum, & mi¬ 
rabilium quaecontinet, &C illud eft per fe non indigens expo¬ 
litione afia, quod fic incipit: Et in domo Hamuelis man- 
fio & c. Et funt centum vetfus & unus, Sc praeter hxc carmina 

quae legifti,&locutusfum tibi,quod fufficitm omnibus iftis, 

eft unus modus, Veruntamenalia indigent aliis, redir fermo 
ad locum (uum.Similiter diftum eft,ficut praedixi in corpore 
corpoiibus,fed quod tibi explanavi ia fpiri tibus, & fpiri- 
tu,8cin anima, & in animabus, 8Ceftunu corpus partitur, 
& tunc dicftqr duo corpora,fcil.partes^led prius eft unum ex 


Senior ds Chemia. *f 7 

uno. Quiaute dixerit aliudignoiat fcicntia, quianefcit cor- 
pus.nec C0rpota,neclpiritu,ncc (pnitus,nec anima, nec ani¬ 
mas,nec cognofcit lapide, nec ex quo cft, nec peicipit ordine 
opem aliquo modo Et caufa cft, quia ex parte illarum qua¬ 
libet falfaturaiu incorporatum cft corpus unii. Propter quod 
fimiliter dixerunteorpus unu & corpora, &propterhoc t ha- 
bcntclfe ex illis fpiritib.Sc animis,fc.unde occupacurin pr x- 
parationefulj huris eoru, &.in fubJimatione ailenicoiu Aio¬ 
rum combuftibilium & corruptibilium. Sedmamfeftum eft: 
quod audiunt,& audum quod legunt.Cognofcut.n.illa, ve- 
ritatemignorantes.fulphurvero&fulphuia, & auripigmen¬ 
tum & auripigmenta,8c Zatnoick* Omnia illa funt nomina 
aqua* divinae toliata:, cuius dealbatio elt praeparatio eius per 
fcjDlimationem, qua: eft dealbatio , donec Hat alba lucida, in 
qua no funt forefes, haec eil dealbatiofulphutis,& fublimatio 
Zertuck, & ablutio corporis, & inductio aquae fuper illud ta 
diu, donec n6n remaneat ineoaliquid ex anima, quae eft i in¬ 
ditura, quse non afeendit cum ipfo fpiritu. Cumqueacceperis 
animas,anima fuerit in ifta aqua>& noa remanferit in cor¬ 
pore cx ea,tunc abluifti corpus a fordibus, & lanuifti per hoc 
totam extra&ionemanimx totius ab eo, ut Uberetur cinisa 
cinere mundus, in quo non fit pinguedo,qua prohibeat ipsa 
ab operatione. Et fcito quod quicunque percipit fcienna luo 
modo, non latebit ipfum di&um expofuionis meae, & maxi¬ 
me ad quem pervenerunt libri mei,&intellexent eos.EqDeus 
fit teftis fuper nos, ut non prohibeatis eos ab his, qui funt di¬ 
gni ex fermonibusnoftris, & non expandatis eos indignis. 
Inique enim agetis contra fcientiam , & merebimini poenas 
ab eo cuius nomen glorificetur in infinitum.Commifla eft e- 
nim vobis haeefeientia , ut fubveniatisfratribus veftns , 
pauperibus,&Deus retribuet vobis quod bene agitis. 

Memoratusfuminhoc libro,quod Linaplenaquaeeft ex 
his fiouris.eft radix omniu , ex ipfaexrra&ae funt res, pei hoc 
fiffniScaturaqua, quia Luna dominatur omnihhumoiibus, 
8 c eft domina aqutc,& dua: aquae exuadtae fant de ea, & funt 
duo fumi,deqtnbWfack mentione Hermes,Edicit: Dcfcc- 
dit farnus fuperior ad inferiorem, &. conciv-it farnus a fumo, 
& ex aliis no fubfiftunr creatura:. Intcllige hunc modum & 
ei his tibi cum tribus fororib. aquarum mentio prxceffir.ex- 
tratta: funt omnes res. Et res funt qua: nominamur fuiphur, 
& floresfpina:«i,&iflos ommsfpinas, &rin&uisej3t fennfta. 

r & 2 Et 


Erronea* 


f« v 

liat 


K^qtte ex 

Lritia ex- 
tr*ka A 


% <-8 Sen ior €hem 1 A. 

Erhocfetumpoftimbibuionem, & ingreffum trium imbi- 

bitionuin priorum, quas nominant falfaturas, & poft fixione 
eorum in lapide, qui eft defponfatus Sc coagulatus cum eis ; 
videliccc cum mafculo, & poftquam totum dealbatum eft cu 
his tribus defponfatis, dixit Annamos folummodo nonad- 
deus quartum. Item dixit Viemon: Cum perfeceris tria non 
timeas ab operetionefua fixionem. Et idem dixit Aros regi: 
Si diminuta fuerit palma digitouno, diminuetur potentia. 
Intendunt per hoc. ut non diminuatur in coagulatione ali¬ 
quid,ex his videlicet quinq; quaefunt duo , mafculus & fe¬ 
mina,& tres imbibitiones,de quibus iterum dixit Aros. 

Si diminuta fuerit palma digito uno, erit fanguis tantum 
diminutus. Cum autemcoagulatuin fuerit totum, tunc no¬ 
minatur mare fapientum. Et haec terra eft mater mirabilium,, 
& mater coelorum,& mater duorum fumorum,&: eft totum, 

& ex ipfa trahitur totum,quo indigent in opere fu o Ecipfai 

eft cinis animatus, de quo dixit Viemon. Projicitur in fter- 
quiliniis,hoceft vile in oculis omnis ignorantis, quia fi dice¬ 
retur ei haec eftfcientiaScopus, apparet ei cffefalfum, Scifte- 
fenfus eorum, e venit verbi magnefiae & cineri exrrafto a ci¬ 
nere. Scito ergo moduquiaprehendit duo in unu,& haectria; 
quee dealbant mafculum & foemina,funtqux nominaverunt: 
tres terras. Nec fufficit unaex eis fine alia,habet .n. quaeq; il¬ 
larum opus fuu Ten a prima eft terra margaritarum >fccunda 
Terrarum f olior ~ , tertia eft terra auri, 8c ipfa tingit Elixir,8c clixir tin- 
' Vnl °' git eam. Et haec quinq; cum congregata fuerint, & colligata, 
funt unum, quodlapis eft fapientum naturalis perfectus, &C 
eft ficutdomus cumfuis quatuorpartibus & tefto.Eth^ceft 
magnefia alba vera,nonfalfa.SC eft Abarnahasperfe&um,oc- 

, > cultu, typicu, haec eft aqua in qua congregatae funt potentiae, 
hasTeru. albedo&rubedp,quaaffimilaveruntovo,propteralbedinem 
* eius'manifefta& ficcitate,in cfiius occulto eft rubedo. Et h^C: 
albedo quaaffimilant ovo, circumdat quicquid eft ineo.quo 
indiget praeparator, ficut cortex ovi circundatalbu& virel- 
lumtotu,quoindigetpullus. Ethunclapide nominaverunt 
omnerem, 8c dixerunt: Scientia.noftrailla eftin omnne, 8 c 
hoc eft ex fophifmatibus eorum proptei homines. Unde ho¬ 
mines confumpferunt pecunias fuas &(enfurn , &C laborave¬ 
runt totaliter in praeparatione uaiufcumfq; rei,quam opina- 
ti funtpraefumptione, & ignorantes aeftimaverunt Iapidem 
effein omni re, qua praeparant. Unde SCUnufquifq; praeparac 
illud,quod opinatur, SC cadit aeftimatio eius fallax fuper eo. 

Cercura 


Senior di Ghiwn. z S9 

Certum eft aucem, quod fcientia eft in omni reprapara- 
tionem habente, ficut demonftravi in pluribus locis libro¬ 
rum meorum: Er incentio eorum in hoc eft, ut Iapis eorum 
quem nominaverunt omnem rem , habet enim in (e totu quo 
indiget.ex corpore, ex fole, ex aquis, ex fpiritibus, 8canima- 
bus6C cinCturis. E th.c lapis eft aurum, 8Ceft mater auri, quia 
generataurum,& ex ipfo eft draco, q>'i comedit caudam fua. 
Et ex ipfo trahuntur mures, & afcendunt nubes , & pluunt 
pluviae fuper terram, &cx ipfo prodeunt flores & tin&ura:. 
Haec aquafacit omnia opera, &C eius mirabilia fuut maiora, 
quam dicuntur, inafcenfioueeiusad aera, vel fuperiora tha¬ 
lami, &C fiunt ibi flo; es, & ideo aflimilaveruut ipfum floribus, 
quia flores arboris,& fpinarum generantur apparent in ca¬ 
cumine & extremitate eorum fuperiori. 

Dracoautemeftaqua divina, & cauda eius eftfal eius, & 
eft ciais qui eft in cinere. Et de illo cinere afeendit pluvia vi¬ 
va,& vivificans , quae defeendit de coelo poft exaltationem 
ad illud, &C pervenit adillum vircus fuperior 8cinferior per 
attractionem aeris. Cumque defccnderit fuper terram, vi vi- 
ficabit eam poft njortem eius, 8 c vivet per eam, quicquid eft; 
inea. Etper omniailla figmficanc huuc lapidem, &exeo 
prodeunt omniailla. 

Ethic Lapis eft albus,de quo dixit Rofinus: Scitote,quod 
Ii feceritis corpus album,recipite per id modum operis fui,8C 
relinquiceillud in quoeftis. Etdehoclapide dixit Philofo- 
phus: Eft lapis & non lapis, hiceftlapis que aflimilavit Aros 
fapiens.lapidi vel Aquila:.Eft enim lapis Aquilas lapis cogni¬ 
tus , & eft Iapis in cuius ventre eft lapis qui moritur, per qua 
fignificavit aquam afeendentem, &: efnerem extraCtum a ci¬ 
nere. Similiter eft lapis,in cuius ventre eft lapis,qui moritur, 
quem cum folverunt,prodit ex eo aqua fua, qute erat conge¬ 
lata ia eo,&moritur afeendenuo & exaltando ad aera. Signi¬ 
ficant perhocfpiritum & animam, qui eft in ventre eius, &C 
remanet fex ex aqua , SCexuitumllnd afeendens immobile. 
Deindeapparetex capraeteranimas,frater eius, qui eft Cinis, 
cineris , quemnominant mare coagulatum , coagulans aqua 
eorum in terra eorum. Et de illo dixit Calid filius Kid : Nifi 
e flet fermentum,non coaguletur aqua matl^. Magnifica hunc 
cinerem, cum hic eft fermentum auri vulgi & filiorum eoru. 
Ethoc eft fermentum aquae eorum , 8 c aquaeoium eftauru, 
& eft fermentum corporu.adquem reduxerunt eam. Et cinis 
eftfermcntuaqu<e,qua;eft eorum. Ideoq; nominaverunt huc 
R. 3 cine- 


Maiena 
perfetlio * 


Praflan* 
tia « 


Draeff» 


£ 6'0 Sentor de Chbmia. 

cinerem fermentum fermenri,per illud vigorant aquam fiiat» 
Fufio Phi magna potentia. E: dixit Rofinus : Si fuderitis corpus al- 
lefophica, bum &c.Non intendit hic pcrfufionem, igniv fufionem, fed 
fignificat folutionem eius, ut fiar a? gentum vivum, & extra¬ 
hentur flores eiusab eo. Et hicefth 'is, de quo dixit Argos 
regi. O fi cognofcerentaurifiabri,quid haberent operis,lucra¬ 
rentur per ipfum multum. Irem, Maria dixit in eo : Recipe 
corpus magnefiae-quod dealbatum eft,&fa£tum eft fimile fo»> 
liis,quia lpfnm eft,quod fugae pauperta r e, quia no habet poft 
Deum alia medicina. Et aurum exrra&umex hoclapide,eft 
lior 9 " aurum Philofophovum . &,eft timftura qusecft animata,qi ia 
#/ or»m, a g cen ^- c fpbitns ad cuftodealtiore, &hoc corpus a ! bum no¬ 
minant cum facit dealbatu auru, poft denigratione eiu$,de 
quo Calid filius IfidiPraeterirfnec praefentes,no poftunttin- 
gere auru.nifi cu auro,& hoc quod n6 eft auiu,fed lapis coni 
<ingens,quc memoratifumus. Ex illo.u. corporegeneratum 
prodit auiu, & de ifto auro crefcunt flores, qui funt aer fub- 
tiliacus. Dixit Capiens Alkides : Accipe res a mineris fuis, Sc 
exaltate eas a cacumine fuorn montiu , & reducite eas ad ra- 
Montes dices fuas. Ethaicfunt verba fuamanifefta.in quib.no eft in- 
j Philefor vidia nec obfcu-ritas» Veruntamen no nominat res q>iae funt. 
phio, per motesaut fignificat cucurbitas Stg cacumina moriuale- 
bicu.Vere aut eft fecundu fimilitudi ne -recipere aqua illorum, 
peralembicu inventa. Reducere vei6fupet radices,eft fiiper 
hoc a quo pro'dierunt. Ec nominavit cucurbitas motes,quod 
in montib folent minera: auri &C argenti efle,&:i,n his motib. 
qui funt cucurbita:.generaturaurueoru & argentu,&:in ipfis 
fit,& illa:funt minera:folioru &aurieoru,& inipfis manife- 
Uircnea, ftant eam praeparationi bus,& hoc totu eft fecundum ftmiliu- 
dinem, & eft admirabilis & pulchra fimilitudo, nec vult per 
montes homines, nec intendit per altiora loca fua capita ho¬ 
minum,nec quod deipfis metitur ficut capilli, ficut dixerunt 
quidam gloflatores qui receflerunt a veritate,8c laboraverut 
in capillis , & confumpferunt pecuniafua, & diesininquifi- 
tione vanitatis. Sedfcientia eft dignior, altior & nobilior, cj 
id quod opinati funt,& pervenerunt homines quos vides per 
falfas opiniones ad vanirate.Et fimiliter quicunq; dixerut-cp 
haeejars eft ex ovis.ungnlis animalium,urina, fanguine, felle> 
fpermate,&fimilib.&aliisetiarni«eralib.diminutis cobufti- 
bibb corruptibilib.&Cnihil venientibus , falfifunt, poftcjTci- 
ycrant, q? fit fcietiaperfe<5ta magni pretii,&qnod eftfccretu 


Senio* DiCHiMta. Ui 

®ei gloriofi,& fublimis, magnum, &C multitudo multitu¬ 
dinis,&qua:infpirataeftaDeophilofophisfuis , 8Celciftis> 

Sc in eum credentibus,&eft;digniusquameft in mundo, Sc 
nihil comparatur ei,& eft (oror fthilofophia’, &C habuit effe a. 

Deo perinfpiratione.Poftquam fcivctunt hoc dixerut, quod 
effet ex capillis & ovis,arfenicis,& fulphurib.&reb. immun¬ 
dis &fordidis, ira q> quidam ex infirmitate fuse rationis fece¬ 
runt eam,& ex ftercore& vrina,&hoc abfit a fapicntib.DE i 
gloriofi &fublimis. Ego aute depi&am vobis eam oftendam, 
cucdepinxitCapiens,& harc figura depifta quali figura duo¬ 
rum in uno. Et h.e.opusfecundu &eftrubificatio.Et illafimi- 
Jirerexquinqdunttria cqleftiaaerea,ignea,poffibileeft ut di¬ 
scantur ex eis hoc. Tres vero fuperiores partes, eftaqua duaru 
naturarum & depinxerunt hanc aquam tertiu.quia eft rertiu 
aqua: divcrfae.&eft tertium eius ex iis , & iftatiia denigrant 
folia eoru. Secundo q> eft corpus fccudum,8c dealbat iplum, 

&fex partes alice refervantur adrubificandum,£k. demonft ra- 
■veruut.quod tertiu aqua: funt tr«s partes, per illud quod de- 
pinxerut,ficut vidifti,q? habet tres naturas,i.c.aquam,acrem 
& ignem,&perhoc oftenderunt,quod eft unum,in quo funt 
tria.&mudus in ferior terreus eft terra cxduob. corporibus, &£ 
aqua exduab naturis,per hocantendit fapiens anima,Scfpi- 
ritum animamferentem.Dicunt.n.quod fpiritus eft locus a- 
nimae,&eftaqua qua: extrahit hanc natura a corporib. fuis, 

& animaeftrinftura fo1uta,8Cportata in ea ficwr portatur tin- 
£luratin<ftorumnoftrorum in aqua fua,qua tingunt. In aqua 
funt tin<fturceorum,q aqua tingitur,8cextenditur in panno, 
&.exipfacurrittin6hirainpanno. Deinde recedit aquapex 
ficcationem,& rcmanettindfurainpaano.Similiter eft aqua 
fapientum.inqua portarur timfturaeorum,quam vider,aqua 
inquacfttin&ura reducirtfuperterramfuamaibam, bencdi- 
£lam,fitientem,quam aftjmilaverunt panno, & currit aqua il¬ 
lorum in terra eorum,&exteditur totaliter in illa.cfi qua cur¬ 
rit tiniftura illorum, qua vocaverunt anima, quam et vocavit 
Hermes aurum,cu dixit.Seminate aurum in terra alba folia¬ 
tam, fignificavit hanc tin<fturam,8c aflimilaverunr florib.fpi- 
t»arum,& nominaverunt ea crocum & Elfer. Et haec tria tm* Defcripti» 
git & remanet antma,qeft rindura in corpore, in quo mani- mater*, 
faftavit tinduramfua, i & pulchritudinem. Eft.n. fumus fub- 
tilis in fenfib.8c dod apparet nifi cftccftus cius in corpore,&a- 
<ft 9 eius manifeftarionc coloris,& eft ignis,Sc ex igne eft,h. e. 
.generaturex igne &iutritur,8ceft fifia ignis,proptsr q? opor’ 

&. 4 tet rft- 


a£i Seniordb Chemia. 

tec reduci ad ignetn, nec timet ignem , ficut reducitur puer 
?d uberamacris (ax, &h;£c omnia oftendi tibi depi&a, ficut 
ordioavit ea faprens, Hoc autem quod memoravi tibi, eflin- 
telleiftus di£\i cow.m,terra ex duobus corporibus,& aquae* 
duab ,naluri* > &opus albi & rubei,eft opus unum, licet no¬ 
minaverunt ea duo opera. Nonncvide» hoc opus primum , 
conftatex quinq; quorum triafuntfuperius, & duoinferius. 
Ita quod albi opus efl medietas operis , & eft primum opus* 
\Albedo. Opus vero rubei,eft medietas fecunda , & totum eft unum o- 
pus,licet nominaverunt duo opera,ficut praedixi, fecundum 
quodotdinavitfapiens,&egoexpofuiid tibi, &Cprimumo- 
pus quod omne praicedit opus,eft extradtio tin&urarum pro 
iftis duobus operibus,quxfunt opus unum,& duo pro uno, 
Mutatio f u P er quod non ingreditur aliquid alienu abeo, &eftigns. 
idq -x tn Operatur enim operatione ignis. Dixit autem Hermes. O- 
topau mne fubtile ingreditur in omne groftum. Intendit per hoc 
didtum fuui»,ingreftionem aquae eorum in corpus eorum,8c 
refervat corpus illud, &C vivificabitur poft mortem fuamin 
vitam fempiternam.Recommenda igitur memoriae verba a 
me prolata, quorum intelle&u apervi per ea qua: tibi demon- 
ftravi, & magnifica fcientiam, quienimfpernit fcientiam , 
fpernit illumDorninusglorio|us,&tfublimis, & decoracon- 
fcientiamtuarn.&Cmuluilicaprecesmagiftrotuo. Refpexi- 
fti enim adU.cc lecreta m.igna, nobi lia. qute latent omnes ho¬ 
mines, in quorum tenebris fu at, &tf:jerunt eorum incelligen. 
tix, donecmanifeftavitea Philofophus filius Hamuel: Za- 
dith,& extraxit a fundo eorum margaritas prarciofas , & o- 
ftendittibi manifeftc & aperte hoc fecretujn celarum ,quod 
appropriavit Dominus gloriofus , huiclapidi vili 8cimpre- 
ciabili,&eft pixciofiusquod eft inmundo & vilius.Etfimi- 
liter quod prrecioiius eft quod eft inmundo exveftibus, eft 
fericum ex vermibus,& mei in quo eft fanitas. Sanitas enim 
hominum eft ex apibus , 8c margaritae ex cunftis extrahun¬ 
tur. Ethomo qui eft dignius quod eft in mundo, eft exfper- 
mare. ErverbaHermetisqua:audiftisinhocdi<fto, aftimi- 
lantur di&ofapientis in aflignatione lapidis eorum , & ver¬ 
ba eorum omnia funt eadem , &C pars parti eft propinqna. 
Et hoqamprxcefldt cum dixit. Accipite res cum mineris 
fuis,& exaltate ea adaltioralocafua,&metite eas a cacumi¬ 
ne montium eorum,& reducite easdem ad radicesfuas& ex 
his quajjamprtecefleruntexipfo.Eteft idemintelle&us cum 
dnfto Maria:, Eft rex qui de terra prodiit, & de coslo defeen- 

dic. 


Senior de Chemia» 263 

dic. Itaque intelle&us verborum fuorum eft, & innuit ad 
idem, licet diverfsefinc voces eorum, in nominibus, 8c af. 
fignationibus, & iimilicudinibus & judiciis & parabolis. Ec 
per omnia illa fignificant lapidem fuiim: uC ad ipfum innuur, 
& ego ofteudi tibi modum , quo poterit tibi veritas aperiri. 
Erfcitoquodnon poteft efte quin verba explicentur in his 
libris. Et hoc eft propter multiplicitatem authorirarum. 
fapientum ,ur intelligashocarcanfu Habeas fenfumfeuin- 
telledtum, & ingenium, & infipiens exercetur. Tu autem 
cum perceperis incelle&us verborum fapientum, liberaberis 
a tenebris,&ingteflione in errorem. Quod fi non poteris ex 
libris eorum intentionem tuam adipilci, ex eo quod intelle¬ 
ctus tuus non percipithoc, non cognofcislapidem. Iam dc« 
monftraverunt tibi modum manifefte , & per prohibitio- 
nemarcbus vanis . unde lucratus es multum, & redemifti 
pecuniam tuam, ne expendatur in vanum. Et htec eft ma- 
gnautiiitas» Et fi intellexeris, ambulafti in lumine lucente, 
Scinluce corrufcante. Et ego replicabo tibi verba eorum, 
in aquafpirituali, qua: eft alba. Et hoc eft quod docet in¬ 
terrogare, nedevietinterrogantem.&nedubites , ctimau- 
dis eos dicentes flores, vel rin&uras , aquam albam , vela- 
quam rubeam , qua: aqua albaeft, ad dealbandum, & aqua 
rubra ad rubificandum.Ne igitur aeftimes quod rubea in ma- 
nifefto fit Sed eft rubea in effedtu , quia color eius qui eft ru¬ 
bedo, latetin occultoeiris, &hocdemonftrabotibi ex ver¬ 
bis fapientum,ut addatur tibireCtitudo fuperhoc quod prae¬ 
dixi tibi. Quod autem dicunt aqua alba ad dealbandum, fi¬ 
gnificant perhoc tres partes , & nominaverunt duo opera. 
Scilicet Lunare & folare, primum eft lunare, &hoceftab- 
luere, & dealbarein putrefaClione, feptuaginta diebus. Ec 
haeceft dealbatio totius, &fuga tenebrarum ab eo. Secun¬ 
dum eft rubificare, tingerelolum,& coagulare tindluras 
eorum in terra eorum benedufta, fitienti. Terra autem pri¬ 
ma quam non praecellit aliquod opus liquefa&a foluta 
eft, 8Cextra£l:a:funtabeatin<ftura:fua:, quae fune fulphura 
eius, & fa6ta eft fermentum, & ingrefla eft fuper aliud cor¬ 
pus , cum quo maftatur illud corpus cum alio fermento, 
quod eft fermentum fermenti, & hoc corpus eft cinis , cujus 
operatio fuperius fufficienter exprefla eft , unde multi non 
intelligenteshunclapidem, nec diftaPhilofophorum, com- 
buftibilibus, & corrupti bilibus, & aridis adhseferunt mine¬ 
tis , qua: ficcaetinifturam non habent , laborantes, inutili- 
R 5 ECr COm- 


iS* 

dmtrube- 


Errores , 


fi.64 Sbnior.de Ghimi A. 

ter confumpferunt pecuniam Sc damnati Tunt damno appa¬ 
rente. Tu aurem qui io timoreDE i ftudiofius fneris , Scia- 
pidishuinsfecrerum,8capparentem virtutem ejas videbis , 
& jnvenicsTpirituialtiflirniinftrudtus. Vt cognofcas, quo¬ 
niam omnis fapientiaa Deo eft,&: cum ipfo fuit fem per, cu- 
jut nomen Domini in fecuium feculi bcnedidtum, qui ab- 
fcondithaecafapientibus&Cprudentibus , §£ ea parvulis re- 
'Velavit.Et fic finiunt difta Termonis. 


EXPOSITIO AQVILA RVM. 

T^Ecem Aquilo,Sol,& Luna,tres fphoro,&domus,&Cintus 
■^in domo Cathedra,&iniila Cathedra imago fapientis, 
quoeftlocusartis,SCtabulamarmoreafupergemb. illiusfa- 
pientis,divifa in duo modia in tabula illa cum quadam dif- 
Jerenria.&Tuper genibus i!l r,&digiti reflexi. Et duo aves in 
una Tphoia,8c muln hominuintuentesin illa imaginem, in¬ 
duti diverfis coloribus, Arcus in pedibusaquilaram.Potentia 
& fortitudinem illarum indicant, Sc ipfius originis a princi¬ 
pio ufq; ad finem.Per Aquilas fubftantia volatilem intelligas. 
Cathedra fignatlocum operationis,&forma vaforum.quod 
cflintus. Sol cum uno raaio confequenter cumduob. radiis, 
tertio lunafemiplena, fempercum duab. avibus reditinid&. 
LunaTemiplena,qvnaquartoexeaclenadiminuicur, tamen 
additur foli cum duabus radiis,& noc nsqi ad rerminum fer- 
mentaneum,& tunc ex duab.mediis fitcotum.Sed modo ve¬ 
niamus ad illam tabula divifam per duo media. Et dico,quod 
Voi\ eft dubium, quod quadrant, Si reducant ad formam cir¬ 
cularem , oportet dividi per medium cum digitis Tuis, quod 
fttnt tam rotudi,8i cale en t vas operis,quia digiti illi funt di- 
latatiores,rotundi,ad quantitatem duoru digitorum,Tapera- 
@u*IUo- fthanor 8i alrhanor. Habet fcabellum ut vides in figura, pro 
mbusre- pterhoc, ut facilius confervatio argeti vivi fiat, Sedqnomo- 
fymdetur. doillse du^aves pofluntefle in una Tphora.^Debes intelligere 
quod Tphora dicitur rotundum,rotundum eftfigura cole¬ 
fiis,& caelum eft diaphanum,8iqUantitas diftantio fic opera- 
tiva,Ted propinquitas claru Facit,SCefl illius cauffa. Sed quo¬ 
modo illo duae aves habent efle , ut unius roftrum tendatur 
ad alterius caudam?Dicendumquod homogeneo Tunr,& u- 
nius naturo,nec una valet fine alia,Ted una eft ex alia, & una 
per magifterium peificitaliam,8c artem ex ea , & fieper om- 
inia,donecutraque fitin Tua origine , Sctuncincipit fieri res 
magna. Sed quid de diverfis imaginibus intuendum intus 
fhdamqm &: UantiumijuTidiverTos operantes in arte,- & ni- 

kii 


SlNIOR DI CHIMli. itf; 

hilfcientcs,& mirantur de di&isphilofophorum, Sc de arte, 
cum apud eos non fit apprehenfibilis.&Cideo ftupefa&i funt, 
ut demenrcs.&inftari,credentes ede impoflibile, &hifunta 
dextris 8c a iimftris intrantis , & dicuntur dextre & finiftrd 
intrare, quia aliqui funt qui fciunt circa quid debent operari, 
fed ut Cciunt operationem, Siniftrifuntilli, qui nihil habent 
in re,fed operantur ex contrariis veritati. 

Sed quid de illis Philofophis 8c magiftro circa te&umA 
Dico quod illi fue; unt huius artis inventores,& ille magifter 
compofitor illius figurae lueram Hebr. Per primum inventor* 
Sem filium Noe intelligite,nec fuit primus Hermes, fed fu«- 
ceflorillius. Alio modo exponitur illa tabula marmorea ex- 
tenfafuger genibus fapientis Et quae diviifaquadam lifaeaper 
medium. Et dico quod illa tabula oftendit totum opus , $c 
modum operationisfeieati. Et in prima medietate a dextris 
offenditur medietas operis,hoc eft operationis Alkysderam, 
& iiia eft operario a principio ufq; ad adventum conjunfHo*. 
ms avis & avis. Et illa operatio dividitur in duas operatio¬ 
nes, fc. folis cum uno radio,quae operatio oftendit jam agens 
aliquid imprimere de fua virtute. & potentia in fuumfubie- 
£lum,five paflum,&:in aquatione deferibitur fol cum uno ra¬ 
dio. Sed quando agentia aliquid imprimunt, fc. formam a i- 
pellaiurfolcum duobus radiisquafi duplicata potentia , vel 
duplicatu,s effeftus.refperftu primi. 

Sed quid de alia medietate a finiftris.ubi eft Lunafemi ple** 
na curri fphrera nigra,& aliafphaeracuduab.avibus.-’ Diceftdu 
eft qnodhocoftendit quidfit de operatiouepoftmorte Leo¬ 
nis, &:quomodorefufcitatur,& quid fit deratione animae.& 
quid dicitur ratione corporis,Et in Lunafemiplenaoftendi- 
tur accidens infeparabileipfius auim^.tanqpropriapaflio.-E^ 
femi plena,dicir in perfe<5lionem, fed ficut corpus vivens de¬ 
pendet ab anima,fi? & femi plena Luna cum fphaera.depeadec 
afole cum duob, radiis. Et quiadi&um eft, q> eft a potentia 
ad fermentandu,incidunt in fphaeramcumduab.avibus.qua- 
rum una apparer mortua,&inveritatemortua,& alia viva.Ec 
viva attribuitur Lunae femi plena:, & mortuafoli cum duob. 
radiis,velfermentaneo. Illa duae aves fic funt colligarae in una 
fpha:ra,quadrofti.yni unius, cauda: alterius eft appenfum;, 
fit cauda colligata roftro in eadem fphaefa, quod tam can- 
daquamroftrumproprerindivifionem naturae, & homoge- 
neitarem utriusque pofle & virtus eft eadem , nec una praeter 
alteram , nec altera praeteralteram?per fe&infe. fit hoa 


266 Senior. de Chemia. 

ideo , quia quod eft fuperius , eft ficut quod eft inferius* 
Et nonne uides quod aqua aquae eft homogenea. Et 
ego dicc quod fermentum panis , panis efl: , & fic fer¬ 
mentum auri aurum eft. Sed aurum noftrum , ut intel- 
ligas, non eft aurum vulgi, quod eftproprerea , quia au¬ 
rum vulgi non habet tingere, nili quantum infe eft. Sed 
aurum noftrum , quod eft verificatum omni folutiuo , 
fuper omne pafliuum , & efl; regula & regulans , &C 
tingens , & tin<ftum , & hoc avis & avis , nec avis 
avis eft hoc , fed ex ave & ave confurgit , illa forma 
fermentaneafermentata. Et eftibiduplex fermentum fcili- 
cet fermenrans,& illa eft auis mortua,& fermentatam,&:efi» 
auis uiua. Et ut his duobus fequicur fermentum fermenti per 
excellentiam. Et illud eft ex operibus magifterii, & fuper 
hoc gaudent Philofophi. Et fic in finiftra parte habemus 
Lunam ftmiplena mu&Cfphaeram , &Cduasaues8cfphaeram. 
Et fic habemus rotum numerum de tenente tabulam. Dici- 
turqqod eft Alchanor,& eftlocus prreparationis,8c digeftio- 
nis,&:a<ftionis. Et talis eft difpofitio Sc forma illius,8C haec 
ftatuta ut fupra depidla apparet. 


SENIORIS TXWLA CHIMICiB 

E I N I S. 


SACRAE 


IX. 


AVREI VELLERIS 

SACrJe PHILO- 

sophiae V A T VM SE- 

LECTaE ac vnicae myste- 

RIORVMQVE DEI, NATVRiE, 

& Artis admirabilium,Libri tres. 

AVCTORE AC COLLECTO RE GVILIELMO 
M E N N e N s AnNerpiano. 


SERENISSIMO CA- 

ROLO CROHO ET ARSCOTANO 
DVCI, S. IMPERII PRINCIPI, . 
Equiti Aurei Velleris, &c. Do - 

mino fito. 

VM mecum reputo, Princeps illuftrifitme , fa- 
pientiaftudio.lpruttucfo indeprtmanante homi¬ 
ni ntlprius, nihil exoptandum magis oblenire 
pojja : ipfa enim cogitat/o exercitatioifo rerum 
prajlantijiimarum , ac imprimis dNmarum, 
& citca quas fapientiapotijitmum ( herfatur > 
eo melior atque perennior, quo exceUentioradNinioraq^per 
eamcognofcuntur acquirunturcfo ; itacp, contemplatio com¬ 
mentati oop earum rerum optima \fopita * namcfoillas , de co¬ 
gnitione Dei acfuttpjius injitas notitias excitat in nobis , 'vn- 
de mdi cibi lis latitta tn animo nafcitur. Quamobrem inquit 
Tropheta regius : Signatum efi fuper no s lumen fultus tui 
DomineNedifli Utitiam in corde meo. Sutaquefgnatum 

tjljufer 






itl Ensrou 

tft fuper hos lumen fultus ldomini,fi imago es ut nobis impref- 
fa.longaaberit,ut animus nojler Velut tabula rafa , &m qua 
nihilfignatum,nihilexaratumfuerit prius , exijltmart de¬ 
beat. a morte itaifhominu qutdfperandttm > quid ultra ex¬ 
patrandum,nifl ut Vna cum corpore intereat animus ille ,fub- 
lato enim corpore inanis relinquetur acVacuus 5 at diuerfum 
ex Vatipradi&odicimus. Infuper expenmentoedocemur,non 
elici ignem ex eo,in quo ignis non fuerat priusneque ab igne 
accendi qutcquam, quod ignem ingenitum, utpotepinguedi¬ 
nem,non habuerat ante. Sic ad omnem difciphnam capeffen- 
damineptus erit homo,flinflar bruti animanti* fcientiarum 
artiumcf omnium femina ideascfetmprejfas ab origine non 
foJSedertf, quod etiam ji'eri nonpotejl,quum animus eiufdem 
divina fit particula aura , cutfummum Numen u/fuecon- 
jungi defideratiittamcfoaugujliorem reddere ; Vnde legitur 
infdcrts literis: Deli eia,inquit,mea effecnm flils hominum . 
Lubens ergo percunttarer Arijlotelem.qui praditta opinionis 
author extittt ; Vnde igitur omnes difciplina,artes omnes tn- 
Ventaf animushominufit inflar tabula rafa i Quomodo eti¬ 
am , licet corporiVelut ergafiulo quopiam alligat :*s, tot a ni¬ 
hilominus mund• machinam pervagatur,ac quidquid tn coe¬ 
loJurfum.qutdVe m terra deorfum rimatur,aut meditatione 
percurrit neque hijce cont tntus, tn Deum ipfum contempla¬ 
tionem fuam tngitfummof bono conjungi atquefrut cona¬ 
tur. Plato itaquereftius cum D1V0 PaulopronunciaVtt.cor- 
pufculum i (lud carcerem animifore,at que-ab illo , ne opera¬ 
tionesfuasatcf tmprtnnsffir/tuaies exercvre pojltr.quodam- 
modoprapediri. Quamobrem exclamat idem Apojlolus, di¬ 
cens: Quu liberabit me de corpore mortis hujus ? Adhac Pj- 
thagoras animum humanum originem dtVinameJJe dixit, 
plenam fornus,idefijVirtutibus acfpeciebusreyum omnium, 
fedprapeditum corporis umbra. Et ut ad rem reVertar , ligni* 
Vita hoc exercitationisgenus d Mojje nuncupari Videtur, Sa¬ 
lomone ad ipfum confismante, de fapientta Verba factent e : 
LighumVita jnqutt ,efi -,qut apprehendit eam- & qui tenue¬ 
rint eam beati. Sapientia itaque feliat or fVe affec'a, Viam 
d corruptione hae mortali ad immortalitatem Jibi Jlernit, 
contemplatione^ rerum diVinarum naturahumq^ ajlidua, 
exercitatione f, Vemtatemrebus ipfls adaquatamindtpifa¬ 
tur.imo in diVtnam naturam quodammodo tranjlt. Vtque e 
topho,abjeiiaVegleba,aurum fed & adama* ; a concha Vili, 
%^uoprettojjjSrmu* } atque d rebus Vilibus ac fajhditis, anti¬ 
dotum 


Dedicatori A.’ i<»s 

dctum optimum, imoquodplus efi,humana Cita thefaurins¬ 
truitur : Sicefiaptentia.m pier tfque hominum oculis de- 
Jpefla,omnis felicitas, omnis beatitudo redundat. Hac au- 
tem duobus modis homini acquiritur, oraculis videlicet my- 
fieriisquefiacrarum liter arum re Ile perceptu, aut re ipfi,hoe 
efi,experientia certa,Ceraque, calitus data , qualem habue¬ 
runt Befeleelatque Oolias apudIJraelitas , in untCerfiumque 
omnes artium incentores. Altequin opiniones hominum , 
eorum theorta,fiient iaque putat iC a , & qua. inde oriuntur* 
plerumque Cana, Cari a fallaces , infrugifetcaque deprehen¬ 
duntur ff quantumCis magni apud homines jiant, attamen 
nihil praterquam temporis difiendium bonaque frugis re¬ 
rum j aduram inducunt. Hinc Or/genes : Templum, ait, 
gloria Dei efl omnis fctentta diCtnttus tnjpirata, aurum au¬ 
tem defignat reconditum finfum tn ea, multus autem Cerbe¬ 
rum decor , atque magna m Phtlofophorum ac rhetorum fir- 
monibus pulchritudo oflentatioque , omnis ejl de ciCitate 
Hierico.ab hominibus mundi hujus excogitata : Ides que me¬ 
mento,inquit, quod lefus NaCe anathema effe iufiit omne au - 
rum quod in Hienco fuerat tnCentum $ & Mojfesper arbo¬ 
rum boni & mali, humana prudentiam adumbrareCifius, i 
Deo eam protoplajlo , fub mortis etiam inter minio , Cetitane 
fuijfe perhibuit . SiitaqueC erarum Ldearum fcient i am ad- 
fequt defideraCimus, ex facrarum Ut er arum fontibus atque 
fcrutinio eam nobis hauriendam necejfe* Si \qua artes oc¬ 
cultiores deperdit a aut nondum repertds.->ad eas in lucem er- 
nenda* .diCmum nobis auxilium implorandum erit, mens in¬ 
tendenda periculafacienda, ld tpfum corroborans dtuinus 
Tfdltes: Docuifli,inquit y med tuCentute mea , & ufque 
nunc pronuntiabo mirabilia tua ^itque dentum idem * Ec- 
ce enimCentatem d/lexfii .incerta & occulta fapientia tua 
manifefiafii mihi Qt^od ChrifusfalCator nofier confirmat » 
dicens -. Petite,& d bttur Cobts ; quante,& mCenietu i 
pulfate (fi aperietur Cobis. Quamobrem d Des primum,p»fi~ 
modum a Prophetu,facrarumque hterarum interpretibus » 
diCt narum naturaliumque rerum (ut qua mdijfolubtli nodet 
eonjuntla funt dicitentmDomtnus apud Htere miam. Nonne 
ccelu (fi terra ego impleo fctentta erudiri debemus•' minime 
Cero Ethmcorii,exfi ipfis(fejiifto lumine diCtnojPhilofophd- 
tiu.inColutisphantafmatibus imbui. De Deo entm.atq ? ope¬ 
ribus ejus , non e(l loquendum neque di flandum quidquam 

ahfque 


J7® 


Epistola D e d i catoria. 


abfquelumtneillo,quodtllummat omnem hominem 'venien¬ 
tem in hunc mundum j qua ‘verba fiunt D■ Ioannis. Qua mo , 
brem orat Propheta regius tnquiens: Ouomam tu illuminat 
lucernam meam Domine, Domine Deus meus illumina tene- 
brasmeas. Nametfi'lumenanimonoftromfitumab initto , 
ab opifice Deo ; mfitamen luci dfom&propulfis tenebris , con- 
junttumillujlretur,lucerefive cjutppiam refte agere ‘vix po¬ 
terit. Quumitaqueconfideraremfub Aurei VeUeris^mbra- 
culo-tduopotifiimumdelitejcere,nempe oracula five myfieria 
dfoma.natut&quearcanapracipua.hxcque fub [afionu,iUa 
Gedeonis htfiorta tegi , qua (fi hattenus, quodequidemficiam* 
aut detexerit nemo five in lucem dederit 5 totis ^irtbiit cona¬ 
tus ea C. T. ob oculosponere, atque eatenus. quo me facrarum 
lit er arum tefiimonia experientia fiper duxerint , declarare. 
Proinde huic lucubratiuncula de mjfierits atque arcanis Au¬ 
rei Pelleris fi%e defacra Philofiphia r oatum titulum fecimus. 
Et cum tuaCelfitudoJola mihi offerretur, qu<t hafie meas lu¬ 
cubratiunculas ad^erfius Zoilorum dentes protegere atque 
tueripofiit,ut qua non folum armorumfilendore ac robore o- 
mnique^irtutumgenere (fi ornamento prafulget antecellit- 
quefed(fi omniumficienttarum^ar ttun.fi ingenuarum Moc- 
ccnas cenfor ac fautor unicus exifiit . Admitte itafi,ferenifi 
fimePnnceps, qu& ferius tuus humi iimus C. Tua quam de^o- 
tifitme offert ,ac 'cultu fer eno placido fi, quo cunila ajfilet.ex- 
ctpere dignetur i cum majora pro.flare non fit mearum 'ci¬ 
rium. 


G. Tax 


Obfequentifiimut 

fer\itor 

Guiiielmus Menuen« 
Amverpias. 


AD LE- 






AD LECTOREM. 

.4BES hic, beneVole Lettor, hi/foriamcum 
Gedeonis tum Iafbnis-, Vbi deadmtrabtlipots- 
fi at e Det,natura,& artu tra&atur : Qua fit 
medendi ars Vera inquiritur > Principia pri¬ 
mordialia rerum omnium creatarum e fa~ 

erarumliterarum.acpotifiimum Moyfis ,re- 
g ijqat Propheta DaVtdis, carerorumqueVatum fenudiVtno 
fiVe oraculis petita traduntur : Megacofmus, hoc e fi, ilia- 
jorfiVe exterior mundus cum minortjeu interiori idefi, ho¬ 
mine confertur j Ac utnufque naturaprafiantta ob oculos 
ponitur » Vnaque in Arifiotelu placita plenfque in locis 
animadvertitur. Summattm itaque facer Philofophandi 
modus rerum divinarum humanarum , natur ait umque 
Xqui eriamnoVus m plerifque Rideri potent ) mfiituitur , 
( non enim ufifctn eadem arena decertandum, aut eodem luto 
inharendum ) quem tua , Lettor humamfiime,indufiria , e- 
rudttio atquefblertia,agere plurimum promoVere f potertnr, 
u tfic tandem qua latet tn rebus lentas ( eVulfis opinionum 
St artarum, errorumque fenticetu ) m lucem relocetur i 
quam tibi atque mihi Christus J e s u s , qutefi 
lux Vera <55* falus unica,e largiri dignetur',id 
ipfum ‘neroprecibus & exercitatione, 
non autem precio aut defidia, 
ab ipfo impetraveri¬ 
mus. Vale, 


5< VeU 


AVREI 





A V RE I VELLERIS SIVE 

SACRAE PHILOSOPHIAE VA- 
TVM SELECTAE ET VNICAE, MY- 
STERI ORVMQVE DEI, NATVRiE, IT 
Artis Admirabilium Li¬ 
ber Primus. 

C A P V T I. 

Hales ille Milefiusfapientum Graecia: u- 
nusefeptem , aquam ftatuit rerumomnium 
kjNi; Principum materiale . Heraclytus ignem ■, 
1 p ‘ n( iarusautem. Lyricorum omniumfacild 

B3iiir,«> Princeps , utrumque, videlicet ignem & a- 
q U am,rerum primordia putafle viderur •, 8c 
xedc quidem,ut inferius dilucide explicabitur. Quare fic 
infit r 

A/uh o‘Ji : 

Xgvoig uvSoftttov cr(7g . 

«471 ^iX7T^t7rei >t>K7J , 

Aquam definiens optimum humanoque generi lumino- 
pere ncceirarium elementum : dein aurum fore ignem coru- 
fcantem, ac proinde nodis difpellentem tenebras, amplifli- 
xniquethefauri copiam exhibentem. 

Et cum Poeta ifte pleraque rara atque abftrufa , eruditio¬ 
ne fumma,elocutione incomparabili, ingenioque profundo 
fua condiendo , elucubraverit: in quibus Pytnia fi ve Argo- 
nautas ( qui ad Vellus Aureum ronfequendum Colchidem 
petiere) profequitur. Vnd e quidam vir dodus, ad imitatio¬ 
nem Horatii,Pindarum hifce prodicat Odis * 

Pindarum e^utfquis %olet explicare, 
lUe ceratis ope Dedal&a 
iXtttturpenna , Citreo daturas. 

Jgomina 






4 7 ? 


Liber Primus. 

Nomina ponto. 

Torfan his herbis aliquis monebit , 

Vt relinquamus tenebras %etufti 
Vatis , ad Dircen fua qui fonabat 
Carmina fontem. 

Verfibusitaquefupradidis Poeta infmuafie videri poterir, 
(fivePoetico percitus furore fiae arcani quippiam eximii 
hocloco,ut vero confentaneum eft verborum piaedidorum 
involucropauderegefliverit)prafataelementaauium p$pe- 
rifle,atquemortalibuscondonalTe. Conftatenimiii 3 qiiau¬ 
ri naturam penitius indagati funt , ipfumerigni & aqua 
coeleftibus proindeque puriffimum produdum conftitifie } 
exemplar atque regulam rerumomnium, in compofitionem 
venientium,exadiflima nobis exhibens,aternicatisq; vefti- 
gium quoddam non contemnendum : ab omni enim corru¬ 
ptione pra: cqteris rebus eundis immune eft,ac folis efFedus 
fivepropagoj fic ut fol terren us v ere dici mereature/usf w- 
fluxus tn terram,qut in 'ndtam feu partes onenta les poti fi¬ 
mum incidit>acproinde loco fabuU.qu&fubPhaetontis nomi¬ 
ne Poet is celebratur ,dedifle^aurum,etiam fi induftria atque 
artetradetur,in liquoremdiffluir.eiusq; anima,five lux, fpi - 
ritufve vivificus , nullo auro conferendus , vna elicitur. 
Quamobrem fummum mortalibus bonum,thefaurumq; in- 
comparabilemjnuifle Poetam apparei; imprimis ad corpo¬ 
ris humani incolumitatem. Cui enim humana: fabrica: ma¬ 
la five incommoda aptius componi queunt,five animi noxam 
five corporis argritudinem confideres,quam tenebris ? fani- 
tas ediverfo cui conferetur magis,(five mentis puritatem fi¬ 
ve corporis eiufdem conftitutionem optimam fpedes) quam 
lucis fplendori? (Vum inuniverfum eundahiec inferiora 
per lucem 8c tenebras a fe invicem diftinda fuiffe litera: fa- 
cra:perhibeant,proinde Moyfes (Genefi. Deumairlucem 
vocafle die,tenebras vero node. Vt etiam pidura fumi opi¬ 
ficis fui imitatrix qua:da,candidoatq; atro coloribus, luci¬ 
dioribus,inqua,obfcurioribusqj, cundaeffingic atq; aemu¬ 
latur, eaq; faepenu-mero ta affabre effigiata exhibet, utfere 
nihil praterquautmoveatur,defideretur. Nihilinfuperigni 
Cmili 9 amicabiliusq;auro,pra:fertimomni venenomoibisq; 
propelledis,adh<ec viribus humani corporis inlfaurandis re- 
tinedisq; idoneurindefitut lnf^viffimis pefhfera: luisgraffa- 
tiombusiDgentes ignium flrues excitentur , ad eafdene la¬ 
tiusferpant inhibendum* Pidores etiam nullo colbris fuco, 
S i ignis 


. Aurei Velleris. 

tnis flammam proprius imitantur ,quam auri m tenuiffimas 
brafteasdedu<SH,fulgore. Inde ab Aurei Velleris Prorypo 

flammulae fcintillant es circumquaqueermcant.quodmylle- 

ifon^on carere inferius declarabitur. Adhaec migneufque 

adeo rutilans perfpicitur aurum , ut admftatjubam folam 

infpicienti vifumadimere videatur,quoqs diutius neo P«- 

ftiterit eo praeftantius radiant msque evadere* Aurum item 
gallica lingua Or, di£lum,id ipfum vocabulu Hebraeis lum e 
fgnat quali totum ex luce conflet corporea. Inde etiam i o i- 
ginis vox quamprimum in fuoortu res onx concipiunt lu¬ 
cem videlicet ut infra diffufius tradlabitur.Infacris autem li- 
terisaurum,Dei charitatem delignar. Quapropter inquit 
Deus Apoc. Suadeo tibi a me emere aurum ignitum & pro¬ 
batum,utlocuples fias. Intimametiam claritatemdivinita¬ 
tis denotatinquitXanaes Pagninus j undem Canticis ha 
betur-' Caput eius aurum optimum.Proinde qui geftinn 
renuptiasiflas caeleftes,adquasnos invitat fpe fu* lupremac: 
gloris Chriftus,inveniri debet (ut ait divinus Pfaltes ) in vC- 
Situ deaurato , ideft, puriflimo, feu omni macula vacuo. 
Mundi enim corde.ut inquit idem nofter falvator,bean,qui* 
Deum videbunt.Et ut ignis lignorum materiem velut cieam 
confumit.fic medicinafpiritualis,& imprimis exauro para¬ 
ta, morbos aufert omnes, eosquc extemplo faoit ezolelcere. 
Etquumignis ab omni re corporea fubftantiam detrahat , 
folum aurum intadum relinquit.Hinc fequitur corpora no- 
ftra tutiusabomni corruptclafervari non polle,quamalexi- 
pharmaco folari j in quo eft lux natur* caleftis.atque in lu¬ 
ce calor viresque vitae efficaciflima^utinfra abunde dicetur. 
Infuper ut aqua Scignis perpetuitati in rebus gignendis alie- 
rendisque inferviunt,fuosquehabent fontes perennos. So¬ 
lem v idelicet & Lunam f fic aurum,cum fit lncorrupubile.m- 
corruptionem quandam fecum adducit, ex eifdem ut praedi- 
&umeft conflans.Idipfumnosdocere videtur w XPTSO- 
mAAAON AEPAS,fivc Aurei Velleris hiftoria. Quumque 
illaantiquifTima fit,nempe Gedeoais.fi facrasliteras fpedtes; 
au.tIafonis,fi naturae fcrinia ar£fiflimeconclu<a referare co- 
neris ; qui Iafon ad illud confequepdum diverfis manitcltil- 

fimisque periculis ( utram ingentis thefauri compos neret j 
fefeultro obiecit; quematramen,non tam immenus illi la¬ 
boribus, aerumnisq; exantlatis, qua praedi&a: Medear ^eas 
xegis filiae di£be,hoc efl,in medendi arteomm- 

fciae peritiflS.maeque(Iafonis praefati amoris ceffcro percita:) 

induitria 


n. •« • a • ^^ BER Primus. 175- 

induima inllru&ioneq; obtinuide putatur.Qui nempe the- 
faurus,verus eftPhilofophorumlapis di&us,in quem pleriq, 
omnes (qui eundem indipifei quaerunt) impingere, ac veluti 
naufragium (bonis magna ex parceconfumptis)facere viden¬ 
tur: a paucis tamen,iisq; Principibus,aliisq; do&iffimis vi¬ 
tis fenioribusq; anxie quacfitus.perpetuisque votis defidera- 
tus>tandeminveniripoteritjidqinonabsqj divini Numinis 
infpiratione ratqj tunc binas humanogeneri commoditates 
lubminiftrat.quxq; ciufdem felicitatis apicem(quamdiu hic 
▼ivitur)attingunti corporis nempe fanuatem ineoncudam, 
fenedia: retardationem,morborum praecipuorum utpotear- 
ticularis,apoplexix,leprae,hydropis,&c. curationem. Secun¬ 
do loco auri argentiq; cornucopias fuppeditarefertur. Prae- 
fata haecjfentenriae Salamonis apte congruere videntur,Qui, 
inquit.habet fapientiam,longitudo dierum in manu dextera 
eius,in finiftradiuitias & gloria. Non qudd ultra terminum 
Vita: a Deo mortalibus praellitutum prorogari vita queat. 

Moyfem enim Dei familiarem 120.annos vixilfe ferunt, qui 
cum obitum hunc velut praematurum conquereretur,dicunt 
ipu ab in certo Numine relponlum, neminem deinceps plures 
annos vidurum. Atquofcrutinioexcordisincremento ( ut 
Va ro & Diofcoridesaftrologus tradunt.) AEgyprii & Ale- 
xand’ini naturalem vit2e periodum e(Te centum annorum ex¬ 
plorarim,dicere(inquitIoannes Langius*) non cudabor.Hi 

enim corpora defun£torum,q«i fine tabe perierant, cedrino E ‘ 
liquore deliburaaputredine incorrupta aderuabant,in qui- yj/puil 
bus obfervarunt, cor hominis lingulis annisufque ad quin- /.n.r.?7, 
quagelimum annum binas dragmas crefcere,deinde vero to- Cenfirm. 
S'. “ a ^ nis > te d fingulis . binas quoque dragmas dficrefcerc, d ^' ltaL 
SCidco hominem,defedu cordis, centefimum annum fola- c< I4 * 
rem,idelt,lunares mi!Ie& ducentosexcederenon poife. Hi- 
xtoria tamen Iafonis(qua: Aurei Velleris feientiam Sc artem 
adumbrando vere continet)teftatur Medeam,iEfonem Iafo- 
nis parentem jam fcnern.priftina: iuventutireftiruide ,ante- 
di6ti Aurei Velleris fiuelapidis Philofophici beneficio! Er (i 
illius ope fenemiuuene reddere potu it, quid in humano cor- 
P ore, q u ovis genere morborum obnoxio,non praedabit. Ne¬ 
que ldipfum incredibile,aut a naturae vi poteftateq; artis ad¬ 
mirabili ulq; adeo alienu.Quum etiam aquila,lingulari isdu- 
Hna,ingenioq5ltapendo,e re etiam corruptibili, nempete- 
ltndineCalute imo vita: longauirate venerur.quaproptetea a 
terra in fublimevngui-bus ftfblaca,in lapide aur rupeex edi- 
S j adimo 


%1 (, Auree Velleris. 

tifiimoloco praecipitem dat, tellaqueeius durilfima fic con- 
fraida, carnibus eiufdem interaneisque pafcitur.eorundemq; 
efaiuA cntutem recipit,aftipulance etiam Davide • Renova- 
bitur,inquic,ut aquilae iuvenrus tua. Proinde necTenio ne¬ 
que morbo conficitur illa,verum inedia tantum, eo quod fu- 
periorisroftri aduncitas in tantum excrefcat, ut deinceps a- 
periri non poflit. Hinc antiqui,agriculturae ftudtofiores,fe¬ 
renda femina in teftudinis operculo refer V abant,uti ficimar- 
celliDiiiahaberent. Cervus item fentiensfe feneda grava- 
tum,f?iritu fuo e cavernis terrae elicitos angues, ac pedibus 
conctilcatos.fic illos enecans devorat,atque iuvenefeit. Inde 
Martialis cecinit. 

Ceramus gf.lt dum forbet fic halitus, anguem. 
Etanteeu i: Lucretius non invenuftemodulatuseft : 

Naribus alipedes ut cer%i fape putantur 

Ducere de latebru ferpentta fecla ferarum. 

Et ne illorum virus ipfis obfit,ad fontes aquarum acceleranr, 
quibus ad labrum usquefe immergunt , tunc oculislachry- 
mx lente deftillant, qua: vifcedinelua coagulatae , inangulis. 
oculorum , in lapidem nucis iuglandis magnuudiue coale- 
fcunt. Serpentes vere & autumno,itidem ieberidem five fe- 
nedam exuunt,aciemq-, vifusprillinam recuperant, empo¬ 
reque toto iuvenili vernare confpiciuntur. Etloannes Bapti- 
fla Porca iii fuo phycogironico monumento praedato refert : 
Quando accipitres cito pennas non proliciunt,ferpens nati¬ 
vus accipitur, (ut qui minimum habet veneni ) cum tritico 
coquitur; deinde illo gallina pafcitur,& aqua decodionis e- 
jufdem illi datur in potu : fic gallinae carnibus paftus accipi- 
ter,pennas reiicit, & morbo , fi quem patitur,liberatur ; no- 
visq; plumis decoratus,longo tempore fanus erit & hilaris. 
Ex hoc,inquit,medicorum inventum optimum .nenaufeam 
illis moveant,qui difficulter medicamentaadmittunt, hifce 
alunt,quae volunt aegros afTumere,dein exhibent ; in quibus 
gallinae, quae omnia vorant,commodiflimae ; proinde in¬ 
quit.- Non ab re fuerit admonere, quas poffident animalia 
vires,majori ex parte ab alimentis affumere, Non immeri¬ 
to itaque Philofophi veteres lapide fuo, five Vellere Aureo, 
humanocorpufculo.fanitatem perpetuam, iuventutis afler- 
tionem recuperationemque,aegiitudinum omne genus pro- 
profligatione promififle comperiuntur. Veruntamen plericf; 
mortalium, divitiis cpngerendis,honoribus obtinendis, fete 

W9A 


Liber Pri mys. 177 

totos dare videntur jadhiec ventri ac voluptati tam profun¬ 
dum fefe immergunt live mancipant, animi faluris corporis- 
quefanitaris fic obliti,ut animatia bruta, illis praeteriti meri¬ 
te» poffint. Hinc auri abufus,avaritiam : vini,iracundiam at¬ 
que fuperbiam j ( dum edam pauper temulentus cornua fu- 
mit)mulierum nimia confuetudo, lafciuiam, cnervadonem- 
que virium, producunr, atque portenta haec velur foetus ab¬ 
ortivos enituntur ac pariunt., Quapropter praefati fapientia: 
dilatores artem hanc facrofandam ( hominibus attamen 
pauciffimis ( ob oculos pofuere, ut non tantum condnua ac 
integra fanitate praediti viverent, verum etiam ab omni cura 
vacui,auri aigenrique faecundam propagationem poilide- 
rent,atque hoc pado plane cevm^xui degerent, foliqueDeo 
(officiis divinisimenti)defervirent* Idcirco Joannes Augu- 
ftinusPantheus Venetus facerdos in fuo , quem de hac arte 
confcripfit,libello Voarcha dumia nuncupato,dicit, non ge¬ 
neraliter convenire artem hanc eundis hominibus, fedfpe- 
cialitertatum undis, rerumque domims.fapientibus, libera¬ 
libus erga egenos.imprimis in largiendis eleemofynis, mife- 
risque prompte fubveniendis. Hanc autem artem atque (ci¬ 
endam vere divinam,aplerifque temere tentatam , a quibuf- 
dam tamen repertam ftiifle vero verius ell;: attamen pauci 
funt.quos sequus amavit Jupiter, aut a;dens evexit ad aethera 
virtus. Diis geniti potuere,ut Jafon , cum fuis Argonautis» 
atque ciscitraque aliqui a Deofeledi. Apparent enim rari 
nantes ingurgite vafte ut Poeta refert- Inde fabulantur Poe- 
tae, Jovem in fpecie pluviae aureae defcendille infinum Da¬ 
naes, Narciffum , cum propriam formam in fonte confpicu- 
am nimium admiraretur , in illum fefe dediffe praecipitem. 
Venerem Deam ab Olympo monte Iyngem avemamarorij 
Philtripraecipuumcalcar ac incitamentum Jafbni attuliife, 
utlVledcseanimuminfuiamoremiaperet, atque hocpado 
Aureum Vellus afponaret. Quod Pindarus hilce verfibu* 
cecinit: 

M cMcti}’ Ogw Kwryytvtix Qfyai 

MTtii T tTSMU- 

efds kertv inxpo v A 

'o(ppjy, Mnd &Ksrcxtut «<PeX6< 

r eni^u 77aS-«)/s6 'sZhecs eiinut 
fon * srwWsit 

1 4 m 


i 7 * 


Avrhi Vk^ieRis 

rrei/^r’ dt- 
S-Aai b'etKWi Trurgtiav. 

Quaelatinereditafeteficfonant : 

Ljmpbatam a%em mortahbiu 
Tepent Venus Vulcania, 

Docuitcfe cantu* Tloejfalas 
Capacem lafonem omnium, 

Tt adimeret parentibus 
Thafidos affettum debitum> 

C&coifeamore percitam 
Gremium peteret Achaicum, 

Fines expalma nobilis 
Vigilant k Hjdripatefacif . 

C A P V T II. 

P T ut ad Vellus Aureum explanandum iter inftituam,mc- 
dicinam Jafonfdidus a ide/auf, id eft.medeor, apud Chi¬ 
ronem Centaurum.viginti anms, ob metum Pelei patrui fui 
delkefcens.atqueai puero expofitus ibidemque educarus)di- 
dicifle pe» hibetur: a Medea au tem Gccultiffimam abfolutifli- 
mamque medendi artem(quae a metallorum materie ponfli- 
mum eruitur) percepifle. Praedi< 5 bam autem medicinam fi ve 
Philofophorum lapidem , omnes rite Philofophantes, citra 
argentum vivumSolem ac Lunam Philoiophica, perfici non 
potfe.uno oreprofiresrur, atque ipfaefle primaevum lapidis 
fubiedum & unde tincturae vis omnis copiaque redundat, 
( oportetenimgeneratumadfuaPiincipiareduci, fuperius- 
que ad inferius, ac e contrario, cumeiufdem fint indolis at- 
quefnaturat. ) Neque defunt qui^exiftimant Divum Phi¬ 
lippum Burgundiorum , &c. Ducem, Boni nomenclatura 
celebrem, hanc pr^flannilimamfcientiam ac artem f&qua 
Superi nil prius fublimiusque , nil exoptandum, quamdiu. 
hic vivitur, magis ) non latuifle , & qui immeniumthe- 
faurum, Salomonis inilar, illuftriffimoGarolofilio fuo, di¬ 
do Audaci, poft fe reliquerit; qui Carolus ob fummam 
potentiam, fortem atque invidum animum, inquerebus 
bellicis gerendis profperos fucceflus , a eundis Chriftia- 
niorbis Principibus reverebatur, hoftibusque fuis terrori 
fnq. Praefatusque Philippus ad Dei gloriam, ac in laudem 
Deipara: yirginis Maria:, fandi que Apoftoli. Velleris prae¬ 
fati 


Liber Primvs. 179 

fati Aurei ordinem primus inftituit , atque in illum praeci¬ 
puos fuae ditionis (quae longe latequc patebat^ Principes ge- 
neroftflimos triginta unum (ni fallor) coaptavit felegitque: 
coccineo, piimo die; candido,altero ; ac tertiodemumdie, 
atro paludamento, regia Pompa Maieftateque in sedibus fa- 
cris concelebrando, myfteriaque admirandahifce coloribus 
adumbrando. Hunc veto ordinem caeterorumRegumae 
Principum ordines ( ut qui poftmodum ininftitnendis hu- 
jufcemodi ordinibus praifaci Ducis imitatores fuere) antece¬ 
dere nemo eft, qui ire poflic inficias. Quum etiam Gedeo- 

nis hiftoria Velleris facrofan&a fit , ac Jafonis res geftae anti- 
quiftimae, quae duabus generationibus bellum Troianum 
anteierit. Et qui Herculem,Orpheumque , Caftorem atque 
Pollucem, aliosque quamplurimos fortifTimos fapientifli- 
mosquecirm vates tum heroas , 8c qui omnes Deorum filij 
aut nepotes dicerentur , ad confequendum praediolum Vel¬ 
lus Aureum, comiteshabuilfeadiverfis hiftoriographis, at¬ 
que in primis ab Orpheo (qui Scipfefocius interfuit) Pinda¬ 
ro Apollonioque Rhodio perhibetur , ac navim illam , qua 
veOli fuere,inter aftrafuifle relatam, fedemque incccleftibus 
adinvenifte ferunt, Inde lucefplendidius fit ijs , qui mentis 
aciem alttus erexcye , mtelligi aut percipi pofle per eam na¬ 
vim,gymnafium, in quo heroes illi,divinique proceres, varijs 
innumerisque maris procellis vitaeque diferiminibusexpo¬ 
liti, fuperatis Videlicet copiofisopinionum humanarum , cum 
infeientijs tum in artibus, errorum fenticetis atque porten¬ 
tis,tandem in ftationem tranquillam, portumque expeti¬ 
tum , Colchidem nempe infulam, ( ubi autem palcebatur a- 
ri es) feu potius Medeam], hoc eft, rerum naturalium divina¬ 
rumque peifeiliflimam cognitionem , ac veritatem rebus 
adaequatam,pertigiiTe,fopicoque vel potius interempto dra¬ 
cone. Vellus aureum cuftodiente.feu recondente,obnubilan- 
teque, draconis nomineintelligendo , rerum praediOlarum 
ignorantiam craflam, opinionum myriadibus cintftam, de 
medio fublatam. Huic fententite aflentitur Suidas author 
gravis,inquiens : Hoc autem non li<ftititi£dicitur, (ed liber 
erat feriptus inVelleribus,continens quomodo perChemiam 
fieri debeat aurum i in hoc libro ars Ula aureis chara&erifmis 
exarata fuit.non autem planis,autprimo intuitu, intelle&ui 
obvijs, quae aliam infuper diviniorem vfq; fecum ducitPhi- 
lofophiam. ItemJoannesLangmsmedicuseruditiftimusin¬ 
quit: Moyfes-dEgyptum egreifurus, populum Ifrael aurea 8C 
S j argen- 


s,So A v R b j Velleris 

argentea vafa;id eft,reconditos Ccientiarum thefaurosfurri. 
pcrejuftit; magnas, nempe arte Chemical opes (ibi parave¬ 
rant.Unde Diocletianus Caefar.poftqam Achillem vEgyptio- 
xum ducem odfo menfes in Alexandria iEgypti obfeflum 
profligafIet,omnesChcmicae artis libros,diligenti ftudio re- 
qnifitos, conflagravit ; ne, reparatis opibus, Romanis repu¬ 
gnarent Nec lane Chemia , quae metalla cruda in meliora 
transformat,& potiflimum in aurum, adeo novares eft, nec 
temerePoerae finxerunt, Jafonemia Peleo patruo ex Theffalia 
cum ArgonautisablegatuminColchos ad afferendum 
idcft,Aureum Vellus,ab ignivomis draconibus cuftoditum, 
navigafTe; quod, Medeaeaftu acquifitum, in ThefTaliamat¬ 
tulit. Noneratfane^t^VellusAureum, fedliber, utolim 
fieri folebar, id eit, pellibus compa6tus, in quibus ars 

conficiendi aurum confcripta fuit. Hafbenus ille. Ferunt 
Snfuper ad Caucafi montis radices, quae prope infulam Col¬ 
chidem fitae funt, fontium complures emanare Chryforrhoas 
five aurifluos,quorum auriimmixri pulvis,ab accolis, Velle¬ 
ribus immiflis colligatur,quibus extradfis,inaurata confpici- 
ebantur ipfa. Non tamea ob id hiftoriae Velleris Aurei quie¬ 
tu 3111 dctrahitur.nam qui diverfum fentiunt, nempe tantum 
illufionem tui fle ad illa Vellera, indeque hiftoriamdedudFam 
£bre,nil aliud quamfuam infeitiam produnt; fiquidem Poe¬ 
tae fubfabulofisve-rborum involucris myfteria rerum natu¬ 
ralium divinarumque condere, autmorum difciplinam tra¬ 
dere, foliti funt. 

Capvt III. 

Eque abfurdum duxi , aut ab lnflituto meo de Aureo 
> Vellere arietino alienum, fiquatpiamdearietegregiso- 
vium duce memoratu digna hic attulero. Sunt itaquequi 
arietemab aris didtum voiunt.eo quod primus omniumani- 
malium a mundi primordio aris fuerit deftinatus , Deoque 
omnium opifici oblatus,ur puriflima,proflantiflima.innoce- 
tiflimaqueholf ia : ob id arietem Chriftum fignificare, quem 
Abrahamlocofilii fui Ifaacimmolavit j (ScutipfeChriftus 
abinitio mundiimmolatus eft, five promiflusin immolatio¬ 
nem ob Adaeprimi parentis noftri flagitium.) Quis enim,in¬ 
quit D Auguftinus, alius aries immolandus in vepribus hae- 
xe»s effigiebatur,nifi qui crucis patibulo offerendus afflige¬ 
retur ? Item & agnus didtuseft idem Chriffus redemptor no¬ 
verat» inito mundi occifus pro iceleribus noftljs. Quapro- 

ptet 


Libsr Primvs. 2 gl 

propter inquit divinus Vates acCitharoedus : Deus aurem. 
Rex noftet ante fecula operatus eft falutern in medio terra:. 
Item alio loco : Manda Deus virtuti tua:, confirma hoc De¬ 
us,quod operatus es in nobis. \Ibifaluternnpftrarafuturam, 
velut praefentem.imo jam adimpletam pronunciavit. Alii v$- 
ro ab arete, id eft virtute, id nominis arietis derivant. Marti 
etiam dicatus eft aries, quod prae ca:teris animantibus fron¬ 
tem habeat; robuftilTimam^uxque fit totius gregis,atq; hoc 
pacto , ducum fortiiTimorum Ipecimen eximium prasbere, 
quodque praecipuas vires, atque in bello praefidia fingularia 
adverfus hoftem prr?ftet: mamfeftum fit ex eo,quod Elepha- 
tes,vifo ariete in fugam dari feruntur: Inde Algyprii Regem 
infipientem fignificaturi, atque in fugam converfum ; arietem 
& Elephantem depingupt: Ha? re Romani Elephantos Pyr¬ 
rhi Regis Epiro,tarum, arietumafpedu.,infugamcoegere, 
vidoriamque adverfus hoftem obtinuere •• Domus etenim 
Martis,aries eft. Robuftiftiac quoque bellorum machinae,& 
quibus muri olim ac civitatum porta: ( inftar tormentorum 
{eu ignitorumfclopetorum) vi atque impetu quaterentur di- 
ruerenturque, arietesnuncupatce. Primum etiamfignumin 
Zodiaco extat aries,annique renafeentis prasbens inuia. To- 
tis eriamfex m^nfibus lateri dextro incumbit aries a Solis vi¬ 
delicet asquinodio verno, ufque ad a:quinodium autumna¬ 
le : in (miftrum auremlatus fe profternit reliquo fex menfi- 
um decurfu, Solem in hoc imitando, qui dextrum mundihe- 
mifpherium fex mendum fpatio emetitur 5 laevum autem co- 
tidemmenfium effluxu, Addit Guielmus Veredarius in me- 
diaipfa Syria ccclo ipfo freti docuimus, ait, potiftimum eos 
effedus aut ^TtXie-^Sc.ut vocant primam coeli faciem arie¬ 
tis fignopeperifle orbi,eft.n.confenfuomniumgentiu &po- 
tiflimum religionis vera: placitis ita ftarutum, utlicetin cir¬ 
culo cOEli , mfidtprimumramenarietisfignumaut vernite- 
poris origo fit prima &C propter ordinem nobiliftima primi 
nobilis pars. Et quum Pafcha SCcuvfum rituumHebraicorum 
inftitueietMoyfeSjjuflus eft ut Martii Arietisq; menfempri- 
mum faceret in menfibus anni 5 haec ille : QuamobremSol 
quifub Amonii nomine quonda celebrabatur; arietinis cor- 
nubus infigniserar. Innumeris etiam fadis peri,culis(inquic 
Joannes Baptifta Porta) incumbentes dormientesq; fubftra- 
tis arietinis pellibus vera fomnia captalfe novimus,idemque 
multos antiquorum eruditorum fenfille. Quapropter Virgi- 
Iius d$ Latino fic cecinit; 

PeUflm 


Aurei Velleris 


ztz 

Pellibus incubuit Jbratis,fomnumque petivit ♦ 

Apollo quoque, qui harmonicos concentus inveniflefertu^, 
ex ariete defumpta materie, nempe,fidibus fine neruis, teftu- 
dinem primus pulfavit. Sic ut aries totus folaris, acproinde 
vereaureuseiledeprehcndatur. Et ficut Sol nunquam non 
lucet, fic aries tam no&tt quam incerftiu videt, ut etiam ad 
oculorum vitia eius iecur valere dicatur. Et ut leotandem 
ipfi cedit Arieti, fic vis atque Tyrannis manfuetudini atque 
lernenti3e,materiaformse. Litigium paci,Luci aeternae tene- 
brx’, Haecigirur myfteria de arieteretuliftehoc locofuffici- 
ar, unum Ii addidero : Licet enim metalla omnia aquea fint. 
attamen er patreignea.-atque ob eam rem fubpoteftate Mar¬ 
tis continentur, cuius domuseftaries, ut pfediximus, vide¬ 
licet domu ' divitiarum , Romani idcirco coluerunt Iovem 
Ammmonium, hoc eft Mammona in monte Aventino fub 
ipecie arietis, qui praefidebat ■Aigyptiis, eo quod ipfi abun¬ 
darent auro argento,. 

C A P V T IV. 

^Dpropofitum itaque noftrum redeuntes, de illa parreAu- 
rei Velleris, quae intra fanandi corporis humani, vitium- 
queeiufdem atque fpirituum atterendi : feneautem retar- 
dandi/aegritudinumomnegenus profligandi,limites fefe co- 
tinet,traaare conabimur. Non eft autem ut quifpiam ex¬ 
planationem pleniorem hiftorix prcedida: lafonisameex- 
peaet, videlicet de tauris ignivomis aratro adamantino jun¬ 
gendis, feminandis item dentibus dracouis iu campo Mar¬ 
tio quatuor iugerum, nataque inde copiofa militum cohor¬ 
te, quae lapide in medium eiufdem projefto haftaque Iafo- 
ms conficienda erat: atquefictandem dracone, quovis Argo 
vigilantiore, per Medeam Pharmacis fopito, Vellus arienis 
Aureum , ibidem ex robore fufpenfum , ipfi Iafom exinde 
facile cederet. Chryfopociam enim, quaefub hoc fabulx te¬ 
gumento innuitur, hic aperte tradere non intendo, fufficiat 
>el digito rnonftrafle viam. Peraratrum adamantinum in- 
telligi vas Hermetis intelligo, per tauros ignivomos mate¬ 
riam in vas conficiendam in campo Martio feu Marti dica¬ 
to, quatuor jugerum, hoc eft, quatuor elementorum. Dicit 
enim Herm.es/patereius eft Sol, mater eius luna, portavit il¬ 
lud 


Liber Primus 2*5 

lud ventus in ventre fuo, nutrix eius terra efl:,St qui ea igno¬ 
rat, opus non aggrediatur,nam totum erit noxium,infortu¬ 
nium & triftitia; ex ea enim materie imprimis fpmtus oriu- 
tur candidi,qui draconis dentium nuncupatione venire vi¬ 
dentur , quique per Iafonishaftamjd eft> ignis Philofophici 
efficaciaminterimendi, lapide in medium dentium fiue fpi- 
rituum illorum conre£to . vafefirmiterclaufonefugiantipo- 
flremo dracone induftria hugulatifuperato, Velleris Aurei 
copia daretur. Hac pauca reculifle arcanorum iftorum ftu- 
diofofufficiar. Eruditus autem in hac arte , & quireipfail- 
lamnovit,neminemeammanifcftctraditurus, ('facilisenim 
fa£tu, paucisque expenfis completur quod ditium velim ,) 
uc viri probi admoneantur, ne impoftoiibus aurem prxbe- 
ant, qui illa mfefe probe nofle, aut lingularia quaedam ope¬ 
ra,ad conficiendum aurum aut argentum, iadlitant : atque 
fic fpe ditandi ipfis iniefta, haudcontemnendum auri 8tai- 
genti pondus emungunt, imo Principibus iplis non veren¬ 
tur inlidiari, nihil praeter fumum foetoremqj iplis reliquum 
facientes. Atque hoc pado artem , quae alioquin veriflima 
prxftantifTimaque, prae caeteris artibus omnibus,exift:it,qu3e- 
que archimagia, metaphyfica, fiue ars fupernaturalis verd 
dici meretur, ac inftar Phoenicis vnica • multiplicem, varia , 
fineque tuo deftitutam , falfiflimisinfinidsquereceptis ( vt 
vocant) Ipeciofis titulis infignitis (uepote Ariftotelis , Pla¬ 
tonis ac fimilium /reddunt: ficque utvanam, fufpedam- 
que , eundis deridendam propinant-• ut illud Pfalmiftaenon 
inepte in tales fycophantas agyrtafque quadret:Vana loquu- 
ti funt, inquit, unusquifque ad proximum fuum , labia do- 
lofa in corde & corde , id eft, duplici corde locuti funt.Dif- 
perdar, ait.Dominus vniverfa labia dolofa , & linguam ma¬ 
gniloquam, 8Cc. Sed utChymiftae feipfos perinde Sc alios 
infatuunt ac delirare faciunt, fpe ditandi aurique defiderio 
nimium accenfi, etiam illi qui opibus affluunt, & licetper- 
fpiciantplerosque omnes in cadum ac fruftra laborare,aera¬ 
men infanirenon definunr, vt ij qui fcientias fucatas pro ve¬ 
ris atque folidis habent adorantque. Inde snald audit (inquie 
Robertus Vallenfis , in libello fuo de veritate & antiquitate 
artis Chemicte; apud multos illa vera, naturalis, rara, abdi¬ 
ta,ac diuina arsChemica ita ut lllufiomera ac deceptio habe¬ 
atur & credatur.Chemiam illam fublimem caelitus demiffam 
a Patre luminum fufeipias, illiqueconfecratis faveas ac bene 
prcceris. Ars enira illa ia diuina potentia femcui > ac cui 

vulc 



284 Aure i Velleris 

vult largitur 8cfubtrahic,qui eftgloriofus,fublimis, acornm 

iuftitia & bonitate repletus. Haec ille* 

Ingenua mhilefl ufljuamprafl antius arte hac. 

Dulcia ejua mcefla pr&bensfolati a rhenti, 

Pauperiem, duros epfugat fecuralabores , 
Deflncienscpfolum caput inter nubila condit, 

Ipfiitaque Enoch filioSeth ( qui artium omnium inventor 
extitit) caelitus fertur fuilfe tradita, a quo , divina e;lamin- 
fpiratione, devoluta eft ad eiufdem nominis , fied fterarum 
metathefi, virum,iuftitia ac pietate infignem, videlicet Noct 
Quorum uterque inter caeteros mortales fingulariterfupte- 
roo Numinefele&usinftru&usquefuit: ut hi cum univer- 
fafua familia per arcam ab inundationeumvemh Cavaretur 
ille veroaDeo vivus in paradifum fuerit translatus.Inde Vin- 
centiusmonachus.lib.j.naturalium : Hanc.inqim ,medici- 
namNoe tenebat, SCquingentefimum annum agens genera¬ 
vit Sem,Cham,ScIaphet.Haecille* Poft verotor ius orbis ca- 
thaclyfmum tertius Enoch nempe Hermes Trifmegiftus ex- 
titit.ficdidfusquod Rexfacerdos , atque Philofophus fi ve 
magus maximus haberetur.&Ceflet fummus, qui artem hanc 
caelitus fibidonata,veritusneintercideret, in tabulaex Sma¬ 
ragdo lapide compendiose obfcurisque verbis infculpram 
reliquit, cuius initium taleeft; Verum fine mendacio,certum 
SiverifTimum.-quod eft inferius, eft ficut illud, quod eft fu- 
perms: Siquodeftfuperius,eft ficutillud, quodelt inferius, 
ad perpetranda miracula rei uni us, hoc eft, lapi dis, fiue medi¬ 
cinae umverlalisdi&se. In medio autem iicprofequitur .• Ec 
ftc habebis gloriam totius mundi, ideoquefugicc a te omnis 
obfcuritas,ideft,omnismorbusatqueegeftas. Sequitur, fic 
Mundus creatus eft, quia fpiritus Domini ferebatur fupera- 
quas fex dierum fpacio & feptimo quievu. Claudit autem 
hanc tabulam hoc pa&o. Completum eft quod dixi de ope¬ 
ratione Solis fpiritualis videlicet & terreni.Id ipfum teftatur, 
deprasdiftoHermete, Ioannes ^Aureliu^ Augurellushifce- 
verfibus: 

Hoc opus,hanc primum tantam mortalibus artem 
Interpres rerum oflenditfaniliflimus Hermes, 

Qum & humano docuit de corpore pelli 
Hac omnes 'valida m o rbos facili cp medela, 

Serfyancp diumtido cumfloretu^entam, 

&tfinium placidos producere grande per alvos. 

Nec 


Libsr Pumus. 

Necfarr&am $/oUre fidem , nec fallere qu en quam, 

Ille potens facripatitur medicaminis uftit. 

Et quia Phycon unus efluviis Paradifi aurum bonum tcrrar, 
carbunculum,ac lapidem prafium Ferre dicicur,non videntur 
ineptepraediditreshilcedefignari, nempe per aurum bonu 
Enoch, quiardenternomenDei defideravit: Noeiuftitia 8c 
pietate clarus , inftar carbunculi, etiam in tenebris id eft, in¬ 
ter iniquos refulfit : Hermes autem prafium Iapidem refer¬ 
re videtur , quummortalium omnium fcientiflimus extite- 
ritj St ut fertur , viginti quinque voluminum millibusau- 
thor quorum cantum duoexcant, cui Pymanderunr, altera 
veto Aefclepius, titulus eft: qui quantus vir ille fuerit, inde 
velut ex ungueleonemvtdicitur, facilemetiri daturimd ne 
Iobquidem vir inter caeteros mortales iuftitia acpiecatee— 
minens , huius artis di vinae fuifle videtur nefeius, ur ex ulti¬ 
mo capite hiftoriae eiufdem animadverrimus, acimprimis 
ubi refert lobo fuifle fepeem filios, filias vero tres, atque uni 
fuifle teftatur nomen dies, alteri cafia, tertiae autem Cormi- 
ftilij fcite quidem 8c appofite , tribus enim arcanum ifludl 
confiat, corpore videlicet,fpiritu,&anima & feptero fubli- 
mationibus hoc eft.exaltationibus deputationum perficitur. 
Septenarius namque numerus divinus eft & naturalis, con¬ 
tinet enim ternarium in fequaternionemque. Neque quif- 
quarn exiftimet Davidem Deo unice charum, 8>C qui Chri- 
fti faluatoris noftri typumpafiim in ad verfitatibus geflit, uc 
Salomoninprofperitate&: gloria , quod res ipfa com¬ 
probavit, ut illum de ftercore, id eft , humillimo loco na¬ 
tum , in Regem talem ac tantum fubvexerit, ut mundus nu- 
quam habuerit aut habiturus fit parem,cuius pofteritas non¬ 
gentis plus minus annis,usq; ad natum fal vatorem nofiruna. 

Chriftum Iefum,percinuerit. rerurn irem naturalium divina¬ 
rumque callentilhmum,quas a Deo edo<fbus,ifta percepit: 8 C 
quod haec omnia exaperar , de eius profapia Chriftus nafci 
voluit,filiusq; Davidis dici. Divinifiimum autem Varem i- 
ftum huius arcis divinae minime ignarum extitifle declarare 
videturipfemet, inquiensiMeditacusfum in omnibus ope¬ 
ribus tuis.in operibus manuum tuarum meditabar. Et no® 
tantum meditatum fe,fed 5cab lpfo Numine edodum infti- 
tutumque fuifle aflerit, dum inquit Pfalm. 50 . Incerta & oc¬ 
culta faoientix tuae maaifeftafti mihi. Quod minime tacuie 
Pfal.j 1 .EIoquiaDomioi,mquit.eloquia cafta,argentum ign® 
examinatum,purgatuterrx,purgatuin leptulu.Ibitame ek- 

quia 


Aurei Velliris 

quia Domini non auro ( quod tamen eft omnium metallo¬ 
rum puriflimumac perfe&iftimum ) fed argento, defaeca- 
tifllmo imprimis compofuit: argentum autem quum femel 
fexaminatumfuerit: nonprobatur neque purgatur praeterea 
fexcuplum, femel etenim per cineritium tranfiifle fufficit 
non videtur itaque ibi de argento vulgarifermo fieriiproindc 
Pfalmo 8 8. inquit : Et thronus eius ficut Solin confpe&u 
meo, 8c ficut Luna perfe&a in aeternum. Sub Solis nomine 
aurum; fub Lunae argentum intelligi poterit, fcd Philofo- 
phicum. Item IoelPropheta,Sol,ait,convertetur in tenebras 
Sc Luna in fanguinem. Huicfententiae aftipulatur & Salo¬ 
mon,qui ait; Auferrubiginem ab argento,8Cexhibit vas pu. 
riflimum, Sibyllaeinfuperdivinitus afflatae hancartem mi¬ 
nime ignorarunt , ex quibus multa transfcripfit eruditifli- 
mu* Poeta, qui fexto iEneidos inter caetera fic cecinit: 

Accipe , quaperagendapnus\latet arbore opaca 
Auretis &folii* & lento Vimine ramu* 

Junoni inferna dittusfacer, hunc tegit omni* 

Lucus, & obfcuns claudunt convallibus umbra: 

Sed non ante datur telluris operta J'abire , 

Auricomos quam quis decerpfent arborefatuf. 

HocJibtpulchra fuum ferri Projerptna munus 
lnfiituft, primo aVulfo non deficit alter 
Aureus, &fimihfrondefctt Virga metallo» 

Ergo alte Vefitga oculis,& rite repertum, 

Carpe manu: namque ipfeVolensftct lu ffequetur , 

Si tefata Vocant,alit er non Viribus ullis 
Vmcere, nec duro poteris conVellereferro. SCc. 

Poetarumdenique allegoriae pferaeque artempraedi&amla* 
tenter 8Caruficiofe depingunt,ur per Hefperidumhortos, v- 
biaureamalacumulatimproveniie ferebatur.ItemperPhoe- 
nicem , qui usque renafceretur, atque confumptis innidtf 
feu vafeluofuperfluitatibus cundbis integer ac redivivus fie¬ 
ret, Hifioriisquehuiufmodi peneinnumeris, in OvidiiMe- 
tamorphofi relatis, teftantur artem iftam minime recens in¬ 
ventam, autinaniter excogitatam fed veram acanriquiftima 
Item quid Apuleius cum afinofuo aureo infiuuare a- 
liudfatagic, quam artem iftam inventu foredifticiliftimam, 
fadu autem proclivem facilemque , qui tot annis aiini fub 
fpecie velutignorantite craftae nubilo detentus , tandem fo- 
jummodorolarubfrareperta ia fpecicmkuraaaamrediifte, 
. iUara 


Liber Primus. 187 

illam nemperofamdeguftando.Quapropter Hermes inquit. 
Non efttin&ura vera, nifiexrubeo lapide qui vere dicuur 
ovumexquatuor rebus velut elementi, compofitum,lureum 
&; alburni a fecompledlcns, quae duo demum in produ&io- 
nepulli fiue lapidis,mirabili artificio natmali unum fiunt. 


C A P V T V. 

vr Erum cum de lapide Philofopborum, virturequcciui 
’ admirabili,eiufdemqueveritate & antiquitate, quaedaA 
noratu digna retulerimus , de fpiritu auri communis viribss 
&faculcateinfuperdicereftatuimus videlicet de Aurei V/l- 
leris,id eftcinfturaerubearacandidiffimaove (qu* efl; te/ra 
eiufdem in vafisfundo abextra&ione, eiufdem tin&urxie- 
cumbensinfiar marmoris nivea , per Iconem viridcmataue 
Nepenthes poculum ) detra&io,eujus tin&urae rite extrjilar 
modica quantitas emergit, decuiusvi & efficacia infqrius 
latius.Huic autem tin&urat cohxrent feu fequuntur, c jun- 
disfimplicibus tam vegetabilium, mineralium, quamme- 
tallorum,corallorum,unionum,gemmarum, atque aroma¬ 
tum fpiritales eflentiae, mundiffimseefficaciffimaeque , (vera 
©lea,liquores,aeque falia) quibusnontantum humanicor- 
poris fabrica in perenni falubritate fervari , verum etiam 
morborum omne genus exterminari poteft , idqueinpufil- 
la mole feu quantitate intus affiumptisj de quibus, quoniam 
multorum eruditiffimorum nobilioris nor* medicorum, de 
fpagiricis huiufcemodi medicamentorum praeparationibus 
libiiextantjUtpoteloannisBaptifta: Portae Neapolitani, Io- 
fephi Quercetani.Bernardi G. Penoti, Gerardi Dornei, Io- 
annis Montani Ferrarienfis,Hieronymi Rubei, ac plurimo¬ 
rum aliorum,& quia Galeni medendi methodo receflerunt, 
fupervacaneum duxi,hrecipfa hoc loco repetere, Hafceitaqj» 
utiliffimasfatq; im primis auri poculenti) fubftanrias non a r 
verfabuturilli medici,quiPyrotechniamnoverinr,atq;Chy- 
miatros fe nuncupari non folum non dedignantur, verum et 
glorise atquelaudis loco ducunt, quinon ut defides,labores 
fubterfugiunt, cum medicina ars fit qu* non tantum in dif- 
quifitione, verum in actione experientia potiffimum con- 
fiftir.Multo enim pr^ftat fciendo facere quam ignorando in¬ 
quirere,Hic eft enim veritatis bafis,tantumfcit homo,quan¬ 
tum ipfi operando mente ac manu certe innotuit. Quamob- 
rem in medicina, per quam fanari debent opera verbis 

5 »/W. T 



<t!S Au*.» i ViLURis 

dominari debent & verba operibus confirmari,«t m etnm vt* 
taper omnia nobis confona mens fit, quae optimis iertnoni- 

bus more» lingua: confonoscxhibcatinftarteftudmts aut ly- 

tae,fed eos non inconcinnos & a mufis alienos. Quamobrem 
ctia in Epidauro in iEfculapii templo pharma ca morborum 
longo ufu comperta deferipta erant ; Verieuam medici non 
circa qualitates fiue accidentia rerum,utpote calidum, frigi- 
dum,humidum,acq; ficcum occupabu n tur,eorumq; ponde¬ 
ra fruftra librare comperientur:verum ex fimiUtudinib.in re- 
lus ipfis naturaliter ac phyfiognomice exprefTis, ac a natura 
provida velat dcpi£tis, propriet ares atque virtutes, earum> 
fynpathids & antipathias indagare ftudiofius adnitetur,eas- 
cjte experienti a duce confirmare,atq; ficfat&a te&aq;, habe- 
re.Vtihoc rempore ubivis terrarum, q lam plurimi emergunt 

praftannoris indolis medici,qui neglefta pecunia , annulis 

aureis,vefteholoferica,fpccio(isq; titulis fanitatem proximi 
in rotis habentmeq, eam opinionem aiiimo volutant, nem¬ 
pe <juod det Galenus opes, det luftinianus honores. Vt di vi¬ 
nus Vates nosdocuit.mifcncordia & veritas, ait, praecedent 
facicmtuam. Onumendivinum.BeatusPopulus , qui fcit 
jubilationem ,hoceft , quiinamorc&honore foliusDei SC 
proximi fui charitarc lxtatur ardenrerqueflagrat, irmderi- 
cordia &C veritateergacundcmurirurquamobrem in cofpe- 
dluDei,hoc eft,beatus erit. Alii Tero c di verfo ( fi quem fyn- 
•erioris mcdicinxiibrumin lucem datumconfpexerincpro- 
tinus vociferantur atque exclamant hoc eife perdere artem, 
novam velle introducere ; quum tamen vetuftifTima fit, fed 
cute non ab omnibusJac imprimis illis.qui labores manuum 
fubterfugiuBt ^percipiatur» 

C A P V T VI* 

CId ut praefata Aurei Velleris arcana dilucidiora fiant (cura 
^Morienus Philofophus Chetnicamfcientiam alteram mul¬ 
to admirabiliorem confequi velit nempe facram ac naturali 
Philofophiam vetuftilfimam Yci-iflimamquejelemenri ignis, 
«jui eiusdem artis non contemnendumfymbolumexiftit, &S 
cuius flammulis undiq; cingitur,^natusquefapientix, ut di¬ 
cunt Philofophi,inignenalcacurjexplanacioneaggrediat: uc 
c inftituto meo fi non fatisdem.faltem voluntatem non de- 
fuiife appareat.Hic itaq;ignis,five calor naturalis,ceterarum 
rerum a£lus ac vita exiftir.quo deficiente, confeftim in rebu$ 
expirat,omnis corpojis gatuialis organici yvpus, lerhumque 

infigni- 


Liber Primus. 2 g? 

infigniturratq; hxc vitanil aliud eflevidetur, quam Iuxarq; 
calor caelitus data,utfint tria,quae vitam cenftituant, revera 


tamen unum tantummodo.in lumine namq;eftc.dor, in ca¬ 
lore motusfive vita Idci;co quod natura: coacedit Ariflote- 
les.idluci arqj calori aptius apertiusq; adfcripfiflet: cum n. 
adterr narui a efle Principium &£ caufam, ut id moveatur acq; 
quiefcar.in quo primo perfe 6c no per accidensfneftrillis au¬ 
tem tot veibis uiliil dccuilje nos videbitur, quum non indi¬ 
cer qua; lit illa natura.-nam sequeftupidos atque ignaros nos 
reliquic , non exprimendoquajfit illacaufa , quod fit illud 
Pnncipiumjhocenim quivis rullicus dicere pollet, qui videc 
afinumfuummoveri. Natura erenimfiveluxcalorqj natura¬ 
lis nunquam quiefeit aut oiiatur omnifario motu operando, 
quamvis non appareat,fed intrinfecus aut cxtrinfecus aut u- 
troq; modo movetilla,quibusrotaliter ineft, circumflat auc 
influit. Verum Moyfes id aperte docuit, qui tradit Deu poft- 
quamcrcaflet caelum & terram, id ellmateria primam humi- 
dam mobilem,utpote aquam, ficcam ctia Sc firmam ut terra, 
dixi fle, fiat lux.qua lucemtrodu&a vitam rerum omnium in- 
troduxilfeDeumiu mundum quis addubitare poterit? ea. n. 
non tantum rei uniufcuiufq; corpus mover.excitat, cxercec- 
que.-verum etia,quamdiu adefl, inflar balfami ipfum confer- 
var,& a corruptione ( nifi tandem a malitia materiae obtua- 
tur:tuetur; viribufquepeculiaribus, feu proprietatib. unum¬ 
quodque feorfim(utex peculiari aftro ac femine defluxere) 
cxornar:forma adhiecmembraq; convenieda fingit. Quam- 
obremftquitur. fievidit Deus lucem, quod eflet bona, hoc 
Tero condixit de materia praedi£la prima fupra quam erant 
tenebrae , & feptemtrionalis efl nullum enim commerrium 
habet cum Deo fed ad diftindtionem in rebus ci eatis fecit. Vc 
etiam idem Arilloteles nimis obfcure(utpleraque)confufeq; 
dixerit, de potentia materiae educifonnam. cum id no cuivis 
materi», fed ovis atque umufeuiusque rei femini lolummo- 
do competat:aut opinionem Anaximandri aliorumque Phi- 
lofophorum tacireimplicuir.dicentiumfeparatione materi» 
formas appai ere.quae delirefeebant .• congregatione rurfum 
occultari, quae apparuerunt. Quod ridiculum efl, cum for¬ 
mam materia ex fe neque in fe habeat , praeterquam femina, 
feminumque ideae caeleflles, ut infra plenius explicabitur. At¬ 
tamen quumPlatonici dicat in materia quippiam eflefoim^, 
in tenebris aliquid lucis, frigidum caloii - omnino no efle cx- 
|>ers,ia anima humana particulam di vinitatis ineflej (q nifi i 
T x Deo 



AURElVEimiS . . 

DEOttahctctar.matcriaipfiprarpondcwrct.atqiin infimum 

locum rue fert natura illius ; lpfam devolueret ) connexi o- 

nem quandam rerum omnium indicare udem v oluere, fic et¬ 
iam fttninarctumnifi acoslcftibus corponbMCOimnq.pr*- 
£Si s excitarentur, n.hilex eifdem proveniret. De na urali 
fcena itaque eximi merito convenit,quid quid alicuiusilucis, 

vit^five caloris non fuerit particeps. Idcirco n,h ^ ub c ® ° 

repetitur,quod non manifefto, aut occulto vivat modo, imo 
terra ipfa.alioquin inanis & vacua ce ! i influxu continuoma- 
risqueimmeHfifupra mundani foceunduate turgens , vivid» 
gtavidaqi in dies fieri confpicitur. Vc etiam c rebus demo 

tuis aut herbee auc vermes erumpant, qu* prov deetei in c- 

fcamfeu pabulum volucribus aliisqueanimalculis,etiam -• 

libus atque abieftis.pr^paravit Dcus.ut omnibus, quib.vi- 

tamttibuit^etiam cibum procurafle videretur. VndeProphe 

ta-Qui dat,inquir,iumentis efcam iplorum, & pullis coruo- 

rummvocantibus eum. Itemalibi:Sarurabuntur ligna eam 
©i & cedri libani quas plantavit. Ad haec de quibus dubitari. 

poflit, (vtrum vivant nec nz) vrpote metallis lapidibusq 
ficrefpondens cecinit prxdidlus Augurellus . 
yerum h&c ipftfecretb %ftere 
Sent/ef,ac4/t<e dftino munere fungt 
H<&c& oriri eademfi contemplabitur, etfi 
Aurert ex(ifepenitus fancrefiere cernet, 
Quamobrem veriflime a Poetis ( rerum natur* veftigaron- 
busftrcnuis ) proditum eftlovis, id eft vir*, ellc omnia ple¬ 
na : lupirer enim in arcaniori difciplina ignem dehguat , ut 
lunoaera,qui proptereaconiugesdi< 5 h. quoda lemutuodi- 
velli non poflint, imo non fuperefte unum fine alteriuscon- 

fortioiideoque vitam infinuant,fivemundi animaro, qu*Iux 

eft 8c calor una cum fpirituhumido, Deique Urgiflima be- 
nmnitateper totum orbem difperfa, ntinduat vitares cun- 
flas,modo quodam infinito.- etiam abfque femine aliquore- 
rum inferiorum. Haec eft genialis mundi fpiritus, quoftir- 
pes virefeunt ac germinant, cunftaque animantur : qaia 

coelitus veniunt, ubi omnia aeterna funt; nunquam deficere 
confpiciunrur,lux videlicet &Caqua fiue aer casleftis ; ac pro¬ 
inde vera indubiraraq; exiftuntrerum qmmum inreriorunx 
Princir iaindererminara. terra autem &£ iguis terrenus a prff- 
diftis originem dicunt,funtenim eorum f occes ac foetus fini¬ 
ta determiuataque. Itaque vitas rerum ("ut fi c di eam,) ex luce 
©rirfiquse & calorem vtindividuum comitem fecum ducit, 

acia- 


... L I* ER Pr imus» z 9 i 

acinfuperfpmtummotorem fplendidumcertumeft. Qua¬ 
propter divinus Citharoedus cecinit :Emittelpiritum tuum 
videlicet lucidum & creabuntur & renovabis faciem terrae 
Att^ue denuo idemqui producit, inquit, ventos de thefau- 
risluis. IntelJigi debet hoc non folum de ventis a quatuor 
orbxs hujus partibus fpirantibus, fed animis potiflimum fiue 
vitalibusfpiritibus,ac imprimis hominum cx archerypopri- 
mofluenrium : unusemm eftfpirirus participatus abinfini- 
ris,qui exoperatur in omnib. omnia. Et nonfolum vivificae 
ac reficit hxc lux,fiue fpiritus ifte, veru etiam reducit ad Pa¬ 
trem luminum, ut idem rurfusteftatur: Emitte, tnquit,lucem. 
tuam,Severitatem tuam, ipfamededuxerunt,&adduxerunc 
in montem fanitum cuum,& in tabernacula tua.Item D.Io- 
annes cap.i.Quod faftum eft,in ipfo vitaerar, &vita erat lux 
hominum,& lux in tenebris lucet,id efl, in materia tenebro- 
fa lucet, feu corpore vniufcuiusque, hoc ipfum movens &ex- 
ercens. Verum animantia bruta id luminis tantum receperut, 
quod oculisnoftris corporeis compreheditur, & corporeum 
quodam modoexiftit.creatumquetlux vero increataacinvi- 
fibilis,homini eftcommunicata, mensqueeius ex ea conftat: 
proinde Chriftus vulrnos unicum habere patrem ac dominii, 
nempe Deum omnipotentem qui eft pater luminum. Idem 
affirmat Hieremias Propheta Tuin nobis es Domine, in- 
quit,& nomen tuumfancftuminvocatum eft fuper nos,ne de¬ 
relinquas nos Domine Deus nofter. Quod confirmat D Io- 
annes Evan<plifta:Eraclux vera,hoceft retema, qua: illumi¬ 
nat omnem hominem veniente in hunc mundum quod Eth¬ 
nicos mfupermini me latuir/ Eft Deus in nobis{ inquit Poe- 
XZ.)ag/tante calefcimus illo, Sedib. atbereis(peritus ille 'venit. 
Lucem autem hanc vifibilem quidam cum Ariftotele exifti- 
mant efte acci dens, cum prima fit ac principalis rerum omniu 
creataromfubftantia,quam etiam uon putavit Ariftoteles SC 
quidam eius fequacesinfinitam ede, idquein Sole, cuius ille 
potiffimum fons eft. Quamobrero quidam Francilcus Vale- 
fius exponens illud lobi cap. 38 v bi Deus interrogat per qua 
viam fpargatur lux, di vidatur teftu:, fuper terram,- atq; Arifto- 
telis opinionem tueri ftudens inquit; Sifpargeretur aut efflu¬ 
eret continenter lux illa ex Sole , iampridem efleuhfumptus 
totus aut faltem aliquando totus illuminando abfumendus; 
conftat autem illuminationem,inquit, lucidis corpori fi. ni - 
hil detrahere : inferre vult eam oonfpargi. Vnde conftat hoc 
vir bone?anigiturfideracreatafunt v.folummodo nobislu- 
T 3 ceaas. 


Avre t Veheris 

ceanr.neque una cum luce vires Ceas rebus inferiorib. impar- 
tiantur/non itaque opus fuiflet coelum infinitis fideribus ad¬ 
impleri .verum fatisfeciflent duo maiora lumina , ut unum 
diei, alterum vero nodi praesflec. Fallitur iraque Ariftar- 
ehusvefter , qui dicit necefleelfe vthaec inferiora contigua 
fiutfuperiotibuslationibus.ut indeomnis eorum virrus gu- 
berneturfeu deriuetur. Pergit ac infert ex falfo praefuppofi- 
to : Ergo lux corpus non eft , quare nequefpatgi pofle vide¬ 
tur. Quafi dicere vellet Ariftotelis opinfonem efle veram,fa¬ 
ctarum autem literarum f quod abiit) falfam : addu que infui 
maioremcoufufionenv Mirabile etiam, inquit.fi coipus non 
eft, quo pado radiis ftet, qu i reda feruntur refledunturque» 
& incidunt ad redos angulos ac obtufos.ac mille modis co- 
grediuntur. PaucisqueinterjedisinquitNon igitur poft 
fet lumen , nili fubftantia quaidam corporea efl'et,vcfledi:ni- 
fi cum aere illuminato , at veroreflediturin vmbia nullate¬ 
nus reflexo aererita umbi a, fed ipfo aere quam maxime quie- 
fcente,refleditur:crgolumen non ut accidens fed per fe , ut 
corporalis quasdamfubftanria.quaeper aerem fpargitur. Sed 
quae eius viaiCorpQri, inquit,non poteft efle pcrcorpus via, 
fi veroquantum eft lumine plenum in aere.erat vacuam, to¬ 
tus cum illuminatus eft aer, &C nullas relinquebaturaciii lo- 
cus:pra:terquam quod vacuum in rerum naturaadmitti non 
pot eft, nulli jam video dubium efle. H ad enus ille Sed fallitur 
ipfe,quum duaefpirituales fubftatiae.ut eft lux &. aer, do mo¬ 
do fe invicem penetrare(8Cmutuo inferri atque mifcerif'cum 
rerum primordia finr)fedetiam corpora terreilriapoflint .• ut 
videmus animam fpiritumquecorpusfuum adimplere, illiq, 
per minima mifceri.nifi eria*n animas , fpiritusque rerum o- 
mnium.nnn fubftancias,fed accidentium numero haberire- 
lit.Cognofcat etiam vir ifte dodiflimus, Solem lucis infinitae 
haberefcaturiginem,utLuna,aquarum:nifi.nhancprreroga- 
tivam natura illam arq; potentiam illis indidifletincircum- 
feripta; potentia; opifex no conftitiflet necdum conflaret co- 
tinuata perpetuaq; rerum omnium ab exordio mundi gene¬ 
ratio produdioque.Virtutem iraqueimprimis utriusq; Pra;-* 
didi luminaris fubftantialem ad fe continuo trahunr.fibique 
inde creata eunda adeifeunt. Quamobre divinus Plaltes- uc 
redarguar huiufmodi fciolos,caufarumq; in vanum indaga^- 
tores, divina; infuper potetia*limirarores, &qui uni materiae 
omnipotentiam alfignant.Deo vero adimereconanrur.jQui 
Tmutefua in aeternum. ItemPfal 14*. 

Magna^ 


LlBtR PRIMUS. 

fdagna,inquit , vinos cius,8Cpotentiae alias Capientia: ciui 
non eft numerus. Quam marctiam Moyfcs eciammalam ef- 
fcafleruitnempe tenebris ohdudam, cum omnis malitia ab 
ea oritur , & quo plus de materia hac res quaeque participet 
eo uilior.deteiioratq; impcrfedior erit, quo vero pluslucis» 
eopraeftantior melior atq; perfedior habetur.Sed ad propo- 
firum revertendo.Vndcquxfo vinotantacaliditas atq; lumc 
ineft?ateius prxcipuafobftantia nihil aliud fit,qua lux&Cca- 
lor ipfi lumini folari detrada: vis enim Cum* vini ineft attra- 
diva, quod periculis fadis conflat ; fpiritusenim viniardec 
iucctqjinftar ignis : cundisquoq; aromatibus ingens ineft 
feruor,pinguia etiam eunda calore unum cum humore co- 
bibi fle depvehenduntur.quxaccenfa luce calore ac motuo- 
ftentant,fic conjund* ut no nifi a Soleaccepille pala fic. Ht 
cu ex Peripareticoru decreto ex nihilo nihil fiet,necefle eft il¬ 
la ipfa tantu calore atq; lucem tantam Solis lumini detraxifTe» 
Neq; verendam eft eius vim atq; potentia propterea immi¬ 
nutam iri,quuue hilum quidem ipfi Soli decedat participa¬ 
tione tali ;imoipfi imprimis Deo acceduntres omnes gene¬ 
ratae atq; produdx, virtute Colari,lunari.atq; fideram ; & 
primis natura humana indiesctefcit,cuius gratia extera o-? 
mniaconditacernuntunficut inde nulla ratione diminutio^ 
verumultiplicatiofubftatiaruacimprimis honunurefultet* 
Qgamobre propheta Regius,'inquit, Secunda altitudinem 
tua infinitam multiplicafti filios nominu,prxteiitu pro prx- 
fenti ponens,quu Deo prxfenria eunda fine. Id ipfum aperto 
Chriftus nos docuit,cu dicit.-pater meus operatio ufq; nunc. 
Et ego,nepe Capientia patris genita ab aeterno, operor, Et cu 
dicit Pater major me eft,inquit Epiphanius Epifcopus; Paceit 
«nim glorificat filiu,&filius glorificat Patre, &ea gratia ira 
exemplum nobis,glori» ab ipCo ad patrem relatx.in una uni¬ 
tate. Et m unam gloriam glorificat filius patre,quo nos do¬ 
ceat Cuu honorem patris efle.velut dixit; Qni no honorat fi- 
lmm,ficut honorat patrg,ira Dei Cupra ipfum manet, voluie 
jprxterea cauCam redemptioni! humani genetis patri tribue¬ 
re cum dicit,Pater fi fieri poflit,tranCeat a me cali x ifte > v eru- 
tamen non ficati ego volo.fed ficut tu vis,non quod reformi¬ 
daret pati quod Cemel ab aeterno flaturum erat, & ut ad mili¬ 
tatum redeam,hqcefl benedidio,quamDeus rebus omnibus 
a Ce creatis addidit. Crefcite , inquit , & multiplicanti- 
m, & replete terram. Pinguedo etiam five id quod cali¬ 
dum Jaumidumque radicare , dicitur , in qu« iumeia 
T 4 ooto' 


294 Aurei Ve t l e R i s 

cum calore glifcit ac delicefcit.li fua vi calore cxtrinfeco,fola¬ 
ti videlicet aut limiliexcipiatur,& veluti incendatur per pu- 
trefa£lionem>berbam,fruticem,mofcum, imo animal vivens 
exfe profere' fingetque.ut videreeftin omnibus,quae in cor- 
luprionemabeunt .• infinitas enim animalculorum fpecies, 
veluti vermium,infe&oruin,anguium, anguillarum, pifciu, 
aviumque inde fuboriri enafcique videntur; ut lux atque ca- 
lorfit principium,& caufa utidmoveaturarque quiefcat, ia 
quo primo perfeScnonperaccidensineft , ut Anaxagoras 
Clazomeniusexiftimaverit. Cum ccclum & terra in unum 
locum fe recepiflent planras,arbores, volatilia, pifces,feras> 
ac hominum genus prodiille: terram enim,ut putris omni¬ 
no & mollis erar,Soledenfatam, infuperficie tumotes pro- 
duxifie.fingulas fuas putredines concinentes , no&e autem 
infrigidante ac conftipante,aere irrorante, tandem putredi¬ 
nes illas. Solis calore in perfe£lionemaddu£tas, maturato 
randem partus tempore,confia&iA utriculis,omnium anima¬ 
lium fpecies prodiifle. Quare quae majorem calorem fortita 
edent,a!tivola: factae edent,quae plus terrae ferpentes, quaea- 
quofa,inlui generis elementa delata. Avicenna emm.inquir, 
quod i es qua; generantur per virtutem generativam, non pro 
hiberi,quin alio modo^enerari queant nempe per cccleftem. 
Et quid Arilioteles ali jd indicare voluit illo axiomate? vide¬ 
licet hominem homo generare Sol , quam hominem qui 
naturae miraculum eil , e Sole produci poficuc mures in JSL- 
gypto. Verum non illepide Mercurius Trifmegiftusac Pla¬ 
to microcofmum,ideft hominem , augultum Dei templum 
Scfimulachrum fore dixerunt. Velutenimin numilmate,ait 
Ioannes Langius, chaiagma Caefaris, ficin homine Dei in- 
fpiciturfculptura. Quid obfecro infantis in utero matris 
plafmate,nutriuone,ftato tempore , enixu mirabilius dici 
aut excogitari poffic?cert£ nihil. Non igitur ex Soleillovi- 
fibilijfedafolefupremooriginem fumpfifle dicetur : Lucis 
autem edendam,non magis quam Dei intelligere datur, ut a 
quibufdam corporalis Dei pars fit appellata, cuius anima ef¬ 
fer veritas,qui eft filius Dei,qui feipfum aperte lucem mun¬ 
di profitetur. Proinde Orpheus,Plotinus, Proclus.hanc lu¬ 
cem vifibilfmafTeruit vifionem certam efle divinitatis .• per 
radios oculorum coeleftium & fpirituum cundfca videntem, 
ac vifum a eundis ; quaeque omnia Plotinus in corpore po- 
fuir,fed in certo fplendore emanente a fupremo illo pulchro, 
per quem pulchra funtproiadeq; amabilia cun&a quae pro¬ 
feci® 


Libsr Primus. 

ftdo fira funt penes patrem luminum pulcherrimumperfe- 
6 hffimuque:imd ipfa pulchritudoatqjperfe&ioipfaexifteus 
amabiliffima, & unde amor omnis oritur in rebus ab illa crea- 
tis:HincProphetaRegius ait , Specie tua pulchritudine 
tua intende profpere, procede Sc regna ac iterum, fpeciofus 
forma pr«e filiishominum,imolpforumangelorum. Neq; 
fane mirum, fi lux,videlicet creata, multarum fit fpecierum» 
imo innumeras in materia &ex materia fingatfpecies , neq; 
ceffet unquam ab opere, cum habeat vitam & calorem comi¬ 
tes» Proinde produxit Deus primo diefeu, uruolunt aliqui 
primoinftanti lucem hanc,quxunacumfpirituDomini, fe¬ 
rebatur fuperaquas, ( materia videlicet rerum omnium uni- 
verfalem)fpilfa caligine vndiq; profligara,mirabiliter formis 
divertis diffingit exornavitq;,Spiritus enimDomim tunc re¬ 
plevit orbem terraru.EfFe&us proindelucisdivinazefl: vita Ci¬ 
ve anima ac imprimis hominis , proprerea praebet cordi vi¬ 
gorem, intelligit in cerebro,videt in oculis.in auribusaudic» 
loquitur in lingua,incedit pedibus,vegetat ac coquit in ven¬ 
triculo, defcenditcj;ad infimas operationes,attradhicesnepe 
&C expultrices, Eft enim unguentum,ut inquic, Pfalmifta. 
quod defeendit in barbam, barbam Aaron,ideft, utriusque 
prudenriaeparticipe reddit Aaronemfivc hominem , divinae 
videlicet& humana:, quodnempeunguentuin oram vefti- 
menti eius defeendit, illum ipfum a vertice capitis usquead. 
plantam pedis fua virtute 8c efficacia adimplendo,qui quum 
apertis oculis videt,totusfibilucidus videtur.Quuum itaq; 
interrogat Deus per quam viam fpargaturlux,refponder;nift 
per verbum &Ccx verbo meo,per quod creavit cun&a, Afle- 
rit enim Chriftus de fe ipfo : Ego fum via , veritas Sc vita : 
Egofumlux mundi. Et divinus Citharoedus ait deipfo-' Ia 
Solepofuir.inquit.tabernaculum fuum aedenuo alibi ami- 
<ftus lumine, inquit, ficut veftimenro, produxit videlicet o- 
rnnia,infe autem deitas ipfa eft infinita ac imperveftigabilis, 
proinde Moylcs illam intueri non potuit. Rc<fte dicitur itaq; 
ut cabaliftis placet ex quinquaginta portis (de quibus infra ) 
intelligentiarum,pra:di<ftum Moyfem una caruifle , cuius 
fymbolum eft Tetragrammaton. A Platone etiam lux dici¬ 
tur {ublunarisarcifex.atq; fic pro veritate ac infinitate lumi¬ 
num cacleftium.urpote Solis,Luna?, cscerorumq; aftrorum 
innumeror u,diverfasinumerasq; reruformas emerfifle vero 
verius eft. Eftenimlux,utinquitfrancifcus Georgius Mi* 
porita,emanatiofubita,abundanter effufa, absq; detrimento 
T 5 ejus. 


Aurii Velleris. 

ejus.quiillamprofjndic.diftaibuens rebus fuperioribus ia- 
tferionbusq; dona ac beneficia.Idcirco Pfalmifta orat dices; 
Btfu fplendor Domini Deinoflrifupernos,& opera manau 
noftraru dirige fupernos,&c.ItemideinquitiIllumi nans tu 
mirabiliter a montibus reternisjhoc eft.fupercaelefti ac c^lefti 
regione eunda informans Et iteru.-Dorpinus,ait, illuminat io 
mea& falus,quem timebo? Lux aute generata abajterno.co- 
junda luciiagenerat 3 e,produxitcogitationeoperantej ( uc 
ait Mercuri.isTlifmegilfus.in fuoTimadro)hasc aure Spiri¬ 
tum fandu fabricatorem uni verfi,qui Hlohim Moyfi dicitur. 
Ut ut amatu.amansj&amor difiungi aut feparari nequeunt.- 
fic nec pacer nec filius neq; fpiritus fandus.Primus amor ita¬ 
que debet exiftimari quoprimusamansprimu profequitur 
amatu verum,cumneutereoruullumortus Yelgenerationis 
Principium agnofcat,fed ambo aeterna pariter exiftunt, eoru 
«uoq; primu prarcipuuqj omnium amore , nunquaincepifTe 
iedfempiternucumipfis exiftere&ab ambobus fempiterna 
originemtraxiffe oporter,quomodo namq} trinitatis divin£ 
edendam,fuprema beatiflimaq; vita potiri unqa diceremus, 
nifi fapientiflimus amans ipfaq;pulchritudo & fapientiaad- 
amata.nec no amborum optimus amor in fefe reflederentur. 
Si enim amatum,amans,& amor copula adu obveniente unu 
fiunt quanto magis trinitas ipfa , qua: aduspuriflimus eftin 
unitateperfiftit. Sedlux praedidatrina,inquit, prardidus 
Francifcun.pcrhocaugmentata noneft.autetiam melior fa- 
itaj veru diffufa magiscj} comunicata reb. fuper cocleftibus, 
c^leftibus,iuferioribusq;.Ob id infinita fidera.utrcruommu, 
idea:, caufaeque effedrices a Deo conflituta: fen fabrefadae 
funr.Ideae veioifta: funt ver^ Dei cogitationes,qui fruftra(uc 
homines plerumq;) nihil cogitat.Quapropter, inquit, divi¬ 
nus VatesPfal. 3 9. Multa fecifti tu Domine Deus meus & co¬ 
gitationibus tuis,no eftquifimilis fit tibi. Et iterum Pfalmo 
32.. Qui diffipat,inquit, confilia Gentium,&reprobat cogira- 
tiones populorum,&reprpbat confiliaPrincipum; Confiliu 
autem Pomini manet in aeternum,cogitationes cordis e- 
jus a generatione in generationem.Ite alibi pfalmo 91. Qna 
naagmficatafunt oper^ tpaDomine / nimis profunda: fadaa 
funt cogitationes tuae, Vn de exclamat J?fal. 8 8. Domine Deus 
yirtutum.quis fimilis ribi?potens es Domine,& redeas tua in 
«pircuitu tuo. In Patre luminum itaq} dt lux>vera,in Filici e- 
jus exuperas bonitas,in Spiritu fandoeft fplendens ardor, ia 
^.ttgclisrefpleudeiisinteliigentiaifivcideapiim^at^jcxupe- 

rairy 


L i s b k Primus. 1*7 

rans Isetitiaiin Sole cxteriscj; fidenbus eft influentia peren¬ 
nis efficaciflin^vitarum virtutum , ac proprietatum ommu 
diftributioacconlervatiodefcendensa Patreluminum : lo 
horni nibuseftlux illa tranfparens , difcurfus rationi* Scintel- 
ledus,inf.iper cognitio rerum naturalium divinarumquc .♦ 
ctetetaque dcincep» eunda participant debeneficio lucis i- 
ftius,pro eorum merito ac capacitate. Lux autem ifta libera 
exiftens eunda operatur, feparans imprimis tenebras a fe,pu- 
rum ab impuro,bonum a malo,formofum a deformi , dele-r 
dabilea tr!fti,perfedum ab imperfedo.deftruens tandem u- 
num,&falvans aliud. Quoniam,inquit,Propheta,tu reddes 
unicuique juxta opera fua.Ix lucenaque ori tui pulchritudo 
omnis hve forma cuiufq<jerei,exfcrma amor, ex amore co¬ 
pula fi ve conjugium, ex conjugio fcccsnditas, ex foecundna,- 
tererum multiplicatio.Et Senior Philolophus,inquit: Eftu- 
num quod non morietur quamdiu erit mundus, lntelligen» 
de 'fta luce, quae in Chyrma mirabilia operatur , manifeltan* 
colores occultos,& auferens manifeftos. Peripatetici autem 
eo quod ab inferioribus coeperint Philofophari, rejedaluce 
idearum fivecaufarum fupercadcftium cadeftiumque, inla- 
byrinthos,in errores inextricabiles inciderent , fecumque 
quam plurimos(ut Circes poculo demenratos) pariter detra¬ 
xerunt,ut nihil vere de Deo,operatriceque eius luce, hve na¬ 
tura in medium adferre^otuerit , imo multa de natura lo- 
quuti,eandem minime cognoverunt : cui enim in Principiis 
errare contingit,finem adfequi vix poterit. Et quia S. Paulus 
nos docet Patrem eflefontem omnis boni , portans eunda, 
verbo virtatisfoa:,ideoabipfoincipiendum , atquemipfum 
terminandu,fi plene ac veraciter erudiri illuftrariq, defide- 
remus:Salte ab ipfis theodiaadis,videlicet Moyfc.liaia, Da- 
vide>catterisq; vatibus , Apoftolis.difcipulifq; Chrifti falva- 
torisnoftri.ab eisq.quieode fpiritudu&i fuere.utpote Do- 
doribus Eccleliaa Catholica: Romana: fanda: ortodoxis fi 
quid in rebus divinis naturalibusq; veritatis confequi vo¬ 
luerimus, naturalis enim fcietia a di vina feparari no debet nec 
poteft. Alias cotingit diverfis opi monibus atq, erroribus im¬ 
plicari,& imprimis illis, qui eunda natura:, incognita: atli- 
gnat ac tribuunt,quu mera fint Dei omnipotdis opera, indo 
Propheta, Meditatus fum ex omnibus operibus tuis.&x. No 
autem dicit in natura: : qua: ipfius Dei machina ac organum 
extat incomprehenhbile. Idcirco Parmenides cogoitio- 
laciu rerum divinarum appellat a per quam i« naturalium 

defeen- 


298 Avrs i Veller r s 

defcendimus notitiam,fcientiam veram, ac difcurfum rerum 
puram atque immaculatam: E di verfo autem rerum inferio- 
xum,ac mutationi obnoxiarum indagationem, ftatuit difcur¬ 
fum faliibilem, opinionemque tantum fore. D. Auguftinus 
tanram vim dixit idearum effe, hoc efteaufarum piimarum, 
ut ille qui eas non admittat, dodus auc fapiens dici non me¬ 
reatur. 

Qurquiaabfconditaefunrin verbo incarnato , non fine 
cauta dixit D. Paulus 5 In eo abfeonditos die omnes thefau- 
ros fapientite&fcientiai. Hinc Philo ait; necefl'eefle,uto- 
mnes quanentes fapientiam elevent cogitationem fuam in 
Deum Patrem. quod fi non poflinr, faltem elevent ad imagi¬ 
nem eius, verbum videlicet eius facratiflimum. Non ergo ad 
puerorum infcitiatn,iut Arilloteles primo aufcultationum li¬ 
bro docuit,qui pras cralfaeorum ignorantia,viros omnes pa¬ 
tres,mulieres omnes matres appellitant, acq; in tales talem/fo 
decendi methodum fettantes ( qua: tantopere a fophiftis no- 
llii temporis probatur ) quadrabit, veriflimumqueeritillud 
Eccleh ittiscap.^.Intellexidnquir.omniumoperum Dei,nul¬ 
lam polle hominem rationem invenire , eorum nempe, quas 
funt fub cocio, & quanto plus laboraverit inquirendo, tanto 
minus inveniet. Similiter cap.11.1dem: Quoniam ignoras, 
airl qua: fi r via fpiritus, & qua ratione compinguntur offa in 
ventre pracgnancis; fic nefeis operaDei, qui eft fabricator o- 
mnium. Idcoinquit Hieremias Propheta: Qui gloriatur,in¬ 
quit, in eo glorietur, fcire& intelligere; quoniam ego fum 
egofum Dominus. Indicans afupremonumine exordium o- 
mniumartiumac difciplinarumdefumioportere, acin ma¬ 
na eius eunda contineri, nili enimad unitatem hanc refera- 
tur.dilfolvanturac collabantur omnia fubito necefle eft. Te¬ 
mere itaque fertur Anftoteles , legendo Genefin j Moyfetn 
rheodidadumcarpfifte.atqaedixifte : Hic homo multa di- 
cit,fednihil probat : quum ipfe fua multominus probet, 
fumptis potifhmum argumentis ab accidentibus , ut ipfe 
vult,calido,frigido, humido, & licco, idque afenfufolo aut 
phantafia, unde nulla definitio defumi, nec citra periculum 
feu experientiam prius fadam haberi poteft. 

Hinc Hieronymus Cardanus medicus Mediolanenfis e- 
ruditiftimus,inlibro quem de varietate rerum confcripfit, in¬ 
quit; Peripateticos quotidieinculcantcs qua:ftionesde cali- 
do,frigido,hunriido,atqueficco, & nihil de arduis difficulta- 
tibus attingentes, imo ex toto illas drlfimulantcs, cum fuis 

gna- 


Liber Pr i m vs. 299 

gnatonibus & in verba juratis quis ferrcpoflic ? Imdeosqui 
omnium artium encyclopaediam fe tradere profitentur, nem¬ 
pe Gramma: ices, Dialettices. Rhetorices, Geometriae, Arith¬ 
metica ,Aftronomia:,ac Mufictc , nempe feptem artium libe¬ 
rali uti, quum tamen vix unam aut alteram pure ( praeter fo- 
phifmarafua) tradant. Et licet quidem Julius Caefar Scaliger 
Ariflotelicis traditionibus addi£Viflimusfuerit, attamen in¬ 
ter caetera haec ingenue fatetur: Qui,inquir,ad elementorum 
manifeftas qualitates omnia reducunt , nil aliud quam ele¬ 
menta fu ntj & qui deteftantur proprietates rerum occultas, 
easqueignorantiaeafylum verbiscontumcliofis vocant, atq; 
ob id quod deflruere conantur, magisconfhuunt. Proinde 
fuberu.inquit,occulta in rebus natura: caufa.qua homini in¬ 
cognita , lapienti liaudquaquam veftiganda erit. Itidem in 
alio loco idein,formae, inquit, effentiamnos latere,quemad- 
modum multas alias videlicet res, ac fortalTe omnes, idcirco 
in magno periculo verfamur, ne ullam veram reneamus defi¬ 
nitionem ; ita noftra repat humi fcientia, videlicet peripate¬ 
tica,per tenebras. Materialium itaque fcientiapertinet ad 
fenfus, qui ultra opinionem non procedunt. Itaque Phyfi- 
cus,inquitFrancifcus Valelius praelatus , non potefl ultra o- 
pinionem procedere,& quantumvis laboret, non poteftfua- 
rum thefeonfeientiam comparare i non tamen debecmore 
Pyrrhenicorum dubitare de omnibus,fed probabilibus aflen- 
tire. Qmbus verbis fatis fuperque indicat fenfuum admini¬ 
culo nil certi verique nos concipere aut allequijpofle.Id i psu 
Socrates perpendendofapienter dixit 5 le hoc unurn fcire, 
quod nihil fcircr. Verum multo fapientius putavit divinus 
Citharoedus uofter, Pfalmo70. dicens : Qnoniam non co¬ 
gnovi lircraturam,introibo inpotentias Domini , Domine 
confiteborjuftuite tua: folius : Deus docuilh meajuventutc 
mea, & ufque nunc pronunciabo'mirabilia tua. Citra enim 
infpirationem illam divinam interpretatio facrarum litera- 
rum a Doitoribus Ecclefiae prifeis tradita non conflaret nec 
conveniret,neq; reileintelligi pofTent illae, canente Propheta. 
DavidePfalm.118. Declaratio fermonum tuorum illuminat, 
inquit, & intelle£tum dat parvulis. Non arrogantibus, non 
Ilupidis,honores,opes, non.fecundum Chriftidodlrinamcu 
humilitate ac puritate.mentis affettibus-Intuper qui opinio¬ 
nibus Philofophorum nimium tribuunt, & inprimis Arilto- 
tejis. Quare,inquit,Francifcus Georgius Venetus Minorica; 
O vitiumexeerabile inveteratum apud noftros Chrifticolas! 


',$06 Avrei VntsRis 

qui nihil pro cerro rccipiunr, nifi illud quod per demonftra- 
tiones pate; e videtur , quas Ariftoteles nobis depinxit, qui¬ 
bus ramea ratiflimeufus eft: indifcurfu enimnaturse rerum i 
femper procedit per maximas, quasipfe habet pro concedis 
fi ve admidis,fic ut illae demonftrationes, quibus adijciunt fi¬ 
dem, n«’ aliud fint,quam confequens acceptum ab authorita- 
te,aut fundamento ab lpfo prius pofito rfententias autem an¬ 
tiquorum fic involvit, convellit atque pervertit fuis fyllogif- 
mis,ut det cautelam artificialem litigandi, ac medum proce¬ 
dendi implicitum , & vtipfemecfatetur, vbi pofteriora ana- 
lycica five refolutiones docet ; ibi enim fcienriam haberi per 
dcmonftrationem,demonft.ationem autem fieri perquiddi- 
tates.ut ipfeloquitur, & per differentias illas proprias rerum 
nobis incognitas: unde convincitur principia demonftratio- 
uum nobis ignota fore, & quod proinde nulla aut admodum 
dubia haberi queat demonlbatio. Attamen reperiuntur hoc 
feculo,inquit,tam impudentes,aut noviter prodeuntesje gy- 
atnnafijs. ( Ecqui exiftimcntfe Ariftotelisphilofophia omni- 
fcios, fieri polle tamen, ut omnium rerum peritia deftituan- 
tur,)qui perfri&a fronte dicere non verentur: Equidem non 
allego vobis Gcnefin,Hieremiam,aut Ifaiamfted adduco vo¬ 
bis Ariftotelem. QuafiMoyfcs,Hieremias,Ifaias Davidrex, 
eseterique Vates divinidimi, ac in rebus divinis veifatiffimi. 
naturahbusque.quq ab illis,ac poriffimum a Deofqui eft lur 
illuminans univerfa) dependent, uni cederent Ethnico Phi- 
iofopho,quem Graeci malignumdxmona ( credoobfuasin- 
du&as altercationes, vitii i cigariones,inutilesquefubtilirates 
citra experientia, (qu^ prtecipua ac irrefragabilis demonftra- 
tio eft)appellarunt. Et quiipfemet quid fit natura nullatenus 
perceperitiquum fit luxcreata,urex Moyfe didicimus,ut etia 
Nuperius demonftravimus, &inferius de eadem amplior eric 
aobisfermo. Deus enim omnium Dominus & miferator fuis 
Prophetis revelavit , &Cper ipfos nos omnium cognitione, 
quantumhumansenatura: conceftum.dignatus eft. Alij,in- 
quit ptsediftus Minorita.modeftiores videri cupientes : Nos 
honoramus,aiunt, Prophetas , ut homines fan 6 h>sin myfte- 
xiis divinis, fedin naturalibus iftum fequimur ut regulam 
hesbiam. Sed qucefoquce regula tam firma, tampertpefta, 
tamque conftanseffe porerit naturalis aut humana , quas di' 
vince non cedat; multo minus praeferri debear ? aut ab ea fe- 
jungi queat ? quodrogofpeculum lucidius , qiplius opificis 
pci^ia quo Propheta res omne* itttimcperfpexcre ac cogno- 


LlSS* ?* ! UT». 

f$re? quod tx eorum feriptis atq; oraculis paUm fifqUomo- 
do proprietates rerum omnium ad amuflim explicent, vide¬ 
licet lapidum,gemmarum,ftirpiumat^ammantiu; caelum 
cum terra mantent, ac hominis cognationem cum Deo de¬ 
clarent ; fic utnihifquod ad fcientiam divinam ac naturalem 
defiderari poffir, praetermittant. Homoitaquequi a divino 
PhilofophoPlatonearbor inverfa dicitur, eo quod radice» 
fuas habeat furfam,8c unde accepit originem vitarum, ad eu- 
dem dirigere,minime autem ia terram deorfum illum cover- 
tere debear.fed & habetur in Caticis : Crines tui,inquir.ficut 
purpura Regis,jun&i canalibus. Nepe fupciioribus,hoeeft, 
cogitationes noftrx ideis divinis uniti debent,8ttunc divinas 
Maieftati gratae acceptteq; invenienturjhifce autem crinibus 
abfciflis.pcr faemmam, hoc eft imaginationem carnalem vel 
fenfitivam menshumanaobnubilatur, intelligendi v igorre- 
flinguitur, imo nullafcientia aut ars vera obtineri poteft, id¬ 
circo Moyfes aflerit,fp ; raculumilludvitae,incorporeumfe- 
parabile ztevnum infpiratum efle a Deo in faciem Adae, vide¬ 
licet in arcem fcu partem fublimem eiufdem certam.ut lupre- 
ma coelelliaq; imo fupercoelellia contemplaretur, illi autena. 
ad Ariftorelis regulas,axiomata, maximasqjliterasfacras ex¬ 
pendere ftabilireq; nituntur; illis iplisfummam iniuriamin'- 
ferunt,lucernam fub modio,lucemq5 in tenebris recondant, 
id lpfum confirmat D.Hieronymus, Cyniphes ait, Dialedi- 
cae artis ftimulus mteiligitur, quselicet parum videatur rc 
ipla habere fedu&ionis aculeu, graviffime tamen fauciat me¬ 
tes humanas. Quonam modo igitur affirmare quis aufit di¬ 
vinitus revelatisfiveinfufis& humanitus excogitatis candfi 
ipfisin credendo dignitatemhaberi oportere, nifi quis totus 
pafcatur Syllogiimo ficut bos foano, quaefamabo te) interce¬ 
di r dignitatis aequalitas illius & illius ? mens illius fedes elf, 
illius ratio': illud defluit a lumine fuperno, illud exfenfudu.- 
cit originem, in mentis regionealiqua funtneceflariapofli# 
bilia, quas in ratione fune impoffibilia : in mente datus 
coincidere contraria 8C contradidioria, quae in latione lort- 
giffime diftant* Adhaec contentiones tam mulierculis 
quam viris ufque adeo firmatae funt, wc non egeant inftru- 
tnento,qao in illis erudiantur. Lites enim hxreles, nonnunr 
quam etiam bella inde fuboriri proh dolor intellina vix un¬ 
quam fopiendaexperimur. Ut etiam vir dodiffimus Juftus 
Lipfiustfifterar, difceptatiojies jaoofelumaonreconciliat* 

fch jC- 


*ox Avre i Velleris 

fchifmata, fed haereticos magis ad contentiones accendere, 
vitandas idcirco Dialedicas concertationcs.formulas avitetn 
fidei a veteribus traditas proponendas,ut idem ex veteri feri- 

ptore Ecclefiaftico acceptum tradit s Si enim antiqua & anti¬ 
quos rejiciunt,quas ratio aut argutia,inquit, illos vincat. Et 
fidice.efaseft, difeeptatio multiplicitatem opinionumpa- 
xit, qua veluifpinis obruitur, laeditur atque diftrahuur veri¬ 
tas,qua: ardenti (ludio folummodo a De > petenda, ut Vates 
R-oms eadem petiit &C obtinuit; identidem plurimi viri fan¬ 
da contemplationibusexercitationibusque dediti, eandem 
adfecuti fint.Nunquid ferpdns iile nequam arguendo mulie¬ 
rem dev icit, & ut frudus vetitos decerperet & deguftaret in¬ 
duxit? Hinc liquidum fir, quo'quis malignior fuerit , eo in 
altercando acutior verfutiorque erit, uc imprimis Arius & 
Photinus, haerefiarcharum perturbationumque omnium in 
Republica Chriftiana antefignani, de quibus & fimilibus 
Vates fub perfona Chrillificpronuuciar. Non congregabo 
conventicula eorum,de fanguinibus, neque memor, ero no¬ 
minum eorum per labia mea.Odivi Ecclefia*n malignantium 
& cum impiis non fedebo. Nifienim Dominus aedificaverit 
domum ( utidemteftatur) hoc eft luce veritatis columbam 
fuam,Ecclefiam fuam unicam illuftraverit, in vanum labo- 
rat,quiaedificat eam. Vitanda itaque ea qua: caufamdilfidio- 
rum omnium praebent,imploratione autem divini auxilii af- 
fidua,tutela Principum excubias pro grege Scpopulofuoa- 
criteragentium , tamfpiricual.um quam frfculadium : dile- 
dione Dei& proximi; vitiorumomnium fuga:amplexu au¬ 
rem virtutum comprimis humilitatis ac pietatis, Chriftiana 
Refpublica.inpriftinumftatum reduciac confervari potent. 
Idcirco dicit VatesRegius : Quia mifericordiam Severita¬ 
tem diligit Deus, gratiamSCgloriam dabit Dominus, non 
privabit bonis eos qui ambulant in innocentia. Ac denuo 
idem : Abfcondeseos, inquit,in abfeondito faciei tuae a con¬ 
turbatione hominum : Proteges eos in tabernaculo tuo a co- 
tradidionelinguarum. Quoniam (Implicitatis fides melior 
eft,inquit Athanafius,quam curiofiratis perfuafiva ratio. Re¬ 
gius itaque Hebraei per Cabalam, hoc eft rerum divinarum 
xevelatarum, Scconfequenier naturalium ( cum maius inclu¬ 
dat minus) traditionem,difcipulisfuis confuluerunr, dicen¬ 
tes: Patres noftrifivefapientesiftaiD divinis ftaruerunt.Rc- 
cipieoda igitur (unr,ac pro veriffimis mdubiratisque haben- ■ 
da, P/thagoras itemdiyiu3 docuit ab Hebraeisimprimisac- 

cepta, ; 


Liber Primus. 303 

cepta,quibus voluit a fuis fidem adhiberi, atque fubfilentio 

recondi.necnififymboliceamygmaticequein vulgus (nevi- 

lefcerent) proferri,Chrifti infuper Eccleiia credi ftatuit uni- 
verfa & fingula,qua: a Chrifto,ac deinceps ab Apoftolis eo- 
rumqne fuccefforibus continua nec intercepta ferie tradita 
fueruntin falutem fidelium ; Ariftoteles vero, nihil eorum, 
credidit,qua: non "vel manu tetigit, aut oculis cernere potuic 
vel apprehenderc(ut putavit)Syllogifmo» Quamobrem fuos 
ininfinitum altcrcandocuit,quaealtercatiopeiennis, quos 
profe&us, in artibus atque fcientiis hadtenus dederit, alio¬ 
rum eftoiudicium , fit autem verifimileacres ipfa demon- 
ftrat,quo Theologus,Jurifta , Medicus,plus arguit, atque 
difceptat.co profundius in dubitationes varias fefeimmer¬ 
git, idcirco cum Davidenoftro concludereaufim declaratio- 
nemfermonum divinorum illuminare , ac intelledum dare 
parvulis,hoccft,humilibus honores mundi hujus fpernehti- 
bus,infuper rerum empiriam fi ve experientiam omnem hxfi- 
tationem amputare , hominemque in omni artium genere 
certiorem pcritioremque reddere. 

C A P V T VII. 

"CVndamentum itaque tam divina quam naturalis 
fcientia: , quod Moyfes Propheta fummus atque theodi- 
daftus praecipuus proindeque omnifcius, ( pra:rermiflus Phi- 
lofophorum placitis diverfilfimis , atque inter fe pugnanti- 
bus)pofuir,lequamur,nifi ab ipfo veritatis fcopo, aberrare 
-velimus. Qui afleruitinprincipio,hoceft,in fapier.it ia( quae 
videlicet non tantum hominum, fed Sc mtelligentiaium di¬ 
vinarum omniumcaptumcxccdit) Deum virtutum omniu 
& pulchritudinum fontem vnicum,creafle ccclumSCtcrram, 
id eft,ma; enam primam rerum univerfalem,per coelum quod 
Hebraica: Hailamaim dicitur , aquas mtelligendo. Quae 
quum liquidae,ponderofae.arque fluxiles eflent firmamen o, 
quo fuftinerentur,coniirrerenturqueopu$habuerunt, vide¬ 
licet terra,fupt a quas aquas iam creatas liYcabyilum tenebr^ 
fuifledrcuutur, eo quod materia i Ita) n fe, &ex fe ipla rene- 
brofa e flet, mhilque luminis poflideret. Quoditaque Moyfi 
abyffus dicitur, a gentilibus Chaos nomen inditum.Id etiam 
Hefiodus in Theogonia prodidit. Ex principio fi aliquando 
aut primo fattum eorum eft . certe primum Chaos fadtum 
cft, de Chao autem ercbus nigraque nox nata funr. Ideoque 
y. VoL ' V no» 


W Aurei Veli IRI». 

non dicitur ibidem , quod viderit eam Deus bonam , iple 
naraqacdefcipfoccftaittt.dicensx EgoDeus creans malum 
& faciens bonum , Irem divinus Vates,Coclum oCterram, 
ait, tu tundafti Aquilonem Sc mare tu creafti. 

Quod autem per coelum prxdi&om non intelligantur ibi¬ 
dem oibes coeleltes.manifeftum fit ex eo.quod fcquitur , ubi 
idem Vates affirmat dixifle Deum fiat firmamentum m me¬ 
dio aquarum , Sc dividat aquas ab aquis , vocavitque 
Deus firmamentum illud coelum , in quofirmamento:oqu*r- 
to demum dic . luminari a, magna , folem nempe , lunam , 
exter acu ajlra omnia pofuit, ac denique omni ornatu teu 
potius exercitu , angelorum cacleftiumque fpintuum ad¬ 
implevit illarefrdendereque fecit , Hinc Job Spiritus eius 
ait ornavit caelos. Et quamvis haecinterptetatio nova tor- 
fan apparebit fi ve paradoxa , attamen opificio di vino expli¬ 
cando fciteoptimeque convenire videtnr:in omni enim ftiu- 
£fura materies imprimis necelfaria,qua: cuivis formae five fi¬ 
gura: fubfternatur,atque hac commentatione cqmpendiofa, 
clara dilucidaque plera:que hxfitatioues difticultaicsque 
hadenus ventilatae agitataique ab illis , qui in Hexameron 
fcripfere vel commentati funt , rerftius intelligi ac percipi 
poterunt, nifienim imprimis per caelum i.ntelligantur.aqua? 
ipfie non videbuntur a Deo creatae cum fequacur in textu .* 
Et fpiritus Domini ferebatur fupraaquas.Sc divifit aquas ab 
aquis,Et tenebrae erant fuper facie abyili. Id ipfum praebuic 
antiquis ac reccntioribus Philofophis impingendi in errote 
anfam,cxiftimantes abyffufive materia prima, ab a:vo exti- 
tifle. Creatairaque(afummoacinfiuitaepotentia:opificein 
unitate trino ) diverfiffimx indolis atque naturae,materia,ut: 
myfterio magno , quxtriplex infuper elfecomperitui, terra 
videlicet craffilfima, aquainferiori craffa minus, fupetioriqj 
aquacoelefli lubtili aerea , dixit Deus fiat lux , qua luce 
pulcherrima introduCta , data fuit , atque imprefla forma 
fivefpeciesrebus inuniverfumcunCtis , quae itidem triplex 
fuit, nempe motu, calore, fplendorequc , atque in motu 
rurfumpotentiafiveenergia , in calore vita , in fplcndorc 
denique forma five pulchritudo refulfir. Quapropter lux 
in univerfo hoc inferiori, fublunarique mundo commumf- 
fimaeformx rationem obtinuilfc videtur. Qua: deformis 
materiei, obfcuriflimxque turpitudinem regeret ccnebras- 
que eiufdem difeutere pollet. Vnde corpora quae luce ma¬ 
gis abundant , caeceris fermofiora perfectiora que efle com¬ 
periuntur. 


Liber Primus. 50 y 

feriuntur. Haud temere igitur lucem pulchritudinem i- 
pfam inquit , Leo Hebraeus, Colem autem pulchritudinis 
fontem ac principem , Lunam vero ac fydera eiufdem di- 
gnioies fatellites atque miniftrosappellafle videmur, luxe- 
mm totum corporeum hunc mundum formofimmum , ju- 
cundilfinmmifaccundiflimumq; reddere notiflicnum eft, quae 
tamen diverfis formis necelfiario fieri videtur , ob mateiias 
varietatem infinitam. Quod autem lux ifta ac imprimis 
folaris caufa fit formarum omnium , videre eft in fpeculo 
corporcque polito,aut etiam aqua , in quibus lpecies rerum 
fubito, imo ininftantipingit effingitqueperfe&iflimc , &C 
licer uniformis appareat, colores attamen in praidnftis, (pe- 
cies, atque, ingenia excitat diverfiflima , proinde maie in¬ 
finitas infe contine: formas, monftraque ob materia: turpi¬ 
tudinem qu;eluci non ufque obfequitur,imdin plcrisqueei¬ 
dem obaudit recalcitratque, Convi&isitaquehifce duo¬ 
bus , luce videlicet atquemateria& imprimis aqua, produ- 
«ftaefuere ( divina afliftenteinenarrabilipotentiajheiba pi- 
fces,vo!atilia,iumentaque omnis generis , poftremo autern 
hominem exhifcc eundis plafmavit Deus, idque limus ter¬ 
ra: figmficarevidetur five matrix univerfi in quo &ex quo 
corpus eiufdem finxit , ac fabrefecit numen illud fupre- 
mum , infpirando illi tandem animam viventem , hoc eft, 
immortalem , quapropter hominem etenim univerfum i- 
iftud condidifte videtur : ut quae fpiritualia in Deo effient 
unita invifvbiliaque in Adamo corporalia fierent , fepara- 
ta , vifibiliaque > atque tum plafmatifuo benedixit Deus, 
Crefcire , inquiens , & multiplicamini 8c replete terram, 
fubiicite eam , idcirco Adamutn androgynum effiecifle 
palam eft. Pradi&a enim verba protulit Deus priufi- 
quam Evam effiormalfiet, ac veluri ab ipfo Adamo ean¬ 
dem feparaffict : Ideoque fecit ipfum marem & foeminairj 
una ut foeundiffimus effiet porentia, quemadmodum Deus 
ipfe faeenRdiftimusa<ftueft,imo vbevtas ip(a. Quapropter 
fequitur Deum Coporem immififle Adamo atque ex cofta e- 
jufdem formaffie Evam , verum cum ante totus fui flet di¬ 
vinus in unitate illa , atque in paradyfo . id eft , interiori 
mundo cpntemplatiombus divinis deditus , illis ipfs 
poftmodum negle&is , ad humanos affiedus videlicet fu- 
perbiam , avaritiam atque luxuriam deflexifle videtur , 
a muliere ac dxmoue deceptus , velutpravis concupi- 
fceatas irretitus in innocentia , voluntateuue divina 
V z haud- 


Aurex Veuxxis . 

waaMqu»® pctfcveraox. ideoque mtetxor. mundo «ce¬ 
dens! «mxiorL nempe laborum, anneta.umm le ; 

liacum omnis generis Labyrmthumincidiffe fertur. OH 

nim 1 piri tu alium pulchritudinum amabiliflimo conlorto 
caret omnino cognitione participationeque eorundem fua- 
Sffima expers em. Quare, inquit.Propl^etaRegius. , No» 
privavit bonis eos, qui ambulant in innocentia^D omine vu- 
tncum,beacus homo qui fperat in te, id eft,perfiftit in divina 

!cogtiovic kaqxie Adam vxorem fuam. generavWue pri- 
mofut delidtumeiusmerebatur ) Cain virum maheofum, 

ratione materia: cuius indole atque natura potiffimum im- 
butus fuir,(ecundo autem Abelemfufcitayit, cuius nomen¬ 
clatura nihil denotat, fi ve materiam indicio praegnanti quod 
mateiiee malignitas tandem finiri deberet,ideoque lpfiAbelt 
exitium imminebat. Tertius autem Adami filius Sede no- 
nnnatusmuafi dicas, poCuit. Eoquodipfiusgeneratiobona 
in perpetuum perfeveraret. Binarius enim ad ternarium re- 

dudus fit unitas,atque fic bona quaeque operatur , magno 
utiquemyfterio.quod unitas ad binarium deducta , acraCta 

dualitas.in ea periiftere non potuit,nifi denuo reduceretur ad 
unitatem,atque hoc pa£fo fieret ternarius &C quod biuaiius 
fivemateria (qusecaufaexiiiitdivifionis , fivediltinitionis 
fpecierum quaeexluce divina,fuperccnleiliaut cocieui ouu- 
tur.five illarum participationefubfiftuntjtandem aboleri at¬ 
que exolefeere debeat > quod ad malitiam vel deformitatem 
illius attinet,luce divina in plerifque permanente. Quapro¬ 
pter lfaias,aic. Non occidet ultra Sol tuus.ac iuna tua non 
minuetur.quia erit tibi Dominus in lucem fempitei nam , Sc 
Deus tuus in gloriam tuam , &C complebuntur dies ludius 
tui,lucem enim folis ac lunae, mundi huius concomitantur 
ufqueumbrat,quatludius , deiolationis atque turpitudinis 
pleniflimaelunr.proinde Dei opt. max. beneficio fadlum , uc 
nodtu omnesfenfus fenfuumquefundiionesfopianrur &C ob- 
dormifeant. Ex praedidiis itaque patet veritas divina; Phi- 
lofophise.quam Moyfes imprimis nobis tradidit, cui conti¬ 
git noo tamen cum Deo loqui, verum etiam facie adiaciem 
iplumintueri Si itaq; Ariffc. catteriq; Philofophi illius lenfus 
occultos ruminafeeruereq; fttiduilientlpfiusq; dodiri nae di- 
'viniflimae adbtefifient , non tam turpiter ac multipliciter in 
pleris q-, hallucinatifuiffent, idcirco multa de materia prima- 
acforma loquuti, v era attamen utriusq; cognitione carue 


Liber Primus. 307 

rimr,ac inter caetera qutedamabfona , atqj a divinitate plane 
ahena ftatuerunt, materiam nempe primam five Chaos ipfi 
Deo coaeternum imo ipfius conjugem fore, quae totum hoc 
univeifum velut utriufq; fobolem ipfi peperiflet.non perpen¬ 
dentes virtutes virtutumq; formas,ac pulchritudines omnes 
fpiricuales effe,omnem autem turpitudinem atq; defedum a 
materia procedere. Quamobremcum Deus fit fpiritus ac 
fous virtutum ac pulchritudinum omnium nullum ipfi cum 
materiam commercium enc. Verum uc fubiedo in rebus ef¬ 
figiandis utiturillant lutofigulus. Redius aurem Theologi 
lecretioresfapicntiam patrem , pulchritudinem autem ma¬ 
trem univerfum iftudedidilleprodiderunt, allegoriceinter- 
cedente videlicet amore velut copula. In corroborationem 
autem prredidorum lubethic fubjungeteea quibus Arifto- 
telcslaboraverit mundi aeternitatem adruere,adverfus vetif- 
fima prodidi Vatis documenta, videlicetmundum hunc vi- 
fibilem originem agnofeere , atque afempiterno numine in 
tempore p odu&um fuifle docente nos id ipfum Davide,in- 
quiens , Domine refugium tu fadus es nobis a generatione 
in generationem. Quampriusquam montes fierent,&for¬ 
maretur terra&otbis afeculo vsque infeculum.TuesDeus, 
non averres hominemin humilitatem , h6ceft,ilupiditatem 
animi tale ut id ipfum no fentiat & cofiteatur.Itide Calvinus 
quomodo Chriftus Deus nofter ubiq; fit neq; credere neque 
cocipere potuit,non magis quam Arido t. (cui imprimis fuit 
addicens) totius univcrfihuiusprodudionem , quadereet- 
iam tegiusprophera.non hxfitavit dicens.Dominus in tem¬ 
plo fando eius , Dominus in cocio fedet eius ,• Et Chriftus 
quamvis in caelos afcenfurus eftet,attamen dixit difcipulis : 
Ecceegovobifeumfum omnibus diebus ufque ad confum- 
matiouemfcculi.Quinqueitaqucresin mundum invedasea 
natura pra:ditas ede voluit pradidus Philofophus , ut ipfis 
vel ortas , unquam interituras repugnare prorfus videatur. 
Riimarn videlicet materiam : continuam rerum generatio¬ 
nem corruptionem : caelum : motum &: imp imis circu¬ 
larem .- ac tempus. Quomodo amem prajdidaelidantur, ac 
fubvertantur. Et qua: alioquin adamantioa.boceft.tnaccd- 
fa atque inexpugnabilia quibufdam apparuerint, vice vevfa 
argillacea reddantur , oftendereconabimur. Iraquepenes 
Deumelfe.polfe & velleinfinitaelledicimus , alias non edet 
Deus. Idcirco quomodo ea nihilo quicquam, imo uni ver- 
lam hanc mundi machinam in lucem dederit fabrefeccrit- 
V 3 que,hu- 


'- 0 g Aure i Velleris 

que > humanum ingenium non adfequitur , idipfifoli Deo 

pervium, ac fadu proclive nemini dubium fieri debet , qui 

eius admirando mentis oculo imprimis . intuetur opera i 
cogitationum iqfnpereiufde fecretiftimarum quis unquam 
confcius fuit ; quem etiam mortalium in confilium alcivit 
prxter fapientiam atque potentiam fui ipfius propriam, qua; 
nempe cogitationes divinae tam funt efficaces , utquidquid 
cogitat ac vult ipfe Deus fubito fit, aut fuccellive fiat , cutn 
fapientiae atque potentia; divina; non fit meta neque rermi- 
nus , cftemmcaufa caufarum omnium fuprema , quod fi 
concedas , ut concedendum eft dubio procul , nifi numen 
illud fupremum e medio tollas atque fic collabantur eunda, 
cumnullare4afeipfafir,nequeinea eflenua per feperfeve- 
rave pofiic. Sequitur Deum folum ha;c omnia ex nihilo 
producere potuifle. Siquidenimreperiretur Deo prius ,fi- 
■veeundem anceceffiflet , & imprimis materia prima , ge¬ 
neratio, corruptio , caelum, motus circularis , tempus ab 
AriftotelealTignataut perpetua,ea necelfaria numinum di¬ 
vinorum loco aeftimanda forent, atque fic Principia plura , 
caufeque caufarum plures fupereflent.quodfalfum efle con- 
Vincitur,quum caufa caufarum omnium fit fimphcifiima, ac 
iuftar lucis vnica , ne ob diveifitatem impediatur effe&us 
earundem. Adhaec nemo adfequi poteft alicuius rei ini¬ 
tium primum ,vnifi fic caufa ipfa prima , exempli gratia , 
quomodoexovo prodeat pullus , nifi qui ovi Principium 
noverit ac dederit primum , quod neutiquam gallina erit, 
nam&ipfaimtium habuit, quidquid enim origiuemagno- 
fcit non poteritcfie caulaprima , illeautemex nihilo novit 
proferre qui ovo Principium dedit , cteterisque rebus eun¬ 
dis ut ilnt. , Quemadmodum generationes , qua; ante 
centum annorum decurfum non exftiterunt , intra annos 
centum extant, qua; denuo elapfo feculo illo minime exra- 
bunt, in eo utique ut in caetevis omnibus fuperat Deus ho- 
minemimo angelicas poteftares omnes , nominans ea quae 
non funt. velutfint, & qua; funt tanquam non fint , Soli 
iraque potentia; divinae proprium erit integrum que ex nihi¬ 
lo q.dppiam producendi miraculofe , hoceft , absque me¬ 
dio , quodnaturte,hominiquemodis omnibus negatum, 
im6 ne concipere quidem poteft homo , quo pado id fiat, 
©bid di vinus Citharoedus , dicite , inquit, Deoquam ter- 
jifiiliafunt opera tua, in multitudine Yircutis tu* mentien¬ 
tur tibi 


Liber Pri mus. 3°9 

itur tibi inimici tui , ut Arjftotclcs , Avenrhois tz illorum 

fequaces , quorumtn U Ui(pr 0 haolor)rcpcm fjcrc,ncgan- 

tes cibi fjpremo numini tantum vinum fuperefle adnnrabi- 
liffi marum , idcirco & tc negabunt , qui attamen ex tadtis 
tuis facile agnofeeris efle omnipotens. Et 6 uni potentia hate 
•necata fuerit,quo pa&o pluribus adferibetut cum vutus uni¬ 
ta maior fit fedifparfa,perfpicitur enim folunitus totum uni- 
verfom iftud illuftrare polTequod infimus fydenbus negatu 

eft. Quamobrem provocat tales pracdiftusPropheta ad lpe- 

aaculum rerum omnium creatarum. Venite, au,&videte 
opera Domini,terribilis inconliliis fupra filios hominum. 
Dominatur enim in virtute fua sternum. Qui convertit 
mare io aridam,fulgurain pluviamfecit.hoc eft,ignem rna- 
quam con vertit. Er p converfo ipfe ut affirmat Job folus eit 

&nemo avertere poteft cogitatione eius & anima eius quod 

cunque voluerit fecit. Idcirco divinus Cytharadus. Exal¬ 
tari Domine, iuquir,in virtute tua, cantabimus &: piali emus 
i virtutes tuas : Quia magnus Dominus & laudabilis mnus 
& magnitudinis eius non eft finis. Ariftotcles autem licec 
IcriptaMoyfis legerit.de creationeuniverfiyenffima, attame 
orse fumma arrogantiaeifdem fidem adhibere noluit. Sed. 
Plato prateeptor eiufdem,Deum,materiam,& formam Prin¬ 
cipia rerum omnium efle credidit,Moyfemque in pluribus 
fequutus eft. 

Nequediftinxrfle videtur Ariftotel.es inter res ab optimo 
Opifice productas , quafda nimirum intentui efle obnoxias. 
utpote quas ex nihilo creaverat ipfe, quafdam vero sternas, 
quas in fe ipfoSc exfeipfo producit absque detrimento aqc 
imminutionefubflantiaefuae,angelos videlicet & quas orbi¬ 
bus cacleftibus prsepofuit lntelligentias , genusqne huma¬ 
num,cuius etiam gratia mundum hunc interiorem atque ex¬ 
teriorem forma vit,perpetuitatique confecravit. Quapropter 
profatus Vates,ait.Laetamini iuftiin Domipo, & confitemi¬ 
ni memoriaefan&ificationis , ejus correxi? orbem terr* quj 
Boncommovebitur. Caetcraautemcunfta.etiamnum coeli 
materia prima, lux, fi ve forma rerum commumftimarum pri- 
modiefada, & qusillaip&confcquunturutpotc genera- 
tio,corruptio,motus atq; tepusimobihtau^termtatiq; tade 

ceftura,ut qux ex ni hilo creata,m nihilum redigentur. Qua¬ 
re idem Vates,ad nihilum de venient, inquit , ficut aqua de¬ 
currens. Quod etiam lux eft in lucerna, ut ubi illa exempta 
fueiic i lucerna remanet tenebrofa , hoc erunt coeli , 
V 4 oibesqufi 


3 w Aurei Velleris. 

orbesque cacleftes refpe&uintelligentiarum,quibus illi im¬ 
plentur atqueilluminancur , illis ipfis etenim recedentibus 
exolefcent illi proinde quxcunque ex materia prima luceque 
ut forma pergeoerationem,morum , atque temporis efflu¬ 
xum contin .10 nafcuntur denuo interire videmus , eadem 
enim eft rariopartis,quaetotius,a:quehoc modo nafutusil- 
le miferumque Dei plafma ( & qui fenfibus, fenfuumque ille¬ 
cebris tantum tribuerit,ut a muliebri fexu,utfertur,lele fub- 
jugar.i permiferit) cumlua mundi aeternitate arebus fluxis, 
alrerarioni interituique fubjedis, defumpta corruifle vide- 
birur. Inde patet dclipere, inquit Leo Haebraeus, Peripate¬ 
ticos cum ad intentionem fuam propofitum,atque finem di¬ 
vinae fapieotiae inveftigandum lefe unquam perventuros au¬ 
tumant : in cuius rei confirmationem, graviflimum illud ip- 
fius Propheta: teftimonium , Dei perfonam gerentis adduci 
poteft > Semita: meaeque cogitationes multo magis quam 
caelum terras fuperemincnt veftras. 

Addit vir quidam doftillimus , ficut, inquit, videmus 
effelonge magis rationi confentaneum , ut prima potentia 
P incep^que caufafitlibera Scperfepotens , quam ut fica- 
gere coada& non nifi cum alio poflit fua potentia frui , fic- 
eft opinio imo veritas Platonis &C eorum qui dant Princi¬ 
pium mundo , multo praeftantior opinione ipfius difcipuli 
Ariftotelis , per quem revera orbis fere totuiin impietatem 
abiit. Vultemm Plato.Deum utieft.clTe liberrimum , qui 
nihilagat coadtus &foeliciflirnum.qui nullo fubie&oegear, 
in hoc inferiori mundo , in quod fuum adum purum exer¬ 
ceat : Contra Ariftoteles&eiusalumni voluntutcoadlus 
fit ab aeterno in materiam primam egifle,&non potui fle fuu 
adlum purum exetcuifle , nifi adefletneceflario ipfi a&uro 
mateia prima & quae ex ipfa nafcuntur. Sedreveranifiim- 
pietate laboraflet Aiiflotelesfugiflerquene unquam de fub- 
ftantiis fepararis ageret idem plane cum praeceptore dixifler, 
quare ab hac fententia , tanquamab extrema pefte mundi 
fugiendum effc , nempe quod Deus& natura communiter 
non agant nifl in materia difpofita , non tantum itaque viro 
bono eft fugiendum ab impia ifta opinione , fed contenden¬ 
dum illi eft ut maxime amando quaerendoque, quod novit in 
caufts praeftantiflimum adhibeat rebus omnibus & maximi 
miracula & extra natura: confuetudincm fadfcis animum» 
ut omnia Deo authore fieri ceniflime «edat. 


Ab acter- 


Liber Prihys. 311 

Ab «terno itaque Deus mundum atternttm condidit, fed 
ineafpeciefiveidea , in qua revera futurus erat artemus ac 
immorralis. Ideoque angelorum fi ve coeleftium fpirituum 
hominumque genus «ternum efle, fed initium accepifle di- 
ximus.ratioeric : fi enim abfolute in unitate unaquarque res 
ab«vo extitifiet, non angeli neque homines , verum Deo 
caeterni ipfique divino numini minimd cefliflcnt, imo pares 
extiuflent. Quapropter autem diftulerit Deus cum homi- 
Dum.tumangelorum formationem , cum ab «terno in po^ 
tentiaipfiusruerint, prmfquam in adum deducentur, fepa- 
rataque illa infinita potentia adu appareret in omnibus cre¬ 
atis, humani ingenii non eft idipfum afibqui poflc,quamdiu 
corporis hoccarceredetentum, caligineque materi« huius 
obnubilatum fuerit, quamvis divinitatis radij in intelledu, 
hominis , velutfolisin fpcculo externo congregati aut dif- 
perfi , magis in uno quam in alio refulgere confpiciuntur. 
Quamobrem Deus adoperiens thefauros potenti«, fapien- 
ti«,atque pulchritudinis fu« infinitos , produxit fupercoc- 
leftescodeftesquefpiritus, calos atqueh«cfublunariainfe¬ 
riora eunda, poftlemo autem hominem.qui ut primus in in- 
tentionefuit,atqueporentia, ita ultimus adu extitit, atque 
hoc modo defccndendo primum femicitculum abfolvit o- 
mnipotens, alterum veid femicirculumperficirafcendendo 

reducendoque uniucrfa ac imprimis hominem lapfum atque 

imuftumper hominem juftum immunemque a peccaro, vi¬ 
delicet Jefum Chiillum ad fc. Unde Propheta exclamat: 
Quis dabit mihi pennas ut columb«, videlicet,cogitationes. 
contemplarionefque immaculatas ac fimplices, & volabo 8C 
requiefeam > quis nifi pater cocleftis. Quare inquit Chriftus: 
N emo venir ad me, nifi Pater meus traxerit eum, 8c tum vide¬ 
licet,cum perfecerit integrum circulum , & erit Deus omnia 
in omnibus,ut femperfuit. Atque nunc intelligetur Chriftus 
Jcfusreftituifle regnum Deo Patri, quapropterinquit divi¬ 
nus Vates: Dixit Dominus Domino meo,fede a dextris me¬ 
is, donec ponam inimicos tuos , hoc eft; inobedientiam atq; 
iniquitatem,fcabellum pedum tuorum. Idcirco idem defici¬ 
ent, ait,peccatores a terra,& iniqui,itaut non fint. Juftus au¬ 
tem,videlicet Chriftus,ut palma florebit, ficut Cedrus Liba¬ 
ni multiplicabitur,nempe,in membris fuis, plantati enim in 
domo Domini, hoc eft,in Chrifto.in atriis domus Dei noftri 
florebunt in perpetuum , propterea alio loco fic habetur, dif- 
pofur teftamencum dedis meisjuravi David fervo meo ufq; 

V j in «ter- 


Avr.hi Vbller is 

inaeternum,praeparabo femen tuum, & redificabo in genera¬ 
tione SCgeoerationemfedemtuam. Ac iterum: Da, inquic. 
imperium puero tuo,hoceft,Chrifto,& falvum fac filium an¬ 
cilla tuae, ideft, hominem > atque ficPacer,Filius & Spiritus 
Sandus regnabunt in sternum. 

5 C a r v t VIII. 

E T ut adeleroenturoignisfauodlucis,de<paegfmus,pro- 
les eft,quodq; Romano genti, Perfarumq; populo, fum- 
mo in honore venerationeque olim extitit, numinisque vice 
cultum ) revertamur. Hic inquam ignis regi in p.iblicum 
prodeunti incedentique perpetuA praeferebatur: Romanis 
autem virginibus Vellalibus 3 fubvitje exterminio,vel faltem 
flagrorum afflictus poena, nereftingueretur traditus fuit, vf- 
quealfervaudus; qui quam e caelo leu radiis folaribus coadu¬ 
natis evocatuseffet, perfpeculum videlicetconi figura, auc 
ut alii volunr.tabulis felicis materia terebratis, donecterebri 
motu accenfae, alfula: in fubiedtumaeneum cribrum decide- 
xent.quas in templum deferebant; non enim ab igne alio huc 
ignem facrum accendi fas erat,ac proindebefas putabatur il¬ 
lum ipfum emori. Ifraelitis vero de coelo decidens, ligna vi¬ 
ctimae fivehoftixfubieda corripiebat incendebatque , qui 
cocleftis ignis itidem ab illis anxie foliciteque , ne deficeret, 
euftodiebacur; fine quo ne ALgyptij modft» fed ne Judaei qui¬ 
dem vlla peragebant facrificia; quem illi.dum in Babyloniam 
captivi deducerentur,facerdotes acceptum de altati,in valle, 
ubi puteus altus & ficcus, defoderunt; hunc cumNeemenias 
(reftirutis imperio Xerxis Regis duitatis Hierufale mccniis) 
{acris operaturus, non iuvenillet facerdotum, qui ignemab- 
fcondcrant.nepotes perferutarijufiit: quem quum non inve- 
niflent, fed pro eo aquam inftar bituminis eradam eruiflencj 
qua oblata, quum Neemenias facrificia ligna altari impo¬ 
lita confparfiflet, cun&afubiro exarferunr. Moyfescade re 
inftituerar, ne unquam extinguerenturfacrae candelabrilu- 
cernae, divinitus praeterea ignis;in fummo templi culmine vi- 
fu^eft,quamdiu facris bene ufi funt Hebraei, quibus defe&u- 
ris flammae mors fignurn dedir. 

In hoc aut caererae nationes Echnicae coto(quod aiutjcoelo 
errarunr.quodelementu ignis numinis vice coleret; Deus.n. 
folus coledus venit, quifons & origoluminis eft & vitae,pri¬ 
ma atq; fuprema motionis perpetuae caufa ,ipfe imobilis per¬ 
fidens. AppatuitetiaDeus Moyfi,rubi ardentis in fpecie,po- 
jpuloq; Hebieo,no6luitcvfacicaineremo;ut columna mnis, 

interdiu 


LlBER PiUMVS.’ 51 * 

interdi a5t nubis candicantis in more,illum pr?cetfcbat,duo 
rerum initiailliseffigiando,coeliq; eiFentia.quteipforu theo¬ 
logis ex aece & igne conflare diciturjidemq; a Propheta Da- 
videhabemus,qui ait: Quoniam apud tcelt fons vitae,nem¬ 
pe aquarum viventium, & in lumine tuovidebimus lumen. 
Item cap.^.Levit- habetur: Ingrefli autem Moyfes & Aron ia 
tabernaculum teftimonii.ac deinde egrefli benedixerunt po- 
jmlo,ap paruit q; gloria Domini omni populo, SCecceegreflus 
ignis a Domino, devoravit holocauftum Sc adipes, qui erane 
fu per altare, quod cum vidiffent turba?, laudarunt Dominu» 
tuentes in facies fuas. Similiter Num n.cap.habetur: Egref- 
fus ventus a Domino, arreptus rras mare coturnices in caftra 
detulit populilfraelitici. ItcmDanielis 7. cap. Afpiciebam, 
inquit, donec throni pofiti funr, veftimentu eius candidum 
quali nix , & capilli eius quafi lana munda, throni eius flam¬ 
mae ignis,rotae eius ignis accenfus, fluvius igneus rapidusque 
egrediebatur afacie eius, millia millium fer viebant illi, & de¬ 
cies millies centenamillia. 

Vides ut Principia illa prima, ut ante per ignem & ventum 
egredientes aDomino.hic perveftimentum candidum ac la¬ 
nam mundam,aerem live aquam,per fluvium igneum>alteru 
elementum, videlicet ignis, exprimat i ex iftis enim duobus 
omnis vita redundat, quibus etiam illa depolita denud nova 
refumi redintegrariq; debeat. Quamobrem Chriftus Salva¬ 
tor nofterinquit: Nili quisrenatusfueritexaqna& Spiritu 
fando,non poreft intrare in regnum Dei.Omnis qui male a- 
git,oditlucem,8c non venit ad lucem,ut non arguantur ope¬ 
ra eius : Qui autemfacitveritatem,venuadlucem, ut mani- 
feflentut opera eius 5 quia in Deo fada funt. Simonides Phi- 
lofophus dixit ,Deum inhabitate lucem inacceflibilem, ho¬ 
mini videlicet carnali, corpori fuo velut ergaftulo mancipa¬ 
to : quod quippe corpus, & qui ab eo prodeunt vitia atq; de- 
fedus,non inepte aut inconvenienter frudibus arbori fcien- 
tiae boni ac mali protoplaflo veritae etiam comparari pote¬ 
runt,per opera enim illa interit vira* Arboriautem vita?to- 
,taliter intentis.hoc eftdivinse contemplationi,aut punflimis 
mentibus corporea hac mole exutis, confpiciendam fefe prae¬ 
bet divina facies illa pulcherrima, jucundiffima, bononxm- 
que omnium defiderabiliumreduadantiapleniflima. Atque 
tunc (ut inquit D. Paulus ) omnes revelata facie gloriam 
Domini fpeculantes in eandem imaginem transformamur, 
4 ? claritate in claritatem , tanquam a fpiritu Domim. 

Quamofe'? 


3 i 4 AvRei Velleris 

Quamobrem orat divinus Pfaltes, Pfalm. 79. Domine Deus 
\ircutum,converte nos, offendefaciem tuam, Sc falvi eri¬ 
mus. Item Pfalm.20. Dabis, inquit,eum in benedidf ionem in 
feculum feculi, laetificabis eum in gaudio cum vultu tuo. Si¬ 
militer Pfalm. 15. Notas feciftimihi vias vita:,adimplebis me 
laetitia cum vultu tuo; delectationes in dextera tua ufque in 
finem. Idem precatur Pfal. 17. Salvum fac populum tuum Do¬ 
mine,8c benedic haeredi tari tuae, Screge eos, SCeitolleillos 
ufquein aeternum. Hoc eft:,quod dicit D. Paulus: de claritate 
in claritatem. Beatitudini emm proprium eft,ut ufque magis 
ac magis exultent, quiineafunt: dilataturenim ac elevatur 
fpiritus eorum , jubilando, ut ignis jun&us igni, fplendori 
fplendor,harmonia harmonia: , ut maius ufque ac maius in¬ 
crementum fumat incendium illud divinum. 

Hinc luceclarius fit, ex continuo divini numinis intuitu, 
beatorum animos ufq; lllufti a i,perfici, viribus atque virtu¬ 
tibus omnibus imbui,inno vari,confirmari,fublevari, ineffa- 
bdiqj exultationuminfinirate.gaudiorumq; perfundi,quum 
uuadies in atriis Domini fit fu per millia dierum, videlicet 
temporalium,&imilleanni ante oculos eius ( ut inquitidem 
Vates)finr tanquamdieshcfternaquaepi^teriit:nullum enim 
ibiJem faftidium obrepere , nullum externarum rerum defi- 
derium oboriri poterit , videlicetin illa abundantiftimareru 
omnium expetibilium affluentia. Hoc volens indicare divi¬ 
nus Citharoedus, Pfal. $0. Quam magnamultitudo, ait,dul¬ 
cedinis tux,quam abfcondiftitimeutibus te 1 Quibus afti- 
pulaturD.Paulas hifce verbis : Nec oculus vidit, nec auris 
audivit, neque in cor hominis afcendit,qux praeparavit Deus 
his,qui diligunt eum. Item Ifaias Propheta : Nemo, inquit, 
abfqe e re videbit, qux prxparafti amantibus te. Ethxceft, 
dicit Dominus, vitaaeterna, ut cognofcant te Deum verum, 
Stquern mififti Jefum Chi iftum Idcirco concludere videtur 
prxdi&us Pfaltes-.Saciaborcuma-j paruerit gloriatua. Aper¬ 
te infinuare volens, nihil in hac lachrymai u m valle indagari 
autobeineri pofle , quod menremhumanam (eo quod li: di¬ 
vinae particula aurxjexplereexatiareque queat, neregua qui- 
dem,imo neque totius orbis imperia. 

Quamobrem fertur de Alexandro Magno, quum videre¬ 
tur totum jam terrarum orbem fibi fubrugafte, eominime 
contentUm,alium inquirendum fubxugandumq; fibi propo- 
luifTe. Verum Philolophusquifpiam, uterus effienatx cupi¬ 
ditati frenumiuijceret, lpfi peifuafillememoratur, innume¬ 
ros 


L I BE R PR I M VS. 315 

ros extare mundos, quotquc fidera orbesque coeleftes in fir¬ 
mamento fulgerent,totidem quoqjmundos inueuiri:unum- 
quemque etiam orbem fuos habere infinitos incolas , ficut &C 
ifte; huncque noftrum, illorum habitatoribus, luminofum 
radiantemque, velut aftrum,apparere.Nullactiamanimi hu¬ 
mani conftitutio natura tam (labilis,(uarumque re- 
ru,quas poflidere videtur, vfq; adeo conteta,quin perturba¬ 
tionum cupiditatumq; procellis aliquibus non cieatur. Qua- 
obremfeipfum Colatur Propheta Regius dicens : Ei quae eft 
nunc expedlatio mea,nonne Dominus ? & (ubftantia mea a- 
pud tc eft. Item alio loco: Credo videre,inquit,bona Domini 
in terra viventium» Ergo non hic,quae eft terra molientium, 
vallis lachrymarum,lacus miferiae. Sedveftigationehuius lu¬ 
cis paululumintermilla , adquaminquirendam, mentis hu¬ 
manae .oculi plufquam nocuarum adjubarlolare, caliganr. 

Qui inCuperIcrutator erit Maieftatis divinas,obruetur a glo¬ 
ria, ut itaque unde digrcllus Cum recurram; diverfitas igniu,a 
fummo opifice productorum, & a quibus rerum proprietates 
virtutesque occulta dependet, & quae velut a vita live anima 
eorum profluere videntur,tam eft copioCa,ut nequein calcu- 
lumredigi, neque ab homine appreheridi aut definiri poflit. 
Deus enim cum fit potentiae infinitae , noftroqueintelleCtui 
incomprehenfibilis , innumerasetiamproduxit igniumfpe- 
cies atque v irtutes,Cupercacleftes,inquam ,qu3c ideae a Plato¬ 
ne nuncupatae,coeleftes,quae fidera incolur.five illis pratfunt; 
terreftresque , quae feminibus quibuCquefuis conduntur* Si 

enim infinitae funt fpimuumlupercaeleftium forma:; & uc 

inquit divinus Pfaltes: Qui facis angelos tuos fpiritus.Nem¬ 
pe aereos fi ve aqueos,&; miniftros tuos ignem urentem. ^ 

Infinita etiam,ut quidam exiftimant, cccleftiumcorporix 
erunt fidera,quum Colus Deus ea dinumerare queat, nomini¬ 
busque quaeque fuis infignire, id eft, virtutibus peculiaribus 
unumquodque eorum adimplere. Quod idemProphera in¬ 
dicat diceris : Qui numerat multitudinem ftellarum , Sco~ 
mnibusiis nominaponit, hoc eft, virtutibus eas ipfas illu- 
ftrat adomatque 8 C imbuit. Hocidem prodidit Poeta Nafo 
concinens: 

Tufie/loi numerai quarum tu nomina folut 

Signa potejlates^curfuiilocajemporanojit. 

Quamobremfubditdi&us Vates cauCam veram acinfal' 
libilem; nonaute,ut Peripatetici, probabilem fiyeconiedu* 

jtalem ? 


v< Ansi ViLiau 

ralem,dicens: Magnus Deus nofter, & magna virtus eius, & 
potentia: alias fapieati$ eius non eft numerus lnnumera ena 
funt rerum inferiorum leminariae virtutes , infinitos itaque 
(ut fic dicam ) ignes Deusacceudiffe videtur, aflerenreMoy- 
fc hifce verbis: Dixit enim Deus,fiant luminaria in firmame- 
ro coeli,& dividant diem ac noftcm,&fint in figna 8c tcmpo- 
radies & annos,utluceantin firmamento coeli.&illuminenc 
terram,hoc eft, impleat eam virtutibus innumeris, quae alio- 
quin.ut antea dixit, inanis exfeipfaerat & vacua: Cui nunc 
magis accedendum Theologo veraci, firmiftimxque rationi 
diftanti.non cfinu materiae inertis prodire forma:,ut Peripa- 
tetici ! atque eorum fequaces ftatuunc, ied a Deo immediate, 
mediate autem ab aftrorum luminibus. Non ergo Philolo- 
phantium Ethnicorum veftigia infequi tutum, & eorum po- 
tiflimum.quinihiladmittuntinifiquod fabfenfum cadit, ar¬ 
gumentisque inde himptis ftabilin videatur polle, qui fenlui 
attamenftepenumero fallit & fallitur , ut in piduia, Opiicci. 
catoptice planumeft, agyrtarumque celeri manuum mobili¬ 
tate, quomodo vifuiimponitur, oculique noftii velut praftfi- 
giis teneri,palam eft. Similiter Rhetorices fuco, perfualione- 
que inducimus ad credendum ea , qua: tamen crebro fe aliter 
habent,cum finis Rhetorices fit perfuafio. 

Diale&icorum argumentis impellimur ad concedendum 
ca quae dubia funt aut verifimiliaatq; farpenumetoUha una- 
que quibus omnibus ici veiitasfquae in verbo Dei, oraculis¬ 
que divinisfimplicibusmmimequefucacis aut empiria con- 
fiftit) minime mdiger,quum nuda fit acfimplicitfima. Proin. 
deadillam indipifeendam divinum nobis expedit implorare 
auxilium,genius noder bonus Nefama H ebraicc dicius, co- 
fulendus , qui etiam tunc agendo ultro lhftillat ac fuggerit, 
manus denique operi applicanda:,&ha:ceft magia vaa, pia 
& unica,qua ad optatum finem pervenitur, nomllafaIfa,qua 
pleriq; dsemonisaftu decipiuntur circumveniunturque, qui- 
bus in detrimentumanimae, atq; in initum aevanum omnia 
cadunt,tamen acfaepenumerolu&uofum.Reliquis item fen- 
libus,utpoteguftu, tadlu, odoratu,hominisconcupilcentia, 
quo modo ea drsquedeque non feratur,quis erit nelcius ? ui 

qua; raudemin malorum omnium pra:cipirium perniciemq,- 
cxcremam crebrci hominem deturbet, ita ur mille modis len-jj 
fus noftros(8cequibus phantafmata, opiniones, illufionesq; 
oriuntur ) decipit contingar. Nunquid animantiain ijsiplis 
cos multis modis ex up erant? ut aquila vifu, canis vifu &odo- 

ratUj 


Libir Primys.’ . 3*7 

rata,araneus ta£tu,fimia guftu 5 fic ut eciam rationis veftigiis 
non videantur deflitHi»imb ne infe&a ut apes, dequoru pru¬ 
dentia, fagacirate', providentia, gubernamine, Regis fui ob- 
fervantia, Virgilius eleganter haec cecinerit: 

Atgentes immortale manet, multosq^ per annos 
Stat fortuna domus, <3f a%i numerantur acorum. 

■ J>r Ater ea regem non fit feneratur BLgjptus & ingent 
Lydiamec populi Varthorum.aut Medus Hjdafles 
Oh feriant,regeincolumi mens omnibus %na 
Amiffo, rupere fidem , conflru ttaf mella 
Dirupere ipfl& crates fluerefaSoorum. 

Ille operum cuflos,illum admirantur, (j? omnes 
Circumflant fremitu denfoflipantt ^ frequentes. 

Et fape attoUunt humeris, & corpora bello 
Obiettant,pulchramcf petunt per Vulnera mortem. 

His qutdamflgnts,atque hac exempla fequuti , 

Effe apibus partem divina mentis & hauflus 
jRLtbereos dixereiDeum namfy^ ire per omnes 
Eerrasq^ tmftusq ? maris;cccdum f profundum. 

Atq; haec tantummodo animalculainfe&a funt e purrfcdi- 
ne nata ( omnes enim apes dicuntur elTe virgines) quibus vis 
tanta rationis ineffe videtur. Praetereo hic animalium perfc- 
&orum,utpote Elephantum,cervorum, canum, fimiliumq; # 
incurandi corpufculifuiconfervandique rationes,multo cer¬ 
tiores nobis,habentium; imo qui ab illis tanquam a parentia 
bus(^ante nos enim creatafunt, atq; illorum fubftatiaalimur 
non fecusquam faecusin utero macetnoadhaec propagamur, 
(efcaenim ab illis fumptafemen genitalefufficit nobis ) plu¬ 
rima didicifle dicimur in arte medica. Adhaec ijs fublevariia 
operibus noftris quotidianis , eorum pellibus & qtteab illis 
effluunt,utpote lanis pi<i r q; vertimur induimurque,inde ha¬ 
betur in facris lireris , Deumfecifle tunicas pelliceas,quibus 
nuditatem p imorum parentum noffcrorum operiret. Hifce 
ctiaminplerifquefimiles efle convincimur , ut phyfipgno- 
mia corporis humani inde potiflimum indagari queat* 
Quidquid tamen brutis animantibus ranoms adefle vi¬ 
detur , inftindhis tantummodo naturas eft , in fpeciei 
fuae propagationem, tuitionem eiufdem , vidusquequaj- 
rendi curam feu folicitudinem , a Deo atque natura live 
luce creata, ipfis infitus. Imprefflo autem triplex eft, con- 
cupifcibilis, irafcibilis, atquephantaftica, exfanguine ori¬ 
ginem 


$ig Avre i Velleris 

ignem ducens,atque idcirco animal brutum a&ioncsfuas no 
evanac, verumulqueidemagic: ut felis murem fa&atur ad 
internecionem,canis leporem, vulpes gallinaceum genus,at¬ 
que fic in caeceris, quod evidens argumentum eft, ex rationis 
difcurfujlibertarearbitni, aut confulto, ut homo, nihil ipfa 
animantia agere,{jsd folummodo (ut praedidum eft) natura: 
du<ftu hoc fieri. Homines etia animales, &Z. qui fefe totos ter- 
reftrium rerum defiderm atqj aucupio manciparunt, prude- 
ticnres in his (teftanceipfa veritate Cfirifto ) funt filiis lucis* 
Huiufcemodi enim mortales in congerendis opibus,occupa- 
dis hononbns.propulfandis iniuriis.vitaeq; incorhodis,omnc 
ftudium conferunt , utipfisatque pofteritati eorum laxius, 
fplondidiusatquefecurius daretur vitam hanc momentanea 
praefentem tranfigere; parum,inftar brutorum,foliciti defu- 
turu perenni. Verum fpiricus hominis, mens ipfa, talibus re¬ 
fragatur,quae cum D.Paulo intonat: Si fecundum carne vixe- 
ricus,moriemini. Solaitaquemens, lolusincelledtus homini 
fup<ereft, atque verum homine conftituit, qui a Deo illu lira¬ 
tus, ipfum totum illuminare potis eft.Qnamobrem D.Joan- 
nes deChriftoteftacur: Eratluxvera, qua: illuminat omnem 
honninem venientem in hunc mundum. Quum nihil ficprae¬ 
tere [uam lux divina,nobis comunicata.qua: nos erudire ac il- 
luft rare queat. Iit Plato vere dixerit,nihilhominisfore,pra5- 
ter animum eam ob remfcite vereque dixit, oncifnxifyuzr©* 
% 'i hoceft,non efthomo , ledquod ut videtur quali 
diceret, fpedriinftar eft, quodfenfui feobijcir, verus homo 
interior in mente Scfpiritu eft politus, quique revera per me¬ 
tem & fpintum intueri poteft,eft enim mens prima & princi¬ 
palis hominis pars,cuius ledes, fi unquain corpore eft, illi ve 
adhaereat, circa occiput feu capitis partes pofteriores polita 
eft, imago igitureius prior eft & apud Deum notior, nobis 
autem ignotior, fimilitudo autem contra nobis expicillor, a 
Deo autem remotior. Quamobrem nulla vera,far<fta tedtaq; 
de rebus divinis naturalibusq„quas(fophifta:(ne quid duvms 
dicamja fe mutuo feparant, quae tamen feparari nullo modo 
poftimr,fcientia haberi convincitur,praeterquam illa, q ui ab 
arbore vitarum,alucefupremaleu opificepeo.ut theologia, 
exordiufumit,atq;in illu delinit, aut periculis ftuftis, re ipfii 
de veritate coftet,utfut mededi ars veraacprobata,naturalis 
^agia.ChemiajCofmographiajmathefis, arithmetica, afti o- 
13 omia,mufica>q inter artes caeteras principatu obtinent. Ad- 
h^c agricultura.artcsmechanica:incomoduatq; ulu huma- 


„ Primus. 3 r* 

liumrepertq:noq>Gramaticam,policioreliteratura,Rethori- 

cam, atque Dialedticam pratteme aut fuis prteconiis defrau¬ 
dare couceadam .• funrenim iuventutis formanda: aptiftima 
inftrumenta,modd pure fobrie ac pie tradantur.in qua palx- 
ftra mirum in modum praecellunt omnes Reverendi patres 
Societatislefu, qui tam facili atque ingeniofa methodo afli- 
duaq; curaillam itaformant acinftituunt,ut poftmodum ad 
omnes ftatus.ad quasvis munia, tam divina quam fecularia, 
fubeunda futura fit idonea. Ob id Socrates ad Demonicum , 
inquit.- Non novi certe cui rei, quifquis mentis compos eft„ 
maiorem operam impendere debeat, quam ut filium fuum o- 
ptimum reddat illiquepr^ceptorem pierate.eruditione.feftr- 
va morum urbanitate {pedatum, qui filio exemplo efle pof- 
fit,maiori ftudio fcligat,quam aurum & argentum, ac gem¬ 
mas,in metallorum Icaptcnfulis inquirit & eruit. 

Verum ut unde digreflus fum revertar.Caufas rerum inda¬ 
gare velle.cum a Deo dependeant primo, fecundo ab intelli- 
geatiis orbium cafteftium mocricibus, tertio abaftris, homi¬ 
ni eft impervium.minimeque conceflum: quibus autem vi¬ 
ribus polleantexperhiaDco nobis in ufum noftrum permif- 
fum. Cui enim infinita fiderum lumina atque fplendores, 
corumque luminisinfluxus diverfarum virtutum peneinnu- 
merabilinm cogniti efle queant.^Imo idete exeinpiariaque te- 
ternareru m inferiorum, a quibus unumquodque compofi- 
tumrecipir eflenriam ac unitatem, imprimis ab ipfo Deou- 
no vitam acqueformaimquumlux divina, intelligentiarum, 
orbiumque cadeftium hacc omnia operentur ac praedent nu¬ 
tu Dei.absque fuidetrimento,aut imminutione virium Tua¬ 
rum,etiam in infinitum:Dei eniminfinita eft bonitas, incir- 
cumfcripta Capientia potentiaque indeterminata j praediffa 
autem recipiunr illas , fecundum gradus ac terminos , infe- 
minaterrenacransfufos, quas metas tranfeendere illis mini¬ 
me datur:arque hoc eft pondus,illa eft menfura, atq; hic nu¬ 
merus,in quorum proportione eunda dicuntur a Deopro- 
du&afabrefadtaque. 

In unitate itaque,pun&o,atque centro,qute tria(untPrin- 
cipia numeri,menfurae,atque ponderis, ( quamvis etiam ni¬ 
hil eorum fint) cundfa creata funt,& cum nihil videantur no- 
bis,funr tamen apud Deum vel in Deo omnia; & idcirco dici¬ 
tur Deusexnihilocreaflecundtain principio, quod eftmy- 
fteriummagnum, videlicet facrofandtaTrinitas, ipfaque fa- 
picatia; centro enim cvm£Ufuftiaer,pun£to adimplet, vnira* 
j sfol X ceds 5 


% Avfcsi Vnttt%U 

tcdeniqueperficit. Iopun&oomnisluxfefedilatataeretra- 
hir modo infinito»in centro vis atque porcntia indefinita, in 
Unitate vira perpetua.Virtus enim unita efficacimma, quanto 
tnagis illa,qua: ex abyflo infinita procedit & quamvu unitas 
n5 {it numerus, ex ea tamen efientia verum innumerabilium 
•velut ie fontis fcaturigine flui tipun&um non fit quantitas,at¬ 
tamen irhmehfitateiTi magnitudinum producit centrum 
ponderis fit expers,veruntamen potentiam fortitud mem,c6- 
firmationemac Habilitatemrebusuniverfisaddit ininfinitu. 
Principium etiam diciturnon utinitium primum, fed quod 
ante ipfum nihil extiterit. Et quod per Principium mtelliga- 
tur diviniflima Trinitas & unitas fimpliciffima , explicatD. 
Ioannes,dicens;In principio erae verbum, ac verbum erar a- 
pud Deum,& Deus erat verbumiomnia per ipfum fa£lafunr, 
& fine ipfgfa£tumeft nihil, ter etenim repetit verfum : Per 
quod omnia fadafunr.Et ut ad penfum revertar. Eftetism i- 
gnisfive luxcoadadenfataq;in vifceribusterrae, effc cadeftis 
m aftri .oC potifiimum inSole,eft angelicus, intelle&ualis, 
atque divinus. 

Verurnquurn hamipfa humanum captum , ur pra?di&um 
cft,fuperent:de calore deinceps natui ali,artificiali q; di&ofi- 
ve terrenofermo nobis crit.Cocleftisnaq; (i\ c naturali* ignis 
eft.qui a Sol* potius , quam a peculiai i quadam fphzra fu a, 
deorfum multipli citer ac indefinenterefFunditur, regi- nem 
fublunaiemgloburrq; huncterreftrem imprimiscolluftran- 
do,calefaciendo, vivfficandoqne vi t rurem iebuscun£Visuni 
cum fiderrminfluxu(inftaraqua:fcu roris ca?lefii:;,pio cuius- 
querei inferioriscaptu acmciitojinfundendoimpaiticndo- 
que.Inde Poeta cecimr: 

Principio ccclum ac terras,campo scf liquentes^ 
Lucentemcj^globum LunA.Titaneaq^ afira 
Spiritu* intus alit, totamcfe infufaper artus 
Mens agitat molem, & magnofe corpore mifcet, 
lndehomtnum pecudum f genus fyit&cfc Volantum, 

Et quA marmoreo fert monjlra [ub Aquorepontus, 
Igneus edi ollis Sugor > & calejlu origo 
Seminibus, &Cc. 

Quamobrem,inquit,IoannesL?ngius:Aceipifne, inqoir, 
«^odesa divina rrence,primo omnium reru principio & opi- 
fice.anirramundi fuis ideis decoratam emanare, & abea ftel- 
lar mfidermnq;inteiHgentias procreari, quaiu virtutes per 
aetherium fpiritum ac calorein, veluc virtus Magnetis ferro, 

femini- 


Liber Primus» 3ii 

feminibnsqs &C animantibus illabiirur, quorum adminiculo 
natura live animaharc cundaeffingic, mdicatur 
«'/»», ideft, animatio uni vCrforum mfi natura: indifpofitio 
inhabilirasveobftiteritjtum monftia producuntur? 

Proinde Poeta, qui& Philofophus Platonica: aradcmii 
extitit,animam mundi igneam efte ftatuit, fpiriruroque eius 
vehiculum aereum, liri as ignis meminit pratdi&us Heimes 
Trifmegiftns , dicens . Pater omnis thelelmi, ideft, perfe- 
&ioms,eft hic,videlicet SoUtemAlphiciius Philofophus.-N6 
eft,inquir,agens in mundo,nili calor.- calore namque ccflan- 
te.cellat omnis morus, confequencerque omnis adio. Quii 
aliud voluit indicalfe, quam (piritnm atq; calorem illum m- 
ternum,vivificum,lucidum, excitantem imo uniufcuiufque 
corpoiis organa, e i udi femine, ovo, mate i eque corruptibili 
fabrefacientem,qui dum liber eft lucet,rebus autem conjun- 
dus operatur in eis Huncigiturignem folarem concomitl- 
tur univerfa:igniumfpedes,vktutes,acpropricrates,tamcte- 

leftesliderum,quam tetreua: feminum,in rerum omnium na-« 
curalium prodedionemfubfecvientes, atquea Deoariftote- 
chne ad hocdeftiaata:. Idcircoah ipfo in lacris literis proce¬ 
dere dicuntur ignis videlicet &C ventus, id eft, aer, ut antdo- 
fteudimus.quodabsqueillisnihilgignatur. Verum Luna, q? 
iniimus lit planetarum , ut matrix concipere fertur virtutes 
aftro tum omnium,rebusqueiaferioribus deinceps impartiii. 
Etquianodiinferviunttam Lunaquamreliqua fidera, id- 
circoeiiam vires fuas,qua< pollidentfnfiuitas , nodu potifti- 
tnum influere.rebusq; infetiorib. addere confentaneujfrigora 
etenim fubtileslpiricus conciefcunt,adha£icnt, fubfidunrq,** 

Pra:dida Luna univerfas lidcrum vites,fuouniformi com¬ 
plexu atque potenria.gignendis rebuscundis &pOtiftimum 
earum feminibus infert inferitque.ut praefatum , pro cuiusq; 
feminis na rura, ludole,& capacitate:qn«e etiam eadem vi ac 
poteftateceafdemfquas piius ad fepercraxit) vires ac proprie¬ 
tates,(emina videlicet fpi itnaha , vitasque feminibus terrae 
commillis adjungit illam ipfam omnis generis frugum ani- 
mantiumqueferachlimam reddendo: limilique modofe ha- 
betin maris profundi (limo liuu ftuminumque , infinita mul¬ 
titudinem cuiufvisformxaquaribum inibi procreando, aut 
eorum femina promovendo , ut in aere volatilium : in ter¬ 
rae non tantum fupeificie , verum etiam, in interraeeis eiuf- 
dem vifeeribuslapidum,metallorum,imoammantium ' e- 
eies excitando condendoque; Solis i nummis vivifico calor* 
X x adm» 




oihunOiuiiHuiv.- 1 i ■ 

janum u — r u(V. , ie y iro. Et flUUIW i*q 

sutpralftat.utnecfmm usot i [U r, retemus fu ac infinitus a- 
fceinftrumentis viventibus ut ^ aoau , a creatione 

aufolus,’ e ^ £ ' uoe "-'” °^ my riaaibus P =rfeveraut.aut 
mundi,etiamnunlroc anno • > in | e nJ t X , ut non 

cadoium influxus, quam hxcfemmwesq, 

xena-as toties velum hucusque P eu - “ me d.eas h*« 

QuamobremioannesLangu^v-en u g^ _ Hatce1(i 

nommnusflifettiquamvcrein‘ ^ a j morborum ce- 

temporum & parttum ann,^, r o" oofti«,o P e:a. retium eft 
ghicionetrt bccuram,ac . e reliqua fidei a , non 

medicum obfervare.quas fo!ct Lu n “c K.^q . _ & 

ob di verfos illos Luux rm-gm. _ ob 1 .iuuit..tc i-.quarsb- 

configurationes,led ob igni eri c i mioruul 

,ione S nobisa P propinquat.velanob feceJum^ 

diverfas inf iblunar.bus rebusKoc.seta«,o, ^ _ 
qsleltiSc vivifico uni ornus r " b ™' '. ‘ l||u & roa it. 

liadenusifle. Altera caloris m, odeum e- 

mecognrraefl.quaiartifit.a . t quamcote& 

moritur*er artificium fufeiratur, tarn ;. » ■ • rcb . 

ferro elicitus,tum quod omnibasfencar.--'- 1C . 

autem naturalibus amplius noni fi permifcibil » q t, 

iterati ouifut in cxceirufuoeft^aprus»qainiGcohtb«a«<.,iii 

univerfum cuna» devaft.rre queat. Hk a Poetis hn|,,tu. 

XSleftisufquerequaliseft , muisa.qoefuavisproindi 

venerat fovet & alit.llle vero ex materia lignea, bitum nola, 

f mgui,gigni atqucali aptus natus efticalorem en.mlola. nr 

fnaimhSmorelunari coprofiflimdpenen.U 

liud fit quam ignis potentia,non autem adtu , q 

time iiraftum prorumpat,ac inter crcteta, fubftantia fulphu 

I ^Eftitaque^nis calor in fe unitas, mtrltiplt catus irttmatc' 
lia, qni facillime de potentia in adum corripitur . Q3 e 
circo Poersc fabulantur Prometheum e caelo evocafle, 

cius ufemmortalibus perneceffarium edocuent .• cirra eum 
illum ignem neque commode nequefplendide imo ne vive- 
ictvirquidem. Huni« enim benefici* plcratque artes eunda- 
que opificia t e xerra fuere , in q uibus ars C hemica atque mc 
ieBtliverapnncipemlycum obtinent * RniYcriainlupeMi*- 


Liber Primds. 5i . 

rara; ( medianreanalyli acfynthelQpamdensmyfteriaarcana- 
q ie; homogenea abheterogeneis/purum ab impuro: huma¬ 
na natura? grita ac conducentia ab eidem nocivis,vitale &Ca- 
ilioms particeps afarce terreftri emortuaque , fegre^ando: 
terram virginem candidam atquefplendentcm, fpintum re¬ 
conditum, animamq; rerumfummoperc adricem , in lucem 
educendo: inquibusfimpliciumfales,' perignem & aquam 
«irradi, & qui ad naturam auri quam proxime accedere de¬ 
prehenduntur, quum puriflimtehntfubftantia:,Vulcano, in- 
ltarauri,nontanrumreIidentes, verum etiam viribus aceffi- 
cacia cum auro decertantes:8cquo efficaciora erunt iimplicia. 
co validiores erunt efFedus eorundem inde promanantesi 

Osorum videlicet faliumufus non folum in medicina , ve¬ 
rum etiam in obfoniis cibisque quotidianis ad valetudinis 
confervationera eritconveniemifTimus. Quandoquidem 
uniufcuiusque rei fal in igne velut alter Phoenix oritur, vires 
fui corporis unde elicitur geminacas libi ad fcifcens , vitales 
nempe ac mundas defeeeatasque. 

Hinc etiam Philofophidixifle videntur , rebos omnibus 
fubefleaurum,lpfumque pafliminveniri, hoceft, pnriffi- 
Baas linceriilimasque fubftantias,adipftus auri exemplar,e re 
qualibet, etiam in oculis hominum vili atque defpe&a, imo 
«(implui terra perignem & aquam(qua:primafuncrerum o- 
mniumPrincipia)(eparatasdefa:carasqae, qua: in remedium 
Optimumpratfeotaneumqueunicuiquehominum , absque 
noxa atque ca?dio,fint futura? Quod aurum volucruntano- 
bisc.ici,illuc omnes nervos intendi, omnem intelledus no- 
ltri ac;em dirigi # ut unicuique moibo Hmplex, peculiare, ap- 
propriarumquea natura,utanridotum cius adinveniatar ar- 
que ex illo aurum .idefl.finceriflima vi vaciflimaqueeliciatu* 
eilentia,nempe Mercurij,fulphuris,&;falis,hoceft, liquoris , 
plei, atque balfam i .quibus feparatiin aut coniun&im fcom- 
pofito etiam ex eifdcm lapide preciofo) uti licebit, qui uni¬ 
cuique corporisliumam particula , aut iu univerfam omni¬ 
bus non tantum Ron adveifetur , , ac medici rat ionales fta-- 
tuunt, videlicet contrariis contraria curari ) verum zo-, itudi- 
ni cuiusq; membri humana: fabricae,elicienda: optirad con - 
veniat,atque abeegrehabentinon naufeabundo,fed hilari a- 
Bimo excipiatur. 

Et quodheibae catteraquefimplicia Cingulis membris fist 
confecrata,novifl'e debent illi,qui rei medicae aonilloris ma- 

Bibasfefeimmifeeae, atqueaBAtomiamnoia taaiBiri Micro- 
X 5 «-o V* i. 


-- 24 . Aurei Veller i> 

iofmi verum etiam ipfius megacofmi perfpedam habere de¬ 
bent.Idcirco Theophraftus, inquit .• Quamvis antiqui fcn- 
prores vires herbarum multifariam defcnbant, hoc iplum ta 
confufe praeter omnem intelle&um faciunt 8 c difcretionem 
eorum>quacpertinent »delemencum,eaad firmamentum, ut 
planevidearur ignorafle, alioquin in luis medicinis haec duo 
limui nonconfudilFenc, hoc e it, medicinam cum non medi¬ 
cina,fed puram acoreore fuofepararaadminiftralfent, quod 
■verofaciuntinique.h tcufque ille.Simplicia etenim lpiritua- 
fiareddita,minima etiam quanritate alFumpta, celerius pro- 

cliviusque ad membra,quibnsdeftinatafberint.feruntur. ubi 

alias medicamenta corporea,five in integra fubftantia exhi¬ 
bita, plerumque nocuilFe aut parum protuifle deprehendun¬ 
tur, nifi caut£, ac ingeniofc iis utamur / praecipue purgan 
tibus. Refert idcirco Guiclmus Antonius Guer haeusme* 
dicus,Si quis , aic, quacumque de caufa medicamentis ca- 
tharticis abhorruerit is fumac !ib. lemis aloes & dragmas 4, 
xnyrrhae per retortum oleum (fillamium eliciat , q',u fi ven¬ 
trem inunxeric8cftupamfuperimpofuerit, ter vel quater le¬ 
viter aluumcitra moleftiam evacuabit,certeremedium , in¬ 
quit, excellenti (limum quo non folum aegris & praegnanti-* 
bus ( fiquis moderate eo utatur) fed etiam infantibus tem¬ 
pore necelfitaris &C hominibus delicatis , poterit commode 
iiiccum,atq; aeterna dignifFimus laude , q iicunqi huius wrae- 
itantifiimae iflventorfuerit medicinae Hincetiam manifeftil 
jit.res diftillatas, vires ac faculrates adnatas non folum non 
remittere, (ut quidam rerum ignari acftimant) verum vege¬ 
tiores indefieri cxcellenrioresque. 

Quamobrem Antonius Myzaldus, dodtilTimus arq; peri- 
tiflumus medicus,arcanorum^; naturae fcrurator acerrimus: 
Quidhocquaefo confilii & prudentiae eft, fiaquir, in Prole- 
gomenis Alexilrepi fui fivehortimedici) aegrotos toties repe¬ 
titis pharmacis, vifu, gullu ,& olfa< 5 tu, imo vero auditu , & 
folo nomine iniucundis, moleftis.ac naufeam moventibus , 
excarnificare,quos femel vel iterum fimplici herbula horrenti 
amorboiucunde tuto,ac cit6,polTis redimere /'Nonne mera 
eft ftupiditas, dubia &C fufpedtaitaprpfequi.fic probare, am- 
ple&i,& ambire,ut cerram, extemporaneam , &omnirem- 
pore vigentem domi tuae medicinam pro nihilo ducas? Me¬ 
demur fcilicet aliena fide , & famam exotericorum medica- 
?Trctuorum,authoriratenefcio qua,variisque rerum (quas vir 
dic^llsiim veheret afinusjrnifceUaneis centonibus» multi- 


LijuPrimus. 5M 

®Uciqueing*edientium,ut dici folec.farragineoftentationis 
plena , fcu quodam aucupio venamur. Quafi vero facultates 
rerum acorvatimcongeftarum , & velutigeomanucis pua- 
£kis fortuito ab oftentacoribus , venus quam doloribus ple- 
risque fcriptarum,ex eorum cadunt arbitrio. Scrupulaum , 
in quit,Plinius,colligere ac mifcere rerum v ircis, non conje- 

&ur* humana: eft opus, fed impudenti*. 

Quid illud quod Hipocrates m quadam epiftola ad Cra- 
tevamherbarium incertam eflecon- 

leduram eorum , qui in purgationibus etiam caute proce¬ 
dant i An quod nullum fir medicamentum purgans,quod no 
aliquam partem,dc viiibusnoftri corporis & Cubitantia cius 
depraedetur’ Hirvc Avicenna re#emihi dixifle videtur, quod 

medicinas bibere» etiamfivcncnofae non fi»t, tamen naturi 

laboriofum effefolec. Cui Plato fuffragatur, ad hunc fcnbeas 
fenCum; Nullo modo fana: mentis homini fufcipieDdaeitil- 

la medicorum purgatio,qux pharmacis,id eft.foluti vis me - 

delisYprarfertim violeutis)fieri copluevit: Morbi enim,mU 
periculoftffimifint.pharmacis temere irritandi non funt.Harc 
dum audis, amice Leftor, folicite quieresecquid in tam du¬ 
bio Scancipiti pharmacorum cafu.&ttfu , ferio ac tuto rnihi 
agendum fit ? fruere prifeorum falutari more , elige exjtuo 
hortulo &C agello medicas materias tibi notas acfamiliate*. 
apud te natas,maiotibus tuis affueras,patriae probatas,&fub 
eodem coelo in eodemqueaere & natali folo tecum degen- 
tes,acfimili genio gaudentes.- quarum copia ubi vifum erit, 
& quoties dehderatum tibi fuerit, recens & v egeta, ilico, ne 
longius Iit eundum expe£tandQquelanguendum,compara- 
iipoterit.Fallax eftmedicus, inquit , Arnoldus de Villa no- 
\a,aut ignarus,qui qua:rit inufitata SCrara, cum poffit com- 
mumbusfubvenirelanguenti •• Additquod prudensSt pius 
mediqus morbum imprimis expellere fatagit medicinalibus 
cibis,potius quam puris medicinis. Sunt autem medicina¬ 
les cibi, qui in hortis apud nos vigent 8c nafcunrur. 

Irride itaque barbarorum medicamentorum vanos oiten- 
tatores &.irnpoftores, Exfibilaexoticorum pharmacorum 
praecones,& eorundem aduaufcam usquehelluones, quibus 
nihil poterit placere,mfi quod Indiam fonct, Hesberiam re- 
fipiat, Ap.hr icam agnofear. Vis audire quid Andraras Mat- 
thiolus Diofcoridis, interpres diligentiffimus de exoticis & 
barbaris medicamentisfenferit/Animadvertendu, inquit, 
hoc aevo fyuceia haud facid? invenias medicamenta,qex bar- 

■ X * baxis* 


,, ✓ A VRE I V EtLBRI S 

baris.SC omniummaximeex AlexandriajEgypti, & Syna, 
ad hos convehuntur. Siquidem cum omnia per Mauritano- 

rum Turearum, Iudxorumque manus uanfeant, qui nobis 

Chrifticolisfemper dolosfraudesquemoliuntur diisf^rih- 
ciu m facer e fibi peifuadent, ii nos in re quapiam tallere oc n 

^ Subfanna icitur eobqui peregrina pharmaca, cufimplicia 

tumcompofica.cumfuis barbaris nomenclaturis ad miracu¬ 
lum ufque exr ollum & prxdicant. Quae, re vera . quandoque 
expiatione plus indigent, quamut corpora rue expiare oc 
purgare queant. , 

'impiger ad Gr acos,Mauros,Babylonas C> Indos, 

Velss acremis pharmacopolatfolat. 

Quod quam temere fiat,ex Plinio audire grave n 5 iit: Nos» 
inqmt,Indicarum Arabicarumq; mercium, aut externi orbis 
medicinas nequaquam attingimus. Non placent remedia ta 
longe nafcentia.quae non gignutur.imo ne illi s q«idem,alio- 

quin non venderent. Multo itaque tutius fuerit, ut fcnpiit ad 

Antigonum regem Diocles Caryftius, ab Hippocratelama 
& aetate fecundus, & a Galeno tantopere commendatus, n* 
uti remediis,quib.delinqui facile non poteft.Ex quorum nu-. 
merofuut.utilletradit.bera.aquamulfa inco&a «rnalua, ru- 

mcx,mercurialis,8Comnia meile condita.-cudaenim haec alvi 
deijciunt fedimina. Afclepiades medicus abdixit omnia ex¬ 
terna medicamenta,dicens ea efle fortuita/,omnem moibotu 


curationem conftituens in abftinentia atqjcxercitanone cor¬ 
poris qux Gymnaftice Graecis di&a* Haec inquit Langius 
exercitiis omnifariis,frictionibus.apotherapia,balneis.inun- 
dionibus, inculpatum corporis fani habitum coofervare,auc 
defettum mftaurare.laflitudines curare, & corpus ab excre- 
menris fubtercutaneis Sc mufculorum expurgare docuit. 

Verum fimpliciamifccre arduum, vt ex praediati {Antonii 
Myzaldi verbis liquido conflat. Quod&Francifcus Geor- 
gius Venetus confirmare videtur, dicens medicinas debere 
temperari inter fe& corpus ipfum atgrum.alioquin nihil ju¬ 
vaminis, folatii, aut temperamenti priftini allaturas. Qua- 
re inquit Damafcenus , ac multi prauerea in fignes medici, 
qui extremam curam adhibedam ftatuunt,proportioni nem- 
pehuiccum corporehumano'; quamplurimi medici noltri 
temporis, inquit, ignorantes vilipendunt,vndc fatpenumero 
adferunt tantudifonantiasinteilinis, vtmiferis aegrotishor- 

rorem incutiant ac loco fanitatis ruducendae , difeordia 


Liber Primus» 32,7 

medicamentorum ac diffamantia, aegros afflidonibus atque 
tormentis onerant. Vnde exclamat Satyricus: 

Dtluts elleborum, certo compefcerepuntto 

Nejctwf examen, ‘vetat hoc natura medendi. 

Verum hic percundari lubet, quis proportionem medica- 
minis nraedidam ad invenit aegritudini adaequatam ? & erit 
mihi magnus Apollo. Etlicet res medica (ait Veredarius vir 
apprimedodus ) jam ab Hippocratis vfque temporibus fit 
affiduein omnium gentium literis elucidata totis duorum 
millium annorum cuniculis, tamen nullus eft qui revera ad 
unius i* dividui temperamentum dignofcendum poflitper- 
tigiffe,inde colligere licet quam incertaac dubia fit medico¬ 
rum theoria. Vei um,vt antea retulimus, medicina,quae nu¬ 
trimentum etiamnumadferr, aut fpiritualisimprimis,grata 
eft, ac omni noxa caret,animum reficit,ac corpufculum hu¬ 
manum confortat, atq; in ea adhibenda vitium aut error co- 
mitti non poterit, quum in pufillaquantitatc eaq; defaecata, 
aegre habenti exhibetur tuto & efficaciter. Quapropter Ber- 
nardus Penotus,expertiflimus medicuseruditiflimusq;:Me- 
dicina, inquit, non in corpore, fed in forma fpecifica,in qua 
fola eft virtus, confiftit, coipus autem ineptum eft ad agen¬ 
dum; forma autem cum fit virtus, ipfa operatur;namcorpus 
ipfum vivificat, refufcitat, ac fpiritualereddit. 

Praedidus etiam Francifcus Venetus Minoriranae familiae 
referr, fecretiores Haebraeorum Theologos aflerere, in fce- 
lotohumanoofliculum reperirickeris magnitudine, quod 
vt igni non cedit, ira nulli corruptioni obnoxium exiftir, 
Louz ipfis didum: ex ipforepullulare dicunt integrum cor¬ 
pus animale , vt planta ex grano, cum corpore recipiens fpi- 
ritum Sc animam , homo videlicet fuperior Scfpiritualisfic 
reparatur, fecundum Apoftolum, feminatur animale, re- 
furget autem fpirituale; quum faeces fiue mareries craflior de 
fubftantiahominis non iit, fic neque dcfubftantialapidum, 
plantarum, animantium, rerumque caeteraruminfieriorum 
funt eorum faeces, aut terreftreitates inanes, vitibusque om¬ 
nibus vacuae: quod probare poflumus, inquit,tranfmutatio- 
nibusartiftcum,quibusconfpicimus totam rei fubftantiam, 
fpiritum, ac vitam, ad exiguam quantitatem redadam cfle, 
omni caufa corruptionis expertermimo convincitur aurum, 
argentum,caeteraquemetalla, plantas, animalia, vt natura 
illa ipfa nobis fuppeditavit , humanis vfibus fubfervirc 
non pofTe, (quod ad medendi feruandi corporis humani ar- 
X j itm 


Avrei Velleris 

tem attinet) fpiritusque in praedidis delitefcentes a corpo¬ 
reis impuritatibus liberari debere; a quibus licet aurum pu¬ 
rum immune fit, fpiruus attamen, anima, five t indura ejus, 
a vinculis illis terreftribus, quibus alligatur, eximi debet/ a- 
lioquia medelx, vel corporis conlervationiineptum. Etenim 
dij immortales cun£talabore mortalibus comparanda,indu-» 
jftriaque exploranda, venum expofuere, mercedem autem, 
«xaerimentum ipfum, (ex quo &c per quod (cientia vera cer* 
taque,haberi poteft ) conftituerunt. 

Haud exiftimandum eft, (inquit GerardusDorneusmc* 
dicusj Deumlocutumefle tantum Adamo , neque de agri¬ 
cultura fola, fed cunctis abeo fuccefli v e prognatis etiam, ae 
de medicina, quae tanquam femqn cxlitus m terram male 
difpofitam fata eft i firmamentalibus manibus. Nifi vero 
manus accedat medici per aratrum fuum, quod ignis eft, nu 
hil etiam in humano corpore, in quo feritur,praeter tribulos 
proferet, id eft, naturaejam perfelabilis debilitationem, lo-> 
cofanicatis, inferet. Tibi ergo medico , non minus quam 
Adamo, didumefle putato, quod loquitur alciftimus Deus: 
In fudore vultus tui vefceris pane tuo, Qtjos fudores quaefo 
fuftines, 6 medice, cumtria verbulafcribis ad pharmacopo¬ 
lam, in quem iugutn onus, quod a collo tibi pependit.re-. 
sicis?putafne quatuor carbonibus,mixtioneve corruptorum 
corporum cum fimiliter corruptis, medicinam ab inutili fua 
«erra tribulifque repurgari ?ficcine fano duceris iudicio, uc 
coinquinationem atque mifiionempro purgatione velfepa- 
ratione puri ab impuro habeas ? male peffimeque per tc 
confultum eftmiferis& male habentibus xgns. Quid mi¬ 
rum, cum ignores magnalia Dei ? Item alio loco idem: Noa 
vident, inquit, videlicet medici Galemftx naturam detefta- 
ri quidquid eft faeculentum 8C craftum.ac per emunctoria 
fua prorfum abjicere, tanquam fibi noxium & inutile.Sihoc 
in validis viribus efficiat, quanto magis indebilitatis morbo 
vult obfervari? Contra nitentes ignari medici, medicinam 
ut cibos & potus non repurgaram nec a crafiitie fua fepara- 
tamadminiftrant naturxjam debiliori, quam ut id exfequi 
valeat, munus & onus gravate nimium imponentes, ipfamet 
natura fagax no. it, quibus indiget ad medicamentum, lon- 
gemelius externo quovis medico, quo folum utitur ad ex¬ 
ternam prxdidam digeftionem &£ feparationem medica¬ 
mentorum per ipfum flendas prius. Nifi enim granum 
fsrram cadens ijxortificacujxx «ipfum folum manet ahfi* 

4 u « 


Liber Primus. p .9 

ifijnefru&u. Res igitur omnis,in qua medicina later.efl mor¬ 
tificanda vel feparanda.fi frudhim adferre debet qgris corpo¬ 
ribus; alioquin medicamentum non erit, fed.vtfupra dixi¬ 
mus, nutrimentum. Ha&enus r]le. Imo pelfimum nutri¬ 
mentum , &: quod faepenumero mortem adfert, delatam ad 
cor, praecipuaque humani corporis membra val acerba fym- 
ptomacaexcitare comperitur, 

C A P V T IX. 

*-p O T o itaque coelo, quod aiunt, errare videntur ij, qui 
-* tantum id otio atque ledtnra, parata medendi theoria, 
piedicos reipublicae vriles fefe futui os exiftimanc, quique 
venarum fe&ione , caehamcifque pharmacis > incercoiudi- 
cio, ( vt fuperius patuit ) expenentia nulla, vniverfam cu- 
rapdi artem circumfcribere, lilamque facerepraefumunt. In¬ 
de verendum magnopere, neillud CornelijGemmaeLovani-, 
enfis medici in taies quadiet elogium, quod Ephemeridibus 
fuis quondam addidit,hifce verfibus. 

Militibus, medici*, tortori occidereludo ejf, 

Menttri (■tjlrologis , piftonbtts atefe Poetis. 

QuiadilludPlinij videturallufilfe dicentis: Medicinam 
artium omnium vnam effe, quae imperantibus imperet, ae 
homines impune occidat. Aut cum Nicocle dicas felices 
medicos, qu6d praeclara eorum opera Sol videat, eorum ve- 
r6 delidta errores terra abfeondat. Quantum autem ex¬ 
perientia valeatapudomnes, ac in omnibus, Terentius fci- 
tc atque prudenter in Adelphis fuisexpreflir dicendo; 

Nunquam ita quifquam benefubdufta ratione ad^ttii 
Qum res.atasfrfus femper aliquid apportet noSt>i>(fuit, 
Aliquidmoneat W tUa,quatefiire credat,nefii*s\ 

Et qua tibi putaberis prima, inexpertunda repudies. 

Et quod Graecorum medendi ars dubia incertaque fueri® 
femper atque etiamnum eft, patet ex primo Hippocratis, 
eorum medicinae principis, Aphorifmo: Ars, inquit, Ipnga, 
vita brevis, experimentum fallax, occafio praeceps; ut quae 
in fola difquifitione veifetur, difquifnio autem ex imagina¬ 
tione oritur, nullifque periculis fadtis huc illuc voluitur, 
hominem itaque ignarum dubium ac inanem relinquit^ Ad- 
e6utapudPlatoneminTimaeofacerdos vLgyptius perbel¬ 
le Soloni, devetuftate Athenienfium glorianti, refponderit: 
O Solon , Solon, vos Graeci femper pueri eftis, nec quif- 
quam apudvosrerum geftarum memoria aut difciplinaeve- 
tuftatedlfenex. Frsiftaret itaque ynius aut alterius morbi 

SUiaB* 


Avrii Velleris 

curam probe nolfe, quam eundos aegros, pr* fu mendo, fa¬ 
nare velle, tentandoque immaturius (accurrere, & quam- 
•lurimos ne forte interimere jvc quibus ars incerta, limpli- 
cium vires atque facultates incognitae, (ne dicam bepms 
fimpliciaipfaj vt non raro homines plebei, mulierculae ra- 
fticae, Scquibusanaturacougenita ars fuit, vt animantibus 
plerifque, aut manutradicione acceperint ab empiricis, SC 
quorum cerebrum multiplicibus argumentatiunculis, antea 
non fuerit obfitum, impeditum, aut euacuatum illos lplos 

non nunquam in curandis humani corporis malis fuperent, 
vtetiamifupidiatque.lilentes illorum nonnunquam admi- 
renturinduftriam, ne dicam folertiam, vt videmus indies 
empiricosimprimis chemicosquam admiranda in re me¬ 
dica vt chirurgia praeftent.vt nunc do&oresipfa parum Ipei 

in theoria Galeni ponentes, puluifculos quofdam edunt 
quarum vfu genus omne morborum indifferenter fe polle 
curare affirment, fi enim animantibus adnata eft ars , quan¬ 
to magis hominibus, qui reliquas artes expetiundo non du 
fputando ad inucnerunt?Hinc fadtum vt nulla ars vulgatior 
irrdicinaevaferir, quam etiam vulgarem effe conuenit ;vc 
apud quafdam nationes invfu fuerit, aegrotos fuos publice 
exponere, ac remedia a praetereuntibus petere. 

Quis ob(ecro, inquit, praedi&us Mya aldus medicus, in¬ 
ficias i verir,populum Romanum fexcentis annis 82 amplius, 
gentiumque millies millenamillia, a mundi exordio falubri- 
ter longaevam aetatem vixiffe, abfquc pharmacopolis & me¬ 
dicis,fednontamenabfquemedicinaJqux vt fimplex erat 
& fuavis, ita inventu & parata facilis. quia altilis , vernacu¬ 
la: &horten(is. QuisnefeitMaream illum Catonem, tri¬ 
umpho, cenfura,&literarum claritate infigoem,herbis,quas 
plantauerac,&maxime horrenfr braluca vfum,fe, conju¬ 
gem, filium, nec non libertos & familiares adlongaevam fe- 
nedutemincolumes perduxille? Quandocunque, ait, ifta 
gens, Marce fili, (de Graecis loquens) medicosfuos hiennt- 
tet, omnia corrumpet. Quum etiam quidam, qui Galeno 
nomina dederunt, veritate coadi, praedidx medicina: Grae- 
caeaxiomatafiueprimafundamenta non effe volitati confo- 
*a (videlicet contrariis contraria curari, ac fimilia fimilibus 
conferuari ) confiteantur;verum ediuerfo natura compara¬ 
tum elTe, fimilibus fimilia fuauiter educi: contrariis vtpote 
amaris conferuari, dulcibus autem nutriti. Verum vitio ma¬ 
lignitatis humanze comparatum ede, Tacitus, ait, vetera 

inUu- 


1 IBER PR IMUS. 5J* 

in laude, praifeatia in faftidio e(Te i cui fubfcnbxt propcr- 

* Hifunt inuidiz nimirum reguU mores, 

Pr&ferat antiquu fimpcr W illa no^K. .... 

Ioannesirem Langius medicus clanffimus, inquit: ^edid 

de Galeno altero rei medicae jfcfculapio non faus admirari 
/ poirum, qui de theriaca ad Pifonem empinograuucr incef- 

L, quod nos admirandos pharmacorum cff^us cognofce- 

re gaudeant, caufas ver6 fcrutan cundentur. Quas tamea 
nec ipfe nobis fatis clard tradidit, mfi quod xquc mitanda 
nobis obtrudit. nempe morfus. idus,, u« Yirulcnta lobolo- 
rum vulnera iifdem a quibus conflida funt curari, crocpdil- 
lorum morfus eorum feuo ac pinguedine mundos fanare 
iEgy.tios: & murem, araneum, ac fcorpioncm, lethales eo- 
rumidus.mfparfos, & oleis etiam quibus macerati funt. 
certo curari aflent: ficut cacoethes Telephi vulnus etiam no 

nifiauthor^vulnerisAchilleipfocuraripotuit.quodrubigi- 

neab hafta eius dcterfafanauit Achilles. 

Sedhorum omnium caufim vel fponte obticuit . vel fal- 
tem diflimulavit , potifls dixerim ignoravit. Adde quod 
grarcs& non vulgaris experientiae authores tradunt, cuili¬ 
tes, cimices, formicas, pulices, loculUs, pediculos, blattas. 
& erucas, 8C vntimquodque id genus infedorum. fumo ac 
nidore ignis, quo cremantur,eipelU.Srcrheubarbaricum, 
crocus, chelidonii radix, item erichrodanr, iaencium mor- 
bum fanare; fimiliter chelidonij majoris herbafub nuda pe¬ 
dum planta delata, fi dies ac nodes aliquot ibideni geltetur. 
idem praeftarc: Lacertum etiam contrahere ad fe idcrici co¬ 
lorem, inquit Porta, meo certo experiment o; neque melius, 
quam fuccino, regio morbo occurri poteft, fi vino bibatur, 
aut excorteturiidem plamarum & florum flavi fucciin me¬ 
dicamentum affumpti. flavam bilem , flavos noftn corpori. 

humores alliciunt, alleclos per inferiora deturbant, Inde 

Plinius: Pinxerat, inquit, natura remedia tu floribus, vifu- 
hucipfo animos invitaverat , ellam delicus auxilia admr- 
fcens Sic venenovencuum pellitur, calor feu calida: natura: 
res aduftioncm extrahunt. vulnera a venenatis animalibus 
illata, fi candenti ferro vrantur, curantur: calore enim virus 
infumitur (inquit AnthoniusMyaaldusJ res ea in peltiferis 
bubonibus multis Mutaris fuit.fedI atrox ornus cft aefevum 
remedii genus, quod tamen multi fuo fummo bono fultinu- 
«unt&expertifu»t, Quibusadjunxetotubetaseiiccatas, 


Aure i Velier ts 

ec neceffitam tempore itt aceto vemolliras, bubonibus p£fti* 
■Veris impolitas, virus omne ad fe, velut in avitam fedem, al¬ 
licere. Aquae gelidae, poma gelu rigida immilfa, faavitcr de- 
gclafttur: oleo lulphuris inunito ferunt anthracem ilico fa- 
nai i, 

Echium, inquit, Ioannes BaptiftaPorra,viperinum caput 
«ded argutam nobis referc, vt ab eo nil dilTideat, minimi 
vulgari experimento, non moddaferpentepercuflis,ledeos, 
qui antea biberunt, feriri non patitur , imo &C. viperas impo¬ 
litum , torporem md icit 8cnecat. Itidem mergus in aquis 
SC mari degit) mirifico idciico experimento contra rabidi 
canismorius valet, vt ilico Hydrophovi non folumaquam 
non reformident, fed etiam flagitent: Tumida reftudo tu¬ 
midum hyd.opicum ventrem refert^ydropicis reftudw mer 
<letur. C meer, fi ve aqua ex eoelicita, cancro cerrum eftre- 
mediurn. Spinofas plantse incauros faaciant, remanentque 
in vulntreaculei, fpinas e corpore extrahunt, & vulneribus 
quas fecerunt medentur. Sanguis e navibus fluens in farcagi* 
ne exiccarus, ac puluisnaribus infparfus, aut inflatus, lan-. 
guinem fiflit emanantem. Sal fium accendit (ub lingua de¬ 
tentus, fitun & famem fedar, lic utpe; biduum quis non fa- 
mefear. Thus lachrymaeft, ejus fuligo lachtymas fufpen» 
dic: fic etiam aqua, quas ex ovo dum decoquitur emanabat» 
que ira de casteris innumeris aliis, natura benefica remedia, 
velut digito ad omnia corporis mala 5 mauifefto nobis de* 
monflrauit indicio.. 

Adbascfacrceliteras nobi< reflantur,Moyfeh ligno amarif- 
fimo aquis amarulentis, acproinde impotabihbus, immif- 
fo, eas edulcorafle Serpente etiam in deferto, Dei luflu ere- 
£fo, ab anguibus iftos curatos fuiffe legimus. Ec quem¬ 
admodum in exaltatione ferpentis fanatio commorlis fie¬ 
bat, fic in cru tifixiuneC hvifti redemptio fa&acfl: animis no- 
ftris, a morfibus diaboli nobis illatis. Lupini in medio vine¬ 
arum conferuntur, vt amarorem vitium ad fe alliciant, cum 
ipfi amarulenti finr, nec nili vino aut aqua diu macerati dul- 
cefcant. Hinc luce clarius fit. morbos non curari contmie- 
tatefeu antipathia; verum fimilitudine ac fympathia fuavi- 
ter educi: quamobrem beneficae natura’ munere fadfum eft, 

vnumquodque fimplex fuis notis infigniatur , quibus ag- 
Bolci poteft , cui cegritudini corporis elicienda? deferviatj 
quas notas fivefigna medicus compertas habere debet, vc 
i«o# vnguei pnufqua» medendo corpufculo microcofmi 

live 


LlBiR pRUiun 5 'fi 

Mvc immcnCz naturas miraculi fefe temere immifeeat, abfqj 
arteitaque fignatafeu phyrognomica hocfieri non poterit, 
qua de re Ioannes BapriftaPorta volumen eruditiflimum ia 
lucem emifir, humanoque generi utiliffimum, quo amplifi¬ 
cando omnes nervi intendendi erunt, vt tandem anatomia 
ipfius mcgacofmi, id eft, vires rernm omnium atquefacul- 
tates, (non caufae, quas nos adfequiimpoffibileeftj experi- 
entia duce, hifceque lignis nobis innotefcantsatquehocpa- 
&o efficietur, vt tandem ars certa habeatur, & non circa qua¬ 
litates & accidentia fluduetur, 

Inde videmus quantopere inter fe diffideant medici, fi figil- 
latim atqj feorfum unum quemq; de caufa morbi,anridoco- 
que adhibendo, eos confulere Velis, quantoq; in diferimine 
verfeturatger, qui horum iudicio opiniociq; fubiacet. Sed 
dicer etiam quifpiam, herbas fimpheiaq; viiesfuas amittere, 
quumfpiritualiareddutur.atq; afoccibus fuis extrahuntur; 
dico quod folus fit fpiritus quioperarur, terra autem omni» 
fivcfWx inutilis eft,nifi itidem purgetur, Proindeex terraru, 
lapidum, mineralium, metalloium, ftirpium, Zoophitoru p 
animantium, fed &C ex hominum corporibus,eflentiasin me¬ 
dicinas ufumeliciendac, fpiritales efte debent.minimeq; cru¬ 
das ,aut luis cum fascibus, quas plurimas ab origine fecum, 
traxerunt: (utexfublimationevinieriam limpidiffimiliqui¬ 
do conftatjf^ces enim ab eo quavis afa factida puditores tur- 
bidioresq; in fundo vafisrelinqui conftat:a nobis itaq; <jgrd 
habentibus, imo integra fan itate fru entibus (nem pe in vale¬ 
tudinis conlervattonem ) veniuntabdicandas, ahasplcrunqs 
plus nocumenti, quam curationis verae adferre, vt ex prasce- 
dentibus patuit. Quum vice verfaminima portio five quan¬ 
titas, nempe vnius grani aut cochlearis medicanunisfpiri- 
tualis ac defascati plurimum auxilij prasftet, & con tantum 
corpotis vires non dejicit,utpharmaca vulgariter exhibita, 
verum e contrario eas fublevet» corroboret, ac eriget, mor- 
bufq; citra noxam,concuflionemqi temperamenti corpori», 
ut e vefte macula, eximirur. Omne enim medicamentum 

ejus debet efte ingenii acfacultatis ut morbum, velut fpon- 
giaex tergendo,corporis vires non lasdar, fed vice verfa ju¬ 
vet atq; confirmet, ut coniun£Vis tam naturae quam medica¬ 
menti viribus, morbus fuaviter exterminetur. Alias prasfta- 
ret nullum intracorpusafiumerepharmacum,verum herbu¬ 
lis in tuo horto aut alterius colle&is,vt cibo medicinali: ex- 
ercitationeaut inedia,di&wque uti, reliquum permittere na* 
^ tur», 


Aure i Velleris 

turae, animarque fagaciiTimx vigilantiflimasq; infii corpu- 
fculiconfcruacionem, vtiuperius demonftratum eit. Morbi 
cmm immaturi ficfeofim imminuunturatqj-dcficittnt quo¬ 
rum mahgnitasfubroexcitaca, vires aflumit ac nocumen¬ 
tum iae^tuumero adtert. Quod autem dic cuiaPoeta 
prnactpiif obflafero m tdtctnap aratur 
Cus/, mata per longat invaluere mor.cs. 
Demormsquoi vocant acutos vt plcurefi aut pefte capi 
|)oterit,quum ille de viriis exftirpandis confJhmfugiendirf- 
<^ue ibidem pouffimum hanc fimilitudinem adferat. 

C A P V T X. 

r~ Xpraedidis itaque apparuit, quantum in re medica pro- 
i'Ttf.mplicia,qu^ humani corporis curationem fubeunr, 
t.namque eiufdem fufcipiunt, quum e farcibus fuis, terre- 
ftrique immunditia, qua lcatent, explicata fuerint .• hoc au¬ 
tem fieri poterit minime, abfque analyfi five diuifione ea¬ 
rum vera, atque ideo in eorundem principia, quibus con¬ 
fiam., reducenda fune,qua: tria efle & non plura, fe&ione in¬ 
fallibili, deprehenduntur: & quae Hermes ille Trifmegiftus: 
primus multis retro feculis tradidit, afferens, in omni re cor¬ 
ruptibili tria eife confideranda: Primum, quod cft vtile, a- 
quaj fecundum oleum: tertium faix,qute nempe frx poftmo¬ 
dum, artificio mediante, fal mundiflimum efficacillimunq; 
gignit* QuaetriaPrincipia tria etiam elementa, exquibusin 
vnmerfum omnia confiant, nobis ob oculos ponunt,aquam 
videlicet, ignem, atque terram: non quod idcircoaere exe- 
lementorum clatle demere contendam, qui fpiritus exiftens 
in rebus cunftis, v t vitae vehiculum, lucis, calorifque iu illis 
ipfis celatur reconditurque, refque penetrando permeat, & 
ne quid vacuum relinquatur, coadimplet, & vt vinculum 
vmuerfale, nonfolum elementorum, fed & rerum omnium, 
euas conne&ic > firmiifimum, Et quamvis nomen Deifan- 
wum, tetragrammaton five quadriliterum perhibeatur, at¬ 
tamen ii tit e infpexerisjinuenientur in eo tantum tres Ii terar? 
litera enim He in eo bi? reperi tur, vt eadem funr, aer &£ aqua i 
quae filium denotat 3 terra , patrem 3 ignis autem Spiritum 
landtum. 

Nomen itaqueDeiquadriliterum,fan&iffmam Trinita¬ 
tem defigaare videtur,& materiam,qute etiam triplex exiftit 
Ttaate tradidimus, qua: Hi umbra ejus dicitur, &aMoyfe 

Vei 


Liber Primus. ^ ^ 

Dei pofteriora vocatur, & qua: ex ea creata conflare viden , 
i tur. Hinc Hexameron fiueopus fex dierum dicitur quibus 
! Deus cun&acreauit perfecitq;, Vc itaque Deus efltrinus &; 
1 vnus, ficetiam materia, exquacundta creauit,triplexcfl & 
vua, vtinfra oflendimu$&: infequentibuspatebit.Idqueet- 
1 i.am indicare videntur-Poerarum myfteria, perlovemmne; 

: per Plutonem, terram 5 per Neptunum aquam defignando: 
ilunonem autem Iovi iunxerunt , quod ignis abfque aere 
non viuat, nec quicquam quod calorem infitum habet: 
illis enim duobus pociflimum viuit, quidquid viuit i idcirco 
etiam aer tenuiflimreeflfubrtautiae, vt igni feu potius luci 
pet mimmaiungipoflic: neetiamhottnnes,caeteraqueiteni 
animantia rerreftna aereaque in eodegentia, ( &c vt vitaefpi- 
iaculumattrahentia^ fuiiocet; eorum enim omnium chaos 
cft,five manfio neceifaria, vt aqua pifcium; terra plantarum, 
lapidum, ac metallorum. Quamobrem fruflra creditur Ari- 
floteli dicenti quarto Meteorumlibr,o 5 In igne & aere nihil 
gigni. In igne enim viuit pyraufla pennatum quadrupesani- 
mal, inatrarus Cypri fornacibus , quod per medium ignem 
volare & oberrare confpicitur. Salamandram quoque lacer- 
tam cute carente impune in igne verfanaeviuerenon pofli- 
mus ireinficias, quam virulento fuo gelu temperat aut re- 
ftringuit. Inde ferunt, fi falamandraefanguine manus aut ve 
fles inunxeris, igne non aduri. 

Quid vero aha animalia, inquit Ioannes Langius, quo¬ 
rum aha in lignis intempeftive caefis crefcente Luna, teredi¬ 
nes, collos, & tabanos, & inniue vermiculos abfque femine 
natos commemorem ? Chameleonnec cibo nec potu alitur, 
neque alio quam aere vtitur alimento. Et quid mirum, cum 
ignis fiue calor principium vua? fit vna cum aere? vtfupra o- 
jftentUmus, arque infra clarius de eifdem differetur. Sturio 
etiamfoloaeie vefeitur, eodemquenutritus, in tantam cor¬ 
poris molem excrefcit, vt fexceotas libras pondo nonnun- 
quamexuperer. At llludlonge memorabilius , quod Plinius 
tradit: Aftomorum gentem, fine ore, corpore toto hirtam, 
velviriin India frondium lanugine, halitutantum viuentem 
& odore,quem naribus trahant, nullum illis cibum, nul¬ 
lumque potum, tantum radicumflorumque varios odores, 
fylveflrium malorum , quae in longiori itineie fecum defe¬ 
runt , ne defit olfa£tusvt commeatu, nutriri & ali. Vitae no- 
flrae futurae aliquod praebens rudimentum,&utHomerus ce¬ 
cinit, caelites neque edunt neque bibuntnigrura vinum, ve- 
; Polum. "i rum 


Aure i Veller is 

rum nedareAmbrodaccrlefti fruuntur, hoc eft, afpedu 
divino, unitateque illa ex qua omnes fubftantiae &vnitates 
fluunt SCconfervantUrindefineriter, fons enim & fcaturigo 
omnium viventium extat vnicus, llloque pane & vino perle¬ 
verant non folum hic, fed in sternum beati, ac ob bono rum 
omnium vnitorum concenrumq; muficalium fpiritualium, 
quscorporabamodisinfinitisexuperant,excitaturipfis (vt 
idem Poeta fapienriffimus refert) rifus inextinguibilis, id 
eft, gaudiuminefFabileperpetuum , & vtad penfum denuo 
properem, refert praedidusLangius (libro 11. epiftolaizJ 
de triennali puella: inedia, quae totoillo tempore abfque vl- 
locibo Sc potu vixit: Romanorum itaque RexFerdinandus, 
ejufquea confiliisproceres, tam diuturni omnis alimonia: 
faftidiiadmirationecommoti, veriti quoque ne quid frau¬ 
dis rubefiet; illuftriflimus, inquam, Rex Ferdinandus puel¬ 
lulam, nullius libi fraudis conlciam, Spiram accerfitam no¬ 
vis indutam veftibus, medicofuo, 8C alteri cuidam a cubi¬ 
culis, virisfpe&atae fidei, nodurno .diurnoque tempore in 
eorum sdibus afifervandam dedit: Verum cum nihil fraudis 
in ea deprehenderetur, eunda quoque didis correfponde- 
rent, Rex pro fua genuina clementia & liberalitare,puellae 
miferrus, eam virgineo mundo decoratam parentibus red¬ 
didit, quam vidimus nos, inquit, duodecim annos na¬ 
tam. 

Verum Ariftoteles opificem Deum cogere videtur velle 
ad axiomata fua, ex fenfuum promptuario imprimis defum- 
pta, quibus divina omnipotentia non aftringitur, imo refra¬ 
gatur; qui etiam nec ex neceflitare agit, vt videre licuit in 
praedida puella, verum fapicntillimd.vuiformiter, ac poten- 
tiflime, miraculose, etiamnonnunquam, incomprehenfibi- 
liquc atque impeiferutabili modo. Quamobrem admonet 
Iob ,cap. 38. MementoquodignorasopusDei, dequoceci- 
nerunt viri, & non audebuntcontemplari, omnes qui fibi vi¬ 
dentur fapientes, vnufquifque intueturprocul. Id eft, ne¬ 
mo accedere poteft, ad opificis divinique illius operis inti¬ 
mam five internam cognitionem, quarcaufas illius conti¬ 
net. Sedutadremredeamus: Fada eft feparatio aquarum 
(vt habet Genefis ) abaquis,fadufqueeftaer invifibilefub- 
jedum lucis, qua: duo animam mundi vbique prxfentem 
conflituunt: invifibilis eft, inquam, aer,nc vifuinoftrooffi¬ 
ciar, fed vt a luce illuft ratus, idea: five imagines rerum nobis 
confpicuae fiant; illud infuper certum , yifionem minimd 


Liber Primus» 

fieri recipiendo, fed lumen in oculo videntis exiftens , lumi¬ 
ni exteriori coniunftum, fit lumen unum , quod res exter¬ 
nas (i ve potius eorum imagines in eadem apparentes nobis 
conlpiciendas exhibet: omnis enim vifioex lumine, per lu¬ 
men, & in lumineperficitur, aere mediante. Vttotum csele- 
fte Hemifpherium ab oculi pupilla comprehendatur, quae 
tantae exiguitatis eft, ut eam quidam fapienres mdivifibi- 
lem efle exiftimarint. Oculusigirur non fecundum magni¬ 
tudinem fed naturam fuam lucidam fefe fubno inftar pun- 
6 ti, dilarantem ac contrahentem formas rerum vifibilium in¬ 
tuetur. Id etiam nos docet Pfalmifta, dicens: Conturbatum 
eft cor meum, dereliquit me virtus mea, & lumen oculorum 
meorum , & ipfum non eft mecum, confirmantque hatc ver¬ 
ba Chrifti, Matth.6. Lucernamcorporls,oculum efie uicen- 
tis; ut oculi hominis duo fint luminaria in ipfo, verum in 
microcofmo , pofitaj & quodhaccfitrei veritas, videmus a- 
nimaliaquaedametiamno&uacutumcernere, vt capra?, fe¬ 
les, nodluae, ranarumque no£tu coeuntium oculi, vt faces 
ardere videntur. Ariftoteles autem minime fibi conftac m 
eo: cum enim dicat fecundo de anima, vifionem fieri per re¬ 
ceptionem, tamen in tertio Metheorologiae, non ex iride de¬ 
ducit fpeciem ad oculum, fed occuli facultatem fubvehit 
ad itidem.Similiter fecundo libro de cocio,non demittit ftel- 
larumradios ad vifum fed videndi vim erigit in caelum. Lu- 
menautemoculorumnoftrorumlimitatum ac finitum,acies 
■dici poterit, licetacies oculorum aquilae non videatur cir- 
cumfcribi fi ve finiri,qu£ propterea ab occidente in orientem 
fefeprotendit. Solisiubar conftanter &c abfq; ni£tu oculo- 
rumintuendo, medianteluce oculisipfiusinfita,ideoqj cir- 
cumfcriptam habere aciem non videtur, fed lumen oculo¬ 
rum eius cum lumine folati fymbolum habere. 

Atque ut lumen oculis, fic aurium anfradtuofo lacui, tor- 
tuofoque, adr ufqueineft, cui aer exterior commotus, fefe 
fine moraiungit, atq; fic creatur auditio,auram autem qua¬ 
dam auribus vfqueinelleexperimur, concha lpfis adhibita; 
tinnitus enim fubito oritur, etiam nullo accedente exterio¬ 
re motu. Auditui affinis eft olfaftus, eodem enim vehicu- 
lofeu inftrumentovtitur: guftus autem aqua, vt radius ter¬ 
ra; animo autem humano lumen divinum ineft, alioquiu 
Deum apprehendere, de Deo loqui,ipfum amare,illiq,con¬ 
jungi non poffet. Quin Caefar Auguftus tam lucidos ocu¬ 
los habuifte fertur, j t in quos paulo attentius oculos intuitu 
Y i defi- 


. 8 Aurei Velleris 

defixiffet, hos tanquam ad Solis fulgorem oculos conniuert 
cogerer, Suetonius quoqueauthor eft, Tiberium Caefaiem 
experredlum, etiam in tenebris, vtfeles, \idifle. 

Sed vt vnde digrefli fumus revertamur,videlicet ad nume¬ 
rum elementorum, an non ammaduertimusin ovo ( cuia 
Philofophis vniuerfuscomparaturorbis^ prxdi&a triane- 
<jue pluraelementa confpiceafieri? quid enim aliud cortex 
eius, quam terrae, albumen,quam aqua;, vitellus fiueluteum 
eius, pi auerquam ignis fpeciem nobis exhibet V Cui videli¬ 
cet orbi velu: ovo, luo calore eludendo cumfta prazfeftus eft 
Sol, tanquam gallus vniuerh, omnia biande elici ens, atque 

ad perfectionem deducens. Et qui poft Deum mundanse vi¬ 
ta; largitor exiftit, eiufdemqu efopita;,in rebus, acveluti dor¬ 
mientis, vernali periodo excirator, rcftauratorque natura¬ 
lis vnicus. Hinc etiam intelligitur Deus Trinitatis fua: 
imaginem rebus omnibus expreftiire, homini autem foli im- 
preffifle. Animaduertimus enim, ut a fummis ad ima def- 
cendamus, inaftris ac Solepodflimum, lumen , calorem, ac 
motum: in vegetabilibus, vtporeplantis arboribusq ! ie,qua; 
■vi fpii itus vegetabilis fiue caloribus madidi pullulant, pri¬ 
mum folia , deinde flores, poftremo ltu<ftus emittere : m 
animantibus autem viget fpirirusnaturalisinhepate, vita¬ 
lis in corde, denique animalis m cerebro,qui tamen nili vni¬ 
cus fpiritus extat, fluefplcndor viuificus, iecmori praebens 
motum, cordi calorem, cerebro autem lucem. Quo enim 
fanguinis vomica live fons in animantibus,& prtecioucin 
homine, magis elevatur, confcenditque altius, (cui fanguL- 
niammafeulumen calorificum,fecundum veritatis,totiuf- 
que natura; arqie divinitatis confcium Moyfem, ineft ) eo 
purior, lucidior, cfficaciorque effertur. Sub fanguine et¬ 
iam non tantum anima animalis, fed etiam fpiritualis com¬ 
prehendi poteft, quum falvator nofter Chnftus, ut nobis 
viram hanc mortalem conceflic, ita per panem & vinum ia 
corrus &fanguinem eiufdem preriofiflima converfum, vita; 
non interitura; nobi r indignis dedit, qui eft vitis five arbor 
vira; in medioparadyfi radicata; vera Stvnica Et vnde reli¬ 
qua; arbores in paradyfoplantara;, hoc eft, homines viram 
defumunt. Hinc Vares Regius, & ponam, air,in fcculumle- 
culi femen ejus, & thronum ejus(icur dies cadi, fuit autem 
antiquorum refolutiflima feorenna in vna illa mente qui 
extrinfecusin omes homines ratione formandos adveniat, 
ac demum in fuum reforbeatur Principium, nafeiformam 

huma- 


Liber Primus. n9 

Jiumani genens , ira ut vocarint Geniorum genus Heroi- 
cumdivinumque, 8c Deos Heroefquepoftquamin corpo¬ 
ribus falici ter & fecundum virtutem ad fummaementis ho¬ 
norem vixiflenr, quos landtos, modeftiore vocabulo noftri 
nuncupant. Quamobrem, inquit , Pfalmifta Sacerdotes 
tuiinduanturiulhcia, & fandi tui exulrent, ac denuo: mihi 
autem nimis honorati funr, amici tui Deus, nimis confor¬ 
tatus eft principatus eorum, item aliolocorpropatribustuis 
nari funt tibi filii, hoc eft, Apoftoli ( vtinterpretatur Arno¬ 
bius^ conftitues eos principes fuperomnem terram, memo¬ 
res erunt nominis tui in omnigeneratione&: generationem. 
Propcerea populi confitebuntur tibi in aeternum, &in fecu- 
lum feculi, & vtad penfum revertar. 

Totumetiamhocvniuerfumtribus praeditum e(Te facul¬ 
tatibus confiat nempe vegetandi, utin lapidibus, metallis, 
plantis; fentiendi, ut eundis animantibus; incelligendi, vc 
in horni ne, cui foli Deus omnia contulit, videlicet quae c oc¬ 
ium fuocircunflexu furfum , quaeque fuo ambitu terra deor- 
fum, & quaecunqueaerintermediuscontinet;quodquecun- 
da haec ercedir, homini fpiritum fuum divinum ac immor¬ 
talem inftillavir, imaginem luam ipfi imprimendo, princi- 
pemquelocumm hifceinferioribus eidem attribuendo Id- 
circoinquitdivinusVares:Minuifti eum paulo minus ab an- 
lisT&C vr habet textushebraeusabHeloim,quod vocabulum 
fpiritum Domini, Deum, aut angelos fignificat) gloria 83 
honorecoronaftieum, &conftituifti eumfuper opera ma¬ 
nuum tuarum. Similiter alio loco : Qui redimit, inquit, ab 
interitu vitam tuam, quicoronat te in mifcricordia,& mife- 
rationibus. Qui repletio bonis defideriumtuum, renovabi¬ 
tur vtaquilaeiuvcntustua.- Quum videlicet refufeitabit tea 
morte, ut in aeternum cumipfo vivas. 

Praetereo hic infimam rerum creatarum claflem, nempe 
metallorum metallicorumque: quamvis enim tria praedida 
principia, velut trias quaedam faluraris, imprimis in ipfis re- 
luceat:quia tamenaltiorem exiguntindaginem, artificium¬ 
que inluper fubtile ac arduum , ut eorum nempe motus, 
caliditas , ac fulgor , vt effedus potentifiimi eruantur. 
Irem mercurius eorum, fulphur, atquefalin alium locum 
reiicimus. Arcaniori enim lapidis Philofophici vere con¬ 
tinent. Videmusadhaec eorumviresin pyriopulvere , lapi¬ 
de etiam Philofophorum dido, magnere lapide ac ferro,auri 

tindura,cjeterifq;magifteriis,remediifque ex eifdem penus, 

L ' D Y 5 mulas 




' 34 „ Avrei Viuiris 

multis numeris e® ceras viribus ac facultate luperare , vtef- 
iam hominem in ftuporem adigant, qui eorum miracula ex¬ 
peritur, mhilq; in rerum natura fit, quod eum magis in vita 
hac mortali retinere queat, diutiufque, eflentiis , videlicet, 
rnagifteriis.tin&urifqueexeifdemextra&is.ignem enim fi¬ 
dere um ac proinde perpetuum in fe conti nent. Neque id mi¬ 
rum, dotes innumeras polfidere illa,videlicet metalla metal- 
licaq te: ex influentiis enim cccleftihus, in terra: grcmioin 
largilTimeeffuiis, illa eonftiterunt, indequecarleftium vires 
abunde fecum deduxere ac retinuere , & qua: cocleftium 
torporum fplendorem (quod nulli rei alteri creat® contin¬ 
git J pr® fe ferunt, ideoque quo Q-lendidiora apparuerint, 
(~vt aurum, argentum, mercurius rhilofophorum ) eo no¬ 
biliora vrrturibufque au(ftiora dinof<;untur: Prxdiffta itaque 
lux corporum cocleftium addenfata aut influens allralis col- 
ligicfefein vifceribus terr® , acqueimprimis montium vir¬ 
tuteque fua irradians, penetrans, ac implens eam, generat 
metalla, ibidemqueardetcalor eius,in unum coa&us, in cae¬ 
lo vei o dilatatahaec luxlucet > nequaquam vero ibidem o- 
xiatur; in auro eft color croceus refplendens, diaphams cor¬ 
poribus calorem addit pellucidum, verum ab eis recedit .* na¬ 
paeis autem corporibus contemperatalux , eft virtus vivifi¬ 
ca ac generatiua. Et ut ad ca , undercgellusfum, redeam: 
Metallaitidemex tribus orta funr,argcnto viuo, nempe ut 
aqua; fulphure, ut oleo fiveigne;lapidefeu carticc.ut tetra, 
quaconduutur : licet taurum duo Principalia fint, videlicet 
aqua & ignis, argentum vivum & fulphur • Caulas autem 
efreifrices, ut didfcumeft, influxus habent cocleftes, eo quod 
femine careant, idque innuere videtur Regius Citharoedus 
Rigans, inquit, montes defuperioribus tuis, de fru&u o 
perum tuorum fariabitur terra, Itemalioloco: Terra,di¬ 
cit: mota eft, etenim coeli diftilhuerunt a facie Sinai, a fa 
cie Dei Ifraei. Qu® enim ibidem fpiritualia exi ftunt, fubr 
tiliaque huc defeendendo corporea efficiuntur vifibiliaqucj 
<ju®furfum relata denuo in pnftinam naturam redire pote¬ 
runt, aut evanefeunt, & cum fpiritus elementarein induunt 
naturam fit vera circuli quadratura, atque volatile fixum 
fpiritale corporeum evadit. Similiter alio loco .• Qui re 
fpicit terram, inquit, &facit eam tremere, qui tangit mon¬ 
tes & fumigant. Atque alibi idem.-Vifitafti, ait, r.ratn,& 
inebriafti eam, mulciplicafti locupletare eam. Et quaoo- 
^is etiam mnialitet h®c de Regibus ac populis myfticeqm 

inccr- 
( 


1 


Liber Primus. 34 t 

inferpretari queant, attamen naturalicerde influentiis coc- 
leftibus (quatnodu potiflimum, ut meceora cuncta, huc 
derivantur, atque in hcecinferioia defluunt ) intelligi nuid 
vetat? 

Somniaitaquehominum funt, ex haiitihusatque vapori¬ 
bus terrenis metalla metalljcaque producufrigoie autem ibi¬ 
dem concrefcere ac detineri influxus cadeftes veritati conlo- 
numeft; Terra etenim in fe inanis eft & vacua, ni fi e calo, 
c?:leftibulque viribus fubftantialibus, nfque infinitis , im¬ 
buatur lmpraegneturque. Et vt P. lacobus aflem: Omne 
datum optimum & omne donum perfedmm defurfumeft, 
defeendensa Patre luminum. Vude iniupei tanti’ vires ac 
facultates illis , yt praefatum clDmtnquidex illis vapoubus 
atque halitibus Ariftotelicis ex aqua&Cterta conceptis pro¬ 
venire poflent? 8Cquae virtutes rerum omnium creatarum 
fuperant, multifquc parafangis , vt dicitur , ppfl fe relin¬ 
quunt j vt Chemia ars piaeftantiflima multifariam experi¬ 
tur ac docet eorumque arcana potiflimum ( prae artibus aliis 
eundis) eruereconatur : quum unum exiisfimplex, vtpote 
aurum, argentum, (tibi, argentum vivum, aut fulphur, prae- 
parata-atqueextrada vt decet, qmnes de corpore humano 
morbos depellere queant: fic ut nequeherbaaut animantia, 
in viribus, illis conferri, autprpprietatibus, poffint. Pej-for- 
titudinem enim caeleftium exiftimavit Hermes illa progi¬ 
gni, aut perconcurlum radiorum ftellarum omnium in vno 
pundo, vt Ptolomeus putavit, id quod fulgorinipfis, vt 
lurcorporeaaddenfata.quam praetendunt, aperte demon- 
ftrat - fulgor enim quiluteus eft. Principium rerum omnium 
prae(efere, nempe calorem: color autem coeruleus, alterum 
primordium, videlicet aerem, demonftrat. Nam licet nobis 
confpicuus non fit aer: attamen fub finem obtutus aciei no- 
ftrae, talis in caelo nobis apparet, nempe caeruleus; namque 
ibidem obfcuraas quadam, ob defedum vifus, quse luci re- 
mifta, caeruleum parit colorem : pijecfidprum itaque duo¬ 
rum, flaui, inquam,& caerulei fivenigri,caeleftium colorum 
mifcella,terr«e omniparenti virorem induit.gramineoJae- 
tiflimoque fuco eunda pene inde prolvlientia depingendo 
decoiandoque.- erroneum autem eft ex atro colorelolo.viri- 
diratem nafei, non enim ex terra, led ex aqua, oritur illa me¬ 
diante calore. 

Sed ut ad rem revertar: Dicet aliquisj quomodo influen¬ 
tiae praedidge me;a|lorum C vt fic dicam )*parcntes montes 
Y 4 pene- 


342. Aurei Velleri^ 

penetrabunt, atque fele illis infinuare poterunt, refpondeC 
Propheta regius; Montes ficut cera fluxerunt a facie Domi- 
ni, afacie Domini omnis terra. Tum alibi praeparans mon¬ 
tes in virtute fua accin&us potentia, ac denuo idem : Illuxe¬ 
runt corufcationes tuae orbi terrae, commota eft& contre¬ 
muit terra. Hinc metallorum foflores fiva: metallici affir¬ 
mant, ubi hujufcemodi corufcationes five fulgurationes ap¬ 
paruerint, certiffimum indicium fore, inibi metalla condi. 
Sed unde radiorum eximius ille fulgor?nunquid ab aqua hac 
inferiori, 8Ca terra fiue luto terreftri, aut ex halitu atque va¬ 
pore vtriufque confulgentibus fabricarunt Archxi illi terre- 
ltres, five natura ipfa?autgummarum tralucidumfulgorem 
ex praedidlis, nempe aqua ac luto, eruunt i Nullopadtohoc 
videtur admittendum, aut rationi experientia?que confen- 
taneum, qux tamen opinio hominum animos hadtenus 
ita podedit , ut erui non poffic, neque cryftallum er nive 
frigore concreta ad tantam duriciem pervenifle , cum in 
montibus, fi quod fir, remiHum erit frigus. Verum virtu¬ 
tes coelelliurn hos eftecftus edere, (quorum feminaapud nos 
minime e.ttantj nemini dubitandum. Hinc Proculus; Ele¬ 
menta, inquit, qua: in ccclo, funt fublimitates excellentiae 
e ementorum inferiorum, quum illa quee in terris funt, tan¬ 
tum feces eorundem exiftimandae fint, imo corpora mixta 
potius quam elementa. Sed St meteoracundVapcne hic re¬ 
perta e cadefti regionedefluxifle verifimile, Quamobiem, 
inquit, divinus citharoedus. Qui dat nivem ficut lanam,ne¬ 
bulam ficut cinerem fpargit. Mittit cryftallum (nam ficut 
buccellas, ante faciem frigoris ejus quis fuftinebit.Htem alio 
loco: E t mandavit nubibus defuper, & ianuas cacli aperuit, 
SCpluinllismannaadmanducandum,&panem coch dedic 
eis. Panem angelorum manducavit homo, cibaria mifit eis 
inabundantia. Huiufmcdim arma et tamnum exaere deflutf, 
acplantisinjidet , inqutt, Liamus Lemnius , ea propemo- 
dum forma,ac faporis dulcedine.quainBibliis manna deferi- 
bitur, cuius ufu multis annis pafti funt Ifraelitar. 

Piasterea in India 8c maxime Prafiorum regione liquido 
meile pluit, quod in herbas decidens, mirificas paftiones o- 
villo & bubulopecoriprxftat, IcremD. Ioannes in Apoca- 
lypfi^icir, pavimentumfupernxci.vitatis fa&um eraurojld 
e ft, influentias ejus aureas efle, Et Iob vlterius properans 
aflerit, glebas terra: illius regionis fuprema: fore aureas, 
in eaque regione non tantum aurum, fed & ferrum & xs 

precio- 


Liber Primus. 545 

preciofum inveniri. Ec ut figuraliter loquitur Moyfes m 
Deuteronomio, dicens: Lapideseuisregionisfunt ferrei, & 
er monribus illius effoflum eft:ars. Et quia in rerra promiflio- 
nis nonfuntlapidesneque vena:metallica:, inquit, Fracifcus 
Venetus Minorita, cum ex montibus eius non effodiatur res, 
autquodeunque aliud metalligenus , ne.ceUeeft intelligere 
h :nc locum de regione meliori, nempefuprema. Legantur 
adhxc prodigiorum ac offentorum feriptores , & ceflabitur 
de hifce amplius dubitari. At vanas iflas opiniones nobis 
peperic An (lotcles, quibus plufquam divinis oraculis, imoi- 
pfi veritati,tribuitur a plerisque,fipfum naturae Deum nun¬ 
cupando) videlicet meteora eunda ex terra ac marifurfum 
atrolli,acindedenuodecidere, ac caelum a qualitatibus con¬ 
trariis reddatur immune, Scfic perpetuo, &C non alias dura¬ 
re poffe. 

Quum veri theologi , viri que fandimonia& eruditione 
clari,omnisquefacra feriptura prxdidis placitis reclamet ac 
adverfecur. Nonnellidorus, Ambrofius, Bafilrus Magnus, 
aftradicunt elTe corpora ignea, neautem ardore fuofolvan- 
tur,aquasquxfuper cxlos funt, prohibere? In hanefenten- 
tiam loquitur D.Petrus, Epift. i.cap.3. Properantes,inquit, 
in adventum Domini, per quem cx!i ardentes folventur , & 
elementa ignis ardore tabefcenr,novos cxlos, 8Cnovam ter¬ 
ram, SCpromilfa eius expedamus. Item divinus Citharoedus 
hocipfum confirmat,dicens.-Extendens cxlumficut pellem , 
qui tegis aquisfuperioraeius. Arifioteles veroin multis ut 
narurx eunda tribuat, omnipotentix aurem divinx detra¬ 
hat,laborare videtur,dicendo Solem,abfumendo quibufdam 
in locis aquas .efficere ut terrxfupeificies emineat. 

Qu-id itaque dicemus de regionibus fub polis mundi Fri- 
gidiffimis, quales lunt fepremn ionales.quxlatiflime patentj 
attamen Solis xftu minime detedx, verum Dei nutu fic po- 
fitx atque fituatx ab orbis exordio. Et fi tantus fervor Soli in- 
fir,ut etiam maria abforbere queat,unde vis ipfi tanta ? num. 
ex reflexu radiorum eius folum , vel potius ex infito proprio- 
que calore? AdhxcPhilofophorum turba veriifima: Stellae, 
inquir,fiveaftra cum fint ignea,utique caufacodionis& fo¬ 
menti funt .• ut aurem menfuraeflent, & fuum officium rede 
facerent,Deus inter ea.&terram,refquefovendas, aeracon- 
ftituit,qui flellas continerct.ne prxfertim Solis flamma, ta¬ 
ceo de exteris omnia fubfiftentia comburat. Qualitates itaqj 
|>iimx , ut calidum, frigidum, humidum, ficcum a cxlefti 

Y y xegione 


34.4- Aurei Velleris 

recrionehuc dimanarecertumeft. Nequecnim^utadpen- 
fum revertar ) obftar,inquit,Francifcus Valefius,corpora cf- 
fe aDeocreaca, ut deleri poflint •* non enim ab ulla naturali 
caufa, fed abipfomet Deo, qui ea creavit, delenda dicimus; 
neque fane in nihilum, ( non enim hoc dignum cenfentDei 
bonitate ) fed in alia eiTentialiter perferiora, in quibus per- 
feftioneseorum maneant eminenter,demptis mobilitate cae- 
Icftium , ac corruptione elementorum, qua? imperte&iones 
funt , velutetiamcum mutantur naturales forma: in aliam 
perfe£liorem,non vocantur interitus,fed ortus. 

Infupcr refert Theophrafluslaferem ortum in Aplurea, ab 
imbre quodam crafio cum in ea mundipartefuiflet nunqua, 
atque ibidem fylvam ingentem profiluiile.ubi nullaanteaex- 
titiflet arbos.Hocpa£foplurimas fyluas fponte exortas fuif- 
feplerisquein locis efemine caelcfti , veritaticonfonum erit. 
Nonnedicet Ariftotelesex terra, no autem exinfluentiis cae- 
leftibus originem habuiffe praedica'* 

Quidinfuper dicemus ad dmni Vatis verbaifta,Saturabu« 
tur ligna campi&cedri Libani quas plantavit , ibi palleres 
nidificabunt Deus itaque illas ibidem plantavit palleresque 
ex aere nempe caelefti regione produxit,fcimus infuper e pro¬ 
cellis rupibus , abietes aliudque genus arborum certiftima- 
xumerumperein Noruegia , quas caelitus ibidem radicatas 
fuiflenemini dubium fieri poteft, cumterra, utfaepedi&um, 
inanis fit & vacua , quod axioma divinum eft , ac i Moyfe 
proditum.Dixititem Ariftoteles de ignis natura elfe , utpo- 
tefurfumferatur, nonautem deorfuui.quumomnisignis fi-< 
ve calor naturalis (~utaqua& aer ) deorfum in rerum com¬ 
ponendarum mixtionem properent; fi vero de igne praeter 
naturam hoc eft, artificiali di£to intellexerit , verum dixifie 
putabitur.fed in hoc erravit.non diftinguendo inter hunc < 3 c 
illum, quum potiffimum de naturali verba fecilfe videatur* 
Qu.apropter, inquit, D Paulus; Deus novit cogitationes fa- 
pientum, quoniam vanae funt. Etalioloco . videte ne quis 
vos feducat per Philofophiam, inanem fallaciam, fecuu 
dumopinioueshominum. Sic obieiftafenfuum , utpote co¬ 
lores,foni, res quae guflantur, tanguntur,odorantur, qua¬ 
vis ab Ariftotele,acfuifequacibus,in accidentium ceufu ha- 
beantur,corporea atramen funt ac fubliftentia : fublhjtma e- 
nim auti praecipua eft eius color live tindfura, quae abeo arte 
clicitur.ficetiam corallorum,plantarum, gemmaru, aroma¬ 
tum colores omnes,licetfpirituales,corporeae etiam funt, &C 

non 


L I B E R PR I MBS, 

non tantum corporea; Yerum etiam in quibus vis ac energia 

totius rei conrinetur:ExempIummanifeftumina;chiqpe,qui 

non tantum extrinfecus nig'edine]mkmur,ted&aterille co¬ 
lor intrinfecus in fanguine eiufdcm delitefcit : proinde non 
tantumfruftralavaretur,ut candidusficret, imo neexcoria- 
tione talis efficeretur : eruor enim eius in extima corporis iu- 
perficie pellem usque novam nigricantem praetenderet. Src 
foni vehemennoresauditumlatdunt , Mufica non tantum 
aures demulcet,fed etiam corporis mal? afte&i aoimique in¬ 
temperiem a,d temperantiam ac fanicatcm fa;penumero re¬ 
ducit, aut ad: vaticinandum mentem humanam dilatat & ex¬ 
citat. Quapropter Elizcus Propheta adduci (ibi Pfaltem vo¬ 
luit, quumque caneretPfaltes , fa&aeftfupcr ipiummanu* 
Domini,& prophetavit. KtSaul Rex remiffius a furore ha¬ 
buit Davide citharam pulfante. Quid etiam odores corpori 
fint, patet exemplo apum, qui odore non tantum vitam tra¬ 
hunt , verum etiam tantacopiamellis acceraerode fuperelt 
atque redundat, ut naves oneraria; indeadimpleaocur flori¬ 
bus unde ea ipla haulerunt illaffis. An etiam guftuum obie&a 
corpulentafintJ confulant,qui ca de reh^fitant, Apicium, gu¬ 
la: atquemenfuraruminftru&orem profufiffimum. 

Deta&usobie&o, utrirm corporeum fit, nihil dicam; quu 
lippis,ut fertur,ac tonforibus id notum fit. Dicant mihi Ari- 
ftotelei,fi colores cteteraque,qu 2 e didafunt,accidentia erunt 
fivequalitares,quideft,quodipfe Yoluit hifce verbis : v n »Tv 
s»mf? quod interpretatum fonare videtur ; Quid quod ali¬ 
quid eft.' 5 quibus verbisintelligi voluit rerum quarumcunqj 
fubftantialem, ut fle dicam,eflentiam,per fymbebicos autem 
fl veaccidens , quod per le non poteft fubfiftere, fed ut in alio 
hxreat necefle: fiefolia, flores , fru&usaccidentia eruncar- 
borum , itemgummi genus omne, atque fic de caeceris infini¬ 
tis, imohominisanima ericaccidens,& ut Ciceroinquit, li¬ 
bro de divinacione. Ergo ij, quorum animi fpretis corpo¬ 
ribus evolant, atque excurrunt foras, ardore aliquo inflam¬ 
mati fcu incitati, cernunt illa profedt6=qu* vati cin an res pro¬ 
nuntiant .multisque rebus inflammantur eorum animi, qui 
corporibus inhxrent. Voluit ergo humanas mentes eneac- 
cidentia Cicero ? minime gentium. Memini itaque me ali¬ 
quando mfcholishofceverfus in laudem Ariftorelisfa&os 
legi fle; 

Summus Artfioteles trutinando cacumina rerum 
Induo dtiifit yuidjuidm orbe fuit. 


34.6 Aure x Velleris 

Videlicet in fubftantiam&laccides, ut ipfi volunt,qui illi no¬ 
men dederunt • cx quibus relinquitur Deum etiam idolum, 
hoc eft, phantafma, c; eafte:quum cunila quae Deus creaveric 
fubftantialia fint , fpiritualem aut corpoream fubfiftentiatn 
fortita, aut utramque , ut funt omnia, qua: fubcaelo prove¬ 
niunt (ive oafcuntur, quae etiam feparara ab hac molecorpo- 
iea,difparent,aut evanefeere necultra videripercipiuntur re- 
fiduumaurem fuorpiritu, animafculuce deftitutum , mftar 
terra: ac pulveris inaue relinquitur,cum nihil fubfiftere ( in¬ 
quit Francifcus Venetus^poftit in hoc mundo , quod non re¬ 
pletum fitfpiritu vitali,aut divinitatis particula (it. Hinc di¬ 
vinus Pfaltes. Auferes fpiritumeorum, ait, 8c deficient. & iu 
pulverem fuum revertentur. Sic ars S pagi rica extrahit feu fe- 
parat omnem virtutem fubftantialema rebus cunilis fublu- 
naribus.reliilarerrainani ac vacua. 

Quamobrem creatae res omnes,refpeftu opificis Dei, ei us¬ 
que omnipotentia:,^ ut quilolusdicu.Egofum,qui fiam Et 
proprerea ait divinus vares.Tuaute idem ipfee$:iridemIob: 
Quis,inquir,poteft facere mundum de immundo conceptum 
femine,nonnetuquifolus es .-*) Accidentia vere dici ac pro 
talibus haberi debent, cui nempe Deo nihil neque praeterit u, 
neq; futurum quicquam.fed praefentia cunila. Quapropter, 
inquit,divinus Citharoedus. Annuntiaverunt coeli juflitiam 
eius,populo,qui nafcetur,quem fecit Dominus. Ac iterum.* 
Filius meus es tu,ego hodie genui te. Qui fcilicet filius eft 
verbum,perquodomnia failafunr. H inc vocatum eft ooi*, 
id eft ens,quod fubftantiam praebeat rebus cunilis, caufafu- 
pereminens.fundatrix caufa. Hierorhcodicitur,ensfuper- 
fubftantiale,producens omnes eflentias, iliisque nutrimen¬ 
tum fuggerens,utperfeverent. Quod afferente D. Dionyfio, 
cunilainfecomprehendit, continens in fe virrutesomnes 
excellentiflimcabundantiftimeque , dans inde influentiam 
rebus cunilis.Hebraeis dicitur caufainfinita, caufaque cau- 
farum omnium, ac fubftantiafuper omnes fubftanrias, de Ce 
ipfa,& infinita ctfret0pvi>#/u(&potentia-. Quoniam domina- 
tur,inquitPropheta,in virtute fua in aeternum. Erit itaque 
Ariftotelipulvisinanis,fubftantia , detrailisluce viraque u- 
iiacum vilibus univerfis.qui datus eft ferpenti in cibum. 

Hinc conviricituiipfum multa defubftantiaac quidditate 
diftetvifte, attamen eandem minime cogno vifle.- Redlius au¬ 
tem naturam duum generumefledixifiet mafculiuam & foc- 
jmmnam,agentem & patientem. Alioquin Ulud minime co¬ 
llare t 


Liber Primus. 347 

flaret quod aflfetitiple, nacuralifiimum efle procreare fibifi- 
mi!e,proindemeliusin rerumnatura nos inflicuit Moyfes * 
qui de capite ac Principe rerum omnium naturalium proto- 
plailo videlicecpronuntiavit quodDeus mafculum &foemi- 
uam creaverit,eos dixitin pluralinumero, quod Evamnem- 
pefccmiaam in fe contineret,fed &res caccite omnes in ufum, 
mortalium conditi’, etiam aftra ipfa profatam naturam hac, 
erprelie aut tacite referre confpiciuntur. Pocti denique re¬ 
rum materaliummyfta:, lupirer, dicunt, Scmas cft&fcumina 
nefciamori, per Iovem univerfumillud lignificare volentes. 

Lux itaque, & unde vita viresqne rerum emanant, accidens 

ipfieft, ut fupraoftendimus, uriplemetallctitlibrofecundo 
animalium: <peJi 7rx-pinx t«s i^tosrS JioKpavS. declaravit enim 
lucem habitum,ut contra Empedoclem oflenderet, nonelfe 
corpus ipfamlucem, quodipfumA*$«»«.f cflercorpus: duo 
autem corpora in eodem loco elle non polle. Iulius v ero Ci- 
farScaliger, qui licet totus fu Arilloteleus , attamen haud 

fcio.inq tit .anterumcileftiumullafuexcellentioripfalu- 

cc.ut mihi religio fit eam interire polfe, fi autem non interit, 
vita immortalis ex ea oritur : fed non diflinxit inter lucem 
crearam &. increatam, ut nequetrancifcus Gcorgius Mino- 
nta. Communis verfiohabet.inquitsfiatlux, vetitas autem 
fit lux 5 quae !ux,ait,non eftfa6ta,fedrebus communicata,et¬ 
iam obfcuris indita, utilluminetcas. Verum mihi di verfum 
videtur, videlicet Deum lucem creafle, qux diftingui debet a 
luce increata. Idcirco Moyfes ut indicet omnia perfe&a fuif- 
fe beneficio illiuslucis, poftquacreaflet Deus coelum & ter¬ 
ram,inanem, vacuam, caligineque profunda opertam, flatim 

introduxit lucem,per quam &C vita & forma dari debebat re¬ 
bus, virrutibusqueadimpleriiLux enim & calornon tantum 
vim gignendi propagandiquepra;bent, verum eandem elar¬ 
giuntur in infinitum.Inde dicitur.■ Crefcite& multiplicami¬ 
ni, & replete terram. 

Prtedidlavero lux Soli, Lunae,caeterisque fidenbusimpri- 
mis iniita fuir,ut univerfis deinceps rebus ab iifdeminfluxu 
perenni communicaretur. Quod autem de luce increata atq, 
aiterna non^oarticipent caeteraeres , fedhomo tantummodo 
manifeftum fit exlfaia propheta: Non occidet, inquit, ulcra 
fol tuus & luna tua non minuetur, quia erit tibi Dominus in 
lucem fempiternam. Vbi infuper declarat , omnia propter 
hominem elle creata , ac homini animum immortalemlu- 
cemque divinam ac increatam inelle. Quod autem lux in 
1 ' <or- 


148 Avrs I VfettiR I S 

corpore diaphanonon permaneat , efficit quod ea ab mino 
illi radicitus non fuerit per minima coniun&a; Veruntamert 
in ipfo operatiori es qualdam exhibet , unntrigono pelluci¬ 
do folido nempe cryftallino videre eft. Solis radios in unum 
eoador, rem obiedam incendere , iucundaque fpedacula 
varia prsebere .- atiii ipfo pellucido praedido corpore perfi- 
ftere non poteft, imo in animatis non permanet ufque , licet 
abinitio iisfitinfitaatqueremifta , quin etiam eius vires au 
facultates , ob organorum corporis defedus imminuta», 
paulatimque deficientes , tandem iifdem immoriuntur. 

Id ipfiim etiam de homine facrxliterx teftanrur: Spiritus 
meus, inquit Dominus,non permanebitinhomine.quiaca- 
ro eft, id eft, in quantum carnalis eft. Quapropter dicit A- 
poftolus: Seminatur animale,refurget fpiricuale. Mundus e- 
nim hic, ut rudimencum, monogramma ac prxfiguratio eft 
futurorum. Proinde voluit nosChriJbus .egenerari inaqua 
&C Spiritufando,atquefic repurgari cottfirmarique in nobis 
primordialiailla elementa aquae videlicecSiignis: ldeoque 
iverepauper Sc inopsetiamnumefthomo , parare enim non 
poteft fibi vitam imo minimcretineieacceptam.verumApo- 
ftolus, inquit; Qui mortuus eft, iuftificatuseit a peccato,mfi 
enim granum in terram cadens mortuum fuerit ipfum lolum 
manet,mortuumautem multum frudus feiet, videlicet im- 
mortalitatemacbeatitudinem, namtunefluent devenrree- 
ius aquae falientes in vitam sternam. Quamobrem, inquic > 
Prophetaiquum dederit deledis fuis fomnum, hoc eft, dor¬ 
mierint fine e vita hac excefferinc. Ecce hxiednas Domini 
apparebit,filii unigeniti fui mcrcesfrudusveotrisMaiix vir¬ 
ginis. Sicutvero fagittxin manupotentis, ita filii ex culto¬ 
rum,id eft.irx divinx ab illo abigentur. Cui fententix*divi- 
Eiflimrenonfubfcriberet Ariftoteles qui hunc mundum per- 
petuumatque increatum ftatuerit.eumque a cxlo,velutDeo 
usque promanantem; caufas rerum omnium a calido, frigi- 
do,humido,atqueficco venari ac indagare docuit:conrinuri 
in infinitum dividi pofle: Etquomodo in infinitumlitigare 
ac altercari poffimus,inftrumenra tradidit , ridere homini 
proprium efle primo modo: & quamobrem flere fimiliter no 
proprium homini?quumnofterfalvator,qui perfediffi mus o- 
uanium hominum extitit,nunquam vifus eft ridere, flere au¬ 
tem fic?CutinfuperDemocrito ridere magis propriumquam 
ipfum ftere Heraclito Philofopho ? cum etiam infantes a plo- 
*atu,ariXu autem minime, vitam incipere animadverti mus i 

Ornus 



Liber Primus. 549 

Omne levcfurfum tendere , grave autem deorfum, nos do¬ 
cuit inPhyficis Ariftotelesffedquis idiotarumidipfum igno¬ 
rat? Verum alia; proprierates hominis indaganda; erant, de 
quibusinfracopiofius.Ecquidam.cuiusnomini parco : Ve- 
riflime,inquit,Ulud diifurn ab Ariftotele , fi quid aliud, in- 
telle&um hominis non pofle alitcrintelligere , quam phan- 
tafmataintuentem: atque adeo nihil in eo efle pofle , quod 
prius non fuerit in fenfu: quod fi ita eft, homo ut brutum in¬ 
teritui fubiacebit, neque Deum au&orem vita; fuateogno- 
fcerepoterit, Ut Ariftoteles non videtur cognovifle. Quid i- 
gitur eft in homine, quodintelligit fpiricualiter Deum ? Re- 
fpondebit arx eloquentiae Cicero, lib. primo de legibus .• Et 
quamquam alia,inquit,quibus cohccrent,homines emorta- 
lrgenerefumprerunt:animum tamen ingeneratum a Deo, 
exquo vero agnatio nobis cum cafleftib. vel genus velftirps 
appellari poteft. Itaque ex tot generibus nullum eft animal 
praeter hominem, quod habeat notitiam aliquam Dei: deq; 
ipfis hominibus nulla gens eft , nequetam immanfuetane- 
que tam fera,quae non, etiamfi ignoret qu alem habere Deum, 
decear.tamen habendum fciat.Ex quo efficitur iftud, ut isa- 
gnofeat Deum,qui unde ortus fitquafi recordetur 8c nofcar. 
Iamvero virtus eademinhomineacDeocft,neque ullo ali© 
irtgenio praeterea.Ha&enus ille. 

Quid infuper eft , quod extra corpus in extafim rapitur? 
Quid quod Deo uniturin facra fiaaxi ? Quid eft quod Chri- 
ftusfalvatorafleritde homine ? Si haberet fidem tantillam 
ficuteft granum finap i ,(quod minimum eft omnium gtano- 
rum ) diceret montibus , & transferrent fc„ Item David 
Propheta dixit, & Chriftus repetiit: Ego dico, inquit. Dii e- 
ftisvos,& filiiexcelfiomnes. Acquidinhomineeft, quod, 
acteftanre Lazarello,nifi mens hominis pura , qua; puros ge-» 
neratfpiritus ? Quid eft quodincitat hominemad adoran¬ 
dum Numen divinum,quodipfe nonvidet, nifi mensipfa, 
ipfiquefupplices offerre preces aeftuat? Quid eft quod tam it» 
aetate pro veftis quam pueris, ob dolorem, ob anguftiam in- 
gemifcentibusaceiulantibus,incirat,divinoquodarmnftiR- 
du,adimplorandum Numinis fiue Domini fuprenai auxiliu, 
liberationemque ab eodem malo ? Quid eft quod artes om« 
nesreperit atque in lucem eruerit ? Quid eft quod vere con¬ 
templatur Deum ? certenihil praeterquam animus huma¬ 
nus,cui nihil inpraediiftis commercii cum idolis, cumphan- 
tafmatibus Ariftotelicis: fed ut nubes craflas , Solis fplen- 

doreajL 


Aurei Velleris 

dorcm praepediunt, ita phantalinata veracem de Deo, re 
busqueab ipfocreatis, intclligentiam excludere certo cer¬ 
tius eft. 

Quamobremquidad vitsecommoditatem, naturaeac D^i 
cognitionem, prxdi&aac fimitia fomnia conferunt Arifto 
tehca,arquefic>($»iv<m ( Mdi', veritate profligata, nihil praeter¬ 
quam umbras captemus. Divinus autem Plaltcs nos reddius 
paflim 8c phyficamac metaphyficam ( quas fimul tradi de¬ 
bent ) docuit, Deum precando. Emitte lucem tuam, Seve¬ 
ritatem tuam,ipfa me deduxerunt, & adduxerunt in montem 
fandtum tuum, & in tabernacula tua.Id eft, indiderunt mihi 
cognitione tui, ac rerum a te creatarum , qui es lux verain- 
telledltts agens,hoc eft,il!uminans,veritas ac vita,atque inde 
fruitionem bonorum omnium affluenter cumulatimque m- 
dipifei nos docuit. Similiteralioloco.- Illuminans, ait, tu 
mirabiliter a montibus azternis, conturbatifunt omnes inii* 
pientescorde. Nempe qui illam, lucem intueri negligtmt. 
Quamobrem lobus,inquit,ipfi fuerunt rebelles lumini nefei- 
verunt vias eius nec reverfi fantpet femitaseius. Item alibi : 
Vates Regius:Quoniam,inquit, non cognofcolucraturam, 
introibo in potentias Domini, Domine confitebor juftiua: 
tua: folius.Meditatus fum in omnibus operibus tuis, in ope¬ 
ribus manuum tuarum meditabor : aequitas teftimonia tua 
in aeternum, da rmhiintelledlum & vivam .• ac iterum .quo¬ 
niam tu illuminas lucernam meam, hoc eft, intelleddum meu 
corporis caligine obnubilatum, Domine Deus meus illumi¬ 
na tenebras meas Sdtuncfcapulis,id cft,radiis luis obumbra¬ 
bit tibi&fub pennis eiusfperabi$,hoce-ft, ab angelis eiufdcm 
proficies atq; curaberis.Docet nos itaque hifce locis Prophe- 
ta,initium feientiarum artiumque omnium a D^ofeu unita- 
tefumma acperfe&iflima,minimi vero aplurahtateopinio- 
numautphanrafmatum , petendum : eo quod ab ea fluat ac 
derivetur omne bonum, omnis efflentia, atque intelligentia 
rerum omnium fubftantialium:Nihilenimfubfiftercporeft, 
nifi ratione iftiusunitatis,necquicquam inperpettium vive- 
leautfubliftere citraeam.&absque,refluxu feu reditu ad ea¬ 
dem quia in manu cius funtomnesfines terrae. Sicurrerum 
divifiopoteftateunamquamq; debilitet, unio vero teffituat 
inexemplarisfuiideam.Proindefapienterputavir Pv hago- 
r as: In omnibus omnia effe. Indicare volens,unionem,qua: 
eft in omnibus, effenecdfariam ad nexum,durationem , at- 
queperpetuitatem eorum qua unio a D eo rebus omnibus 

indita 


Liber Pii mvb. 3 jt 

indita vere dicipoteft defiderium amor eorundem quo 
i-vinculo unientur in perpetuum. 

Propheta itaque loquitur in perfonaDei. Coelum & terra 
ego impico. Spiritu videlicet amore ac lumine meo. ItemD. 
Paulus: Portans eunda verbo virtutis fuae.D um autem illius 
bonitas,potentia,amor.atque lapientia eunda ideis live vir¬ 
tutibus expleat,nullamquecircumferentia? partem relinquat 
inanem, ac nos virtute illius radij ab infinito centro adinfi- 
:nitam peripheriam effluentis divinum aliquid in omnibus 
laeftimamus. 

Proinde homines inhabitant orbem terrarum, qui eft ipfi- 
us Dei, ita ipfe Deus iphabitat mentes hominum, quae fune 
templa Dei viva, fecundum Apoftolum. Quamobrem dicic 
idivinus Citharoedus: Omnes gentes,quafcunquefecifti,ve- 
nient St adorabunt coram te, & glorificabunt nomen tuum. 
Quia magnus es tu, 8C faciens mirabilia, ruque Deus folus, 
fine quo nihil eft,nec extra ipfum quicquameft, neque fubft- 
ftet unquam vel minimo momento. Quapropter idem Pro¬ 
pheta exclamat, dicens: Inclina Domine aurem tuam, & ex- 
audime; quoniampauper &C inops fum ego. Et Salvator no¬ 
fter Chriftus docuit nos petere a Deo Patre panem noftrum 
quotidianum, eo quod ex materia fluxili, videlicet aqua fine 
femine, originem fumpferimus; ratione corporis, imo ani¬ 
mus etiam nofter indiget fuo infu per alimento, pane videli¬ 
cet fubftantia!i, quo pafcirnos Chriftus Deus nofter , utia 
perpetuum vivamus. Idcirco dicit Propheta: Inebriabuntur 
ab ubertate domus tuse , 6c torrente voluptatis potabis cos; 
quoniam apud te eft fons vitae, videlicet Chriftus filius Dei, 
& in lumine tuo videbimus lumen, nempe Spiritum fandu. 
Itaque hifce Davidis Prophetae verfibus aperte demonftratur 
fandifhuuTrinitaSjUt alio loco ab eodem fignificatur : Be- 
nedicac,inquir,nos Deus, Deus nofter, benedicat nos Deus # 
& metuent eum omnes fines terrae. Hoc etiam verfu divini¬ 
tas fupiema ter repetitur, ut indicet trinum efle &i unum 
Deum. 

Pofuit enim Deus(ut facrae literae perhibent ) in medio pa « 
radyfi arborem vitarum, fupple, Chtiftum, a cuius plenitu¬ 
dine omnes fpiritus immortales,videlicet angeli & homines, 
vitam accipiunt immortalem; idcirco ab ipfo. inipfo, & per 
ipfum fada funt omnia. Quamobrem dicitur Pfalmo 88. Se¬ 
mel juraviin fando meo,fi David mentiar 5 Semen eius,quod 
iaterprecacuE manu* fortu* qu*GoUath debellavit, id eft,. 


rjff£ fAvRII ?UtE«lS 

«eccatum.ajtemum manebit. Sub nomine Davidis ibidem 
Chriftum celebrando, qui dicit, Ego vici mundum, 8 c alibi. 
Tam Princeps huius mundi eie&us eft foras,pcr me videlicet, 
p.tefens tempus pro futuro ponendo, uc facrafcriptuiaaflo- 
let,eo quod certa & verapramunciat. 

Quod etiam per aquas intelligancur homines paret per 
Prophetam, qui ait : Flumina plaudent manu, id eft, homi¬ 
nes, fimul montes exultabunt.hoceft , cocli,& qui prarfident 
ipiis intelligentiae.ltem alio Pfalmo: Elevaverunt,inquit,flu- 
inina Domine.elevaverunt flumina fludus tuos, elevaverunt 
vocem fuam. Mirabiles elationes maris, hoc eft, Regum 8? 
populorum, mirabilis in alcis Dominus. Deus eniin dicitur 
mare alcum , inquit Francifcus Venetus Minorita, er quo o- 
ritur humanum genus. Principium etiam rerum omnium eft 
aqua.finis autem earundem eft homoicsetera autem omnia m 
ufumeiufdem produdta efteperfpiciuntur. Quod confirma¬ 
tur verbis Prophetae, dicentis: Domini eft terra & plenitudo 
eius, orbis terrarum Scnniverfi qui habitant in ea. Quiafu- 
per maria fundavit eam, 8cfuper flumina praeparavit eum. 5 c 
urindicetfedemicrocofmoloquihve homine, (qui er ele¬ 
mento aquarum tam fupercccleftium quam inferiorum de- 
jfumpfitoriginem)fequitur : Quis afeendit in montem Do¬ 
mini, & quis ftabit in loco fandi o eius ? in nocens manibus Si 
mundo corde,8Cc, hic accipiet benedidtionem a Domino, Si 
xnifericordiamaDeofalutarifao. Item Pfalm. 118. Exicusa- 
quarum deduxerunt oculi mei , quia non cuftodierunt le¬ 
gem tuam. 

Sed interrogabit quifpiam : Cumomniaeftent in Deo ab 
aeterno, cur hunc mundum vifibilem, magnum ac parvum, 
exteriorem videlicet hominem creavit , atque particulares 
hominesfeorfim mediantemateriadiftinxir, illosqueftatim 
a mundi creationelabi permifit, eiusque indignationem (in¬ 
currere ? ut nempe amor tum ob creationem uniufcuiufque 
particularem, tum ob redemptionem eiuldem, erga creato¬ 
rem fervatoremqueexcitaretur mdicibilis. Si enim in Deo 
vclutanimauniverfali viximus&exultavimus omnes fpiii- 
tualiter,quantum maius erit gaudiupi,'atque exuhanoinef- 
fabihor, poftquam unaquaeque creatura feorfim ac fimul o- 
mnes,nempe falvandi, laudabunt ac benedicent Dominum ? 
tum erit quod dicit Propheta : Sicut lairantium omnium ha¬ 
bitatio in te. Aciterum: Qu oniam cogitatio hominis confi¬ 
tebitur 


Liber Primvs. m' 

tebiturtibi, Screliquia: cogitationem diem fenum agent ti¬ 
bi. Acdenuo idem ne fileas.iaquir,quoniamadvenaegofiim 
& peregrinus, videlicet in hoc terrarum orbe,fieut omnes pa - 
tres nofiri, remitte mihi, videlicet delidda mea priufquam ab¬ 
eam ex hoc mundo,& amplius non ero videlicet hieperegri- 
ous.fed incola ac haeres in terra viventium. 

Atque ficaperti funt thtfauri fapicntia:,potentia:, atqj bo¬ 
nitatis divina:. Veium poftquamexivencanimus five meas 
UniufcuiufqueaDco, ut ab Archetypo, arque in generatio¬ 
nem abiit, induirquidem eflcnriam,videlicet mateiiam, cor¬ 
pus fuam,fedfluxibile,fingulisque momentis mutabile, ahe- 
rationiintevicuique obnoxium j quod proin e absque ali¬ 
mento fubfiftcre non potuit, ut nec ignis abfque pabuio.Pro- 
ptereaait Propheta : Humen Dei repletum eftaq 'i ,,paiafti 
cibos eorum, quoniam ita cft prarparauo eius. Rt - os em 'ine¬ 
bria > mulciplicagenimina eius, in ifillicidiis f is latrabitur 
germinans.Benediccs corona: anni benignitatis tux.Sc cam¬ 
pi :uiiep!ebunturbonitate,&c. Exilio enimflumine,exiliis 
aquis viventibus caclcftibusqueortafunt,atqueoriuuu’iin- 
dies,tamreminaquamfrudlHs, planta^arbnfta, atque ani¬ 
mantia, in produdtionem ac confervationetTrfiliorum homi¬ 
num , donec in Sabbachum fiverequiem fuam fempiternaril 
perducantur; quodunicitius, alteri tardius, aliisvero nun¬ 
quam eveniet , atque tum complebuntur verba Propheta: di¬ 
centis : Dominus pars haereditatis meae, & calicis mea: tu es. 
quireftitues haereditacem meam mihi. Acdenuo: Redde, 
inquit, mihilaetitiamfalutaristui, & fpiritu principali con¬ 
firma me. 

Et licet fpirituscfflitusinftillentur factibus in utero ma¬ 
terno organifatis,ut fic loquar j formatifque, attamen adhuc 
ideae five nomina eorum manent penes Deum inferipta libro 
vitae,id eft>eternitati. Idipfum videtur Sal'acor nofterjudi¬ 
care, quum dicit -• Angeli eorum femper vident faciem Dei. 
Alias enim fpiritus noiterperfeverarenon pollet in illa chari- 
tate ac beatitudine, ut rn hac vita minime peififtit i & hoc e- 
venit ratione materiei , quae ufque fluit, nec m eodem fiatU 
hominem permanere finit. 

Quantiobrem dicit praedidtus divinus Citharoedus: Tor- 
tentem pertranfivit anima mea, foti an pertranfiflet aninna 
taeaaquas infuperabiles, hoceft, peipetuodelli narent flu¬ 
xui, aifitaftdeinafpiritttrcito, fandtoac principali divinis 
' Z z conux- 


5 Aurei Velleris 

confirmaretur. Idcirco alio loco aic : Statuit fupra petram 
p.’des meos, & direxit grefifus meos. Atque in hoc implorat 
auxilium divinum,dicens : Periitfuga a me , hoc eft,jam a 
c«rporefugaci exemptusfam liberquefa&us, &nonefl:qui 
req lirar animammeam,nifi videlicet tu Deus meus. Clama¬ 
vi ad te Domine.dixi ; tu es fpes mea, portio mea in terra vi¬ 
ventium , tibi enim coniungi anhelat, ut finem Tuum, id eft, 
beaticudinem confequatur. 

C A p v T XI* 

"C X rribus elementis cun&a conflare in procedentibus enar¬ 
ravimus, Sc non pluribus, videlicet aqua, igne, ac terra; ac¬ 
iem autem oftcndimus unius ac eiufdem elle natura: cum a- 
qua, ac in nomine fan&irtimo tenagrammatoucrumq; con¬ 
tineri fubelementis live literis He 8c He, & illa tria ex uno 
prodire demonfLabimus, ut etiam mathematum magiftri 
tria imaginanturprincipia.attamen ex uno produ&a, exem¬ 
pli gratia :Lineam,fuperficiem,a:q; corpus,hoc eft, longum, 
latum, atque profandum ex punito deducunt, quod Epicu¬ 
reorum dogmatifubfcribit, qui ex atomis cunila creant, 
ut Pythagorei ex numerisvidelicet&unitateutcaufaeflfici- 
ente: ac dua^tate ut patientc.fi ve materia indefinita : cum 
enim ab unitate receflumfuit in immenfum fluiluatum fuif- 
fec.nifi pulcherrimo ordini hanc mundi machinam aftrinxif- 
fet circumfcripfilletq; ariftotechnes omnium* Vellus etiam 
Aureumextiibus conft.icia vafe prop io pofiris atqueperfe- 
itis, fkifla tria unum vere fu nr, vid Jicetaqua ficca ful r hu- 
rea fepties f> blim.ua, quam Gcber vocat fpiritumfccentem, 
aquam vivam fore,cuius regimen item unii ex tat, & Mer¬ 
curi is Philofophorum nuncupatur , ab innumeris quidem 
Chymiflis anxie quadirus a rariffimisoffenfus, attamen ne- 

3 uaqnam abfque nutu Dei, & qui alioquin infinitos pellum 
edir aedatmus eft, addit prtefirus Gcber: Medicinam,air, 
compon unt,qua: ei quod non elt,idefl,auro jeqoipollercum 
alreratione fua, &: qua: nec mundo conveni.-, nec mundi ^ ar¬ 
tibus , donec motor in fublimi natura: mobili quieverit in¬ 
corruptus. . 

Rt ut i fla dilucidiorareddanrur,confiderand'im ( naturatn 
fubq.mriamque elementorum non i magi native nequephiu- 
tafirice, fe 1 vere, ex materia urimainitia fumpfifle : namut 
Deus unus efl& trinus, (utfidesnollra Chriflianaperhibet ) 

xeiqup 


Libis. Primvs. 3 „ 

reique veriras docet,unicam quoque materiam creavir,nem T 
peaquam,quam in triadifcerniapram natam.videliceraqua, 
aerem,atq; terram efle voluit j & ut facraclitera: teftantur, ia 
principio creationis,produtftionisque rerum omnium, fpiri- 
tus Dominifive Elochimferebatur iiiperaquas, ut caufa effi¬ 
ciens,for malis atq; finalis ; illasq; di vifit difpoluitquc, resq; 
eundas efFormavit,docente etiam nos Davide: Vox Domi¬ 
ni, aic.fuper aquas, Deus maieftatis intonuit, Dominus fu- 
peraquas mulcas» Vox Domini in virtute , vox Domini ia 
magnificentia. Quumque materia iftafluxilis ellet arquein- 
determinata, duobus firmamentis eam circuvallavic coarda- 
virque,terminos ipfi praefigendo : quos non daretur excede¬ 
re,coclam videlicet fi v e firmamentum caeli ac terram, aquas 
enim fuperiores ccclcltes ccelo prsedido terminavit, Hinc 
Prophera: Extendens, ait, coelum ficut pellem, quitegisa- 
quis ffipeiioia eius. Et alibi :• Laudare eum coeli coelorum, 
omnes aquae,qua: fuper coelos funt laudant nomen Domini» 
Inferiores vero aquas terra feu globo tcrreftri circumdedit - . 
Quamobrem idem Propheta : Coelum, inquir.ac terram tu 
fundafti,hoceft,profundamentis poiuifti.hocautemdiferi- 
mineatq;inrernotione,quodcoeleftesaqua: infinita:, leviffi- 
mae, fubtiliflimae.invifibiles, virales,purae, cocleftibusquc viri¬ 
bus praegnantes,ad fnperiora enitantur/eu fuper coelos fera- 
tut: inferiores vero finitae,craflte.ponderofae,mixtae, vifibiles, 
coeleftiumque virium capaces, loca declivia ufque peterent, 
infumerenturque , materiam rebus fufficiendo inferioribus, 
ac tandem in terram,fubftantiamq; terreftram, (calore potil- 
fimum lolari agente)ignemqqe terrenum definendo. 

Quapropter nifi aquae praefata: coeleftes, e^uasacranuncu' 
perpetuacontinuaquefcaturiginis lerie ad haice in¬ 
teriores aquas dimanarent,geluque addenfata: defluerent, ae¬ 
ther fiveaeftus folaris atq; fiderumferventiflimus totum hoc 
univerfum,utpra:didum cft , conflagraret confumererque, 
proptereain medio aquarum pofirum eft firmamentum. Inde 
Hebraei coelum Haflamaim appellant, quod fignificat, ibi¬ 
dem fore ignem & aquam , duo videlicet rc-tum omnium 
principia,a<ftionis unum. paftionis autem alterum particeps. 
Proinde Ovidius fic cecinit: 

Quippe ubi temperiem fumpfere humor cp, culor j? 

Concipiunt,^ a,b hh oriuntur euntia duobus, 

Z y Cumcfc 


'jf* A V R E I VUURU 

Cum^fi'f ignis aqua pugnax fragor huwieltu omnes 

Res creat , & dijcors concordia fatibus apta. est. 

Ideo vi ae fons aqua eft igne tin&a cjuae faaguis eft in ani,- 
mant '• n plautis ve r 6 & lapidibus fucccs &. in metallis a- 
qnaii ca l mhurea. (^uouvei6 Philofophi vocant aethera, 
% ve ignem dementarem , fervor ii v exitus folatis eft ac fide- 
r :m , quci.i aftra nonnunquam afpe&uum rarione inflam- 
xn ’ . iando eius calorem extenuant antreprimunt , po- 

tiftim nr: ,ue Luna; ll ematifmo vario remittitur ille aut in-, 
tendiMi . i emq ;od nos aera nuncupamus,cccleftis eft aqua, 
quxtor mhoc uniueifum lublunare circumdare a.quead-\ 
im iereapta na r a eft. Q^uipi opter divinus Pfalces inqmt:£?«/ 
famaiut terramfaper aquas > hoc efr aierem ( aquaenimha_c- 
craifa una cum terra eft , imo in linubus terras continetur j 
quamobrem idem Plalpno 103 .dicit : Terminum poluifti,' 
quem non ti anfgredicntur , neque converrentur operire ter- 
xam.ut lemponbus Noe ftve diluvij.)Etquiaccrlum firmif- 
fimum eft, atque ob id antiquitati creditum'eft effe ferreum/ 
tacio Jobo 37. legitur: i uforfab cumeofabricatusescoclos, 
qui folidifiimi quali aere fufi funr: idcirco terra,qux netufeu 
•yolunratc divina in medio uni verfi conftitit , per aerem cir- 
cumfluum,eodem in lococonftanterhxret.atq; eodem mo¬ 
do vacuum omne penitus excludit, fpirituqi Domini, id eft, 
aere cohibetur, ne aliorfum quam ad centrum univerfi cieri 
queat, imeiin eodem locoquielcerejubeatuf. Infupercutn. 
coelum fp barri c uni fir & contineat omnia, tam levia quam 
fonderoia,trahit coelum ad fe'quaefua natutro-funt leviafin- 
ceraque , videlicet ignea aereaque ; aquea vero ac terrea,ep 
quod mixta ac gravia (int , a fe depellit ad renaotiffimum, ab 
fc, locum ; qui centrum lpfius exeat. 

Eius exemplar prxbetur ab Herone Alexandrino,quomo¬ 
do videlicet in duobus hemifphxriis cryftallinis vel vitreis 
confpiciatur Globulus,in medio eorum haerens: unum itaq» 
hemif-haerium, inferius nempe, integatur lamina atrea, in 
medio foramen rotundum habente j fit autem fph^rulafivc 
gl obulus parvus ac Ievis,& in aquam , quae eft in praedico 
hemifphaerioftnijciatur, cuiappliceturalterum hemifphaeti-. 
um vitreum obte&um , & humidi quantitate dctra&a ex a- 
qua.quiin medio eft locus fphaerulam continebit : ergo al¬ 
tero hemifphaerio pe< ficieturid, quod propofitum eft i cuius 
k yc bic fubijcictir. Aerem auiem prxdi- 




Liber P * i m'y^ _ Mi 
ftum fenfnn craffelcere ac ad. 
denfari indicio funt nubes, 
•venti, nives, rores , pruina:, 
mella, quae arboribus planns- 
que adhaerent, manna di£ta, 
innumeraque alia, quae ex hac 
aqua,de regione fu per iori, (ue 
cactcra omnia ) nobis fuppedi- 
tantur. Saepenumerp etiam in 
nubib. efhgiaras confpicimus 
hominum,draconum, anima¬ 
lium, fimiliumque figuras,qu? 
etiam in aqua immota extemploqobis offeruntur ingenti 
ingentequeindicioatque argumento, aerafiveaqua,ut prae-? 
didlum,generationis corruptionisque primxvum arq; inex- 
hauftibileprincipiufore materiale. Quarrobic aitPtophet^ 
Rcgius.veruomniu divinarunaturaliuqjdodor fcierifiimus, 
ixtpote theodidadusut ipfemetfatetur:Congregans velutua 

utere aquas maris,ponens in thefauris abylfos. bt alibi: Qui, 
producit ventos de thefauris fuis perventos , per abyiios lu - 
flantia aerea five aqueaetiajudicanda teftantur adhaec lacias, 
literae: Coclualiquadoob delifita populi claufu,ne aquae coc- 
leftes cataradaeqj inhsec inferiora, ac pra:fertitn terraPalem- 

ua,decideret,ijsqifoccundaretur,vice verfa.ait Propheta:Vi- 

(itafti terra, 8 cinebriaftiea,multiplicafti locupletare eadteni 
Ifaias Propheta c-n-Odi 00 ? 10 ^ 0 defecit,inquit,imher ; 5 nlX 
•de coelo,ac illuc ultra non revemturjfcd in?briat terra, oC in¬ 
fundit ea , germinare eafacit, 8 c dat feme ferent i, & panem 
comedendijficerit verbu meu dicit Dominus, quod egreditur; 
de ore meo. Addit Eliud apu Jobu c.17. Qui praecipit mviuC 
defcedat in terra,uthyemis pluviis,& imbrifortitudims lu?. 
Item Ecclefiafles : Gelu ficut falem effundit fu per terram, id 
eft,pruinam quae fparfi Calis fuper terram fpeciem refert. 

Cui erit nfic accedendi! aut fubCcribendu magis an neho- 
«ini mortali utpote Ariftoreli, mereora cu6f a .e terra ac mar^ 

furfu. vehenti i (quu.praednSfusCitharmdusaflirmet Pfal. 6 i, 

Veruntamc vani filii hominu,mcdace$ filo hominu,in Itare¬ 
ris , ut decipiat ipfi de vanitate in id ipfjf) an potius Deo atq; 

Properis eiufdem, rc£tx rationi .expcnmenroq^diplum de- 
mohffratibus. Infupct 3 b acre fcaturiginesfqmmemergunt, 
jpfo,in vifceribus terra?, ac imprimis Upidof*, lociq; algor?, 

tempore, arqi quiete, corppiaCc?nte, ac in aquam cornea 


3fS A vre i Velleris 

X ranfeunfe, a qua nempe fontium emptione perenni,plerifqj 
in locis torrentesingentiaqifluminaexundanr,qua: in mate; 
fcfe exonerantes, aquarum copiamabundantiamque perpe¬ 
tuam ipfi mari fifficiunt. Aqua; enim inferiores caloris xftu 
continuo,gignendis nutriendisquerebus attradfx, imminui 
necelTeert. Quamobreminquitprxdi&us Vates’: Adnihi- 
Jumdeducemur velut aqua decurrens. 

Hinc Ariftotelis opinionem vanam efle convincitur, qui 
materiam rerum ingenerabilem atque incorruptibilem efle 
flatui t, ut hoc yaftoxternicati mundi huius confulat, ut po¬ 
tentia; divinae decrakat,autin univerfumuna cumproviden- 
tia, omnem tollar. Verum fi Cleanthi Philofopho creditur, 
neque xthereus ille ignis fomento deftituitur, cuius caufa 
Oceanumfub torrida Zona politum autumat : ut cum Sol, 
extetis ftellis erraticis concomitatus, & illius circuli latitu- 
dinemoberrar, ex fubiedo Oceani humore trahat alimonia, 
i a que Poerx, Oceanum ac Therim, deorum ac fteilaru fin¬ 
xere parentes , quod videlicet eis nutrimentum fuppeditenc. 
£^obid Homerus finxit Aithiopes Oceani accolas, atq; coc- 
leitium epularum inltru&ores, Jbvem cum exteris diis ad 
convivium appeJlafle infinualTeq ue extera omnia gigni, qui- 
bus convivia inftruuntur humore videlicet atque calore. 

Sed S<aer, five aqua cocleftis prxduflra, ad terra: globum 
( qui aquas omnes inferiores velutgremio continet)ufq; per- 
tineieacfefecxtendere , inferiorihusq; aquis continuus , eas 
Jeni motione ciendo hume^tandoqueeonfervare, fontiumqj 
praEratorurn riyulis continuo fefeaddere, eofque adaugere, 
veulimileelt.Veraquefunt facrxfctipturxeloquia,nimirum 
fontes aquarum ex abyflct fuperiori nafei. Si vero dicantur ex 
ammenfo maris barathro, fiveabyffo inferiori, fomes oriri, 
ac aquam maris per ampliores terra: duftus five poros perco- 
iatx,illosipfosproducere, viqueoftiafibiipfisaperire , fal¬ 
lam cric fontes nafei ; inferius enim ex fefe augeri aquas in¬ 
feriores, cum fint finitx, negavimus; afuperioribusautem 
locis omnes fonres derivantur. Idcirco inquit Pfaltes : Qui 
emittis fontes in convallibus , intra medium montium per- 
franlibunc aqua:. 1 

A fuperiori itaque mari five abylTo nafcentur eorum fcatu- 
rigines. Ariftoteles autem, qui fontium ex aere 8Caquarum 
aaauctioncm generationemque admifit, fibiipfimanifeftd 
contradixific deprehenditur , ftatuendo materiam infe-, 
$?orum elementorum ingenerabilem atque incorrupti¬ 
bilem 


Liber Primus. 

bilem efTe,&; quamvis alterarioni obnoxiam,redire tamen u- 
numquodque elementum integrum in priftinam naturam 
fuam,ut aqua in aquam,aer in aerem,ignis in ignem.terra de* 
pique in terram,neque augeri autimmffiui polle > quod re- 
Cia: rationi atque experientiae omnino ad verfatur. 

Quam vis non negaverim etiam fontes,atque torrentes ex 
maris inferioris aquis , per terra: meatus aoguftiores tranfa- 
< 5 tis,atqueficfalfedine omni depolira quibuldaminlocis ex¬ 
undare. Lunainfuper,aquarumhonornmque omniumgu- 
bernatrix,ventum ciere,five aerem circumfluum movere,qui 
commotus,aquas inferiores incitar,nequetorpefcerefinit,m 
fluxu eas augendo j ventorum aurem atftu interius excitato, 
ebullirefacit,atquefic adlittorafcfe effundere ; refluxu au¬ 
tem qui ex valida illa commotione interna venit)relidente, a 
lirroribusdenuoaltumfenfimredire cogic : inde Propheta 
Regiusqui, inquit, conturbas profundum maris fonum flu¬ 
ctuum eius unde fluxus refluvius oritur divina videlicet po¬ 
tentia quam homo temerepetferutari nititur idq; in aliqui¬ 
bus locis celerius. In quibufdani vero fegnius(relpedtu alti¬ 
tudinis marium,aut concavitatum difpofitione, aut fitu loci 
diverfo)fequi videtur : quo enim profundius fueritmareeo 
tardius cieri ratione pondetis(nifiIocorum pofitio iuvet,aut 
fcopulorum circumjacentium repercuffio)exiftiinabitur .-at¬ 
que hocpadloreciprocando, feu volvendo, rcvolvendoquc 
aquas,efficit lunare fidus, ne mare fluminaque ( veluteius 
brachia venatque ) flagnando quiefeendoque putrefcantac 
corrumpantur. 

Quamobrem & mare a Deo &C natura falfuginofum effe- 
Ctum , non obftante Ariftotelis non verifimili opinione qui 
dicit illud fui natura non efTe falfum, fedfole aquam calefa¬ 
ciente elevari ex ea frigidas St ficcas exhalationes terrcftres. 
ad ufquefupeificicm cius , inibique combuftascaufam effis 
fua: falfedinis,quum tenues partes fubtiles.in tenues vapores 
difflencur,quid autem magis abfurdum videri poteft , quam 
foluin aqua terreftres exhalationes amburerepofle,unde fe- 
quiturneceflario mareipfumindies s falfuginofius fieri debe* 
re,quod minime verumperindeque metuendum ne tandem 
integrum fales maffamexacefcar difflato omni humore fub- 
tili. Peripateticorum quoque opinionibus temere hadtenus 
cffeperfuafum diximus,meteoraomnia(ut quae ex a ere ac in 
aere gigni animadvertimus ) c terra ac mari fublevariinfe- 
xjQiibus, atque ex illis calore Solis aftrorumque fubve&a , 
Z 5 denuo 


$6* Aurri Vj libri* 

denus in illa relabi ; hoc enim effet aduro agere,quum na¬ 
tura nihil nih per accidens , fruftra , imperfedoque agat 
modo. 

Sed & quatuor fore elementa , quum tantum tria revera 
(int, videlicet aqua, ignis, acterra, imofi redc confideres, ac 
divini Vates Moyfis fententiam fequaris, unum folum Prin¬ 
cipium patiens erit nempe aqua : quum omniaeuam tertas 
mfcentia,8Cquas et mari habentur, in aquam refoloidenuo 
queant,ac imprimis herbaj,flores , ac fudus deftillatione > 
metalla,aquachryfulcafeu forti dida,in liquorem abeunt.i- 
jno lapides,fulphur, atquefialinitrum , quod igni additum 
totumilico exardefcitut fulphur , humori vero immiflum 
«lifHuip,ac geljdiffimum illum reddit j fed & terraipfaadu- 
flioneac deinceps deliquarionein fal connedi,atq; ab hoc in 
aquam denuo redire videmus. QuumDeus etiam fulgura 
(afferente Davidein »>luviamfecit. Item alibi idem : Qui 
convertit petram in ffcagna aquarum , &; rupem infontes a- 
quarum. Neceffeefteriamfemina omnia priufquam quic- 
quam ex iis generetur.aquea fieri,ut eunda femina prolifica, 
tdeoque Venus e mari orta a Poetis rede feiteque fingitur. 
Ynde verfus : 

Nata folo , nutrita, folo , patre edita calo. 

Alterum vero Principium primordiale , ur praefatum,a- 
gens videlicet calor eft.qui maris vicem fubit, feminibus et¬ 
iam cundis.humori immixtus, vna cum idea uniufcuiusquc 
yei fpecificagenerationi preebetinitium,atque hic denuoter- 
rancusrelucet, Adhaecnihil abfurdius apparet,quamprxdi- 
dum calorem fub concavitate Lunae hofpitari,(euipfum ibi¬ 
dem collocare velle, quum in Solis orbe hiefluat indefinen- 
ter.qui focus mundi efiaffluentiffimus. Sol,inquit,Franci- 
ifcus Venetus Minorita,unicus infe eft,fed infinitus in radiis 
lucis atque caloris; proinde,inquit,imaginem gerit filij Dei, 
<juiin illo(ut indicatPropheta)pofuit tabernaculum fuum, 
^d producendum res eundas , quapropter dicitur anitiia- 
*nundi & fed.es Dei. Item cag. 16. Qui renet, inquit, vul¬ 
tum folii fui, & extendit fuper illud nebulam; id eft,qui cali¬ 
gine obdacit Solem fedem fuam, 

Apolloetiam idemnuncupatur.quafi vitafplendens, arq; 

7toXv quodfignificac multitudinem unicam , & qui 
folusrecipir.continet , atque diflribuic virtutes reliquorum 
?y ror . um omnium,ut indecopiofiffime dilTcminentur, atqj 
feminibus terrenis,terras mandatis, marisque intimis fiqu- 

busai- 


L !e?r Primas. 

bus attrahantur, uti a Magnete trahi folicum efl: Ferrum. x 
enim orbi lunse.cxtetisque fiderum rotis,lumen praebere ( ut 
comrnunisfertopinio)poteft , totumqueiftucuniverfumii” 
Juflrare.quid obftat quo minus illud excalfaciat, casteraque 
calotis ac vita: munia praeftet ? ut calor ille fublunarisfivea:“ 
thertoti univerfonihil conferat , fruftraque fiet per plura» 
quod fieri potefi: ( Ariflotcle etiam ftatuente)perpauciora : 
Attamen ex ipfius opinionibus ha:c etiam nata videtur opi¬ 
nio,qui etiam ftatuit de ignis ingenio efle , ut ufquefurfum 
feratur.quam difficultatem in prioribus diluimus. 

Adhtec fi ignis quifpiam fub lunari coelo di frenderetur , 
quomodo fulgor feu fplendor ipfius nodu nobis non fiereC 
confpicuus • luceret etiam necefiario,fi ignis eflet, SCpotifii-» 
tuum no6lu,filenreluna,caeterisque fidelibus , cur etiamal- 
gorern brumalem ciusque faeviriam non fic ac.temperat , uc 
.gelu illius nos minime laedat? fervere enim.debet- mod6 ignis 
eft,atque ob vicinitatem excalfacere chaos five aera in quo 
degimus,atque fic perpetuum nobis conciliaretur ver, neque 
temporum viciflitudinem experiremur,Solis nimirum recef- 
l'u,aut etiam maius incon veniens nobis eveniret te flate Syrio 
seftuanr^, una cum illo aethere accenfo ; coniun&isque viri¬ 
bus eunda hxc inferiora conflagrarent. Neque verifimile eft 
Solem interdiu hunc ignem fecum rapere aut circumferre, 
calorefuque abip.fo emendjcarefive mutuari,ut quidam au¬ 
tumant. Francifcus enim Valcfius medicus aflerir, talem i- 
gnem fivestherain rerum natura efle; atque alio loco fui ob¬ 
litus dicit s totumiftud fparium , quod inter nos & coelum, 
a nterpatet.aere plenum fore i ubi igitur collocabitur hic fub- 
lunaris ignis,cum duo corpora,fecundum Adfrotelem, non 
contineantur in eodem loco ? ergo nufquamrcperibilis erit 
hic ignis. 

Verum hsc omnia commenti funt homines,ut Ariftotelis 
deSole,coelo,ac aftris opinionemflabilient, nimirum Solent 
efle lucidum,caereraque caeli lumina ; calore autem vacua. 
Sed ut ad penfum reverramur : Quomodo aquae cocleftei? 
huic igni fupereminebunt, quum aquas (ujpra coelos efle fa- 
crae temantutlitera: quibus fides indubitata adhiberi debet ? 
quomodo etiam fine orbe incert isque limitibus coercebitur 
hic igms.ne vndique divagerur ? Dicet forfanaliquis ex Ari» 
ftotelis placito,ipfum usque furfum tendere , atque fic con¬ 
cavitate coeli lunaris coerceri ? Dico quod fi ignis eft 
itfturalis, ut efle deber, qui ia naturas ipfius faiaio conclu- 


$6 2 Aurei Velleris 

ditur,deorfum ut extera cocleftia omnia, in beneficium ge- 
nerationis,acfufl:entatio*isjpouflimumhominum, dirige¬ 
tur. 

Sedfomnium eft Ariftotelicum , qui demonftrationi fua: 
phantaflicx,mathematicxdixifl'em , Deum, atque naturam 
alligare ftuduic,elementa eunda,inter extera, aut reda fur- 
fum,ut ignis,aut deorfum ut terraferri. Quum enim ille 
tradit ignis ingenium e fle ut furlum feratur, de igne artificia- 
li,&quiiamanaturx opificio exauthoratus (ive emancipa- 
tus,utfic dicam,eft,verba facere videtur. Ignis autem naru- 
xalis,feupotias caliditasilla caleftis , deoilum circumqua¬ 
que effunditur, in rerum omnium mixtionem fefeabfumen- 
dam tradens,participandam que largilTimefatagens. Et licet 
Calor ille perpetuo infamitur,ur praefatum,atque iungirur re¬ 
bus paflim gignendis,propterea minime verendum ne virtus 
Soliscrinanitaaliquando deficiat,atqueficab o^cre ceflec: 
infinitx enim virtutis divinx imaginem exprefiflimam no¬ 
bis exhibet. Sol enim uberrima fua luce non ranrum id¬ 
eam, divinumque reprxfcntar intelledum, verum inluperar- 
tificiofiflimam fimulachrum in quo Deus propriam imagi- 
irem expreflic,ab hominibus eflecenfetur. 

(Quemadmodum cuim Sol denfis opacisque corporibus 
fplcndidiflimam fui ipfius formam diftribuit ac feparatim 
impartirur,inquit,leo Hxbrxus,pariter quoque divinus in- 
telledus idealem propriamque pulchritudinem in omneS 
corporaleselTennas univerfidivifim extendir diifjn Hirque, 

iit itidupei Sol pulcherrimam ac fplendidiflimam lucem, 
multifdici quadam unitatefervata,infubnlibus, perfpicuis- 
q ;e corporibus imprimit,fimiliter etiam divinus ille intelle- 
dus idxalcm fiam pulchritudinem procreatis omnibus in- 
telledibusangelicis,coeleftibus Schumanis ciufdem mulri- 
pliciuniratislei vaca rationecommunicafle videtur, Exuno 
itaque(utinquit,Joannes Reuchlin in luo de arceCabalifti- 
calibro ) indmnis producente,d'iobosque produdis,inrra 
fetriiiiras oritur,cui fi addatur elfentia ab ea formaliter di- 
ftindacritformalisquatcrnitas , omnis numeri lubftantia, 
perfedio & finis. Nam unum,duo,tria,quartior,collcdivo 
progreflu decem conflituunt,& extra decem nihil eft. Quat e 
hoc lpfo intellexit Pythagoras omnium quoddam reru prin¬ 
cipium efle quod Tetradym nominant. Nam tetras Grae- 
<a,quarernicaseft,& adus formale folis.live radius imo 8Ca- 
quxcaleftes,utprxdiducft,idipfumprxllaut,idcmq; prX- 

Itabunt 


Liber Primus. 

flabunt donec ( ut,inquit,Propheta DavidJ auferetur Luna, 
thoceft.generationisacq; corruptionis periodus defiverit ,e- 
xirq; Deus omnia in omnibus, atq; fecundum altitudinem 
ifuam, ut,ait.idem,multiplicaverit filios hominum. 

Quamobrem idem Vates aderit hifce Verbis •* Quoniam 
[cogitatio hominis confitebitur tibi, & reliquiae cogitatio- 
unumdiemfeftum agent tibi in jubilaeo fcu fabbathoillofem- 
ipiterno. Non videtur itaque diftinxifle Ariftoteles inter ca¬ 
lorem naturalem,atque hunc noflrum artificialem, qui cum 
'violentus.cundis rebus quibus additur, aut in quibus exci¬ 
tatur, eas ipfas delere confumcrequc nititur ut ignis dicitur 
eo quod nihilgignit.ille vero temperatus,nucis, permifeibi- 
dis.aftrbrum viribus,quas fecum detulit ( unde proprietates 
rerum oriuntur) plenus, eunda fovere,excitare,augere, con- 
fervarequcunacumalteroprincipio , nempeaqua, minime 
;cefiare confpicitur quem manifeftum atque infignem Ari- 
ftocelis errorem neminem hadenus ofteudifie demiror. 

Acqucuthiccalor five mundi lux fecundatia exiftit , fic 
Dei umbra liv e poftenoraeius metito dicenda eft. Quamo- 
;brcm,inquit,Propheta: Sub umbra alarum tuarum protege 
nos quod infuper de angelis eiufdcm exponi poteft i ob ida- 
I lio loco (ic Prophecaloquitur/ Sicut tenebra*cius,ita&lu- 
! men eius ^ nox enim abeoficut diesilluminabicur, &profli- 
gabuntur omnes tenebra:. CedTante videlicet temporum re- 
volutionegenerarione,corruptionequererum jinillaautem 
: lucevidebimus lucem perpetuam. 

Ad hanc autem rerum produdionem neceflariae fuerunt 
I tenebra: , quae ex materia oriuntur tenebrofa ad diftindio- 
; nem eorum. Quapropter.inquit Moyfes , & tenebra? erane 
! fupecfacicm abydi.id eft.materiae prima: nempe aquam» Ia 
aqua enim eft obfcuriras quaedam, qua: diftinguit lumen a lu¬ 
mine, unam rem ab alia.formam a forma, fpeciem a fipecie, 
individuum feu particulare ab individuo. Inde etiam fpa* 

ciumtemporis.quod inferioribus perdies&horas diftingui- 

tur ac prolongatur ob tenebras praefatase venire certum eft In 
fupenoribus vero indivifibileede, (quod aeternitas nuncupa¬ 
tur ) cum iis minime impediatur,ideoque prsfencia ibictem 

eunda. 

Idcirco Job. cap. z6. dixifle videtur: Terminum circum¬ 
dedit aqux.ufque dum finiatur lux, & tenebrae, qua: videli¬ 
cet termini lucis pofira: funt i lumen enim cum fit uniforme 
diflingui alias non dafetur, quod ad exteriorem formam at- 


IH # _ AukEi Velleri*. 

titiet,interioremque, qua: eftanimafive vita, qua: procedi? 
feu effluit non tantum a femine cuiquereiproprio, velut a- 
ftro inferiori , veram etiam ab ideis aftrisquefuperioribus, 
tanquam caufisperpetuis, a Deoprodudionis rerum gratia 
fadis creatisve. Proinde protulit Deus lucem, fepa avitque 
eam a tenebris,tanquam fubftantiam vivam ac fubiiftentem, 
anihilo.quampoftmodum difcrevit divifirquei quarto die, 
Solem, Lunam infinitaque fiderd jndeefFormando. Quartus 
enim numerus perfedus eft , atque omnem numerum five 
multitudineminfecompledicur ihnumcnim, duo,tria, 
quatuorfimul iunda denarium conftituunt,ultra quempro- 
gredinon datur,absqueregrefTuad unitatem. 

Atque ut hanc lucemdifcrevit, (ut praefatum ) icamate- 
liam primam,id eft, aquas ab aquis feparavir,quae duo futura 
erant,rerum omnium principiaflux videlicet informans eun¬ 
da^ aqua illius formam , virtutes, ac proprietates excipere 
apta nata. Et ut luxfluit inihfmtumljic & acfua& aerea,* 
rent termtnq,nifi hac terra: tlla nempe lux tenebris cohtbea - 
*ur\ Hinc Jobinrcrrogat.ludica mihi fi nofti in qua via lur 
habitet tenebrarum quis locus fit, ut ducas unumquodqj 
ad terminos fuos. Per hanc etiam lucem atque materiam 
cundainvifibilia,vifibiliaa Deofadafunt, illa autem luce 
*elut anima recedente,ac fefeinvifibiliterfubtrahente,denuo 
eunda in vifibilia fiunt,qua: recedi o Iu cis, mors vel interitus 
nuncupatur,homini mors,caereri$ autem rebus omnibus in¬ 
teritus, Quapropter Hermes afflrmafle videtur,omnia fuif- 
fe ab uno, videlicet una luce, meditatione unius nempe Dei. 
Illam autemlucemconftituuntprimoin cocio empyrio, in- 
dequeinfluere in novem inferioresfphaeras , nempeprimum 
mobile,ccclum ftellatum , atque erraticarum coelos feptem, 
qua: conftituunt coelos decem, Vnitas enim &C denarius 
complent omnia : atque per coelum nonum intelligunt a- 
quas,idcirco cryftallinum nuncupant, fnpraquod fertur c oc¬ 
ium empyrcum five fpiritus Domini , omnia ex aqua 
creans. 

Edicet antea dixerimus, aquasfuifie divifasab aquis, at¬ 
tamen nonitafeiunda: funt.quin denuo ficconnexa:,conti¬ 
nuitate quadam infeparabili , ut afe mutuo di velli non que¬ 
ant,quemadmodum neque lumina coeleflia , videlicet Sol, 

^ qua: cathenacft Homeri aurea,qua 
}upit«r,hoc eftfupremum Numen,continet omnes deos , id 

«fljcaufasfecundarias omnes. Quamobrem JoannesPaena, 

matliepaa- 


Liber pRirtas. 

Ifiatnematicus atque afhonomusinfignis,aftrain univerfurA 
omnia putavit in aere fivc aqua ccelefti circumferri , fi¬ 
lias fidivcrfis coelorum orbibus difcriminarentur.rationec/- 
pticesfierijUt duplicatafuperficies orbitarum , fefe invicem 
implicantium ac contingentium , duplicata etiam aftrorunft 
planetarumque corpora nobis viderenturfimoeo magis ge- 
ir>inataapparerenr,quoaltiusconfcendifient,locumquccel- 
{ioremfortitaeflentj pluribus enim 1'uperficiebus interpofi- 
tis.plures etiam unius fideris effigiarentur imagines; adhacc 
quod inferior orbis ufque crafiior fuperiori, &; quod clari¬ 
tas arque diaphaneitas «iacleflium corporum, fpiffitudine ac 
tenuitareevariat. Experimentoetiamedoccmur, duaturu 
tabularum aut etiam trium cryftallinarum fivc vitrearum 
planarum,fibi invicem impofitarum , duplices imo triplices 
in perfpicuitate illa oriri facies,pr^cipue fi ultima fivc poftrc- 
ma corpore opaco utpote ftannocum argento vivo mixto 
aut etiam aurointc&a fuerit. Id ipiurrt facrarumlitcravum 
teftimonio confirmari videtur,fcilicet quod in uno aere fide- 
racacleftiaferantur. Moyfes enimcap.i.GenefeosaittFecic- 
que Deus duo lummaria magna, luminare maius ut praeeflen 
diei,& luminate minus ut praeefTct no£fi,& ftellas, & pofuie 
eas in firmamento cocli,ut lucerent fuper terram,&c. Icemf 
Propheta Regius extendens coclumfinquic, ficut pellem,ni¬ 
mirum illa excenfio in modum pellis, literis inferiptalumi¬ 
naribus videlicet ftellis, proater localem expanfionem a fir¬ 
mitudine firmamentum fuifle appellatum, & iftudalphabe- 
tum uteft in aethere difparfum, ita homini mortali cognitio¬ 
ne imperium habent attamen ftellae proprium fuum orbem# 
quo unaquaeque earum non folum lumen fed infuper vires; 
fuas retinet infinita?,& praediatum Alphabetum finecorona 
illa cauefte' licet caulas ■■ offideat rerum vatias, veruntamea 
coniun£tiffimas & qusein unam hominis fpeciem , produ¬ 
ctionem que eorum quae inufum eiufdemveniu*c, confpi- 
rent. 

Quod autem aer & aqua cohaereant,eiufdemquc finr fub- 
ftan:iae,ex machinis(pirttuabbus , fiphonibus , organishy- 
draulictis,fontibus fpoo.e Tabentibus,aliisque infitumentis 
attificiofifiimis ( de quibus Hero Alexandrinus librum pe¬ 
culiarem confcripfit) videre licebit,qusc omniaaeie &aqua, 
imo nonnunquam igne , aur luce ( ftupendo intuentium 
ipeCtaculo ) cieuntur , ne vacuum in rerum natura, hoc 
eit, Dei opificio ( a quo yacuo quam maxime abhorret > 

eveniat# 


$ C6 Aurei Velleris 

eveniat : Infupera fluminibus ac mari nunquam ventus ab¬ 
erit, id eft > aerciratus ab aftris , & imprimis luminari fi¬ 
dere. 

Hinc etiam fit ut vaccas per integram zcftatem m Alpibus 
fine potu manere poilint , aerfiquidem ibidem graflior illis 
potus vicem pracftat, vel vices aqua: fupplet. fit quamvis 
avesinaere vivant.volandoqueeo fuflenrentur,quodlevio- 
ris fubtilicrisque naturas fint.nempe aerea:: Pifces autem in 
aqua,ut ex craifiori elemento aqueo videlicet prognati , de¬ 
gant 5 ficut hi inaere,illa: in aquis expirent aefuffocantur : 
attamen aviutai&pifcium genera omnia ex uno creata fune 
demento, videlicet aqua,ut infra tradetur. Huc etiam facit 
quod Syris Hyle,idipfum vocabulum Graecis materiam fi* 
gnat,qu£e materiaapud Syros five Hxbrasos efl aqua. 

Caput XII. 

a Tque prcedi&a omnia veritati confenranea ede, videli- 
**■ ect aquam acrem , aquas inferiores ac fuperiores , re¬ 
rum omnium efle materiam primam, eiufdemque indolis at¬ 
que fubftamiac,patet etiam fuperpondij loco,capite Genefeos 
primo.vbi tic habetur : Dixit etiam Deus,producant aqua: 
reptile anima: viventis , volatilefjper teriamfub fiima- 
jnentococli ; ( quod nempe caclumaltero rerum principio 
videlicet luce aftrisque ex ea formatis tunc nempe quarto 
die foecundiffimum eiat) creavitque Deus cete giandia, &c 
omnem animam vi ventem,quam produxerunt aqua: in fpe* 
cies f ias, ac omne vola ilefecundum genus fuum. Videre 
hiceflquomodo aer &C aqua confundancur, nec diflinguan- 
tur a fe mutuo ; a naturae rerum non difquifitore , fed e- 
jufdem confeio ommfcioque Moyfe ) fic utunanomencla* 
tura utrumque defignecur , videlicet aqua : Hic eniru 
non per fimilitudines , neque per enthymemata , indu¬ 
ctiones , fyllogifticasque argutias , logomachiat que aue 
etiaih per caulas qua: plaerumque nobis incognitae funt j 
verum ab ariflotcchnc Deo caufarum caufa eri dirus in* 
ftruCfcusque ifta tradidit ; cum in divinis naturalibusque 
contentiones refpuuntur, fyllogifmi itridcntiir , cum -»i- 
fiil ea ipfa antecedat quapropter a numine divino aut theo 
didadtis inftillari debent. 

Proindeetiamvercllulti natura: merito dicuntur, qui na¬ 
turam rerum per caulas ipfis ignotas expilcaii iludent, 

vnde 


Liber Primus.' 367 

vncle dubitationes infinita? fuboriuntur, nunquam dcfinirn- 
da:; a tque fcriptatam in theologia,iute, medicina, rehquif- 
queartibus quotannis emergunt opinionum varietate ple- 
imflima. Ingensetiam videri debet ignorantia Phi’ofopho- 
rum,quum multa de materia prima diileruerintnempequod 
laterna edet , quod mater rerum omnium , minimetamen 
:qux tandem illa eflet declara (Te. Quamobrem affirmandum 
‘Moyfetn pra:didum utpote divinitus idbudum omnes il¬ 
los fuperaile. 

Sed hifce omiffis redeo ad aquas.Di vinusPfalres cum ait: 
Qpi firmavit terram f jp-r aquas, non videretur veri at is fco- 
:pu actigillc, (qirodablit) nili per aquasintellexiflct a£ia, (uc 
luperiusdemOnfhavimus)terra: vndique circumfluum 3 a- 
q asenim in <inu rei ra: contineri, quieft: meta livetermars 
earundem,nemo negare ootefr. Ideoque idem Varcs Iu e 
appofiteque ait.DominusDilu vium lohabirarefacit.hoc eft,- 
aera.quo vudiqeegiobas teireflris quem incolimus, cingi¬ 
tur 

Videmus adbac rerum fpecie$ in aqua fubito efformari 
mediante lunvne,quod per c.iorem fuum illas perficere po¬ 
tis effiet quibus duobus principiis oritur tertium , nempe 
foi ritus (i ve vica,idqie ex terra aut igne, ut eorum effedibus 
fieii nequaquam potiet. Quamobrem bene dixit Moyfcs, 
quod fpiritus Domimferebaturfuper aquas,eoquodomniu 
rerum formis ifluflrari compleriqueapta: narae fmt aquae,at¬ 
que fpirituales vitalefq ,e fieriqueant» Huceriam fpedare 
videtur quod Athenaeus refert Delu m Infulam Ortigiam di- 
diam, quod obfecvan cothurnicumgreges e mari volantes, 
quafi etiam in mari gene; entur co’ hurmees. Item Numero¬ 
rum xi cap» Ventus dicitur a Domino egrediens arreptas 
tranfmare cothurnices in eaftra derulitrepopuli Ifraelirici. 
R jfcrt etiam Hedor Boetius quod in hanc fenteDtiam facit: 
Ouodipfeabhincannis feptem,inquit, vidi, non gravabor 
adr.cere: Alexander Gelundianus Kilkendenfis Ecclefiae Pa- 
ftor, vir prxter infignem probitatem , rerum admirabilium 
Ifcudio incomparabili flagran.sdum exrrada alga marina,ia- 
ter caulem & ramos a radice flmim ac pariter usque ad cacu¬ 
men enatas conchas videret,rei novitate dudus , illas apenr, 
maiusqueinhis miraculum conipicit; non enim iampilces 
fed aves in his invenit, atque eas pro concharum magnitudi¬ 
ne ; parveein parvis,maiores iu rn?.torlbus eranr. DeClaki a- 
vcjidcmrecenfec , variis modis Ud {ernperinmariearnnafa 
y. ydl. A a confpc- 



Aurei Velleris 

courpeximus,ait,He bridiano ; eicnimli lignum in id mare 
prolicias,temporis tra&u.primo vermes,excavato ligno fivc 
exefo,producuntur; qui fenfim anatis Capite,pedibus atque 
alis, plumas poftremo educunt : dum anfcribus magnitudi- 
ue iquales,cum ad iuftam pervenerint quanriracem, cccium 
pecunc,avium reliquarum more peraera delati, alarum auxi- 
[io, non lecus ac remis. 

Adhxc retulit mihi vir nobilis Sc eruditus.nec non fena- 
torii Ordinis Antuerpiam,Marcus Antonius fe a fide digno 

accepifie.ipfum in Polonia: regno,sftateiam exada.confpe- 

xifle ingentem hitundinum copiam,qua: lnftar nubis atrx ex 
aere decideret, at que in haru ndi netum fefe abdere t,tanqu a m 
ibidem hybernatuta uc non abs re hirundo ab harnndine di- 
&a,naturacpe eiutdem aquofa vliginofaque e(Te videretu* 
Simili exemplo compeiimus bombyces, poftquamdefiennt 

fericum faccre,in papiliones transformari,atque primo ex o- 

vo v ermem.ex verme avem poftremo fieri. Sic cuiufvisgc- 
neris pifcium,in[loco vbi non fuerat ante, fi auferatur aqua, 
atque emundetur a limo lacus , illabente in illum poft- 
modum aqua pluvia , in eodem lacu fponte generari pi- 
fces. 

Plinius etenim aquas c caelo cadentes omnium terra: ma- 
risquenafeentium caufas elfc dixit : ®b id absque prasexi- 
ftente femine,line ulla hominum opera , utdiverli terrarum 

frudus fulco,folc,fitu,aliisque condicionibus diverfifuntdta 

quoque diverfas,inquit , Joanncs Baptifta Porta, plantas 
fponte pvoduxerunt. Sic circa Sevillam, emporium totius 
Hifpania: celeberrimum , in loco ubi excrementa humana 
exponuntur i tempore pluviae, cinara: fi ve cardui , raphani, 
maluat; finapi , ultro erumpunt, atque in altitudinem non 
contemnendamexcrefccndo vcluti arborefeunt. In cefpi- 
tibusStiam parte graminea rore madidis, fibi invicem appli¬ 
catis, Soli vernanti appofitis, vermiculi fcaturiunr,quibusin 

aquas coniedis,in anguillas cxcrcfcere dicuucur. 

Expraedidisiraquepatetmanifefte , convincicurquc ex 
a£re,viribus coeleftibus imprimis imbutis.cundanafci ; fa- 
cilemque efle aerisin aquam,ac vice verfaaquae in at ra,rtan- 

fitum; quum raritate ac denfitare tantum diftent. Et licet ia 

Genefi habeatur: Germiner terra herbam virentem iuxtat ge¬ 
nus fuum,&c. attamen neque virere aut quicquam produ¬ 
cere citra aquam jsoteft illa, Quare>i»quir 4 Piopheta,natura: 


LiSer Primus. 3^9 

Krum periti fii mus : Ammameaficutterrafineaquatibhce- 
lerirerexaudi mc.defecitfpiritus meus.item Job , nunquid 
vivere poceftftiips absque humore & crefceie charcdlum fi¬ 
ne aqua ? fi lenuerit in terra Radix sius & in pulvere emor¬ 
tuus luerit truncus iliiusad odorem aqua:germinabit, & fa¬ 
ciet comam.quafi primum plantatum fueiir , Sic itidem de¬ 
fecerit in proferendis frudi ibus teqpa citra humidira-em tam 
aeris quam aqua:.- imo inferiores aqua: fufeipiunt foecuhdi- 
tatem a (upe.ioubus aqui«. Omnis eaim anima vivens 
produdiaellabaquis , minime vero a terra : fpiritus enim 
Domini nonfertur delatus fuiile fuprafolum fivearidam , fed 
fuper aquas luperiores videlicer ac inferiores, 

Quaproprer opifex fapientilliraus Deus , mundanam hanc 
domum conftruensjprinioiccit fundamentum eius , videli¬ 
cet terram j coelum veio tuteddum eius fuperaddidir ; <quis- 
qnevelut arcem irmoitifiimam circumvallavit , torainque 
perficiendofabvcfecit : &nequrd decllet incomparabili ifti 
ftruddtr.a: , luminevivificanteintus corufcantem reddidit; 
neque hoc ipfi arildorechuiiatis fuir, nifi Dominum xdium, 
iftarUm inrrodixilfer.cui corpufculum exhmo terra: fingen¬ 
do,coelum fublimius , nempefpiraculum vitarum five ani¬ 
mum immortalem fimilem fibijiuftillavit: atque fic magno 
myfterio fumma imis in homiae comunxit , ut per ipfum 
omnia creata , atque in unitates fubfhntiales diftin&a > 
feorfimexiftentiaad fe reduceret , eumque ibidem beatum 
redderet. Quare, inquit, Pfaltes divinus Credo vide- 
re bona Domini in terra viventium, ltemjob: Quem 
videlicet redemptorem vifurus fam ego ipfe , Sinon alius 
unitatem illam eflfentiaiem atque particularem , quam a 
DominoopificenempcPatreluminum accepifler , lignifi- 
cando, 

Etutadpenfumiecurram; Terra oberafliue fuaminepta 
cftmiftionijmogeneratiec',proinde cmne fc.Dcn aqueum 
eft.aut in aquam reduci debet,priufquamfiudl ficcr , cccle- 
ftium virtuturninfluentium euam minime cas ax exif.ir ter¬ 
ra,nifi mediantehumoreaereoaut aqueo, vel utroque fimul 
qui illas rertae invehit. Vitruvius redde ex eo praecipit, ut cx 
membratura,Schabitucorporis incolarum pulchro vel de¬ 
formi.naturas aquarum illius regionis exploremus. Hinc 
Joannes Baptifta Porta affirma^, fe eruifie ex profundiflima 
loco terram , ( ut omnis feminis eftet expers) eamque 
expofuifle aeri , ac absque ullo femine produxifle plantas 
Ad i fussc- 


9 


,m Aurei Veheris. 

tax regioni,hoc eft . Neapolita»*, congeneres acnfiwM. 
Anaxonoras etiam non taurum herbas fed & animal» ttlno 
produci iu aere vulr. Et quid caufefubem.nlfi quod vb. 
femii»adefant,caufac‘five ideaecoclcftcs non defuiile conlpi- 


ciancur. . . 

Aquam itaque efle materiam rerum omnium, & imprimis 
corporearum , coeleftem gfcmpe'Colarem formale exordium, 
caetei a vero elerrtenta,terram,inquam,vaporem,at que ignem 

hunc noftrum ex roixtioneillorum oriri: elucelcitetiamnum 
ex eo, quod aqua crafiefcens in terram abic , atque pars cral- 
fioraqua;,8t quafi fsex eius terraiic , ut fa;x luminis live den- 
fiorparseius,ignisell s (ubtiliorautem pars aquae.aerfeu po¬ 
tius vaporexiftit , fubtiiitlima veioignr maceriamf .bmini- 
ilrat idenfiflimaautem luminis parsforrnam i, ii praeftat.ve- 
lut agens caufa quje aqua; vnitaiive imprefla eft,cuius expe¬ 
rimentum aqua ftagnans fi ve immota nobis exhibet, qua; ar- 
doreSolis puerefeit , & tenuioreius pars in vaporem exre- 
nuatur; cx crafiiori autem parte teira confiftit.teria autern o- 
mnis ignem fi ve humorem exuftum(q' i a^ pinguedo eft ) in fe 

continer,qu£epinguedoignis terreni parens eft : calor enim 

folaris in humidum agendo,patitur viciftim,arqueita pirpe- 
tiendo,humori remifcetur,fubftantiamque corpoieam igne¬ 
am pnedittara gignit, Quamobrem in cenrro terra: ignis eft 
copiofiflimus afftuantiftmrusque,(ex radiis folaub is ibidem 
colleftus) qui barathrum fivcorcusnuncupatur,neque alius 
eft.ignisfubluoaris. foeces enimfiveterreftresreliquia? p m- 
cipiorum pra:di<ftor' m.videlicetcalori.s folaris & aqua;,tunc 
ignis & rerra.-damnatis deftinara. Vnde Propheta PJalmo 
20 , Quoniam,inquit,pones eis deorfum,8cin reliquiistuis 
pra;ua , abis vultum eorum. 

Quod aurem fomitem ignis in fe contineatterra , patet i 
extremumenim ficca eft,ac infuper pinguis, quod fcccundi- 
tatem caufat; ur etiam arena,aHoquin a: idiffuna, pinguetu¬ 
dine non careat : fundirur erenim , uitrumque conflatur ex 

ea } res eriamarida? proclivius calorem exci lum , atquem 

iconem convertim ur : eTemploedocemur duor .ni corpo¬ 
rum durorum ad invicem collito; um vi ignem elidi; eorun¬ 
dem que pinguedinem hoc modo exra<ftam , acccndi,mini¬ 
me veroeorun iem duroiumconfiictu, aciem mrc medium 

iu ignem (ut temere exi ftimaru r)tion'vcni, na ruram^que aeris 

igneam fore , quum nihil fir di vei fius ; per vim enim exror- 
ta pinguedo ex pr^didtis corporibus duris , ardet tive 

fcintillac 


Liber Primus. 571 

fcintillat illa .* non enim pinguis eltacr aut aqua, accende¬ 
rentur enim ingreflu caloris folaris : verum terra,five res 
<ljua;in compofitionem venerunt, homoiemquevnacumca¬ 
lore combiberunt, e quibus oritur pinguedo profata, ut in ar¬ 
boribus, lapidibusque bituminofis,cdpiubus , relinis, fuc- 
cino.laricis live cedri lachrymis.fpiritu vini, fimilibusq;. Ec 
hominumatqueimprimispnncipumanimi,hinc inde irri¬ 
tari,beilapariunt cruenta : ldque Vellus Aureum nos abun- 
dedocere videtur,cuiignarialignorumque trunci(matenes, 
inquam.igniconcipiendofqfficicndoq; apta ) adiundta con- 
fpiciuntur,atque re ipfa flammulis inde natis circumfulgere. 
Vnde regius Vate:.: Elevaverunt flumina Domine.elevave- 
runt flumina vocem fuam. Mirabiles elevationes maris.mi- 
rabilis in altis Dominus. Per flumina enim populos,per ela¬ 
tiones maris.reges principefve intelligere videtur. 

Et ut hic paucis arris pra;clariflimae amaroribus indicem» 
materiam artis per Vellus Aureum velur digito defignari : 
Lux enim (inquit Senior Philofophus) fuper rubeum con- 
vertit illud in meliusaurum , quam fit aurum commune live 
vulgares potentiam enim habet fefc converrendi in aurum, 
in infinitum, qua; vis energiaque vulgari efl: denegata. Li- 
mitataenim elf,necpoteftextendi , quantumvis fubtilietur 
illud.aut tinctura e i ufdem, Hinc pacet falli omnes qui ex 
eodem multiplicationem fperant imprimis retrocedendo ac 
in argentum vivu convertendo.cum natura ufque progredia¬ 
tur,atque in perfedtionem fuam fenfim prorepar. Chemici 
infupcr live Spagirici, naturae rerum perlcrutatores intimi, 
eiufdemque exploratores optimi, per fcientiam , quam vo- 
cant,adeptam,hoc eft,certam atque indubitatam,utpote ex¬ 
perientia acquifitam,aqua; elemento aetem fubefle , in terrae 
autem intimis ignem condi tradunt: Etperficcitatem ignis 
terramgigni,&aqua;frigiditate : percaliditarem auteme- 
jufdem aerem,& exhumiduateaqua;, & fic experientia nos 
docet tantum duo efle principia rerum omnium,quatuor au¬ 
tem quae dicuntur elementa. 

Si quis autem confideret materiam praedi&am primam 
huius regionis inferioris, quo altius effertur , coeloque vici¬ 
nior fiat , eofubtilioremlucidi.oremc]uereddi,eamduefub- 
tilitatem tantifper retinere, donec gelu occurrente calorem, 
exuat , ficque in priftinam recidat formam. Hoc autem 
Daturae opus Poetis anfam dedifle videtur, comminifeeadi 
A a 3 confin- 


Aurei Vellejis. 

confinfendique Ixionem,ideit vaporemfive halitum , vo- 
1 Jtii' Junone ujhoc eft aereminirefequeiliicomparenued- 
deic atque ob id ictlent» , rotae perpetuae fuitfe affixum •• 
quamdi i cnimin eoiUtu eft, circumlarioui cocleldi lubrici- 
tur,ulque dum io :dcm , ideft , in aquamdenuo revertatur, 
urppte quo res terrae propior fadtus , magis magisque den- 
fari , atque in id , quod tueiat ante , redii e cogatur. Hoc 
ramen lnterelD Ceu i inter nubes , qua: ex inferiori humore 
in alcum fubla * feruntur , easque quae ex caclefid aqua five 
acre infuperiori regione vagantur i candidae enim illae at- 
quepeifpi .uae , nivisque rn moremlanuginofae funt , quae 
etiam diu ibiuemhaeient , agitanturqueipmtu proprio, vi¬ 
ribusque aunatis innixae priufquamin hac inferiora , ter¬ 
ram videlicet aquam , dilabantur; quod potiffimum no* 
<du a ! goribu(que fieri conlentaneumefl: , fuisque viribus 
atque fibftantiapraefataimpraegnare , terramacmariaveri- 
fimile , quae impraegnatiolive impreffio , feu verius idea , 
genius que terrae illius mento dici poterit, Quumque Deus 
nullo modo particulari aut novo motu moveatur , ik res 
yer fenon polline , maxime ut Gnt , aut poftquam funt ut 
non fine , a feipfis deftruancur , moveri necefiatium efi: il- 
1 mi mentem primam affidue mobilem Deoque unitam, qua 
d ;ce& milericoidia& iuftitia Dei affidue difpenfatur , il- 
lamqueipfam necefle eft colere ac revereri , Scurhocinu- 
niverfo orbe fieret , funt inditi ubivis locorum Genij ficdi- 
<ftr , quod generationi in illis locis fierifolitx praffint , con- 
fervcntquein fingulis illis generationes , proprietates , ac 
naturas, planta, um animanriumq\ieim6hominum vnicui- 
queloco convenientium. Hoc enim erat, inquit, Epipha- 
nius Epifcopus angelorum conftitutio , quod fadti funt a 
Deo ob pro videntiam eorum , quae abipfoconftrudfafunr, 
quo univerfalem quidem ac perfe&am providentiam uni- 
■verforum Deus haberet, & autoritas ac imperium omnium 
ab ipfo dependeret & univerfum velut navigium fapientix 
gubernaculo citra inclinationem dirigeret , particularem 
vero angeli adhoc ordinati haberent .• hadtenus ille. Vude 
Regius Vates, air*. Quoniam in manu eius funt omnes fi¬ 
nes terra: Benedicite Domino omnes angeli eius , potentes 
•virtute ad faciendum verbum illius , ad audiendum vocem 
fermonum eius* 

Nubes vero illx qua; ex inferioribus aquis fublatae funt, 
©bfetirae atque nigricantes appaient,caeli ruinam,ut,inquic, 

Poeta, 


Liber Primus. 375 

Po£ta, idcft, pluviam , minitantes,haud diu ibidem etenim 
haerere queunt.utpote ponderoliffima:, minusque pvopterea 
coeleftium vinum indefecum deferentes. Aer itaque fivea- 
quacocleftis (imd &ha?c inferior,Solis virtute aftrorumque 
furfum eveda.deorfum relabendo ) vires influxusque fupe- 
riorum (pha?rarum fecum deducentes, terrae tradibus matis- 
quefinubusimparciuntur, eosqueinfundunt , plagisterrc- 
Ihibus fibifubiacentibus. Proinde dicitur in Geneh.ter- 
tam inanem & vacuam elfe : coelum igitur erit gravidifli- 
mumplemflimumque virtutibus divinis innumerabilibus ; 
indeterra hifce vinum facultatibus referta , eas confervae, 
percoquit Solis impnmis.enam ignis congeniti f mite, do¬ 
nec in perfedionemmaturitatemquepeiduda:fuerint. 

Inde non videtur mirum,pro terra? marisque cuiusque ge- 
nio,qucm ecocli plagis induerunt,item puritate vel impuri¬ 
tate,claritate v el oblcuritace,vel ut fic dicam , merito vel im¬ 
meriti locum,varios peneque infinitoseffedus, metalla, ini¬ 
quam, me tallicaque, vatia cetrarum, lapi dum, gemmat um,a- 

romatum plantaium,aibornmqae,animantiumqne,genera ? 
in terra? marisque gremio (quaedam femine,qua?dam fponte 
fua ) provenire j item mores hominumlinguasqueunicui,- 
que genti vernaculas > ingeniaque inde mirum in modum 
variati. Idiplumconfimatur Jobi cap. trigefimo feprimo/ 
rrumentum,inquit,defiderat nubes coeleftes,hoc eft, influ- 
<miae,fpaTgunc lumen fuum,qua? luftrant eunda per circui- 
tum,quocunque eas voluntas gubernatoris duxerit , ad o- 
mne quod praeceperit illis fuper faciem orbis terrarum , Uve 
interralint,(iveinquo loco mifericordiae fuaeiuflericeas in- 
■veniri. 

Quid clarius expreffiusque proferri poliit in aflertionem 
«orum,qua? fuperius a nobis de nubibus influentiisque ccc- 
lellibus in medium allata fuere ? pra?didis addit Propheta 
Regius: Ecce, inquit dabitvoci Tuar vocem virtutis , date 
oloriam Deo.fupei Jfrael magnificentia eius,& virtus eius in 
nubibus. Proinde nubes fi ve influentia? illa? coele Aes citius 
a montibus imbibuntur , qaam convallibus, eoquodcocio 

proximiores,aeriqueundiqueexpofiti. In Hungariae atta¬ 
men campis etiam auri ramenta filamentaquc longitudini 
quatermini, interdum denum digitorum,quali terra germi - 
narit,reperiuntur. 

Adha?cinfluxus ifti utfunt ferventioves , imo plerumque 

ignebfocumingentema?ftumquefervidumfecyin delerunr, 

A a 4 eumque 


374 Aurei Velleris 

eum que in locis editioribus excitant,qui percoquendis illi* 
moenium factibus fru ftibus que,ut fic dicam,inferviie vide¬ 
tur. Vanum autem eft imaginari, ut in praecedentibus ab¬ 
unde declaratum, ex halitibus atque vaporibus in terrxvi- 
fceubus,ex elementis,ac potidimum terra& aqua altius lub- 
latisrnerallaprogigoi.eoquodinillisrepetiun r ur cum terra 
utfarpednflum.ineprafitmiftioni , generationiqueut & 1- 
gnis terrenus. Eciamfifacrae filerent literaeresipfa nos do¬ 
cet,ali r er fieri non polle, quod nempe miracula haec citra fe¬ 
men in rerum natura.ex materia pnmainferiorhvidelicet a- 
q ia,terraq ie pro veniant,nifie coelo rerum omnium paren¬ 
te in ij fadimanaveiint prius. Quandoquidem fpiritu uno 
luceque regi eundaperfpicuum , inde plantae effigiem gerit 
lapi.',animalisplanra,hominis animal , deniqueimaginem 
Deiexpredam prrefe ferthomo.Deus enim five viitus divina 
continuo in nos diffunditur. Vnde,inquit jrlieremias Pro¬ 
pheta; Nonneccclumac terramegoimpleo ? ac iterum .* 
Spiritus Domini reple vitorbem terrarum ; quodfi non edet, 
fubito in nihilum relabei entur cunila. 

Quatnobrem patet nf>s circumferre corpus mifericordiae, 
quod lingulis diebus,horis , imo momenti;, pe: it a Patre lu¬ 
minum panemfuiim,tamfubftantialem quam fuperftantia- 
lem , quibus tam corpus quam animus nolter fullenratur. 
Hinc ovat regius Vates .* Inclina Domine aurem tuam,8cex¬ 
audi me.quoniam inops Ut pauper fum ego. Atque obrtm 
neperpecuofluxuimateriei lubiiceretur.oratdicens : Redde 
mihi Ixutiamfalutaris tui,8cfpiritu principali confirma me. 
Sol item.quieftima^odiviuiNumintsexprefla , cumretra- 
hit virtutem,radiosque luminis fui, cunilaplufquam Cim¬ 
meriis tenebris involvuntur, viribusdeftituuntur, emorique 
videntur. Supremusautem Solavertendofaciem luam ex¬ 
templo noa tantum i nferiorahaec, verum etiam Solipfelide- 
raque cundadnmhilurn.in pulverem redigerentur. Itaque 
omnia unufuntjratione uniratis,virtutisq; divin^.a qua flu¬ 
unt ac derivantur omnes virtutes vnirac , fivevnitates fub- 
ftanriales,peculiaribus viribnsarqueproprietatibus figilla- 
tim delata?. 

Perperam itaque reprehendit Ariftotelesfententiam Ana- 
xagora? , qui omnia in omnibus effedixit : atque omnia ede 
fimul m uno poteftate,eo quod ede & poffein Deo infinita 
fint.quibus additur tertium videlicet velle , quamobrem 
unicas diyina cpnfiftit in edentia poteitace & volutate inde- 

termina- 


Liber P r i m vs. 37? 

terminatis. Similiter: idem Ariftoteles de potentia materiae 
inanis voluit formam educi, qui ab inferioribus fenfui fubie- 
dtis Philofophari coepit : re6tiiis autem caeteri Philofophi» 
quoru m fententias aut non perceptas ignoranter vellicat,auc 
iniquefubvcrtereniticut, uripfe folusPhilofophushabere¬ 
tur, atque fic omnis atras in ipfius gryphis ac perplexitatibus 
dilfolvendis abfque fru&u tranfigererur , & dequobeatus 
Epiphanias Epifcopus fic loqaitur,in volumine adverfus 80. 
haerefes: Profiliunr autemriufus fophiftze vanxfapienria: ho- 
mines.circa fyllogifmos ac ratiocinationes occupati, fi ipfis 
didliones quafdam excogitantes, & Deumfyllogifmis con- 
cluderetentantes. Velut etiam Prophetaipfos redarguit, di¬ 
cens : NumfupplantabitquisDeum, quoniam \os fupplan- 
taflisme? Ac paucis interieris ait: Similem autem huic di- 
itioni aliam nobis novi illi Ariftotelici excogitant ; ab hoc e- 
nim veneni jaculationem fibiipfis affricuerunt , & fpuitus 
fcilicet innocentiam ac manfueeudinem reliquerunt. Velut 
dicic Dominus: Difcite a me quia mitis fum & humilis cor- 
!de,& invenietis requiem animis veftris. 

Huc ufq; ille* Item Prophetp Regius : Anima,ait,noftra 
Ificut pafiererepta eft de laqueo venantium, id eft, cavillanti¬ 
um. Item alibi, idem : Er defpexit oculus meusinimicosme- 
os, abinfurgentibus in me, malignantibus audiet auris mea, 
& Petrus Pomponatius libium de incantationibus edidit pe¬ 
ltiferum, ubi nihil magis agit , quam ut fidem Catholicam 
peripateticorum argumentis dubiam faciat incertamq;, mi¬ 
racula Chrifti in aftra referens ccclique potentiam. 

Pythagoras autem, Plato, atq; Permenides formas omnes 
deducunt abs formarum opifice Deo : Idcirco ipfe didfus eft 
:Jupitcr>quafijuvan£:pater, mas8cfocmina, a quoomnisfpe- 
cierum pulchritudo fluit. Inde Regius Propheta: Confeffio 
: & pulchritudo in confpe&ueius , fan&imonia & magnifi- 
: centiacum fan&ificatione eius,qui datformas omnes, un-> 
de extera, ut fint pulchradiabenr. 

Adhxc qui non inrelligit quid fit de unitate effentiali, ni- 
hilintelligit j ratione enimuniratisfunteaquxfunnnamni- 
fieflet in unitate feorftm unaquaeque res couiunda , non ef¬ 
fer, HincRegius Vates: Clamavi,inquit,ad te Domine, dixi, 
tueifpesmea,portio meainterraviventi. Hincin Regibus 
aeque Principibus, imo toparchis adoratur fufpiciturq; Uni¬ 
tas, qux robuftiilimuin etiam populumfub jugum mittic. 
Simtiuer in ternario uno cun&a creata exiftunt : fune enim 
A a y novem 


'i 7 * Avni Veheris 

ftovem angelorum ordines,cocli novem; dcniqnc novemre- 
*um inferiorum clafles , trium elementorum, nempe aquae, 
ignis,& terrae; atqueex hifcecompofitorum,lapidum vide¬ 
licet, metallorum, plaDtarum, Zobphitorum, animantium, 
hominum : Deusautem Opt. Max. iftorum omnium eftper- 
fedio fumma , primus, medius, 5 c ultimus. Nam ut unitas 
principium e ii numeri,ira denarius eius eft fims* 

llnde primitias ac decimas fibi Deus offerri ftatuit; trice- 
Cmus itaque numerus facratifiimuserir.terenimnovemeffi- 
ciunt vigintifep:em, quibus fi addatur numerus ternarius, 
videlicet ipfa fandiflima trinitas , qure ompiadifponit pet 
caufas prsdidfasfecundas, totumque univerfum complet, 
tricefimus inde refulrabit numerus: utnonabfq; ingenti my- 
fierio Medias nofter JesvsChri s t v s triginta nummis 
argenteis fuerit venundatus a Juda ; atque Pharifaeorum Pon¬ 
tificibus traditus,cuius preriu, ne huius rei memoriaunqpa 
intercideret,in agrum figuli,ad fepulturamperegrinorum de- 
ftinatumfuit; eum in finem, ut nos peregrini in eode Chri- 
fto(in quo continentur omnia) fppeliremur, ut etia cum ipfo 
atque peripfujnrefurgentes , nobis concederetur aeternum 
beatequeviuer.e. Parabplaedam eiufdem Salvatoris noftri 
deijs qui in vineam miffifuernnr, non abfque myfteriorm- 
gnocenferi deber,(quinqueenim vigilias excubiasque^quat 
««tatesinfantiam videlicet pucritiam,adolefcemiam, virilem 
aetatem, fene&ainquecontinet) inter quos fuere, qui prima 
hora,qui tertia,qui fexta.qui nona, ac demum qui undecima 
adoperandum vocati fuereatqualetn mercedem retulerunt, 
quibus in unum colle&is, tricenarium numerum itidem ex¬ 
pleri yidemus. 

Torus etiam ternarium orbis fertur in circuitu fuo habere 
triginta milliariorum fiveleucaru millia. Et ut unde digredi 
fimus repedamus, videlicet ad materiam rerum omnium pri¬ 
mam,nempe aquam ; omnisitaquedifferentiadiftindioquc 
terumex ea originem fumit; luce etenim uniri eunda, tene¬ 
bris, quae ex maceria fluunt, omnia dividi difeernique depre¬ 
henditur. Proinde Deus materiam hanc , ( quae nihil eftre- 
fpedu lucis , longiflimeienimaDeo,quiefHiibftamiafub-. 
ftantiarum,receflit ) haclucepulchernmainformavit, alfe- 
ruitque ne perpetuo fluerer. 

Ideoque unitate femel adepta , quo magis ab hac materia 
ftcedunt, creata ad lucem vero fupremam accedunt propius, 

cofub- 


LibirPrimvs. 577 

eofubftantialiora.ur fic dicam, virtutibus audiora,clariora, 
formofiora , lartiora, beatioraque efficiuntur. Quamobrem 
inquit Regius Pfalres: Salvum fac populum tuum Domine, 
&Cbenedicharreditati tua?, 8tregeillos, & extolle illos uf- 
quein aeternum, Ac iterum : Emitte,au,lucemtuam,& ve¬ 
ritatem tuam , ipfamededuxerunc, & adduxerunt in tcmplu 
fandum tuum,6Cin tabernacula tua. Vice verfa defcenden- 
do live declinando a maieliate lucis huius divinae,quo magis 
id fiericonfigent,eo magisannihianturfenftm , deteriora, 
deformiora, triftioraque fiunt illa, donec in exrremum cala¬ 
mitatis damnationisque barathrum deturbentur : rcceffio 
itaq; a Deo feu fummo illo bono fit per tranfgreffionem ma- 
dari quo renemur divinxMaieftati perpetuo parere, conti- 
nuoqueigidhxrere. Tranfgreffioigitur mandatigignirpec- 
catum , peccatum aurem damnationem, hoceft,feparatione 
a iummo bono, nili ipfe Deus hominis poenitent is fragilitati 
clementialua fubvenent.Proinde beneadmonet Regius Pro¬ 
pheta,dicens : Mihi adhxrere Deobonum eft, ponerem Do¬ 
mino Deofpem meam. Quoniam qui elongant fe ace peri¬ 
bunt, perdidiifi omnes,qui fornicantur a te. 

Non funt iraque mala imputanda cocio neq; aftris / quum 
eunda qua: creaverit Deus bona (int, fed nobis ipfis, a Deo,a 
luce, a vita aeterna recedentibus , ciufdcm donis largitioni¬ 
busque abutencibus» Abufus,autem ille podffimum inex- 
ceflu aut defedu committitur, in mediocritate retinetur 
ufus. Mercurius Trifmegiftus feriptu reliquit incolumnis, 
omnes aftrorum influentias valde bonas clle , fi quid vero in¬ 
de mali accidat, tribuendum illud fubiedo indifpofito, mini- 
mcveioaftris : Id ipfum exemplo Colaris luminis corro¬ 
borat, quod optimum cum fit, oculo tamen indifpofito ac 
turbulentonocet. Docetitem Plato, fi quid mali homini ac¬ 
cidat, naturam non elle accufaudam, fed hominem, q ui vi¬ 
tam fuam fi ve vivendi modum inftituit imufte, immoderatd 
ac impie: Idcirco fexco legum docer, hominem arripientem 
puram atque redarii difciplinam fieri animal diviniflimum 
Stabfolute bonum. Quod fi bonaeducatio ipfi defuerit,fieri 
crudeliflimum omnium animantium. 

HieroclesPhilofophusinquit, unumquemq;eflemalum 
per propiiam.malitiam ; ex propria enim affluentia non de- 
Ovatur malum , quod animam contaminet unquam. 

Ite» 


3 7 S A v re i Velleris 

Item, LevinusLemuius inquit , quum ii at homini infiravir- 
tutu lemma,ipfaque mens imbuta Iit artibus,ance artes. Ra¬ 
tio enim menti indita artes omnes in fe compledlitur, illasq; 
animo inclufas elicit, ut nos attritu filicis fcintillantes igni¬ 
culos. Quodfihucaccedatprobainllitutio, mentemque di¬ 
vinitus afflari contigerit , non elt quod quifquam metuar, 
quamlibet ferale fidus aut noxir.m. Et Joannes Clv yfollo- 
mus docet,nemincnilacdi nili a feipfo. Item Genefeo', cap 4, 
inquit Deus ad Cain.quod in animo fuo volveret c$dem fra¬ 
tris fui Abelis : Quare iratus es, 8t cur conci 'et facies tua> 
nonne li bene egeris,recipies : fin autem rnale, in for:bus pec¬ 
catum tuum ade.it, s fedfub te erit appetitus eius, & tu do¬ 
minaberis illius. 

Proinde qui liberum aufert ab homine arbitrium , ex ho¬ 
mine beluam facit,judiciumque Dei excrem im e medio tol- 
lit,im6apertc(inflar Lucianiapoftata:)deiidetiIlud. Ecqua- 
vis pugna fit duellumque perpetuum,neque ulla: induciae>in- 
ter fpiritum & carnem i attamen fjpiritus qui adhaeret Deo, 
dn ini-que eius praeceptis paret, gratiaetuldem, carnem fua 
fu perare atque in fervitucem redigere potis erir. Qtiapropter 
Chriflur . \ vator nofter inquit: Qui vultvenire polt me,ab¬ 
neget fc ; im,& tollatcrucemfuam, & fequaturme: onus 
enim Domini leve & jugum eiusfuave. Nempe Deum ama¬ 
ti. Quapropter idem fal vator uofter ait: Veni mittere ignem 
in terra, St quid volo nili ut accendatui ? videlicet in menti- 
bu: Chvifticolarum Chrillophororumque. Huicientcnciae 
fubfcribit divinus Citharoedus : Lactetur, inquit,cor meum, 
ut timeat nomen tuum. 

Ubi nunc fune,qui timorem Domini abdicant, dicentes fi¬ 
liorum nonelfe timorem,fedfervorum , quum diverfumnos 
doceantliteracfacracjatqueimpiimis Jobus : Timor, inquit. 
Domini, ipfaellfapientta, & recedere a malo intelligentia. 
Irem praeditius Citharoedus inquit: Timor Domini fandius 
permanens in feculum feculi , judicia Dei veia jullificata in 
lemetipfa: Deliderabiliafuper aurum St lapidem pieciof .m 
multum,& dulciora fu per mei & favum. Etenim fervas tuus 
culloditea, in cuftodiendis illis retributio multa. Ac den io 
idem,voluntatem timentium fefaciet,deprecationem eo um 
exaudiet,St falvos faciet eos. Quoniam, inquit, diigit Do¬ 
minus omnes timentes fe, omnes autem peccatores difper- 
det, indicat enim, ut qui timorem Domini cxcuilerunt, lievi 
iion polle, quin peccent atque in calTes incident daemonis, 

reve- 


Liber Primvs. 379 

reverens ergo amor fiveamabilis timor debet effe hominis 
erga Deum, filiorum erga parentes. fubditorum erga Prin¬ 
cipes, fervorum erga Dominos , hoc enim eft vinculum con¬ 
cordia univerfi. 

. Theophraftus Paracclfus dicit,hominem parva atque ini¬ 
qua fua voluntatepolfcimmutare coclum,malasque influen- 
tiasibidem excitare, qua: tandem in caput eiufdem recidant 
redundentque , exem